War Has Rules: International Law and Military AIشەڕیش یاسای هەیە: یاسای نێودەوڵەتی و ژیریی دەستکردی سەربازی

One hope for the future of military AI is international rules for safe AI use. Do such rules exist? The honest answer has three layers. First, the laws of war already apply to every weapon, including AI. Second, states are discussing new rules for autonomous weapons — as of November 2026 there is no treaty yet. Third, many governments have signed shared principles that are political promises, not law.

یەکێک لە هیواکانی داهاتووی ژیریی دەستکردی سەربازی ڕێسای نێودەوڵەتییە بۆ بەکارهێنانی سەلامەتی ژیریی دەستکرد. ئایا ئەم ڕێسایانە هەن؟ وەڵامی ڕاستگۆیانە سێ چینی هەیە. یەکەم، یاساکانی جەنگ ئێستا بەسەر هەموو چەکێکدا جێبەجێ دەبن، لەوانە ژیریی دەستکرد. دووەم، دەوڵەتان گفتوگۆ لەسەر ڕێسای نوێ بۆ چەکی سەربەخۆ دەکەن — تا تشرینی دووەمی ⁦2026⁩ هێشتا هیچ پەیماننامەیەک نییە. سێیەم، زۆرێک لە حکومەتەکان بنەمای هاوبەشیان واژوو کردووە کە بەڵێنی سیاسین، نەک یاسا.

International humanitarian law (IHL), also called the law of war, limits the effects of armed conflict. It protects people who are not, or no longer, taking part in the fighting — civilians, the wounded, prisoners — and it limits the means and methods of warfare. Its core is the Geneva Conventions. Many of its rules are also customary law: they bind every state, whether or not it joined a treaty.

یاسای نێودەوڵەتیی مرۆیی، کە یاسای جەنگیشی پێ دەگوترێت، کاریگەرییەکانی ململانێی چەکدار سنووردار دەکات. ئەو کەسانە دەپارێزێت کە بەشداری شەڕ ناکەن یان چیتر بەشداری ناکەن — خەڵکی مەدەنی، بریندار و دیلەکان — و ئامراز و شێوازەکانی شەڕکردن سنووردار دەکات. ناوکەکەی پەیماننامەکانی جنێڤن. زۆرێک لە ڕێساکانی یاسای عورفیشن: هەموو دەوڵەتێک پابەند دەکەن، جا پەیماننامەیەکی واژوو کردبێت یان نا.

IHL does not wait for new technology. The CCW experts' report of September 2026 says it governs all weapons, 'those of the past, those of the present, and those of the future', and that it 'applies fully' to lethal autonomous weapon systems. It binds states, parties to a conflict and individuals — not machines (see Who is responsible?).

یاسای نێودەوڵەتیی مرۆیی چاوەڕێی تەکنەلۆژیای نوێ ناکات. ڕاپۆرتی ئەیلوولی ⁦2026⁩ی پسپۆڕانی پەیماننامەی هەندێک چەکی تەقلیدی (Convention on Certain Conventional Weapons) دەڵێت ئەم یاسایە هەموو چەکێک دەگرێتەوە، «ئەوانەی ڕابردوو، ئەوانەی ئێستا و ئەوانەی داهاتوو» و «بە تەواوی» بەسەر سیستەمەکانی چەکی سەربەخۆی کوشندەدا جێبەجێ دەبێت. دەوڵەتان، لایەنەکانی ململانێ و تاکەکان پابەند دەکات — نەک ئامێر (بڕوانە کێ بەرپرسیارە؟).

Three principles of IHL become questions that someone must be able to answer before force is used:

سێ بنەمای یاسای نێودەوڵەتیی مرۆیی دەبنە پرسیار کە پێش بەکارهێنانی هێز کەسێک دەبێت بتوانێت وەڵامیان بداتەوە:

A sensor and an AI model give shapes, heat, a label and a score. The law asks about people and context: Is this vehicle a military objective right now, or a family car? Is someone surrendering or wounded? Who is nearby? What harm could follow, and is it excessive? The answers change from minute to minute. Proportionality in particular is a weighing of values that a responsible commander must make case by case.

هەستەوەرێک (Sensor) و مۆدێلێکی (ML model) ژیریی دەستکرد شێوە، گەرمی، نیشانەیەک (Label) و نمرەیەک دەدەن. یاسا لەبارەی مرۆڤ و دەوروبەر دەپرسێت: ئایا ئەم ئۆتۆمبێلە ئێستا ئامانجی سەربازییە یان ئۆتۆمبێلی خێزانێکە؟ ئایا کەسێک خۆی بەدەستەوە دەدات یان بریندارە؟ کێ لە نزیکەوەیە؟ چ زیانێک دوای دەکەوێت و ئایا زیادەڕۆییە؟ وەڵامەکان خولەک بە خولەک دەگۆڕێن. بەتایبەتی بنەمای ڕێژەیی کێشانی بەهاکانە کە فەرماندەیەکی بەرپرسیار دەبێت لە هەر حاڵەتێکدا جیا بیکات.

AI can still help people follow the law — for example by gathering better information about where civilians are. But the 2026 CCW report says that humans must use judgement to decide the measures needed for distinction, proportionality and precautions, taking into account the situation and what the weapon can do.

ژیریی دەستکرد هێشتا دەتوانێت یارمەتی مرۆڤ بدات یاسا جێبەجێ بکات — بۆ نموونە بە کۆکردنەوەی زانیاریی باشتر لەبارەی شوێنی خەڵکی مەدەنی. بەڵام ڕاپۆرتی ⁦2026⁩ی پەیماننامەی هەندێک چەکی تەقلیدی دەڵێت مرۆڤ دەبێت هەڵسەنگاندن بەکار بهێنێت بۆ دیاریکردنی ئەو ڕێوشوێنانەی بۆ جیاکردنەوە، ڕێژەیی و وریایی پێویستن، بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخەکە و توانای چەکەکە.

Additional Protocol I to the Geneva Conventions (1977), Article 36, says that when a state studies, develops, acquires or adopts a new weapon, means or method of warfare, it must determine whether its use would, 'in some or all circumstances', be prohibited by international law. This is a legal review of new weapons.

پرۆتۆکۆڵی زیادکراوی یەکەمی پەیماننامەکانی جنێڤ ⁦(1977)⁩، ماددەی ⁦36⁩، دەڵێت کاتێک دەوڵەتێک لە چەکێک، ئامرازێک یان شێوازێکی نوێی شەڕ دەکۆڵێتەوە، گەشەی پێدەدات، دەیکڕێت یان وەریدەگرێت، دەبێت دیاری بکات ئایا بەکارهێنانی «لە هەندێک یان لە هەموو بارودۆخێکدا» لە لایەن یاسای نێودەوڵەتییەوە قەدەغەیە یان نا. ئەمە پێی دەگوترێت پێداچوونەوەی یاسایی بە چەکی نوێ.

For AI systems a legal review is harder: behaviour depends on data and surroundings and may change with updates. So reviews need realistic testing — the 2026 CCW text asks states to test and evaluate 'including adequately realistic simulations' — and a new review after big changes. The 2023 Political Declaration also lists legal reviews among its ten measures.

بۆ سیستەمەکانی ژیریی دەستکرد پێداچوونەوەی یاسایی قورسترە: ڕەفتاریان پشت بە دراوە (Data) و دەوروبەر دەبەستێت و لەوانەیە بە نوێکردنەوە بگۆڕێت. بۆیە پێداچوونەوەکان پێویستیان بە تاقیکردنەوەی نزیک لە ڕاستییە — دەقی ⁦2026⁩ی پەیماننامەی هەندێک چەکی تەقلیدی داوا لە دەوڵەتان دەکات تاقی بکەنەوە و هەڵبسەنگێنن، «لەوانەش هاوشێوەسازیی (Simulation) گونجاو و نزیک لە ڕاستی» — هەروەها پێداچوونەوەیەکی نوێ دوای گۆڕانکاریی گەورە. ڕاگەیەندراوی سیاسیی ⁦2023⁩یش پێداچوونەوەی یاسایی لە نێو دە ڕێوشوێنەکەیدا دەژمێرێت.

In the UN talks, the systems at the centre of the debate are called lethal autonomous weapon systems (LAWS). No treaty defines them yet. In September 2026 the CCW experts agreed on this description (paragraph 25 of their report): weapons and technology working together that are 'capable of identifying, selecting, and engaging a target in a way that results in loss of life, without intervention by a human being operating the system'.

لە گفتوگۆکانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا، ئەو سیستەمانەی لە ناوەڕاستی گفتوگۆکەدان پێیان دەگوترێت سیستەمەکانی چەکی سەربەخۆی کوشندە ⁦(LAWS)⁩. هێشتا هیچ پەیماننامەیەک پێناسەیان ناکات. لە ئەیلوولی ⁦2026⁩دا پسپۆڕانی پەیماننامەی هەندێک چەکی تەقلیدی لەسەر ئەم وەسفە ڕێککەوتن (بڕگەی ⁦25⁩ی ڕاپۆرتەکەیان): چەک و تەکنەلۆژیا کە پێکەوە کار دەکەن و «توانای ناسینەوە، هەڵبژاردن و هێرشکردنە سەر ئامانجێکیان هەیە بە شێوەیەک کە ببێتە هۆی لەدەستدانی ژیان، بەبێ دەستێوەردانی ئەو مرۆڤەی سیستەمەکە بەکار دەهێنێت».

The ICRC uses a wider idea: an autonomous weapon system is one that, after a person activates it, 'selects and applies force to targets without human intervention', triggered when what its sensors detect matches a 'target profile'. So the user does not know exactly what will be struck, or exactly when and where.

کۆمیتەی نێودەوڵەتیی خاچی سوور بیرۆکەیەکی فراوانتر بەکار دەهێنێت: سیستەمی چەکی سەربەخۆ (Autonomous weapon system) ئەو سیستەمەیە کە دوای ئەوەی مرۆڤێک چالاکی دەکات، «بەبێ دەستێوەردانی مرۆڤ ئامانج هەڵدەبژێرێت و هێزیان لەسەر بەکار دەهێنێت»، کاتێک ئەوەی هەستەوەرەکانی هەستی پێ دەکەن لەگەڵ «پرۆفایلی ئامانج» دەگونجێت. بۆیە بەکارهێنەرەکە بە تەواوی نازانێت چی دەپێکرێت و لە کوێ و کەی.

On 12 May 2021 the ICRC asked states for new, legally binding rules with two prohibitions and many restrictions:

لە ⁦12⁩ی ئایاری ⁦2021⁩دا کۆمیتەی نێودەوڵەتیی خاچی سوور داوای لە دەوڵەتان کرد ڕێسای نوێی ناچاریی یاسایی دابنێن بە دوو قەدەغەکردن و چەندین سنووردارکردن:

The UN Secretary-General and the ICRC President asked jointly for such prohibitions and restrictions in 2023 and again in August 2026, and the ICRC restated its position in October 2026. Not every state agrees: on 29 October 2026, when a UN committee approved the new draft resolution on autonomous weapons, five states voted against it and nine abstained. That disagreement is one reason the talks take so long.

سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان و سەرۆکی خاچی سووری نێودەوڵەتی لە ⁦2023⁩ و دیسان لە ئابی ⁦2026⁩دا پێکەوە داوای ئەم قەدەغەکردن و سنووردارکردنانەیان کرد و خاچی سوور لە تشرینی یەکەمی ⁦2026⁩دا هەڵوێستەکەی دووپات کردەوە. هەموو دەوڵەتێک هاوڕا نییە: لە ⁦29⁩ی تشرینی یەکەمی ⁦2026⁩دا، کاتێک لیژنەیەکی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕەشنووسی بڕیارنامە نوێیەکەی لەبارەی چەکی سەربەخۆ پەسەند کرد، پێنج دەوڵەت دژی دەنگیان دا و نۆ دەوڵەتیش بێلایەن بوون. ئەم ناکۆکییە یەکێکە لە هۆکارەکانی درێژەکێشانی گفتوگۆکان.

Talks on these weapons take place under the Convention on Certain Conventional Weapons (CCW), a UN treaty of 1980 that bans or limits weapons such as blinding lasers. Its member states meet in Geneva:

گفتوگۆ لەسەر ئەم چەکانە لە چوارچێوەی پەیماننامەی هەندێک چەکی تەقلیدی ⁦(CCW)⁩ دەکرێت، پەیماننامەیەکی نەتەوە یەکگرتووەکانی ساڵی ⁦1980⁩ کە چەکی وەک لەیزەری (Laser) کوێرکەر قەدەغە یان سنووردار دەکات. وڵاتانی ئەندام لە جنێڤ کۆ دەبنەوە:

As of 4 November 2026 the Seventh Review Conference is still ahead (Geneva, 16–20 November). Three things are already known:

تا 4ی تشرینی دووەمی ⁦2026⁩ کۆنگرەی حەوتەمی پێداچوونەوە هێشتا نەکراوە (جنێڤ، ⁦16⁩ تا ⁦20⁩ی تشرینی دووەم). سێ شت لە ئێستاوە دەزانرێن:

In New York, the UN General Assembly adds its voice with resolutions. Each autumn its disarmament committee (the First Committee) votes first, and the full Assembly adopts the texts in December. Resolutions are recommendations: they show what most states want, but they are not binding law.

لە نیویۆرک، کۆڕی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بە بڕیارنامە دەنگی خۆی زیاد دەکات. هەموو پاییزێک سەرەتا لیژنەی چەکداماڵینەکەی (لیژنەی یەکەم) دەنگ دەدات و پاشان کۆڕی گشتی لە کانوونی یەکەمدا دەقەکان پەسەند دەکات. بڕیارنامەکان ڕاسپاردەن: پیشانی دەدەن زۆربەی دەوڵەتان چییان دەوێت، بەڵام یاسای ناچاری نین.

Alongside the law, governments sign political commitments. They are not legally binding, but they shape national rules:

لە تەنیشت یاسادا، حکومەتەکان پابەندبوونی سیاسی واژوو دەکەن. بە یاسا ناچاری نین، بەڵام شێوە بە ڕێسا نیشتیمانییەکان دەدەن:

The EU's AI Act (Regulation 2024/1689) is a large law for AI in Europe — see The EU AI Act in brief. But its Article 2(3) says it does not apply to AI systems placed on the market, put into service or used exclusively for military, defence or national-security purposes.

یاسای ژیریی دەستکردی یەکێتیی ئەوروپا (ڕێسای ⁦2024/1689⁩) یاسایەکی گەورەیە بۆ ژیریی دەستکرد لە ئەوروپا — بڕوانە یاسای ژیریی دەستکردی یەکێتیی ئەوروپا بە کورتی. بەڵام ماددەی ⁦2(3)⁩ی دەڵێت ئەم یاسایە بەسەر ئەو سیستەمانەی ژیریی دەستکرددا جێبەجێ نابێت کە تەنیا بۆ مەبەستی سەربازی، بەرگری یان ئاسایشی نیشتیمانی (National security) دەخرێنە بازاڕ، دەخرێنە کار یان بەکاردێن.

Why? Recital 24 explains that for military uses, public international law — mainly IHL — is the more appropriate framework. But the word 'exclusively' matters: if a system made for military purposes is also used, even for a while, for civilian or humanitarian work, law enforcement or public security, it falls under the Act. This is the dual use problem from Dual use: one technology, two purposes.

بۆچی؟ بڕگەی ڕوونکردنەوەی ⁦24⁩ دەڵێت بۆ بەکارهێنانی سەربازی، یاسای نێودەوڵەتیی گشتی — بەتایبەتی یاسای نێودەوڵەتیی مرۆیی — چوارچێوەیەکی گونجاوترە. بەڵام وشەی «تەنیا» گرنگە: ئەگەر سیستەمێک کە بۆ مەبەستی سەربازی دروست کراوە، تەنانەت بۆ ماوەیەکیش، بۆ کاری مەدەنی یان مرۆیی، جێبەجێکردنی یاسا یان ئاسایشی گشتی بەکار بهێنرێت، دەکەوێتە ژێر یاساکەوە. ئەمە کێشەی دوو بەکارهێنانە (Dual use) لە دوو بەکارهێنان: یەک تەکنەلۆژیا، دوو مەبەست.