Proposed Kurdish term — under reviewزاراوەی پێشنیارکراو — لە ژێر پێداچوونەوەدایە
Definitionپێناسە
The idea that people must keep real control over weapons and other high-risk AI: they understand how the system works, know where and when it acts, can stop it, and stay responsible for what it does. States describe it in different words, such as 'appropriate levels of human judgment'.
ئەو بیرۆکەیەیە کە مرۆڤ دەبێت کۆنترۆڵی ڕاستەقینەی بەسەر چەک و سیستەمە پڕمەترسییەکانی تری هەبێت: تێبگات سیستەمەکە چۆن کار دەکات، بزانێت لە کوێ و کەی کار دەکات، بتوانێت ڕایبگرێت و بەرپرسیاری ئەوە بێت کە دەیکات. وڵاتان بە وشەی جیاواز باسی دەکەن، وەک «ئاستی گونجاوی هەڵسەنگاندنی مرۆڤ».
Picturesوێنەکان
Three columns: before use (legal review, testing, training, limits), during use (chain of command, watching, stepping in, switching off), after use (logs, investigation, fixes).سێ ستوون: پێش بەکارهێنان (پێداچوونەوەی یاسایی، تاقیکردنەوە، ڕاهێنان، سنوور)، لە کاتی بەکارهێناندا (زنجیرەی فەرماندەیی، سەرپەرشتی، دەستێوەردان، کوژاندنەوە)، دوای بەکارهێنان (لۆگەکان، لێکۆڵینەوە، چاککردن).
Human control happens before, during and after use.کۆنترۆڵی مرۆڤ پێش، لە کاتی و دوای بەکارهێنان ڕوو دەدات.CêIT
Exampleنموونە
A commander who knows a system's limits, gives it a small area and a short time, and can switch it off keeps meaningful human control.
فەرماندەیەک کە سنوورەکانی سیستەمێک دەزانێت، ناوچەیەکی بچووک و ماوەیەکی کورتی بۆ دیاری دەکات و دەتوانێت بیکوژێنێتەوە، دەپارێزێت.
Note on the Kurdish termتێبینی لەبارەی زاراوە کوردییەکە
Proposed: کۆنترۆڵ + واتادار (meaningful) + مرۆڤ. The CCW experts' report (4 Sept 2026) says 'control and human judgement … are needed'; US policy (DoDD 3000.09) says 'appropriate levels of human judgment over the use of force'. The definition names both kinds of wording.