Glossaryفەرهەنگی زاراوەکان

The file extension of a PowerPoint template: a design file you start new presentations from. Opening it creates a new, untitled presentation, so the template itself stays unchanged.

⁦.potx⁩ پاشگری فایلی قاڵبێکی PowerPointـە: فایلێکی دیزاینە کە فایلی پێشکەشکردنی نوێی لێ دروست دەکەیت. کردنەوەی فایلێکی نوێی بێناو دروست دەکات، بۆیە خودی قاڵبەکە وەک خۆی دەمێنێتەوە.

The file extension of a PowerPoint Show: when you double-click it, it opens straight into the Slide Show instead of the editing view.

⁦.ppsx⁩ پاشگری فایلی ⁦PowerPoint Show⁩ـە: کاتێک جووت کلیکی لێ دەکەیت، ڕاستەوخۆ وەک سلایدشۆ دەکرێتەوە نەک بۆ دەستکاریکردن.

The file extension of PowerPoint 97–2003 presentations. Today's PowerPoint still opens .ppt files (in Compatibility Mode) but saves new files as .pptx.

⁦.ppt⁩ پاشگری فایلی فایلەکانی پێشکەشکردنی ⁦PowerPoint 97–2003⁩ـە. PowerPointـی ئەمڕۆ هێشتا فایلی ⁦.ppt⁩ دەکاتەوە (لە ⁦Compatibility Mode⁩)، بەڵام فایلی نوێ وەک .pptx پاشەکەوت دەکات.

The file extension of a normal PowerPoint presentation since PowerPoint 2007. It is a zipped XML format; older versions used .ppt.

⁦.pptx⁩ پاشگری فایلی ئاسایی فایلەکانی پێشکەشکردنی PowerPointـە لە وەشانی ⁦2007⁩ـەوە. فۆرماتێکی XMLـی پەستێنراوە ⁦(zip)⁩؛ وەشانە کۆنەکان .pptـیان بەکار دەهێنا.

A pair of numbers on the line between an entity type and a relationship: at least how many and at most how many relationships each entity takes part in. Min 0 means partial participation, min 1 or more means total participation.

جووتێک ژمارە لەسەر هێڵی نێوان جۆرێکی قەوارە و پەیوەندییەک: هەر قەوارەیەک لانیکەم و لانیزۆر لە چەند پەیوەندیدا بەشدار دەبێت. کەمترین 0 واتە بەشداریی بەشەکی؛ کەمترین 1 یان زیاتر واتە بەشداریی تەواو.

The binary number you get by changing every 0 to 1 and every 1 to 0. In 1's-complement form, a negative number is the 1's complement of the positive one.

ئەو ژمارەیەیە کە دەستت دەکەوێت کاتێک لە ژمارەیەکی دووانیدا هەموو 0ـەکان دەکەیتە 1 و هەموو 1ـەکان دەکەیتە 0. لە شێوازی تەواوکەری یەکدا ژمارەیەکی سالب تەواوکەری یەکی ژمارە موجەبەکەیە.

The 1's complement of a binary number plus 1. Computers store negative integers in 2's complement because the same adder then also does subtraction.

بریتییە لە تەواوکەری یەکی ژمارەیەکی دووانی زیاد 1. کۆمپیوتەرەکان ژمارە تەواوە سالبەکان بە تەواوکەری دوو هەڵدەگرن، چونکە بەم شێوەیە هەمان کۆکەرەوە لێدەرکردنیش دەکات.

Keep three copies of important data, on two different kinds of storage, with one copy kept off-site.

سێ کۆپیی دراوە گرنگەکان هەڵبگرە، لەسەر دوو جۆری جیاوازی خەزنکردن، کە یەکێکیان لە شوێنێکی تر بێت.

A machine that makes real objects from a digital design by building them up layer by layer, usually from melted plastic.

ئامێرێکە کە بە پشتبەستن بە دیزاینێکی دیجیتاڵی شتی ڕاستەقینە دروست دەکات؛ چین لەسەر چین، زۆربەی جار لە پلاستیکی تواوە.

For a normal distribution, about 68%, 95% and 99.7% of values lie within 1, 2 and 3 standard deviations of the mean.

بۆ دابەشبوونی ئاسایی، دووریی نزیکەی ⁦68%⁩ و ⁦95%⁩ و ⁦99.7%⁩ی نرخەکان لە تێکڕاوە کەمترە لە 1 و 2 و 3 لادانی پێوانەیی.

A best-first search that expands the node with the smallest f(n) = g(n) + h(n): the cost so far plus the estimated cost to the goal. With an admissible heuristic it finds an optimal path.

گەڕانێکی پێشخستنی باشترینە کە ئەو نۆدە فراوان دەکات کە بچووکترین ⁦f(n) = g(n) + h(n)⁩ی هەیە: کۆستی تا ئێستا لەگەڵ کۆستی خەمڵێنراو تا ئامانج. بە پێوەرێکی پەسەندکراو ڕێگای باشترین دەدۆزێتەوە.

A security model with three steps: authentication checks who you are, authorization decides what you may do, and accounting records what you did.

مۆدێلێکی ئاسایشە بە سێ هەنگاو: پشتڕاستکردنەوەی ناسنامە دەپشکنێت تۆ کێیت، ڕێگەپێدان بڕیار دەدات چی دەتوانیت بکەیت و تۆمارکردن (accounting) دەنووسێتەوە کە چیت کردووە.

A short form of a word or phrase, for example 'info' for information, 'e.g.' for 'for example', or USB for Universal Serial Bus. IT English uses many abbreviations.

شێوە کورتەکەی وشە یان دەستەواژەیەکە، وەک info لە جیاتی information، e.g. لە جیاتی for example، یان USB لە جیاتی Universal Serial Bus. ئینگلیزیی IT پڕە لە کورتکراوە.

A link whose href is a full URL, starting with https:// and the domain. It works from any page, and you need it to link to other websites.

بەستەرێکە کە نرخی hrefی URLـێکی تەواوە و بە https:// و ناوی دۆمەین دەست پێ دەکات. لە هەر لاپەڕەیەکەوە کار دەکات و بۆ بەستن بە تۆڕگەکانی ترەوە پێویستە.

The full address of a file or directory, starting from the top of the drive, for example C:\Users\Hana\Documents\cv.docx or /Users/hana/Documents/cv.pdf. It works from anywhere.

ناونیشانی تەواوی فایلێک یان فۆڵدەرێک کە لە سەرەوەی درایڤەکەوە دەست پێدەکات، بۆ نموونە C:\Users\Hana\Documents\cv.docx یان /Users/hana/Documents/cv.pdf. لە هەر شوێنێکەوە کار دەکات.

A cell reference with dollar signs, such as $H$2, that does not change when the formula is copied. Use it for one fixed value that many formulas share, such as a pass mark.

ناونیشانێکی خانە بە نیشانەی دۆلار، وەک ⁦$H$2⁩، کە کاتێک فۆرمولەکە کۆپی دەکرێت ناگۆڕێت. بۆ یەک بەهای جێگیر بەکاری بهێنە کە چەندین فۆرمولە بەکاری دەهێنن، وەک نمرەی دەرچوون.

The distance of a number from 0 on the number line, written $|x|$. It is never negative: $|x|=x$ if $x\ge0$ and $|x|=-x$ if $x<0$.

دووریی ژمارەیەک لە سفر لەسەر هێڵی ژمارەکان، کە بە $|x|$ دەنووسرێت. هەرگیز سالب نییە: $|x|=x$ ئەگەر $x\ge0$ و $|x|=-x$ ئەگەر $x<0$.

A class that only describes what its subclasses must do and cannot be used to make objects itself. In MVVM an abstract TodoService lists the methods, and TodoServiceRest and TodoServiceMock implement them.

کلاسێکە کە تەنها وەسف دەکات کلاسە لاوەکییەکانی دەبێت چی بکەن و خۆی ناتوانرێت ئۆبجێکتی لێ دروست بکرێت. لە MVVMـدا TodoServiceـی ڕووت میتۆدەکان ڕیز دەکات و TodoServiceRest و TodoServiceMock جێبەجێیان دەکەن.

Leaving out the details of a real problem that do not matter for the question, so that the search problem keeps only what is needed to solve it.

لابردنی ئەو وردەکارییانەی کێشەیەکی ڕاستەقینە کە بۆ پرسیارەکە گرنگ نین، بۆ ئەوەی کێشەی گەڕانەکە تەنها ئەوەی تێدا بمێنێتەوە کە بۆ چارەسەرکردنی پێویستە.

A small external power supply that plugs into a wall socket and changes alternating current into the low direct current that a laptop or phone needs. Many laptops and phones now charge through USB-C with USB Power Delivery.

سەرچاوەیەکی وزەی بچووکی دەرەکییە کە دەخرێتە سۆکێتی دیوار و تەزووی گۆڕاو دەگۆڕێت بۆ ئەو تەزووی ڕاستەوخۆ نزمەی لاپتۆپ یان مۆبایل پێویستیەتی. ئێستا زۆر لاپتۆپ و مۆبایل بە USB-C و USB Power Delivery بارگە دەکرێن.

A tiny sensor that measures how fast a device speeds up or slows down along three directions. Because gravity always pulls down, it also tells which way the device is tilted; phones use it to turn the screen and count steps.

هەستەوەرێکی زۆر بچووکە کە دەپێوێت ئامێرێک بە چ خێراییەک لە سێ ئاڕاستەدا خێراتر یان هێواشتر دەبێت. لەبەر ئەوەی کێشکردنی زەوی هەمیشە بەرەو خوارە، پیشانیشی دەدات ئامێرەکە بەرەو کام لا لار بووەتەوە؛ مۆبایل بۆ سووڕاندنی شاشە و ژماردنی هەنگاو بەکاری دەهێنێت.

The last level of testing: the users or the customer try the program and decide whether it does what they need before they accept it.

دوایین ئاستی تاقیکردنەوە: بەکارهێنەرەکان یان کڕیار بەرنامەکە تاقی دەکەنەوە و بڕیار دەدەن ئایا ئەوەی پێویستیانە دەیکات، پێش ئەوەی وەریبگرن.

Deciding and enforcing who may read, add, change or delete which data. In a DBMS it works by granting and revoking privileges.

بڕیاردان و جێبەجێکردنی ئەوەیە کە کێ بۆی هەیە کام دراوە بخوێنێتەوە، زیاد بکات، بگۆڕێت یان بسڕێتەوە. لە DBMSـدا بە پێدان و سەندنەوەی مۆڵەتەکان کار دەکات.

A device that sends and receives Wi-Fi signals so that wireless devices can join a wired network. Large buildings use many access points; at home the router usually does this job too.

ئامێرێکە کە شەپۆلی وای‌فای دەنێرێت و وەردەگرێت، تا ئامێرە بێتەلەکان بچنە ناو ڕایەڵەیەکی وایەرداری. باڵەخانە گەورەکان چەندین دانەیان بەکاردەهێنن؛ لە ماڵدا زۆرجار ڕێدۆز ئەم کارەش دەکات.

The time a storage device or memory needs to find an item and start delivering it. RAM is reached in nanoseconds, an SSD in microseconds and a hard disk in milliseconds.

ئەو کاتەیە کە ئامێری خەزنکردن یان بیرگە پێویستیەتی بۆ دۆزینەوەی شتێک و دەستکردن بە گەیاندنی. RAM بە نانۆچرکە دەگەیەنرێت، SSD بە مایکرۆچرکە و هارد دیسک بە میلیچرکە.

Making a file, an app or a website usable by everyone, including people who cannot see, hear or use a mouse well. In a presentation this means, for example, alt text for pictures, a title on every slide, clear colour contrast and a sensible reading order.

دروستکردنی فایل، ئەپ یان تۆڕگە بە شێوەیەک کە هەموو کەس بتوانێت بەکاری بهێنێت، لەوانەش ئەو کەسانەی ناتوانن بە باشی ببینن، ببیستن یان ماوس بەکاربهێنن. لە فایلێکی پێشکەشکردندا بۆ نموونە واتە دەقی جێگرەوە بۆ وێنەکان، ناونیشان بۆ هەموو سلایدێک، جیاوازیی ڕەنگی ڕوون و ڕیزبەندییەکی لۆژیکیی خوێندنەوە.

An Office tool (Review > Check Accessibility) that lists problems that make a file hard to use for people with a disability, such as pictures without alt text, pale text or a confusing reading order, and tells you how to fix them.

ئامرازێکی Officeـە ⁦(Review > Check Accessibility)⁩ کە ئەو کێشانە لیست دەکات کە بەکارهێنانی فایلێک بۆ کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت قورس دەکەن، وەک وێنەی بێ دەقی جێگرەوە، دەقی کاڵ یان ڕیزبەندیی خوێندنەوەی تێکچوو. هەروەها ڕێگای چاککردنیان پیشان دەدات.

Being answerable for actions. In security, every action can be traced to the person who did it, usually through logs; in data-protection law, an organisation must be able to show that it follows the rules.

وەڵامدەربوون بەرامبەر کارەکان. لە ئاسایشدا هەر کارێک دەتوانرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ ئەو کەسەی کردوویەتی، زۆرجار لە ڕێگەی لۆگەکانەوە؛ لە یاساکانی پاراستنی دراوەدا دامەزراوەکە دەبێت بتوانێت پیشانی بدات کە پابەندی ڕێساکانە.

A variable that collects a result while a loop runs, such as a running total. It starts at 0 (or an empty string or list), and every iteration adds to it with +=.

گۆڕاوێکە کە لە کاتی کارکردنی خولێک ئەنجامێک کۆ دەکاتەوە، وەک کۆی گشتی: لە 0 (یان زنجیرەنووسەیەکی بەتاڵ یان لیستێکی بەتاڵ) دەست پێ دەکات و هەموو خولانەوەیەک بە += شتێکی بۆ زیاد دەکات.

A register that holds the result of the last calculation, ready for the next one. In simple CPUs, LOAD puts a number into the accumulator, ADD adds to it and STORE copies it back to memory.

تۆمارگەیەکە کە ئەنجامی دوایین حیساب هەڵدەگرێت و بۆ حیسابی دواتر ئامادەی دەکات. لە CPUـە سادەکاندا، LOAD ژمارەیەک دەخاتە ناو کۆکەرەوەکە، ADD شتێکی بۆ زیاد دەکات و STORE دەیگەڕێنێتەوە بۆ بیرگە.

The four promises a DBMS makes about every transaction: Atomicity (all or nothing), Consistency (the rules still hold afterwards), Isolation (transactions do not see each other's half-finished work) and Durability (committed changes survive a crash).

ئەو چوار بەڵێنەن کە سیستەمی بەڕێوەبردنی بنکەدراوە بۆ هەموو مامەڵەیەک دەیدات: دابەشنەبوون (هەمووی یان هیچ)، پاراستنی کۆکی (ڕێساکان دوای تەواوبوون هێشتا ڕاستن)، دابڕاوی (مامەڵەکان کاری نیوەچڵی یەکتر نابینن) و هەمیشەیی (گۆڕانکارییە جێگیرکراوەکان لە کاتی لەکارکەوتنیشدا دەمێننەوە).

The part of a speech recogniser that says how well each possible text matches the sound that was heard: the probability of the sound, given the words.

بەشێکە لە سیستەمی ناسینەوەی ئاخاوتن کە دەڵێت هەر دەقێکی گونجاو چەندە لەگەڵ ئەو دەنگەی بیسترا دەگونجێت: ئەگەری دەنگەکە، بە مەرجی وشەکان.

An abbreviation made from the first letters of several words, such as RAM (random access memory). Some are said as one word (RAM, NASA); others are said letter by letter (USB, CPU) and are also called initialisms.

جۆرێکە لە کورتکراوە کە لە پیتی یەکەمی چەند وشەیەک دروست دەکرێت، وەک RAM. هەندێکیان وەک یەک وشە دەخوێنرێنەوە (RAM، NASA)، هەندێکی تریان پیت بە پیت (USB، CPU).

One thing an agent can do that changes the state, such as moving left, sucking up dirt or placing an X.

یەک شتە کە ئەیجێنتێک دەتوانێت بیکات و دۆخەکە دەگۆڕێت، وەک جووڵان بەرەو چەپ، هەڵمژینی پیسی یان دانانی X.

Something the user makes an app do with a button or a menu item, such as Buy, Delete or Undo.

ئەو شتەیە کە بەکارهێنەر بە دوگمەیەک یان بڕگەیەکی مێنیو وا لە ئەپ دەکات بیکات، وەک کڕین، سڕینەوە یان گەڕاندنەوە.

A shape, picture or text that does something during a Slide Show when it is clicked or when the mouse moves over it, such as going to another slide, opening a file or playing a sound. Set it with Insert > Action.

شێوە، وێنە یان دەقێکە کە لە کاتی سلایدشۆدا کارێک دەکات کاتێک کلیکی لێ دەکرێت یان ماوس دەچێتە سەری، وەک چوون بۆ سلایدێکی تر، کردنەوەی فایلێک یان لێدانی دەنگێک. بە ⁦Insert > Action⁩ دیاری دەکرێت.

An Access query that changes data instead of only showing it: a make-table, append, update or delete query. Its changes cannot be undone, so you back up first and look at the rows in Datasheet view before you run it.

پرسێکی Access کە دراوە دەگۆڕێت لە جیاتی تەنها پیشاندانی: پرسی ⁦Make Table⁩، Append، Update یان Delete. گۆڕانکارییەکانی ناگەڕێنەوە، بۆیە سەرەتا باکئەپێک دروست دەکەیت و پێش Run ڕیزەکان لە پیشاندانی Datasheetـدا دەبینیت.

Checking with the maker that your copy of Windows (or another program) is genuine and licensed for this device, by a digital license or a product key. In Windows 11 see Settings › System › Activation.

پشکنینی ئەوەی لای کۆمپانیای دروستکەر کە کۆپییەکەی Windows (یان بەرنامەیەکی تر) ڕەسەنە و مۆڵەتی هەیە بۆ ئەم ئامێرە، بە مۆڵەتێکی دیجیتاڵی یان کلیلێکی بەرهەم. لە ⁦Windows 11⁩دا سەیری Settings › System › Activation بکە.

An attack in which the attacker changes, adds, replays or blocks data, for example impersonation, a replay attack or denial of service. It does damage, so detecting it and recovering matter most.

هێرشێکە کە تێیدا هێرشبەر دراوە دەگۆڕێت، زیاد دەکات، دووبارە دەینێرێتەوە یان ڕێگەی لێ دەگرێت، بۆ نموونە خۆ بە کەسی تر ناساندن، هێرشی دووبارەناردنەوە یان ڕێگەگرتن لە خزمەتگوزاری. زیان دەگەیەنێت، بۆیە دۆزینەوە و گەڕاندنەوە گرنگترینن.

The spreadsheet cell that is selected now, with a thick border. What you type goes into it, and its address appears in the Name Box.

ئەو خانەیەی ئێستا هەڵبژێردراوە و چوارچێوەیەکی ئەستووری هەیە. ئەوەی دەینووسیت دەچێتە ناوی و ناونیشانەکەی لە سندووقی ناودا دەردەکەوێت.

Sensing in which the agent sends out a signal, such as radio waves in radar or sound in ultrasound, and then measures how it bounces back from objects.

هەستپێکردنێکە کە تێیدا ئەیجێنتەکە ئیشارەتێک دەنێرێت، وەک شەپۆلی ڕادیۆ لە ڕاداردا یان دەنگ لە ئۆلتراساونددا، پاشان دەپێوێت ئەو ئیشارەتە چۆن لە شتەکانەوە دەگەڕێتەوە.

The part of an agent that carries out its actions, such as a robot's motors and wheels, a car's steering and brakes, or, for software, the code that sends a message.

ئەو بەشەی ئەیجێنتە کە کردەوەکانی جێبەجێ دەکات، وەک ماتۆڕ و چەرخی ڕۆبۆت، سوکان و برێکی ئۆتۆمبێل، یان بۆ نەرمەواڵە ئەو کۆدەی نامەیەک دەنێرێت.

The thin arm inside a hard disk drive that carries the read/write heads. A magnet motor swings it in and out across the platters to reach the right track.

ئەو باسکە باریکەی ناو هارد دیسک کە سەرەکانی خوێندنەوە و نووسین هەڵدەگرێت. مۆتۆرێکی موگناتیسی بەرەو ناوەوە و دەرەوە بەسەر پەپکەکاندا دەیجووڵێنێت تا بگاتە تراکی دروست.

A combinational circuit that adds binary numbers. Every processor has adders inside its arithmetic logic unit (ALU).

سووڕێکی تێکەڵەییە کە ژمارە دووانییەکان کۆ دەکاتەوە. هەموو پرۆسێسەرێک لە ناو یەکەی هەژمارکردن و ژیربێژییەکەیدا ⁦(ALU)⁩ کۆکەرەوەی هەیە.

The probability that $A$ or $B$ happens: $P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)$. For mutually exclusive events the last term is 0.

ئەگەری ڕوودانی $A$ یان $B$: $P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)$. بۆ ڕووداوی جیا بڕی کۆتایی 0ـە.

The long box at the top of a web browser where you type or see the URL of a page. In most browsers you can also type a search there.

ئەو چوارگۆشە درێژەیە لە سەرەوەی تۆڕگەڕ کە URLـی لاپەڕەکەی تێدا دەنووسیت یان دەیبینیت. لە زۆربەی تۆڕگەڕەکاندا دەتوانیت گەڕانیش لەوێ بنووسیت.

The part of the system bus that carries a memory address from the CPU to memory or a device, to say where to read or write. It goes one way, out of the CPU; with n lines it can name $2^n$ addresses.

ئەو بەشەی تێپەڕگەی سیستەمە کە ناونیشانێکی بیرگە لە CPUـەوە دەبات بۆ بیرگە یان ئامێرێک، تا دیاری بکات لە کوێ بخوێنرێتەوە یان بنووسرێت. تەنها بە یەک ئاراستە کار دەکات، لە CPUـەوە بۆ دەرەوە؛ بە n هێڵ دەتوانێت $2^n$ ناونیشان دیاری بکات.

The transpose of the matrix of cofactors of a square matrix, written $\operatorname{adj} A$. Dividing it by $\det A$ gives the inverse: $A^{-1} = \frac{1}{\det A}\operatorname{adj} A$. Older books call it the adjoint.

ماتریکسێکە کە ئاوا دروست دەکرێت: هەموو کۆفاکتەرەکانی ماتریکسێکی چوارگۆشەیی لە شوێنی خۆیان دابنێ، پاشان ڕیزەکان بکە بە ستوون (جێگۆڕکێی ماتریکس). بە $\operatorname{adj} A$ دەنووسرێت. دابەشکردنی بەسەر $\det A$دا پێچەوانەکە دەدات: $A^{-1} = \frac{1}{\det A}\operatorname{adj} A$. کتێبە کۆنەکان پێی دەڵێن ئەدجۆینت.

A heuristic that never overestimates: h(n) is never more than the true cheapest cost from n to a goal. A* with an admissible heuristic finds an optimal path. For A* graph search that never reopens an explored node, the heuristic must also be consistent.

پێوەرێکە کە هەرگیز زیاد ناخەمڵێنێت: ⁦h(n)⁩ هەرگیز لە هەرزانترین کۆستی ڕاستەقینەی گەیشتن لە n بۆ ئامانج زیاتر نییە. گەڕانی A* بە پێوەرێکی پەسەندکراو ڕێگای باشترین دەدۆزێتەوە. بۆ گەڕانی A* وەک گەڕانی گراف کە نۆدێکی پشکنراو دووبارە ناکاتەوە، پێوەرەکە دەبێت هاوئاهەنگیش بێت.

Search in games where an opponent works against you, so the agent must plan for the opponent's best replies, as minimax does.

گەڕانە لە یارییەکاندا کە ڕکابەرێک دژی تۆ کار دەکات، بۆیە ئەیجێنتەکە دەبێت پلان بۆ باشترین وەڵامەکانی ڕکابەرەکە دابنێت، وەک ئەوەی Minimax دەیکات.

Unwanted software that fills a computer or phone with adverts, often changes the web browser settings and may track what the user does.

نەرمەواڵەیەکی نەخوازراوە کە کۆمپیوتەر یان مۆبایل پڕ دەکات لە ڕیکلام، زۆرجار ڕێکخستنەکانی تۆڕگەڕ دەگۆڕێت و لەوانەیە بەدوای کارەکانی بەکارهێنەردا بچێت.

Anything that perceives its environment through sensors and acts on it through actuators. A robot, a chatbot, a self-driving car and a person are all agents.

هەر شتێکە کە لە ڕێگەی هەستەوەرەکانەوە هەست بە ژینگەی خۆی دەکات و لە ڕێگەی جووڵێنەرەکانەوە کاری تێدا دەکات. ڕۆبۆت، چاتبۆت، ئۆتۆمبێلی خۆگەڕ و مرۆڤیش هەموویان ئەیجێنتن.

The computing device, with its sensors and actuators, that an agent program runs on. In the formula agent = architecture + program, it is the 'body'.

ئەو ئامێرە ژمێریارییەیە، لەگەڵ هەستەوەر و جووڵێنەرەکانی، کە بەرنامەی ئەیجێنت لەسەری کار دەکات. لە هاوکێشەی «ئەیجێنت = تەلارسازی + بەرنامە»دا، ئەو «جەستە»یەیە.

The rule that says which action an agent takes for every possible percept sequence, written f: P* → A. It describes what the agent does, not how it is built.

ئەو یاسایەیە کە دیاری دەکات ئەیجێنتێک بۆ هەر زنجیرەیەک لە هەستپێکراوەکان چ کارێک دەکات. بەم شێوەیە دەنووسرێت: ⁦f: P⁩* → A. ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە ئەیجێنتەکە چی دەکات، نەک چۆن دروست کراوە.

The way the agents of a multi-agent system are arranged and connected, for example flat (all equal), hierarchy (some are in charge of others), team or coalition.

ئەو شێوەیەیە کە ئەیجێنتەکانی سیستەمێکی فرەئەیجێنت ڕێک دەخرێن و بەیەکەوە دەبەسترێن، بۆ نموونە تەخت (هەموو یەکسانن)، پلەبەندی (هەندێکیان بەرپرسی ئەوانی ترن)، تیم یان هاوپەیمانێتی.

The program that actually runs on the agent's hardware and carries out the agent function. It takes the current percept as input and returns an action.

ئەو بەرنامەیەیە کە بەڕاستی لەسەر ڕەقەواڵەی ئەیجێنتەکە کار دەکات و کرداری ئەیجێنت جێبەجێ دەکات. هەستپێکراوی ئێستا وەک نێوخستە وەردەگرێت و کردەوەیەک دەگەڕێنێتەوە.

An SQL function that turns many rows into one value, such as COUNT(), SUM(), AVG(), MIN() and MAX(). With GROUP BY it gives one value for each group. It skips empty (NULL) values, except COUNT(*), which counts rows.

کردارێکی SQL کە چەندین تۆمار دەکاتە یەک نرخ، وەک COUNT()، SUM()، AVG()، MIN() و MAX(). لەگەڵ GROUP BY بۆ هەر گرووپێک یەک نرخ دەدات. خانە بەتاڵەکان (NULL) پشتگوێ دەخات، جگە لە COUNT(*) کە تۆمارەکان دەژمێرێت.

Treating a relationship together with its entities as one higher-level entity, so that it can take part in another relationship; drawn as a box around them. An employee working on a project uses a machine.

مامەڵەکردن لەگەڵ پەیوەندییەک و قەوارەکانی وەک یەک قەوارەیەکی ئاستبەرز، بۆ ئەوەی بتوانێت لە پەیوەندییەکی تردا بەشدار بێت؛ وەک سندوقێک بە دەوریاندا دەکێشرێت. فەرمانبەرێک کە لەسەر پڕۆژەیەک کار دەکات ئامێرێک بەکار دەهێنێت.

Translating the whole program into machine code before it runs, when the app is built. Release builds of Flutter apps are compiled this way, so they start fast and run smoothly.

وەرگێڕانی هەموو بەرنامەکە بۆ کۆدی ئامێر پێش ئەوەی کار بکات، لە کاتی بیلدکردنی ئەپەکەدا. بیلدەکانی releaseـی ئەپەکانی Flutter بەم شێوەیە کۆمپایل دەکرێن، بۆیە خێرا دەست پێ دەکەن و بە ئاسانی کار دەکەن.

The habit of no longer calling something AI once computers do it well. Chess programs, route planning and reading printed text were once AI research and now seem ordinary.

ئەو خووەیە کە کاتێک کۆمپیوتەر کارێک بەباشی ئەنجام دەدات، ئیتر خەڵک ئەو کارە بە ژیریی دەستکرد دانانێن. بەرنامەکانی شەترەنج، دیاریکردنی ڕێگا و خوێندنەوەی دەقی چاپکراو جاران بەشێک بوون لە توێژینەوەی ژیریی دەستکرد و ئێستا ئاسایی دەردەکەون.

A period when people lost trust in AI because it had not kept its big promises, so money for research was cut. There was one in the 1970s and another in the late 1980s.

ماوەیەکە کە خەڵک متمانەیان بە ژیریی دەستکرد نەما چونکە بەڵێنە گەورەکانی نەهێنابووە دی، بۆیە بودجەی توێژینەوە کەم کرایەوە. یەکێکیان لە حەفتاکان و یەکێکی تریان لە کۆتایی هەشتاکانی سەدەی بیستەمدا بوو.

A technique in which JavaScript asks the server for data in the background and updates only part of the page, without loading a whole new page. It began with XMLHttpRequest; today fetch() is used, usually with JSON.

تەکنیکێکە کە تێیدا JavaScript لە پشتەوە داوای دراوە لە ڕاژەکار دەکات و تەنها بەشێک لە لاپەڕەکە نوێ دەکاتەوە، بێ ئەوەی لاپەڕەیەکی تەواو نوێ باربکات. بە XMLHttpRequest دەستی پێکرد؛ ئەمڕۆ fetch() بەکاردێت، زۆرجار لەگەڵ JSON.

The tiredness and carelessness that come when analysts see too many security alerts, most of them false positives, so that real attacks are missed.

ئەو ماندووبوون و بێئاگاییەی کە دروست دەبێت کاتێک شیکەرەوەکان زۆر ئاگادارکردنەوەی ئاسایشی دەبینن کە زۆربەیان ئەرێنیی هەڵەن، بۆیە هێرشە ڕاستەقینەکان لەدەست دەچن.

The branch of mathematics that uses letters such as $x$ for unknown or changing numbers and writes rules as expressions and equations.

ئەو لقەی بیرکارییە کە پیتی وەک $x$ بۆ ژمارەی نەزانراو یان گۆڕاو بەکار دەهێنێت و یاساکان وەک دەربڕینە جەبرییەکان و هاوکێشەکان دەنووسێت.

A combination of numbers, letters and operations without an equals sign, such as $x + 1$ or $3a - 2b$.

تێکەڵەیەکە لە ژمارە و پیت و نیشانەی کار (⁦+⁩، −، ×، ÷) بەبێ نیشانەی یەکسان، وەک $x + 1$ یان $3a - 2b$.

A function built from x with a finite number of additions, subtractions, multiplications, divisions, powers and roots.

نەخشەیەکە کە لە x بە ژمارەیەکی سنووردار لە کۆکردنەوە، لێدەرکردن، لێکدان، دابەشکردن، توان و ڕەگ دروست دەکرێت.

A finite list of clear steps that solves a problem or does a task. Programmers often plan an algorithm with pseudocode or a flowchart before they write the code.

زنجیرەیەک هەنگاوی ڕوون و کۆتاییدارە کە کێشەیەک چارەسەر دەکات یان کارێک ئەنجام دەدات. بەرنامەسازەکان زۆرجار پێش نووسینی کۆد، هەنگاوەکان بە نیمچەکۆد یان بە هێڵکارییەکی ڕەوت دادەڕێژن.

Unfair results from an artificial intelligence system that favour or harm certain groups, usually because the training data or the design was one-sided.

ئەنجامی نادادپەروەرانەی سیستەمێکی ژیریی دەستکردە کە هەندێک گرووپ پێش دەخات یان زیانیان پێ دەگەیەنێت، زۆرجار لەبەر ئەوەی دراوەی ڕاهێنان یان دیزاینەکە لایەنگیرانە بووە.

A temporary name that a query gives to a column or a table with AS, for example price_iqd * stock AS stock_value. It changes only the result (or the text of the query); the table itself keeps its real names.

ناوێکی کاتی کە پرس بە AS دەیدات بە ستوونێک یان خشتەیەک، بۆ نموونە price_iqd * stock AS stock_value. تەنها ئەنجامەکە (یان دەقی پرسەکە) دەگۆڕێت؛ خودی خشتەکە ناوە ڕاستەقینەکانی خۆی دەپارێزێت.

Where a child is placed inside the space it has: start, centre, end, or spread out. Flutter controls it with alignment in a Container and with MainAxisAlignment and CrossAxisAlignment in rows and columns.

ئەوەیە کە منداڵێک لە ناو ئەو شوێنەی هەیەتی لە کوێ دادەنرێت: سەرەتا، ناوەڕاست، کۆتایی، یان بڵاوکراوە. Flutter بە alignment لە Containerـدا و بە MainAxisAlignment و CrossAxisAlignment لە ڕیز و ستووندا کۆنترۆڵی دەکات.

A desktop computer whose parts are built into the back of the monitor, so there is no separate case. It saves space but is harder to repair or upgrade.

کۆمپیوتەرێکی مێزییە کە پارچەکانی لە پشتی شاشەکەوە دانراون، بۆیە کەیسی جیای نییە. شوێنی کەم دەگرێت، بەڵام چاککردنەوە و نوێکردنەوەی پارچەکانی قورسترە.

A fixed list of the only values that a program accepts, such as the allowed file extensions or the allowed page names. Anything that is not on the list is refused, which is safer than trying to list everything that is forbidden.

لیستێکی جێگیرە لەو نرخانەی کە بەرنامەیەک تەنها ئەوان قبووڵ دەکات، وەک پاشگرەکانی فایلی ڕێگەپێدراو یان ناوی لاپەڕە ڕێگەپێدراوەکان. هەر شتێک لە لیستەکەدا نەبێت ڕەت دەکرێتەوە، ئەمەش سەلامەترە لە هەوڵدان بۆ نووسینی هەموو شتە قەدەغەکان.

A faster form of minimax that skips branches that cannot change the final decision. It keeps α (the best score MAX can already guarantee) and β (the best score MIN can guarantee) and stops exploring a branch when α ≥ β; it always chooses the same move as minimax.

شێوەیەکی خێراترە لە Minimax کە ئەو لقانە پشتگوێ دەخات کە ناتوانن بڕیاری کۆتایی بگۆڕن. α (باشترین نمرە کە یاریزانی بەرزکەرەوە پێشتر گەرەنتی دەکات) و β (باشترین نمرە کە یاریزانی نزمکەرەوە گەرەنتی دەکات) هەڵدەگرێت و کاتێک α ≥ β بوو گەڕان لەو لقەدا دەوەستێنێت؛ هەمیشە هەمان جووڵەی Minimax هەڵدەبژێرێت.

A short text that describes a picture, a chart or another image in a document, on a slide or on a web page. Screen readers read it aloud for people who cannot see the image, and a web browser shows it when the image cannot load. In HTML it is the alt attribute; in Word and PowerPoint you write it in the Alt Text pane.

دەقێکی کورتە کە وێنەیەک، هێڵکارییەک یان هەر شتێکی بینراوی تر لە بەڵگەنامەیەکدا، لەسەر سلایدێک یان لەسەر لاپەڕەتۆڕێک وەسف دەکات. خوێنەرەوەکانی شاشە بۆ ئەو کەسانەی ناتوانن وێنەکە ببینن بە دەنگی بەرز دەیخوێننەوە و تۆڕگەڕ پیشانی دەدات کاتێک وێنەکە بار نابێت. لە HTML دا خەسڵەتی alt ـە؛ لە Word و PowerPoint لە پانێڵی ⁦Alt Text⁩ دا دەینووسیت.

A candidate key that was not chosen as the primary key. It is still unique, so it is a good place for a UNIQUE constraint or a database index.

کلیلێکی پاڵێوراوە کە وەک کلیلی سەرەکی هەڵنەبژێردراوە. هێشتا یەکتایە، بۆیە شوێنێکی باشە بۆ ڕێسای UNIQUE یان پێڕست.

Electric current that changes direction many times a second. It is what comes from the wall socket: 230 V at 50 Hz in Iraq and the Kurdistan Region.

تەزووی کارەباییە کە لە هەر چرکەیەکدا چەندین جار ئاراستەکەی دەگۆڕێت. ئەوەیە کە لە سۆکێتی دیوارەوە دێت: ⁦230 V⁩ بە ⁦50 Hz⁩ لە عێراق و هەرێمی کوردستان.

An instrument that measures electric current. It is connected in series, so the current passes through it.

ئامێرێکە کە تەزوو دەپێوێت. بە بەستنی زنجیرەیی دادەنرێت، بۆ ئەوەی تەزووەکە پێیدا تێبپەڕێت.

The unit of electric current (A): one coulomb of charge passing a point every second. Small currents are given in milliamperes (1 mA = 0.001 A).

یەکەی تەزووە ⁦(A)⁩: یەک کولۆم بارگە کە لە هەر چرکەیەکدا بە خاڵێکدا تێدەپەڕێت. تەزووەکان بچووک بە میلیئەمپێر دەنووسرێن ⁦(1 mA = 0.001 A)⁩.

A circuit that makes a signal bigger without changing its shape. In a sound system it turns the weak microphone signal into one strong enough to drive a speaker.

سووڕێکە کە سیگناڵ گەورەتر دەکات بەبێ ئەوەی شێوەکەی بگۆڕێت. لە سیستەمی دەنگدا سیگناڵی لاوازی مایک دەگۆڕێت بۆ سیگناڵێکی ئەوەندە بەهێز کە بڵندگۆ بجووڵێنێت.

The height of a wave: how far the signal moves from its middle level to its highest point. A louder sound makes a microphone signal with a bigger amplitude.

بەرزیی شەپۆلێکە: ئەو دوورییەی کە سیگناڵ لە ئاستی ناوەڕاستەوە تا بەرزترین خاڵی دەبڕێت. دەنگی بەرزتر لە مایکدا سیگناڵێک بە دامەنەیەکی گەورەتر دروست دەکات.

Describes a signal or quantity that changes smoothly and can take any value in a range. Sound, temperature and light are analog.

وەسفی سیگناڵێک یان بڕێک دەکات کە بە نەرمی و بێ پچڕان دەگۆڕێت و دەتوانێت هەر نرخێک لە نێو مەودایەکدا وەربگرێت. دەنگ، پلەی گەرمی و ڕووناکی ئەنالۆگن.

A circuit that measures an analog signal many times per second and turns each measurement into a binary number.

سووڕێکە کە سیگناڵێکی ئەنالۆگ چەندین جار لە چرکەیەکدا دەپێوێت و هەر پێوانەیەک دەگۆڕێت بۆ ژمارەیەکی دووانی.

Studying how much time and memory an algorithm needs, independently of any particular computer or programming language, so that algorithms can be compared.

لێکۆڵینەوەیە لەوەی ئەلگۆریزمێک چەند کات و بیرگەی پێویستە، بە جیا لە هەر کۆمپیوتەر یان زمانێکی بەرنامەسازی، بۆ ئەوەی ئەلگۆریزمەکان بەراورد بکرێن.

A gate whose output is 1 only when all its inputs are 1. In Boolean algebra AND is written with a dot, $A\cdot B$, or just $AB$.

گەیتێکە کە دەرخستەکەی تەنها کاتێک 1ـە کە هەموو نێوخستەکانی 1 بن. لە جەبری بوولدا AND بە خاڵێک دەنووسرێت، $A\cdot B$، یان تەنها $AB$.

Pictures that seem to move because many slightly different images are shown one after another very quickly; also the art of making them.

وێنەیەکە کە وا دەردەکەوێت بجووڵێت، چونکە زۆر وێنەی کەمێک جیاواز بە خێرایی یەک لە دوای یەک پیشان دەدرێن؛ هەروەها هونەری دروستکردنی ئەم جۆرە وێنانە.

An effect that makes one object on a slide, such as a title or a picture, appear, move, change or disappear during a Slide Show. There are four kinds: entrance, emphasis, exit and motion paths.

کاریگەرییەکە کە یەک تەن لەسەر سلایدێک، وەک ناونیشانێک یان وێنەیەک، لە کاتی سلایدشۆدا دەردەخات، دەیجوڵێنێت، دەیگۆڕێت یان ونی دەکات. چوار جۆری هەیە: هاتنەژوورەوە، جەختکردنەوە، چوونەدەرەوە و ڕێڕەوەکانی جووڵە.

A pane (Animations > Animation Pane) that lists every animation on the current slide in the order it plays. There you can reorder the effects, change their timing and preview them.

پانێڵێکە ⁦(Animations > Animation Pane)⁩ کە هەموو ئەنیمەیشنەکانی سلایدی ئێستا بەو ڕیزەی کار دەکەن لیست دەکات. لەوێ دەتوانیت ڕیزبەندییان بگۆڕیت، کاتبەندییان بگۆڕیت و پێشبینییان بکەیت.

Finding activity that is very different from what is normal, such as a sign-in at 3 a.m. from another country or a sudden huge download, because it may be an attack.

دۆزینەوەی ئەو چالاکییانەیە کە زۆر جیاوازن لە ئاسایی، وەک چوونەژوورەوە لە کاتژمێر ٣ی شەو لە وڵاتێکی ترەوە یان دابەزاندنێکی کتوپڕی زۆر گەورە، چونکە لەوانەیە هێرش بن.

Removing or changing the details that identify people in a set of data, such as names and ID numbers, so that nobody can tell whom a record is about.

لابردن یان گۆڕینی ئەو وردەکارییانەیە کە خەڵک لە کۆمەڵێک دراوەدا دەناسێننەوە، وەک ناو و ژمارەی ناسنامە، بۆ ئەوەی کەس نەتوانێت بزانێت تۆمارێک لەسەر کێیە.

A function with no name, written where it is used, often to pass it to another function. In Dart it looks like (x) { … } or, for one expression, (x) => ….

کردارێکە بێ ناو، کە لە هەمان شوێنی بەکارهێنانیدا دەنووسرێت، زۆرجار بۆ ئەوەی بدرێت بە کردارێکی تر. لە Dartـدا وەک (x) { … } یان بۆ یەک دەربڕین (x) => … دەنووسرێت.

A band worn on the wrist and clipped to a metal part of the computer case or to ground. It drains static electricity from your body so it cannot damage the parts (electrostatic discharge).

بازنەیەکە لە مەچەکی دەست دەبەسترێت و بە پارچەیەکی کانزایی کەیسی یان بە زەوییەوە دەلکێنرێت. کارەبای ستاتیک لە لەشت دەبات تا نەتوانێت پارچەکان تێک بدات (دەرچوونی کارەبای ستاتیک).

Software that looks for malware, such as computer viruses, blocks it and removes it from a computer or phone.

نەرمەواڵەیەکە کە بەدوای نەرمەواڵەی زیانبەخشدا دەگەڕێت، وەک ڤایرۆسەکانی کۆمپیوتەر و ڕێگەی لێ دەگرێت و لە کۆمپیوتەر یان مۆبایل لای دەبات.

A free, open source web server made by the Apache Software Foundation. It is one of the most popular web servers, and it is the one inside XAMPP.

ڕاژەکارێکی وێب کە دەزگای ⁦Apache Software Foundation⁩ دروستی کردووە و بە شێوەی بەخۆڕایی و کۆدکراوە بڵاو دەکرێتەوە. یەکێکە لە بەناوبانگترین ڕاژەکارەکانی وێب و ئەوەیە کە لەناو XAMPPـدایە.

A set of rules that lets one program use another program's features or data without knowing how it works inside. On the Web, an API answers HTTP requests, usually with JSON.

کۆمەڵێک یاسایە کە ڕێگە بە بەرنامەیەک دەدات تایبەتمەندێتی یان دراوەکانی بەرنامەیەکی تر بەکار بهێنێت، بەبێ ئەوەی بزانێت لە ناوەوە چۆن کار دەکات. لەسەر وێب، API وەڵامی داواکارییەکانی HTTP دەداتەوە، زۆرجار بە JSON.

A long secret code that an API gives you. You send it with every request so the API knows who is asking. Keep it on the server: never put it in HTML, JavaScript or a public code repository.

کۆدێکی نهێنیی درێژە کە API پێت دەدات. لەگەڵ هەموو داواکارییەک دەینێریت تا API بزانێت کێ داوا دەکات. لەسەر ڕاژەکار بیهێڵەرەوە: هەرگیز مەیخە ناو HTML، JavaScript یان کۆگایەکی گشتیی کۆد.

Short for application: a program that does one particular job, especially on a smartphone or tablet.

کورتکراوەی وشەی application: بەرنامەیەکە کە کارێکی دیاریکراو دەکات، بەتایبەتی لەسەر مۆبایلی هۆشمەند یان تابلێت.

The bar at the top of a mobile screen that shows the screen's title, with a leading button (back or menu) on one side and action buttons on the other.

ئەو شریتەیە لە سەرەوەی شاشەیەکی مۆبایل کە ناونیشانی شاشەکە پیشان دەدات، لەگەڵ دوگمەیەکی سەرەتا (گەڕانەوە یان لیست) لە لایەک و دوگمەکانی کردەوە لە لایەکەی تر.

A settings file that tells the mobile operating system about an app: its name, icon, app permissions and which other apps or links it may open. On Android it is AndroidManifest.xml; on iOS, Info.plist.

فایلێکی ڕێکخستنە کە دەربارەی ئەپێک زانیاری دەداتە سیستەمی وەگەڕخەری مۆبایل: ناو، ئایکۆن، مۆڵەتەکانی ئەپ و ئەو ئەپ یان بەستەرانەی دەتوانێت بیانکاتەوە. لە Androidـدا ⁦AndroidManifest.xml⁩ـە؛ لە iOSـدا ⁦Info.plist⁩.

The ways an app earns money. The main business models are free (often with ads), freemium, paid apps, paymium and subscriptions.

ئەو ڕێگایانەن کە ئەپێک پارەیان پێ پەیدا دەکات. مۆدێلە سەرەکییەکانی بازرگانی ئەمانەن: بێبەرانبەر (زۆرجار لەگەڵ ڕیکلام)، فریمیەم، ئەپە پارەدارەکان، پەیمیەم و ئابوونە.

A right that an app must have before it may use something private or sensitive, such as the camera, the microphone, your location or the internet. Simple permissions are granted when the app is installed; dangerous ones the user must allow while the app runs.

مافێکە کە ئەپێک پێویستی پێیەتی پێش ئەوەی شتێکی تایبەت یان هەستیار بەکار بهێنێت، وەک کامێرا، مایکرۆفۆن، شوێنەکەت یان ئینتەرنێت. مۆڵەتە سادەکان لە کاتی جێگیرکردنی ئەپەکەدا دەدرێن؛ مۆڵەتە مەترسیدارەکان دەبێت بەکارهێنەر لە کاتی کارکردنی ئەپەکەدا ڕێگەیان پێ بدات.

An online shop where you find, download and update apps for a phone or computer, such as Google Play or the Apple App Store. Many apps there are free.

فرۆشگایەکی ئۆنلاین بۆ دۆزینەوە، دابەزاندن و نوێکردنەوەی ئەپەکان بۆ مۆبایل یان کۆمپیوتەر، وەک ⁦Google Play⁩ یان ⁦App Store⁩ـی Apple. زۆرێک لە ئەپەکانی ئەوێ بێبەرانبەرن.

State that many parts of an app need, such as the logged-in user, the shopping cart or the chosen language. It is kept above all the screens that use it, often with a state management tool.

ئەو دۆخەیە کە چەندین بەشی ئەپێک پێویستیان پێیەتی، وەک ئەو بەکارهێنەرەی چووەتە ژوورەوە، سەبەتەی کڕین یان زمانی هەڵبژێردراو. لە سەرووی هەموو ئەو شاشانەوە هەڵدەگیرێت کە بەکاری دەهێنن، زۆرجار بە ئامرازێکی بەڕێوەبردنی دۆخ.

A software developer who writes the programs and screens, for example in PHP, Java or Python, through which other users work with a database. They know the DBMS well and send it queries in a database language.

بەرنامەسازێکە کە ئەو بەرنامە و شاشانە دەنووسێت، بۆ نموونە بە PHP، Java یان Python، کە بەکارهێنەرانی تر لە ڕێگەیانەوە کار لەگەڵ بنکەدراوە دەکەن. سیستەمی بەڕێوەبردنی بنکەدراوە باش دەناسێت و بە زمانێکی بنکەدراوە پرسەکان بۆ دەنێرێت.

Software that helps users do a task, such as writing, drawing, calculating or browsing the web. It is different from system software such as the operating system.

جۆرێکە لە نەرمەواڵە کە یارمەتیی بەکارهێنەر دەدات کارێک بکات، وەک نووسین، وێنەکێشان، ژمێرکاری یان گەڕان لە وێبدا. جیاوازە لە نەرمەواڵەی سیستەم، وەک سیستەمی وەگەڕخەر.

Mathematics used to solve real problems in science, engineering, business and computing. Statistics is a large part of it.

ئەو بیرکارییەیە کە بۆ چارەسەرکردنی کێشە ڕاستەقینەکانی زانست و ئەندازیاری و بازرگانی و کۆمپیوتەر بەکار دەهێنرێت. ئامار بەشێکی گەورەیەتی.

The actual value you pass to a function when you call it. In greet("Aram"), "Aram" is the argument that fills the parameter $name.

ئەو نرخە ڕاستەقینەیەیە کە لە کاتی بانگکردنی کردارێک دەینێریت بۆی. لە greet("Aram")، "Aram" ئەو ئارگیومێنتەیە کە پارامیتەری $name پڕ دەکاتەوە.

The part of the CPU that does the actual work on data: arithmetic operations such as adding and dividing, and logical operations such as comparing two numbers.

ئەو بەشەی CPUـە کە کاری ڕاستەقینە لەسەر دراوە دەکات: کارە ژمێرەییەکان وەک کۆکردنەوە و دابەشکردن، هەروەها کارە لۆجیکییەکان وەک بەراوردکردنی دوو ژمارە.

A calculation on numbers, such as adding, subtracting, multiplying or dividing. The arithmetic logic unit inside the CPU carries out arithmetic operations.

کارێکە لەسەر ژمارەکان، وەک کۆکردنەوە، لێدەرکردن، لێکدان یان دابەشکردن. یەکەی ژیربێژیی بیرکارییانە لەناو CPUـدا کارە ژمێرەییەکان ئەنجام دەدات.

An operator for maths: + (add), - (subtract), * (multiply), / (divide), % (remainder) and ** (power). Python also has // (floor division).

کارپێکەرێکە بۆ بیرکاری: + (کۆکردنەوە)، - (لێدەرکردن)، * (لێکدان)، / (دابەشکردن)، % (پاشماوە) و ** (توان). Python هەروەها //ـی هەیە (دابەشکردنی بەرەو خوار).

Address Resolution Protocol: inside a LAN, a device that knows an IP address asks everyone «who has this address?»; the owner answers with its MAC address, and the asker remembers the pair for a while.

پرۆتۆکۆڵی دۆزینەوەی ناونیشان: لەناو ڕایەڵەیەکی ناوچەییدا، ئامێرێک کە ناونیشانێکی IP دەزانێت لە هەمووان دەپرسێت «ئەم ناونیشانە هی کێیە؟»؛ خاوەنەکەی بە ناونیشانی MACـەکەی وەڵام دەداتەوە و پرسیارکەر ئەو جووتە بۆ ماوەیەک لە بیر دەگرێت.

A collection of values in one variable, each found by its index (or key). In Java and C# an array has a fixed length and one element type (String[] names = new String[2];); PHP's array grows and can also use names as keys. Python uses a list instead.

کۆکراوەیەکی نرخەکانە لە یەک گۆڕاودا، هەر نرخێک بە ئیندێکسەکەی (یان کلیلەکەی) دەدۆزرێتەوە. لە Java و ⁦C#⁩ـدا ڕیزەک درێژییەکی جێگیر و یەک جۆری دانەی هەیە (String[] names = new String[2];)؛ ڕیزەکی PHP گەورە دەبێت و دەتوانێت ناویش وەک کلیل بەکار بهێنێت. Python لەبری ئەوە لیست بەکار دەهێنێت.

One of the four keys marked with arrows (↑ ↓ ← →) that move the cursor or the selection up, down, left and right. With the Windows key they also move windows.

یەکێک لەو چوار دوگمەیەی تیریان لەسەرە (↑ ↓ ← →) کە نیشاندەر یان شتی هەڵبژێردراو بۆ سەرەوە، خوارەوە، چەپ و ڕاست دەجووڵێنن. لەگەڵ دوگمەی Windows پەنجەرەکانیش دەجووڵێنن.

The small words a, an and the that come before a noun. A or an means 'one, any one'; the means 'the one we both know'.

ئەو وشە بچووکانەن (a، an، the) کە پێش ناو دێن. a/an واتە «یەکێک، هەر یەکێک»؛ the واتە «ئەوەی هەردووکمان دەیناسین».

Computer systems that do tasks that normally need human intelligence, such as understanding language, recognising pictures or making decisions. Many AI systems learn from data with machine learning.

ئەو سیستەمە کۆمپیوتەرییانەن کە ئەو کارانە دەکەن کە بە ئاسایی ژیریی مرۆڤیان پێویستە، وەک تێگەیشتن لە زمان، ناسینەوەی وێنە یان بڕیاردان. زۆرێک لەم سیستەمانە بە فێربوونی ئامێر لە دراوە فێر دەبن.

Order from smallest to largest (1, 2, 3 or A to Z). sort(), asort() and ksort() sort in ascending order.

ڕیزبەندییە لە بچووکترینەوە بۆ گەورەترین (⁦1⁩، 2، 3، یان A بۆ Z). sort() و asort() و ksort() بەم شێوەیە ڕیز دەکەن.

An old standard code that gives every English letter, digit and common symbol a number from 0 to 127, written with 7 bits. A computer usually keeps each ASCII character in one byte. Today's UTF-8 character encoding keeps the same codes and adds every other alphabet, including Kurdish.

کۆدێکی ستانداردی کۆنە کە ژمارەیەک لە 0 تا ⁦127⁩ دەدات بە هەر پیتێکی ئینگلیزی، هەر ژمارەیەک و هەر هێمایەکی باو. ئەم ژمارانە بە ٧ بیت دەنووسرێن و کۆمپیوتەر بە زۆری هەر نووسەیەکی ASCII لە یەک بایتدا هەڵدەگرێت. ئەمڕۆ ئینکۆدینگی ⁦UTF-8⁩ هەمان کۆدەکان دەپارێزێت و هەموو ئەلفوبێکانی تریش زیاد دەکات، لەوانە کوردی.

The width of a screen, picture or slide compared with its height, written like 16:9 or 4:3. 16:9 (widescreen) fills modern screens; 4:3 is the older, more square shape.

پانیی شاشە، وێنە یان سلایدێک بەراورد بە بەرزییەکەی، کە وەک ⁦16:9⁩ یان ⁦4:3⁩ دەنووسرێت. ⁦16:9⁩ (widescreen) شاشە نوێکان پڕ دەکاتەوە؛ ⁦4:3⁩ ڕووخسارە کۆنترەکەیە کە زیاتر لە چوارگۆشەی ڕێک دەچێت.

A program that translates assembly language into machine code. It does for assembly language what a compiler does for a high-level language.

بەرنامەیەکە کە زمانی ئەسێمبلی وەردەگێڕێتە سەر کۆدی ئامێر. بۆ زمانی ئەسێمبلی هەمان ئەو کارە دەکات کە کۆمپایلەر بۆ زمانێکی ئاستبەرز دەیکات.

A low-level language that uses short words such as MOV and ADD for each machine code instruction. A program called an assembler turns it into machine code.

زمانێکی ئاستنزمە کە بۆ هەر ڕێنماییەکی کۆدی ئامێر وشەیەکی کورتی وەک MOV و ADD بەکار دەهێنێت. بەرنامەیەک بە ناوی ئەسێمبلەر دەیگۆڕێت بۆ کۆدی ئامێر.

Anything valuable that an organisation must protect: data, computers, software, buildings, people and its good name.

هەر شتێکی بەنرخە کە دامەزراوەیەک دەبێت بیپارێزێت: دراوە، کۆمپیوتەر، نەرمەواڵە، بینا، خەڵک و ناوبانگە باشەکەی.

A file that is packed inside an app and shipped with it, such as an image, a font or a JSON file. Flutter apps list their assets under assets: in pubspec.yaml.

فایلێکە کە لە ناو ئەپێکدا دەپێچرێتەوە و لەگەڵیدا دەنێردرێت، وەک وێنەیەک، فۆنتێک یان فایلێکی JSON. ئەپەکانی Flutter ئەسێتەکان لە ژێر assets: لە ⁦pubspec.yaml⁩ـدا ڕیز دەکەن.

Storing a value in a variable with the assignment operator =. The right side is worked out first, then the result is put into the variable on the left.

خەزنکردنی نرخێک لە گۆڕاوێک بە کارپێکەری دانانی نرخ (=). سەرەتا لای ڕاست هەژمار دەکرێت، پاشان ئەنجامەکەی دەخرێتە ناو ئەو گۆڕاوەی لای چەپە.

The = operator, which stores a value in a variable. Combined forms such as +=, -=, *=, /=, %= and .= change the variable using its old value.

بریتییە لە هێمای =، کە نرخێک لە گۆڕاوێک خەزن دەکات. شێوە تێکەڵەکانی وەک += و -= و *= و /= و %= و .= گۆڕاوەکە بە پشتبەستن بە نرخە کۆنەکەی دەگۆڕن.

Devices and software that help people with disabilities use computers, such as screen readers, screen magnifiers, voice control, Braille displays and printers, and head pointers.

ئامێر و نەرمەواڵەن کە یارمەتی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەت دەدەن بۆ بەکارهێنانی کۆمپیوتەر، وەک خوێنەرەوەکانی شاشە، زەڕەبینەکان، کۆنترۆڵ بە دەنگ، شاشە و چاپەری برەیل و نیشاندەری سەر.

A collection that finds each value by a named key instead of a position number: PHP's associative array ["Aram" => 22, "Hana" => 19], Dart's Map and Python's dictionary work this way. Each element is a key–value pair.

کۆکراوەیەکە کە هەر نرخێک بە کلیلێک ناونراو دەدۆزێتەوە لە جیاتی ژمارەی شوێن: ڕیزەکی پەیوەندیداری PHP ["Aram" => 22, "Hana" => 19]، Mapـی Dart و فەرهەنگی Python بەم شێوەیە کار دەکەن. هەر دانەیەکی بریتییە لە جووتێکی کلیل و نرخ.

The rule that grouping does not change the result when the same operation joins three or more values: $(a + b) + c = a + (b + c)$ and $(ab)c = a(bc)$ for numbers and matrices, and $A + (B + C) = (A + B) + C$, $A(BC) = (AB)C$ for OR and AND in Boolean algebra.

ئەو یاسایەیە کە کۆمەڵکردن ئەنجامەکە ناگۆڕێت کاتێک هەمان کار سێ نرخ یان زیاتر بەیەکەوە دەبەستێت: بۆ ژمارە و ماتریکس $(a + b) + c = a + (b + c)$ و $(ab)c = a(bc)$ و بۆ OR و AND لە جەبری بوولدا $A + (B + C) = (A + B) + C$ و $A(BC) = (AB)C$.

Encryption that uses a pair of keys: a public key that anyone may use to encrypt, and a private key that only the owner keeps, to decrypt. It solves the problem of sharing a secret key with strangers.

جۆرێکە لە شفرەکردن کە جووتێک کلیل بەکار دەهێنێت: کلیلی گشتی کە هەرکەسێک دەتوانێت بۆ شفرەکردن بەکاری بهێنێت و کلیلی تایبەت کە تەنیا خاوەنەکەی بۆ شفرەکردنەوە لای خۆی دەیهێڵێتەوە. کێشەی بەشکردنی کلیلی نهێنی لەگەڵ کەسانی نەناسراودا چارەسەر دەکات.

A line that a graph gets closer and closer to but never reaches, usually drawn dashed.

هێڵێکە کە هێڵکارییەک هەتا دێت لێی نزیکتر دەبێتەوە بەڵام هەرگیز پێی ناگات؛ زۆرجار بە هێڵی پچڕپچڕ دەکێشرێت.

The two Dart keywords for asynchronous code: async marks a function as asynchronous, and await, allowed only inside it, pauses that function until a future completes, while the event loop keeps the rest of the app running.

دوو وشە کلیلەییەکەی Dartـن بۆ کۆدی ناهاوکات: async کردارێک وەک ناهاوکات نیشانە دەکات و await، کە تەنها لە ناویدا ڕێگەپێدراوە، ئەو کردارە ڕادەگرێت تا نرخی داهاتوو تەواو دەبێت، لە کاتێکدا خولی ڕووداوەکان بەشەکانی تری ئەپەکە بەردەوام کارا دەهێڵێتەوە.

Not waiting in step. An asynchronous program starts a slow task, such as a download or reading a file, and goes on with other work while it waits, so the app stays responsive. In digital circuits, an asynchronous (ripple) counter lets each flip-flop trigger the next one instead of using one shared clock.

ئەوەی بە یەک ڕیتم چاوەڕێ ناکات. بەرنامەیەک ناهاوکات ئەرکێکی هێواش دەست پێ دەکات، وەک دابەزاندن یان خوێندنەوەی فایلێک و لە کاتی چاوەڕوانیدا بەردەوام دەبێت لە کارەکانی تر، بۆیە ئەپەکە وەڵامگۆ دەمێنێتەوە. لە سووڕە دیجیتاڵەکاندا، ژمێرەری ناهاوکات ⁦(ripple)⁩ هەر فلیپ-فلۆپێک دەهێڵێت فلیپ-فلۆپی دواتر بجووڵێنێت، لە جیاتی کاتژمێرێکی هاوبەش.

A function marked async that returns a future: it can wait for slow work with await without stopping the rest of the program. Its opposite is an ordinary (regular) function, which runs to the end before anything else happens.

کردارێکە کە بە async نیشانە کراوە و نرخێکی داهاتوو دەگەڕێنێتەوە: دەتوانێت بە await چاوەڕێی کاری هێواش بکات بەبێ ئەوەی بەشەکانی تری بەرنامەکە ڕابگرێت. پێچەوانەکەی کرداری ئاساییە کە تا کۆتایی کار دەکات پێش ئەوەی هیچ شتێکی تر ڕوو بدات.

A single value that the database treats as one piece, not as a list or a group of parts. First normal form needs every cell to hold an atomic value.

تاکە نرخێکە کە بنکەدراوە وەک یەک پارچە مامەڵەی لەگەڵ دەکات، نەک وەک لیستێک یان کۆمەڵە بەشێک. شێوەی نۆرماڵی یەکەم پێویستی بەوەیە هەموو خانەیەک نرخێکی دابەشنەکراو هەڵبگرێت.

The rule that a change made of several steps happens completely or not at all: if one step fails, the steps already done are undone. It is the A of the ACID properties of a transaction.

ئەو ڕێسایەیە کە گۆڕانکارییەک کە لە چەند هەنگاوێک پێکدێت یان بە تەواوی ڕوودەدات یان هەر ڕوونادات: ئەگەر هەنگاوێک شکستی هێنا، ئەو هەنگاوانەی ئەنجام دراون هەڵدەوەشێنرێنەوە. لە تایبەتمەندییەکانی ACID بۆ مامەڵە، پیتی A ئەمە دەگەیەنێت.

A file, such as a photo or a document, that you send together with an email or message.

فایلێکە، وەک وێنە یان بەڵگەنامەیەک، کە لەگەڵ ئیمەیڵ یان نامەیەکدا دەینێریت.

A deliberate action by an attacker that uses a vulnerability to harm a system, for example to steal, change or block data. An attack turns a threat into real damage.

کارێکی ئەنقەستی هێرشبەرە کە بە بەکارهێنانی خاڵێکی لاواز زیان بە سیستەمێک دەگەیەنێت، بۆ نموونە بۆ دزین، گۆڕین یان ڕاگرتنی دراوە. هێرش هەڕەشەیەک دەکات بە زیانێکی ڕاستەقینە.

All the places where an attacker could try to get in or take data out: open ports, websites, accounts, devices and people. Removing what is not needed makes the attack surface smaller.

هەموو ئەو شوێنانەیە کە هێرشبەر دەتوانێت لێیانەوە هەوڵی چوونەژوورەوە یان دەرهێنانی دراوە بدات: پۆرتە کراوەکان، تۆڕگەکان، هەژمارەکان، ئامێرەکان و خەڵک. لابردنی ئەوەی پێویست نییە ڕووبەری هێرش بچووکتر دەکاتەوە.

The route an attacker uses to get into a system, for example a phishing email, a stolen password, an open port or an unpatched website.

ئەو ڕێگەیەیە کە هێرشبەر بۆ چوونە ناو سیستەمێک بەکاری دەهێنێت، بۆ نموونە ئیمەیڵێکی فیشینگ، تێپەڕەوشەیەکی دزراو، پۆرتێکی کراوە یان تۆڕگەیەکی پینەنەکراو.

A person or group that tries to harm computers, networks or data. Security teams also call them threat actors; they include cybercriminals, hacktivists, nation-state actors and dishonest insiders.

کەس یان گرووپێکە کە هەوڵ دەدات زیان بە کۆمپیوتەر، ڕایەڵەکان یان دراوە بگەیەنێت. تیمەکانی ئاسایش پێیان دەڵێن «بکەری هەڕەشە»؛ تاوانبارە سایبەرییەکان، هاکتیڤیستەکان، هێرشبەرە سەر بە دەوڵەتەکان و کارمەندە ناپاکەکانی ناو دامەزراوە لەم جۆرەن.

Extra information written inside an opening tag as name="value". For example, href in <a href="page.html"> tells the link where to go.

زانیارییەکی زیادەیە کە لەناو تاگی دەستپێکدا بە شێوەی name="value" دەنووسرێت. بۆ نموونە، لە <a href="page.html">، خەسڵەتی href بە بەستەرەکە دەڵێت بۆ کوێ بچێت.

A fact that describes an entity, such as a student's name or birth date. In an E-R diagram it is drawn as an oval; in a table it becomes a column (field).

ڕاستییەکە کە قەوارەیەک وەسف دەکات، وەک ناو یان ڕێکەوتی لەدایکبوونی قوتابییەک. لە هێڵکاریی قەوارە و پەیوەندیدا بە شێوەیەکی هێلکەیی دەکێشرێت؛ لە خشتەدا دەبێتە ستوونێک (ستوون).

In a specialization, every subclass (E-R) automatically has all the attributes and relationships of its superclass (E-R); only its own extra ones are drawn on it.

لە تایبەتکردندا، هەر ژێرپۆلێک بە شێوەیەکی خۆکار هەموو خەسڵەتەکان و پەیوەندییەکانی سەرپۆلەکەی هەیە؛ تەنها ئەوانەی تایبەت بە خۆین لەسەری دەکێشرێن.

Deciding, from technical evidence and intelligence, who is behind a cyberattack. It is slow and rarely certain, so governments say how confident they are, and many attacks are never officially attributed.

بڕیاردانە، لەسەر بنەمای بەڵگەی تەکنیکی و هەواڵگری، کە کێ لە پشت هێرشێکی سایبەری بووە. کارێکی هێواشە و کەم جار دڵنیایە، بۆیە حکومەتەکان دەڵێن چەند دڵنیان، هەروەها زۆر هێرش هەرگیز بە فەرمی بکەرەکەیان دیاری ناکرێت.

The small round 3.5 mm socket for plugging in headphones, speakers or a microphone. Many new phones no longer have one and use USB-C or Bluetooth instead.

ئەو دەرچە خڕە بچووکەیە ⁦(3.5 mm)⁩ کە هێدفۆن، بڵندگۆ یان مایکی تێ دەخرێت. زۆرێک لە مۆبایلە نوێیەکان ئەمەیان نەماوە و لە جیاتی ئەو USB-C یان Bluetooth بەکار دەهێنن.

Two matrices with the same number of rows written side by side, with a line between them, such as $[A \mid I]$. Every elementary row operation acts on the whole long row, on both sides of the line.

دوو ماتریکس بە هەمان ژمارەی ڕیز کە لە تەنیشت یەکتر دەنووسرێن و هێڵێکیان لە نێوانە، وەک $[A \mid I]$. هەر کارێکی سەرەتایی ڕیز لەسەر هەموو ڕیزە درێژەکە کار دەکات، لە هەردوو لای هێڵەکە.

Technology that adds computer images or information on top of the real world, usually through a phone camera or smart glasses. Unlike virtual reality, you still see the real world around you.

تەکنەلۆژیایەکە کە وێنە یان زانیاریی کۆمپیوتەری دەخاتە سەر جیهانی ڕاستەقینە، زۆرجار لە ڕێگەی کامێرای مۆبایل یان چاویلکەی زیرەکەوە. بە پێچەوانەی ڕاستیی گریمانەیی، هێشتا جیهانی ڕاستەقینەی دەوروبەرت دەبینیت.

A vulnerability scanning run in which the scanner is given an account and logs in to each device, so it can read the installed software versions and settings from the inside.

جۆرێک لە پشکنینی خاڵە لاوازەکان کە تێیدا هەژمارێک دەدرێتە سکانەرەکە و دەچێتە ناو هەر ئامێرێکەوە، بۆیە دەتوانێت وەشانی نەرمەواڵەکان و ڕێکخستنەکانی ناوەوە بخوێنێتەوە.

Checking who a user is, usually with a username and password. If the details are correct, the user is logged in. It answers 'Who are you?'; authorization answers 'What may you do?'.

پشکنینی ئەوەی بەکارهێنەرێک کێیە، زۆرجار بە ناوی بەکارهێنەر و تێپەڕەوشە. ئەگەر زانیارییەکان دروست بن، بەکارهێنەرەکە دەچێتە ژوورەوە. وەڵامی «تۆ کێیت؟» دەداتەوە؛ ڕێگەپێدان وەڵامی «بۆت هەیە چی بکەیت؟» دەداتەوە.

One kind of proof used in authentication: something you know (a password or PIN), something you have (a phone or a security key) or something you are (biometrics such as a fingerprint).

جۆرێکە لە بەڵگە کە لە پشتڕاستکردنەوەی ناسنامەدا بەکار دێت: شتێک کە دەیزانیت (تێپەڕەوشە یان PIN)، شتێک کە هەتە (مۆبایل یان کلیلی ئاسایش) یان شتێک کە خۆتیت (بایۆمەتری وەک پەنجەمۆر).

A long secret string that a server gives an app after the user signs in. The app sends it with later requests to prove who the user is, so it must be kept as safely as a password.

زنجیرەنووسەیەکی نهێنیی درێژ کە ڕاژەکار دوای چوونەژوورەوەی بەکارهێنەر دەیدات بە ئەپ. ئەپەکە لەگەڵ داواکارییەکانی دواتر دەینێرێت بۆ سەلماندنی ناسنامەی بەکارهێنەرەکە، بۆیە دەبێت وەک تێپەڕەوشەیەک بە پارێزراوی هەڵبگیرێت.

Being genuine: data, a message or a user really is what or who it claims to be, and really comes from the source it names.

ڕەسەن بوون: دراوە، نامەیەک یان بەکارهێنەرێک بە ڕاستی ئەوەیە کە دەڵێت و بە ڕاستی لەو سەرچاوەیەوە هاتووە کە ناوی دەبات.

The DNS server that holds the official records of one domain name, so its answer is the final one: it gives the IP address of that name.

ئەو ڕاژەکارەی DNS کە تۆمارە فەرمییەکانی یەک ناوی دۆمەین هەڵدەگرێت، بۆیە وەڵامەکەی وەڵامی کۆتاییە: ناونیشانی IPـی ئەو ناوە دەدات.

Deciding what a logged-in user is allowed to see or do, for example letting only an admin delete users. It comes after authentication.

بڕیاردانە لەسەر ئەوەی بەکارهێنەرێکی چووەژوورەوە بۆی هەیە چی ببینێت یان چی بکات، بۆ نموونە تەنها بەڕێوەبەر بتوانێت بەکارهێنەرەکان بسڕێتەوە. دوای پشتڕاستکردنەوەی ناسنامە دێت.

A column option, AUTO_INCREMENT in MySQL, that gives each new record the next number (1, 2, 3, ...) automatically. It is normally used for the primary key.

ڕێکخستنێکی ستوونە، AUTO_INCREMENT لە MySQLـدا، کە بە شێوەی خۆکار ژمارەی دواتر (⁦1⁩، 2، 3، ...) دەدات بە هەر تۆمارێکی نوێ. بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ کلیلی سەرەکی بەکار دێت.

A decision about a person made only by a computer, with no human involved, for example an online loan refused by an algorithm. The GDPR gives people the right not to be subject to such decisions when they have legal or similarly serious effects, with some exceptions (Article 22).

بڕیارێکە دەربارەی کەسێک کە تەنها کۆمپیوتەر دەیدات و هیچ مرۆڤێک بەشداری تێدا ناکات، بۆ نموونە قەرزێکی سەرهێڵ کە ئەلگۆریزمێک ڕەتی دەکاتەوە. GDPR مافی ئەوە بە خەڵک دەدات کە ملکەچی بڕیاری ئاوها نەبن کاتێک کاریگەریی یاسایی یان کاریگەریی گرنگی هاوشێوەیان هەیە، بەڵام هەندێک حاڵەتی بەدەری هەیە (ماددەی ٢٢).

Using machines or software to do work by themselves, with little or no human help. Examples are a script that makes a backup every night, or robots on a factory line.

بریتییە لە بەکارهێنانی ئامێر یان نەرمەواڵە بۆ ئەوەی کارەکان خۆیان ئەنجام بدرێن، بە کەمترین یارمەتیی مرۆڤ یان بەبێ ئەو. بۆ نموونە دەسنووسێک کە هەموو شەوێک باکئەپ دروست دەکات، یان ڕۆبۆتەکان لە هێڵی بەرهەمهێنانی کارگەیەکدا.

A feature that saves your file by itself every few seconds while you work. In Microsoft 365 it works when the file is stored in OneDrive or SharePoint (cloud storage).

ئامرازێکە کە لە کاتی کارکردندا هەر چەند چرکەیەک جارێک خۆی فایلەکەت پاشەکەوت دەکات. لە ⁦Microsoft 365⁩ دا کاتێک کار دەکات کە فایلەکە لە OneDrive یان SharePoint (خەزنکردنی هەوری) هەڵگیرابێت.

Data and systems being ready to use whenever the people who need them want them. Loss of availability means the data is correct but nobody can reach it.

ئامادەبوونی دراوە و سیستەمەکانە بۆ بەکارهێنان هەر کاتێک ئەو کەسانەی پێویستیانە بیانەوێت. لەدەستدانی واتە دراوەکە دروستە بەڵام کەس ناتوانێت پێی بگات.

The number of steps an algorithm needs on average over all possible inputs of size n.

تێکڕای ژمارەی ئەو هەنگاوانەیە کە ئەلگۆریزمێک پێویستی پێیانە بۆ هەموو نێوخستە گونجاوەکانی قەبارە n.

A basic statement accepted without proof; other results (theorems) are proved from axioms.

ڕستەیەکی بنەڕەتییە کە بەبێ سەلماندن قبووڵ دەکرێت؛ ئەنجامەکانی تر لە بەڵگەنەویستەکانەوە دەسەلمێنرێن.

The three basic rules: (1) $P(A) \ge 0$; (2) $P(\Omega) = 1$; (3) for mutually exclusive events, $P(A \cup B) = P(A) + P(B)$.

سێ یاسا بنەڕەتییەکە: ⁦(1)⁩ $P(A) \ge 0$؛ ⁦(2)⁩ $P(\Omega) = 1$؛ ⁦(3)⁩ بۆ ڕووداوی جیا، $P(A \cup B) = P(A) + P(B)$.

One of the two number lines of the coordinate plane: the horizontal x-axis or the vertical y-axis. Charts and timing diagrams use axes in the same way, for example time on the horizontal axis.

یەکێک لە دوو هێڵە ژمارەکەی ڕووتەختی پۆتان: تەوەرەی ئاسۆیی x یان تەوەرەی ستوونی y. هێڵکارییەکان و هێڵکارییەکانی کاتبەندی بە هەمان شێوە تەوەرە بەکار دەهێنن، بۆ نموونە کات لەسەر تەوەرە ئاسۆییەکە.

A cloud service that gives an app a ready-made back end: a database, authentication, file storage, push notifications and more, used through an SDK instead of your own servers. Firebase is a BaaS.

خزمەتگوزارییەکی هەورییە کە بەشی پشتەوەی ئامادە دەداتە ئەپێک: بنکەدراوە، پشتڕاستکردنەوەی ناسنامە، هەڵگرتنی فایل، ئاگادارکردنەوە و زیاتر، کە لە ڕێگەی SDKـێکەوە بەکار دەهێنرێن نەک ڕاژەکارەکانی خۆت. Firebase نموونەیەکی BaaSـە.

The part of a website or app that runs on the server, out of sight: it works with data, the database and logins. PHP and MySQL are back-end tools.

ئەو بەشەی تۆڕگەیەک یان ئەپێکە کە لەسەر ڕاژەکار و بە نادیاری کار دەکات: کار لەگەڵ دراوە، بنکەدراوە و چوونەژوورەوە دەکات. PHP و MySQL ئامرازی بەشی پشتەوەن.

In a split Access database, the file that holds only the tables, that is the data. It usually ends in _be.accdb and sits in a shared network folder.

لە بنکەدراوەیەکی Accessـی دابەشکراودا، ئەو فایلەی تەنها خشتەکان، واتە دراوەکە، هەڵدەگرێت. ناوەکەی زۆربەی جار بە ⁦_be.accdb⁩ کۆتایی دێت و لە فۆڵدەرێکی هاوبەشی ڕایەڵەدا دادەنرێت.

The main links of a network that carry data between its parts: the single shared cable of a bus topology, or the fast links that join the buildings of a campus or the cities of a country.

بەستنەوە سەرەکییەکانی ڕایەڵەیەک کە دراوە لە نێوان بەشەکانیدا دەگوازنەوە: تاکە کێبڵی هاوبەشی ڕایەڵەی هێڵی، یان ئەو بەستنەوە خێرایانەی باڵەخانەکانی کەمپەسێک یان شارەکانی وڵاتێک پێکەوە دەبەستن.

A hidden way into a system that skips the normal sign-in, left by an attacker or sometimes by a careless developer. Remote access trojans and rootkits often install one.

ڕێگەیەکی شاراوەیە بۆ چوونە ناو سیستەمێک کە چوونەژوورەوەی ئاسایی تێدەپەڕێنێت؛ هێرشبەر یان هەندێک جار گەشەپێدەرێکی کەمتەرخەم بەجێی دەهێڵێت. ئەسپەکانی ترۆیای دەستڕاگەیشتن لە دوورەوە و ڕۆتکیتەکان زۆرجار یەکێک دادەمەزرێنن.

The colour, fill or picture behind everything on a slide. It is white by default; change it with Design > Format Background, for one slide or, with Apply to All, for every slide.

ئەو ڕەنگ، پڕکردنەوە یان وێنەیەیە کە لە پشتی هەموو شتەکانی سەر سلاید دایە. بە شێوەی بنەڕەتی سپییە؛ بە ⁦Design > Format Background⁩ بیگۆڕە، بۆ یەک سلاید یان بە ⁦Apply to All⁩ بۆ هەموو سلایدەکان.

The light behind an LCD panel. Liquid crystals make no light, so a sheet of LED lights behind them shines through; the crystals only let more or less of it pass.

ئەو ڕووناکییەی لە پشت شاشەی LCDـەوەیە. کریستاڵە شلەکان خۆیان ڕووناکی دروست ناکەن، بۆیە ڕیزێک LED لە پشتیانەوە ڕووناکی دەدات؛ کریستاڵەکان تەنها ڕێگە بە کەمتر یان زیاتری دەدەن.

The method that trains a neural network. It sends the network's error backwards, from the output to the input, and works out how much each connection should change to make the error smaller.

ئەو ڕێگەیەی کە تۆڕێکی دەماری پێ ڕادەهێنرێت. هەڵەی تۆڕەکە لە دەرخستەوە بەرەو نێوخستە دەگەڕێنێتەوە و دەیژمێرێت هەر پەیوەندییەک چەند پێویستە بگۆڕێت تاکو هەڵەکە کەم ببێتەوە.

The character \, which leans the other way from the slash /. Windows puts it between folders in a path (C:\Users), and many programming languages use it to start an escape sequence such as \n.

نیشانەی \ـە کە بە پێچەوانەی هێڵی لاری ئاسایی / لار بووەتەوە. Windows لە ڕێڕەودا دەیخاتە نێوان بوخچەکانەوە (C:\Users) و زۆر زمانی بەرنامەسازی بۆ دەستپێکردنی هێمای تایبەت بەکاری دەهێنن، وەک \n.

The full-window screen that opens when you click the File ribbon tab. It deals with the file itself: New, Open, save, Save As, Print, Info, Close and the program's options. Press Esc to go back to your slides.

ئەو شاشە پڕەیە کە کاتێک کلیک لە تابی File دەکەیت دەکرێتەوە. پەیوەندی بە خودی فایلەکەوە هەیە: New، Open، Save، ⁦Save As⁩، Print، Info، Close و ڕێکخستنەکانی بەرنامەکە. Esc دابگرە بۆ گەڕانەوە بۆ سلایدەکانت.

Going back to an earlier choice point after a path fails, to try another option. Depth-first search backtracks; simple hill climbing does not.

گەڕانەوەیە بۆ خاڵێکی هەڵبژاردنی پێشوو دوای ئەوەی ڕێگایەک سەرنەکەوت، بۆ تاقیکردنەوەی بژاردەیەکی تر. گەڕانی قووڵایی دەگەڕێتەوە دواوە؛ چیاهەڵەگڕیی سادە وا ناکات.

An extra copy of your files kept in another place, so you can get them back if the original is lost or damaged. To back up means to make this copy.

کۆپییەکی زیادەی فایلەکانتە کە لە شوێنێکی تر هەڵدەگیرێت، تا ئەگەر ئەسڵەکە ون بوو یان تێکچوو بتوانیت بیانگەڕێنیتەوە.

Tempting a victim with something attractive, such as a free download, a gift or a USB stick labelled "Salaries", so that they open malware themselves.

فریودانی قوربانییە بە شتێکی سەرنجڕاکێش، وەک دابەزاندنی بێبەرانبەر، دیاری یان فلاشێک کە لەسەری نووسراوە «مووچەکان»، بۆ ئەوەی خۆی نەرمەواڵەی زیانبەخش بکاتەوە.

How much data a connection can carry each second. It is measured in bits per second, for example 100 Mbps; more bandwidth means faster downloads.

ئەو بڕە دراوەیە کە پەیوەندییەک دەتوانێت لە هەر چرکەیەکدا بیگوازێتەوە. بە بیت لە چرکەیەکدا دەپێورێت، بۆ نموونە ⁦100 Mbps⁩؛ پانایی باندی زیاتر واتە دابەزاندنی خێراتر.

A chart of separate bars, one for each category, with gaps between them. It is used for qualitative data.

جۆرێکە لە هێڵکاری کە بۆ هەر بەشێکی دراوەکە ستوونێکی جیا دەکێشێت و بۆشایی لە نێوان ستوونەکاندا دەهێڵێتەوە. بۆ دراوەی چۆنێتی بەکار دێت.

A pattern of black and white lines that a barcode reader reads to identify a product quickly. A QR code does the same job with small squares.

شێوەیەک لە هێڵی ڕەش و سپی کە خوێنەرەوەی بارکۆد دەیخوێنێتەوە بۆ ناسینەوەی خێرای کاڵایەک. کۆدی QR هەمان کار بە چوارگۆشەی بچووک دەکات.

An input device that reads a barcode (a pattern of black and white lines) with light and sends its number to a computer. Shops use one at the checkout.

ئامێرێکی نێوخستەیە کە بە ڕووناکی بارکۆد دەخوێنێتەوە (ڕیزێک هێڵی ڕەش و سپی) و ژمارەکەی دەنێرێت بۆ کۆمپیوتەر. دوکانەکان لە شوێنی پارەداندا بەکاری دەهێنن.

The number that is repeatedly multiplied in a power $a^n$ (here a). A logarithm $\log_a x$ uses the same base a.

ئەو ژمارەیەی لە توانێکی وەک $a^n$ـدا چەند جار لە خۆی دەدرێت (لێرەدا a). لۆگاریتمی $\log_a x$یش هەمان بنچینەی a بەکار دەهێنێت.

The number of different digits that a number system uses. Each place is worth base times the place on its right; the base is written as a small subscript, as in $(1011)_2$.

ژمارەی ئەو تاکژمارە جیاوازانەیە کە سیستەمێکی ژمارەیی بەکاریان دەهێنێت. بەهای هەر خانەیەک بنچینە جار بەهای خانەی لای ڕاستیەتی؛ بنچینە بە ژمارەیەکی بچووکی خوارەوە دەنووسرێت، وەک $(1011)_2$.

In recursion, the simple case that is answered directly, without calling the function again, such as 'fact(0) is 1'. It stops the calls; without it they never end and Python stops with RecursionError.

لە خۆبانگکردنەوەدا، ئەو حاڵەتە سادەیەیە کە ڕاستەوخۆ وەڵام دەدرێتەوە بەبێ بانگکردنەوەی کردارەکە، وەک «⁦fact(0)⁩ دەکاتە 1». بانگکردنەکان دەوەستێنێت؛ بەبێ ئەو کۆتاییان نایەت و Python بە RecursionError دەوەستێت.

Writing the same value in another number system, for example from decimal to binary. The value does not change; only the digits and the base do.

نووسینەوەی هەمان نرخە لە سیستەمێکی ژمارەیی تردا، بۆ نموونە لە دەییەوە بۆ دووانی. نرخەکە ناگۆڕێت؛ تەنها تاکژمارەکان و بنچینە دەگۆڕێن.

Ignoring how rare something is in general (the base rate) when judging evidence, so a positive test looks more convincing than it is.

پشتگوێخستنی ئەوەی شتێک بە گشتی چەند دەگمەنە (ڕێژەی بنەڕەت) لە کاتی هەڵسەنگاندنی بەڵگەدا، بۆیە ئەنجامێکی ئەرێنیی پشکنین لەوەی هەیە بەهێزتر دەردەکەوێت.

The fixed radio station, usually on a tower or a roof, that serves one cell. Phones in the cell talk to it by radio, and it joins them by cable or microwave link to the rest of the mobile network.

ئەو وێستگە ڕادیۆییە جێگیرەیە، زۆرجار لەسەر تاوەرێک یان سەربانێک، کە خزمەتی خانەیەک دەکات. مۆبایلەکانی ناو خانەکە بە ڕادیۆ پەیوەندیی پێوە دەکەن و ئەویش بە کێبڵ یان مایکرۆوەیڤ بە بەشەکانی تری ڕایەڵەی مۆبایلەوە دەیانبەستێتەوە.

The control terminal of a bipolar transistor: a small current into the base lets a much larger current flow from the collector to the emitter.

لاقی کۆنترۆڵی ترانزیستۆرێکی دوو جەمسەرییە: تەزوویەکی بچووک بۆ ناو بەیس ڕێگە دەدات تەزوویەکی زۆر گەورەتر لە کۆلێکتەرەوە بۆ ئیمیتەر بڕوات.

Processing a large amount of data that has already been collected, all at once, usually at a set time such as every night. Hadoop works this way.

چارەسەرکردنی بڕێکی زۆر دراوەیە کە پێشتر کۆکراوەتەوە، هەمووی پێکەوە، زۆرجار لە کاتێکی دیاریکراودا وەک هەموو شەوێک. Hadoop بەم شێوەیە کار دەکات.

A rule that turns $P(A \mid B)$ around: $P(B_i \mid A) = \frac{P(B_i)\,P(A \mid B_i)}{\sum_j P(B_j)\,P(A \mid B_j)}$. It updates a prior probability into a posterior probability.

یاسایەکە کە $P(A \mid B)$ پێچەوانە دەکاتەوە: $P(B_i \mid A) = \frac{P(B_i)\,P(A \mid B_i)}{\sum_j P(B_j)\,P(A \mid B_j)}$. ئەگەری پێشینە نوێ دەکاتەوە بۆ ئەگەری پاشینە.

A graph of causes and effects where each link carries a conditional probability; it is used in AI to reason under uncertainty.

گرافێکە لە هۆکار و کاریگەری کە هەر بەستەرێکی ئەگەرێکی مەرجدار هەڵدەگرێت؛ لە ژیریی دەستکرددا بۆ بیرکردنەوە لە بارودۆخی نادڵنیادا بەکار دێت.

The email field for people who get a hidden copy: the other receivers cannot see their addresses. Use it when you write to many people who do not know each other.

خانەیەکی ئیمەیڵە بۆ ئەو کەسانەی لەبەرگیراوەیەکی شاراوە وەردەگرن: وەرگرەکانی تر ناونیشانەکانیان نابینن. کاتێک بۆ چەندین کەس دەنووسیت کە یەکتر ناناسن، بەکاری بهێنە.

A code that writes each decimal digit separately as its own 4-bit group, with the weights 8, 4, 2, 1. The groups 1010 to 1111 are not used.

کۆدێکە کە هەر تاکژمارەیەکی دەیی بە جیا وەک کۆمەڵەیەکی 4 بیتی دەنووسێت، بە کێشەکانی 8، 4، 2 و 1. کۆمەڵەکانی ⁦1010⁩ تا ⁦1111⁩ بەکار ناهێنرێن.

Building a detailed picture of a person from data about what they do, such as the sites they visit or the emails they send, to predict their future actions. It can help security but can also invade privacy.

دروستکردنی وێنەیەکی وردە لە کەسێک لە ڕێگەی دراوە دەربارەی کارەکانی، وەک ئەو تۆڕگانەی سەردانیان دەکات یان ئەو ئیمەیڵانەی دەینێرێت، بۆ پێشبینیکردنی کارەکانی داهاتووی. دەتوانێت یارمەتیی ئاسایش بدات، بەڵام دەتوانێت دەستدرێژیش بکاتە سەر تایبەتێتی.

A standard test that measures how fast a computer, a processor or another part is, so different models can be compared by the same score.

تاقیکردنەوەیەکی ستانداردە کە خێرایی کۆمپیوتەرێک، CPU یان پارچەیەکی تر دەپێوێت، تا مۆدێلە جیاوازەکان بە هەمان نمرە بەراورد بکرێن.

A trial with only two outcomes, “success” (probability $p$) and “failure” ($q = 1 - p$).

کارێکی هەڕەمەکییە کە تەنها دوو ئەنجامی هەیە: «سەرکەوتن» (ئەگەری $p$) و «شکست» ($q = 1 - p$).

Dividing by $n - 1$ instead of $n$ in the sample variance. The sample's values sit closer to their own mean than to the true mean, so dividing by $n$ would underestimate the spread.

دابەشکردن بە $n - 1$ لە جیاتی $n$ لە لێکنەچوونی نموونەدا. نرخەکانی نموونە لە تێکڕای خۆیانەوە نزیکترن تا لە تێکڕای ڕاستەقینە، بۆیە دابەشکردن بە $n$ پەرتبوون کەمتر لە ڕاستی دەخەمڵێنێت.

The smallest number of steps an algorithm needs for any input of size n — the luckiest input.

کەمترین ژمارەی هەنگاو کە ئەلگۆریزمێک بۆ نێوخستەیەکی قەبارە n پێویستی پێیەتی — گونجاوترین نێوخستە.

A family of search algorithms that always expand the frontier node with the best value of an evaluation function f(n). Greedy best-first search uses f = h; A* uses f = g + h.

خێزانێک لە ئەلگۆریزمەکانی گەڕان کە هەمیشە ئەو نۆدەی بەرەکە فراوان دەکەن کە باشترین نرخی کرداری هەڵسەنگاندن ⁦f(n)⁩ی هەیە. گەڕانی چاوچنۆکانە ⁦f = h⁩ بەکار دەهێنێت و گەڕانی A* ⁦f = g + h⁩.

A one-sided lean in data, a model or a decision: the results keep favouring some groups or outcomes over others. In AI it usually comes from training data that does not represent everyone, or from design choices.

لاربوونەوەیەکی یەکلایەنەیە لە دراوە، مۆدێل یان بڕیارێکدا: ئەنجامەکان بەردەوام هەندێک گرووپ یان ئەنجام بەسەر ئەوانی تردا پێش دەخەن. لە ژیریی دەستکرددا زۆرجار لە دراوەی ڕاهێنانی ناتەواوەوە دێت کە هەموو کەس نانوێنێت، یان لە بڕیارەکانی دیزاینەوە.

The connective P ↔ Q, 'P if and only if Q'. It is true when both sides have the same truth value.

بریتییە لە بەستەری P ↔ Q، واتە «P ئەگەر و تەنیا ئەگەر Q». کاتێک ڕاستە کە هەردوو لا هەمان نرخی ڕاستییان هەبێت.

Two searches run at the same time, one forward from the start and one backward from the goal, and they stop when they meet in the middle. Two searches to depth d/2 cost about 2·b^(d/2) instead of b^d.

دوو گەڕانن کە لە یەک کاتدا کار دەکەن: یەکێکیان لە سەرەتاوە بەرەو پێش دەڕوات و ئەوی تریان لە ئامانجەوە بەرەو دواوە؛ کاتێک لە ناوەڕاستدا بەیەک دەگەن دەوەستن. دوو گەڕان تا قووڵایی ⁦d/2⁩ نزیکەی 2·b^⁦(d/2)⁩ دەخایەنن نەک b^d.

Collections of data so large, fast-growing or varied that ordinary tools cannot store or process them. Companies analyse big data to find trends, for example in shopping or traffic.

کۆمەڵە دراوەیەکی ئەوەندە گەورە، خێراگەشە یان جۆراوجۆرە کە ئامرازی ئاسایی ناتوانن هەڵیبگرن یان کاری لەسەر بکەن. کۆمپانیاکان دراوەی گەورە شی دەکەنەوە بۆ دۆزینەوەی ڕەوتەکان، بۆ نموونە لە بازاڕکردن یان هاتوچۆدا.

A short way to write how fast the cost of an algorithm grows, keeping only the biggest part: 3n² + 5n + 2 steps is written O(n²).

شێوازێکی کورتە بۆ نووسینی ئەوەی تێچووی ئەلگۆریزمێک چەند خێرا گەورە دەبێت، تەنیا گەورەترین بەشی دەهێڵێتەوە: ⁦3n⁩² + ⁦5n + 2⁩ هەنگاو وەک ⁦O(n⁩²) دەنووسرێت.

Storing a multi-byte number with its most significant byte first, at the lowest memory address — the same order in which we write numbers. Internet protocols send numbers this way, so it is also called network byte order.

هەڵگرتنی ژمارەیەکی چەند بایتی بە شێوەیەک کە گرنگترین بایت یەکەم دێت، لە نزمترین ناونیشانی بیرگەدا — هەمان ڕیزبەندیی نووسینی ژمارە. پرۆتۆکۆڵەکانی ئینتەرنێت ژمارەکان بەم شێوەیە دەنێرن.

A function that is both one-to-one and onto: every element of Y is the image of exactly one x. Only bijective functions have an inverse function.

نەخشەیەکە کە هەم یەک بۆ یەکە و هەم گشتگرە: هەموو ئەندامێکی Y وێنەی تەنها یەک xـە. تەنها ئەم جۆرە نەخشانە پێچەوانەی نەخشەیان هەیە.

A number system that uses only two digits, 0 and 1. Computers store all data in binary because their circuits have only two states: off and on.

سیستەمێکی ژمارەییە کە تەنها دوو ژمارە بەکار دەهێنێت: 0 و 1. کۆمپیوتەرەکان هەموو دراوەیەک بە دووانی هەڵدەگرن، چونکە سووڕە ئەلیکترۆنییەکانیان تەنها دوو دۆخیان هەیە: کوژاوە و هەڵکراو.

Adding binary numbers column by column from the right with four rules: $0+0=0$, $0+1=1$, $1+0=1$ and $1+1=10$ (write 0, carry 1).

ژمارە دووانییەکان ستوون بە ستوون لە لای ڕاستەوە کۆ دەکرێنەوە بە چوار یاسا: $0+0=0$، $0+1=1$، $1+0=1$ و $1+1=10$ (⁦0⁩ بنووسە و 1 بگوازەوە).

Dividing binary numbers with long division, as in decimal. At each step the divisor goes in either 0 times or 1 time.

دابەشکردنی ژمارە دووانییەکانە بە دابەشکردنی درێژ، وەک لە دەییدا. لە هەر هەنگاوێکدا دابەشکەرەکە یان 0 جار دەچێتە ناوی یان 1 جار.

A file whose bytes are not character codes but other data: a picture, sound, video, a compressed archive, a program or a Word document. You need the right program to open it, and one changed bit can damage it. In Python it is opened with b in the mode ("rb", "wb") and read as bytes.

فایلێک کە بایتەکانی ژمارەی کۆدی نووسە نین، بەڵکو دراوەی ترن: وێنە، دەنگ، ڤیدیۆ، فایلی پەستێنراو، بەرنامە یان بەڵگەنامەی Word. بۆ کردنەوەی بەرنامەیەکی گونجاوت پێویستە و گۆڕینی تەنها یەک بیت دەتوانێت تێکی بدات. لە Pythonـدا بە b لە دۆخەکەدا دەکرێتەوە ("rb"، "wb") و وەک بایتەکان دەخوێنرێتەوە.

Multiplying binary numbers like decimal long multiplication. Each partial product is either the first number or 0, shifted one place left, and then the partial products are added.

لێکدانی ژمارە دووانییەکانە وەک لێکدانی درێژی دەیی. هەر ئەنجامێکی بەشەکی یان ژمارەی یەکەمە یان 0، یەک خانە بەرەو چەپ دەجووڵێنرێت و پاشان ئەنجامە بەشەکییەکان کۆ دەکرێنەوە.

An operator that works on two operands, one on each side, such as + in a + b or and in x and y.

کارپێکەرێکە کە لەسەر دوو کارپێکراو کار دەکات، یەکێک لە هەر لایەکی، وەک + لە a + b یان and لە x and y.

The dot that separates the whole part of a binary number from its fraction part. The places to its right are worth $\tfrac12, \tfrac14, \tfrac18$ and so on.

ئەو خاڵەیە کە بەشی تەواوی ژمارەیەکی دووانی لە بەشە کەرتییەکەی جیا دەکاتەوە. بەهای خانەکانی لای ڕاستی بریتییە لە $\tfrac12, \tfrac14, \tfrac18, \dots$.

A unit prefix that counts in powers of 2 (kibi = 1,024, mebi = $1024^2$ …), written KiB, MiB, GiB, TiB. The SI prefixes kilo, mega and giga mean 1,000, $1000^2$ …, which is why a «1 TB» drive shows about 931 GiB in Windows.

پێشگرێکی یەکەیە کە بە توانەکانی 2 دەژمێرێت (کیبی = ⁦1,024⁩، مێبی = $1024^2$ …)، بە KiB، MiB، GiB و TiB دەنووسرێت. پێشگرەکانی SI، وەک کیلۆ، مێگا و گێگا، بە مانای ⁦1,000⁩، $1000^2$ … دێن؛ بۆیە درایڤێکی «⁦1 TB⁩» لە Windowsـدا نزیکەی ⁦931 GiB⁩ پیشان دەدات.

A relationship between two entity types, such as Student takes Course. Most relationships are binary.

پەیوەندییەک لە نێوان دوو جۆری قەوارەدا، وەک «قوتابی وانە دەخوێنێت». زۆربەی پەیوەندییەکان دووانین.

A way to find a value in a sorted list: look at the middle item, throw away the half that cannot contain the value, and repeat. A list of n items needs at most $\lfloor\log_2 n\rfloor+1$ looks.

ڕێگایەک بۆ دۆزینەوەی بەهایەک لە لیستێکی ڕیزکراودا: سەیری دانەی ناوەڕاست دەکەیت، ئەو نیوەیەی کە بەهاکەی تێدا نییە فڕێ دەدەیت و هەمان کار دووبارە دەکەیتەوە. لیستێکی n دانەیی لانیزۆر $\lfloor\log_2 n\rfloor+1$ سەیرکردنی پێویستە.

Subtracting binary numbers column by column from the right. When a column needs $0-1$, it borrows from the next column and works out $10-1=1$.

ژمارە دووانییەکان ستوون بە ستوون لە لای ڕاستەوە لێ دەردەکرێن. کاتێک ستوونێک پێویستی بە $0-1$ بێت، لە ستوونی دواتر دەخوازێت و $10-1=1$ هەژمار دەکات.

A tree in which every node has at most two children, called the left child and the right child.

دارێکە کە تێیدا هەموو نۆدێک زۆرترین دوو منداڵی هەیە: منداڵی چەپ و منداڵی ڕاست.

The number $\binom{n}{r}$: the number of combinations of $r$ objects from $n$. The numbers of pascal's triangle are binomial coefficients.

ژمارەی $\binom{n}{r}$: ژمارەی گونجێنەکانی $r$ شت لە $n$ شت. ژمارەکانی سێگۆشەی پاسکاڵ هاوکۆلکە دووڕادەییەکانن.

The number of successes in $n$ independent Bernoulli trials: $P(X = x) = \binom{n}{x} p^x q^{n-x}$, mean $np$, variance $npq$.

ژمارەی سەرکەوتنەکانە لە $n$ تاقیکردنەوەی بێرنۆلیدا کە سەربەخۆن: $P(X = x) = \binom{n}{x} p^x q^{n-x}$، ناوەند $np$ و لێکنەچوون $npq$.

Using a body feature, such as a fingerprint, the face or the eye, to prove who you are. It is quick, but unlike a password you cannot change your fingerprint if its data is stolen.

بەکارهێنانی تایبەتمەندییەکی جەستەیە، وەک پەنجەمۆر، ڕووخسار یان چاو، بۆ سەلماندنی ئەوەی تۆ کێیت. خێرایە، بەڵام بە پێچەوانەی تێپەڕەوشە، ئەگەر دراوەکەی بدزرێت ناتوانیت پەنجەمۆرەکەت بگۆڕیت.

The first program that runs when you switch on a PC. It is stored as firmware on a chip on the motherboard, checks the hardware and starts loading the operating system. New PCs use UEFI, its modern replacement.

یەکەمین بەرنامەیە کە کاتێک کۆمپیوتەر هەڵدەکەیت کار دەکات. وەک پتەوواڵە لەسەر چیپێکی بۆردی سەرەکی هەڵگیراوە، ڕەقەواڵە دەپشکنێت و دەست بە بارکردنی سیستەمی وەگەڕخەر دەکات. کۆمپیوتەرە نوێیەکان UEFI بەکار دەهێنن کە جێگرەوە نوێیەکەیەتی.

A numerical method for a root of f(x) = 0: start with an interval where f changes sign, halve it, keep the half where the sign still changes, and repeat until the interval is small enough.

ڕێگەیەکی ژمارەیی بۆ ڕەگی ⁦f(x) = 0⁩: بە ماوەیەک دەست پێبکە کە f تێیدا هێما دەگۆڕێت، نیوەی بکە، ئەو نیوەیە بهێڵەوە کە هێشتا هێمای تێدا دەگۆڕێت و دووبارەی بکەرەوە تا ماوەکە بەس بچووک دەبێت.

The smallest unit of data in a computer. A bit has only one of two values: 0 or 1.

بچووکترین یەکەی دراوەیە لە کۆمپیوتەردا. بیت تەنها یەکێک لە دوو نرخ وەردەگرێت: 0 یان 1.

How many bits a digital signal carries in one second, measured in bits per second (bit/s). One bit lasts 1 divided by the bit rate; this time is called the bit interval.

ژمارەی ئەو بیتانەیە کە سیگناڵێکی دیجیتاڵ لە یەک چرکەدا دەیانگوازێتەوە؛ بە بیت لە چرکەیەکدا ⁦(bit/s)⁩ دەپێورێت. هەر بیتێک 1 دابەش بە ڕێژەی بیت دەخایەنێت.

An database index that keeps one row of bits for each value of a column (1 = this row has the value). It is very compact for columns with few different values and is used mainly in data warehouses.

پێڕستێک کە بۆ هەر بەهایەکی ستوونێک زنجیرەیەک بیت هەڵدەگرێت (⁦1⁩ = ئەم ڕیزە ئەو بەهایەی هەیە). بۆ ستوونی کەم بەها زۆر بچووکە و بە زۆری لە کۆگاکانی دراوەدا بەکاردێت.

A hacker who breaks into systems without permission for personal gain or to cause damage, for example to steal data or run ransomware. What they do is a crime.

هاکەرێکە کە بێ مۆڵەت دزە دەکاتە ناو سیستەمەکانەوە بۆ سوودی کەسی یان بۆ زیانگەیاندن، بۆ نموونە بۆ دزینی دراوە یان بەکارهێنانی نەرمەواڵەی بارمتەگر. ئەوەی دەیکات تاوانە.

A database type for binary data, such as an image or a PDF, stored inside a table. MySQL has TINYBLOB, BLOB, MEDIUMBLOB and LONGBLOB for different sizes. It is usually simpler to save the file in a folder and store only its path.

جۆرێکی دراوەیە لە بنکەدراوەدا بۆ دراوەی دووانەیی، وەک وێنە یان PDF، کە لەناو خشتەدا هەڵدەگیرێت. MySQL جۆرەکانی TINYBLOB، BLOB، MEDIUMBLOB و LONGBLOBی هەیە بۆ قەبارەی جیاواز. زۆرجار ئاسانترە فایلەکە لە فۆڵدەرێکدا خەزن بکەیت و تەنها ڕێڕەوەکە لە بنکەدراوەدا هەڵبگریت.

One page of a blockchain: a group of checked transactions plus a header with the time and the hash value of the previous block. Changing anything inside a block changes its hash, which breaks the link to the next block.

یەک لاپەڕەی بلۆکچەین: کۆمەڵێک مامەڵەی پشکنراو لەگەڵ سەردێڕێک کە کات و نرخی هاشی بلۆکی پێشووی تێدایە. گۆڕینی هەر شتێک لە ناو بلۆکێکدا هاشەکەی دەگۆڕێت و ئەمەش پەیوەندی لەگەڵ بلۆکی دواتردا دەپچڕێنێت.

An element that starts on a new line and takes the full width it can, such as <p>, <h1>, <ul>, <table> and <div>. The CSS display property decides it (display: block).

توخمێک کە لە دێڕێکی نوێوە دەست پێدەکات و هەموو ئەو پانییەی دەتوانێت دەیگرێت، وەک <p>، <h1>، <ul>، <table> و <div>. تایبەتمەندیی display لە CSSـدا بڕیاری لەسەر دەدات (display: block).

A matrix cut by horizontal and vertical lines into smaller matrices called blocks, such as $\begin{bmatrix} A_{11} & A_{12} \\ A_{21} & A_{22} \end{bmatrix}$. The blocks can be added and multiplied like single entries, keeping their order.

ماتریکسێکە کە بە هێڵی ئاسۆیی و ستوونی کراوەتە چەند ماتریکسێکی بچووکتر بە ناوی بلۆک، وەک $\begin{bmatrix} A_{11} & A_{12} \\ A_{21} & A_{22} \end{bmatrix}$. بلۆکەکان وەک ژمارەی تاک کۆ دەکرێنەوە و لێک دەدرێن، بەبێ گۆڕینی ڕیزبەندییان.

A rule in Java, C# and many other languages: a variable made inside a code block (between { }) exists only in that block. Python has no block scope: a variable made inside an if or a loop can still be used after it, until the function ends.

یاسایەکە لە Java، ⁦C#⁩ و زۆر زمانی تردا: گۆڕاوێک کە لەناو بلۆکێکی کۆددا (لە نێوان { }) دروست دەکرێت تەنها لەو بلۆکەدا هەیە. Python مەودای بلۆکی نییە: گۆڕاوێک کە لەناو if یان خولێکدا دروست دەکرێت دوای ئەویش بەکار دێت، تا کردارەکە کۆتایی دێت.

Storage that is shared as raw, numbered blocks, like an empty disk. The server that uses it puts its own file system on it; a SAN works this way.

خەزنکردن کە وەک بلۆکی ژمارەدار و خاو هاوبەش دەکرێت، وەک دیسکێکی بەتاڵ. ئەو ڕاژەکارەی بەکاری دەهێنێت سیستەمی فایلی خۆی لەسەری دادەنێت؛ SAN بەم شێوەیە کار دەکات.

A shared record (ledger) that many computers keep a copy of. New entries are grouped into blocks; each block holds the hash value of the one before it, so old entries cannot be changed without everyone noticing. Bitcoin was the first big use (2009).

تۆمارێکی هاوبەشە (دەفتەری حیساب) کە زۆر کۆمپیوتەر کۆپییەکی لای خۆیان هەڵدەگرن. تۆمارە نوێیەکان لە بلۆکەکاندا کۆ دەکرێنەوە؛ هەر بلۆکێک نرخی هاشی بلۆکەکەی پێش خۆی هەڵدەگرێت، بۆیە ناکرێت تۆمارە کۆنەکان بگۆڕدرێن بەبێ ئەوەی هەمووان بزانن. Bitcoin یەکەم بەکارهێنانی گەورەی بوو ⁦(2009)⁩.

A list of values that are refused. For passwords, a blocklist holds common, guessable or already-leaked passwords and words linked to the service or the user, and a new password that is on it is rejected.

لیستێکە لەو نرخانەی ڕەت دەکرێنەوە. بۆ تێپەڕەوشەکان، لیستێکی ڕێگەپێنەدراو تێپەڕەوشەکانی باو، مەزەندەکراو یان پێشتر دزراو و ئەو وشانەی پەیوەندییان بە خزمەتگوزارییەکە یان بە بەکارهێنەرەکەوە هەیە هەڵدەگرێت و هەر تێپەڕەوشەیەکی نوێ کە تێیدا بێت ڕەت دەکرێتەوە.

A website or part of a website where a person or group writes posts, with the newest post at the top. Readers can often add comments.

تۆڕگەیەکە، یان بەشێک لە تۆڕگەیەک، کە کەسێک یان گرووپێک بابەتی تێدا دەنووسێت و نوێترین بابەت لە سەرەوە دێت. خوێنەران زۆرجار دەتوانن لێدوانی لەسەر بنووسن.

A wireless technology for connecting devices that are close together, usually within about 10 metres, such as a phone and wireless headphones.

تەکنەلۆژیایەکی بێتەلە بۆ پێکەوە بەستنی ئەو ئامێرانەی کە لە یەکەوە نزیکن، زۆرجار لە نزیکەی ١٠ مەتردا، وەک مۆبایل و هێدفۆنی بێتەل.

The <body> part of an HTML page. Everything the visitor sees, such as text, images, links, tables and forms, goes inside it.

بەشی <body>ی لاپەڕەیەکی HTML. هەموو ئەو شتانەی سەردانیکەر دەیانبینێت، وەک دەق، وێنە، بەستەر، خشتە و فۆرم، دەچنە ناوییەوە.

Text formatting that makes letters thicker and darker so they stand out (Ctrl + B, or Command + B on a Mac).

فۆرماتێکی دەقە کە پیتەکان ئەستوورتر و تاریکتر دەکات تا دیار بن (⁦Ctrl + B⁩، یان لە Macـدا ⁦Command + B⁩).

A saved link to a web page in your web browser, so you can open it again later with one click.

بەستەرێکی هەڵگیراوە بۆ لاپەڕەتۆڕێک لە تۆڕگەڕەکەتدا، بۆ ئەوەی دواتر بە یەک کلیک بیکەیتەوە.

A data type with only two values, true and false — written True and False in Python, true and false in PHP, Java and C#. Every condition in an if statement or a loop gives one of them.

جۆرێکی دراوەیە کە تەنها دوو نرخی هەیە، ڕاست و هەڵە: لە Pythonـدا True و False، لە PHP، Java و ⁦C#⁩ـدا true و false. هەموو مەرجێک لە if یان خولێکدا یەکێک لەم دووانە دەدات.

The algebra of the two values 0 and 1 with the operations AND (·), OR (+) and NOT (a bar). George Boole created it in 1854; Claude Shannon used it in 1937 to design switching circuits.

جەبری دوو نرخی 0 و 1ـە لەگەڵ کارەکانی AND (·)، ⁦OR (+)⁩ و NOT (هێڵی سەرەوە). جۆرج بوول لە ساڵی ⁦1854⁩دا دایهێنا و کلۆد شانۆن لە ⁦1937⁩دا بۆ دیزاینی سووڕە کارەباییەکان بەکاری هێنا.

A formula made of Boolean variables, 0, 1 and the operations AND, OR and NOT. It describes what a logic circuit does.

فۆرمولەیەکە لە گۆڕاوە بوولییەکان، 0، 1 و کارەکانی AND، OR و NOT. وەسفی ئەوە دەکات کە سووڕێکی لۆجیکی چی دەکات.

A rule that gives an output of 0 or 1 for every combination of binary inputs. It can be written as a truth table, a Boolean expression or a logic circuit.

یاسایەکە کە بۆ هەموو تێکەڵەیەکی نێوخستە دووانییەکان دەرخستەیەک 0 یان 1 دەدات. دەتوانرێت وەک خشتەیەکی ڕاستی، دەربڕینێکی بوولی یان سووڕێکی لۆجیکی بنووسرێت.

A letter, such as A, B or X, that stands for a logic value that can only be 0 or 1. It often names an input or output of a circuit.

پیتێکە، وەک A، B یان X، کە جێگەی نرخێکی لۆجیکی دەگرێتەوە کە تەنها دەتوانێت 0 یان 1 بێت. زۆرجار ناوی نێوخستەیەک یان دەرخستەیەکی سووڕێکە.

To start a computer: when you switch it on, it loads the operating system into memory so that it is ready to use.

دەستپێکردنی کارکردنی کۆمپیوتەرە: کاتێک هەڵیدەکەیت، سیستەمی وەگەڕخەر بار دەکاتە ناو بیرگەوە تا ئامادەی بەکارهێنان بێت.

The line around the edge of a shape, picture, text box or table cell. You can change its colour, thickness and style (solid, dashed) or remove it.

ئەو هێڵەیە کە دەوری شێوەیەک، وێنەیەک، سندووقێکی دەق یان خانەیەک دەدات. دەتوانیت ڕەنگ، ئەستووری و جۆرەکەی (پڕ، پچڕپچڕ) بگۆڕیت یان لای ببەیت.

In subtraction, taking 1 from the next column on the left when the top digit is too small. In binary $0-1$ needs a borrow, so the column becomes $10-1=1$.

لە لێدەرکردندا وەرگرتنی 1ـە لە ستوونی دواتری لای چەپ، کاتێک تاکژمارەی سەرەوە زۆر بچووکە. لە دووانیدا $0-1$ پێویستی بە خواستنە، بۆیە ستوونەکە دەبێتە $10-1=1$.

A large group of computers and devices that are infected with malware and controlled together by one attacker, for example to send spam or to run DDoS attacks. Each infected machine is called a bot or zombie.

کۆمەڵێکی گەورەی کۆمپیوتەر و ئامێرە کە تووشی نەرمەواڵەی زیانبەخش بوون و هێرشبەرێک پێکەوە کۆنترۆڵیان دەکات، بۆ نموونە بۆ ناردنی سپام یان هێرشی ڕێگەگرتنی دابەشکراو لە خزمەتگوزاری. هەر ئامێرێکی تووشبوو پێی دەوترێت بۆت یان زۆمبی.

A bar at the bottom of the screen with three to five icons, each opening one main section of the app. The app must remember which item is selected, so the bar needs state; Material 3 calls it NavigationBar.

شریتێکە لە خوارەوەی شاشەکە بە سێ تا پێنج ئایکۆن، کە هەریەکەیان بەشێکی سەرەکیی ئەپەکە دەکاتەوە. ئەپەکە دەبێت لە بیری بێت کام دانە هەڵبژێردراوە، بۆیە شریتەکە دۆخی پێویستە؛ ⁦Material 3⁩ پێی دەڵێت NavigationBar.

A panel that slides up from the bottom of the screen to show extra content or choices, such as share options, while the page behind stays visible.

پانێڵێکە کە لە خوارەوەی شاشەکەوە بەرز دەبێتەوە بۆ پیشاندانی ناوەڕۆک یان هەڵبژاردنی زیادە، وەک هەڵبژاردنەکانی هاوبەشکردن، لە کاتێکدا لاپەڕەی پشتەوە هەر دیارە.

Building a program by first writing and testing small, simple parts, then joining them into bigger parts until the whole program is ready.

دروستکردنی بەرنامەیەک بەوەی سەرەتا بەشی بچووک و سادە دەنووسیت و تاقی دەکەیتەوە، پاشان پێکەوەیان دەبەستیت بۆ بەشی گەورەتر تا هەموو بەرنامەکە ئامادە دەبێت.

The rule that every box on a screen is built in rings from the inside out: the content, then the padding, then the border, then the margin. CSS on the web and Flutter's Container both follow it.

ئەو یاسایەیە کە هەر سندووقێکی سەر شاشە لە ناوەوە بۆ دەرەوە بە ئەڵقە دروست دەکرێت: ناوەڕۆکەکە، پاشان بۆشایی ناوەوە، پاشان سنوور، پاشان پەراوێز. CSS لەسەر وێب و Containerـی Flutter هەردووکیان پەیڕەوی دەکەن.

A chart of the five-number summary: a box from $Q_1$ to $Q_3$ with a line at the median, and whiskers out to the smallest and largest values that are not outliers.

هێڵکاریی کورتەی پێنج ژمارەییە: سندووقێک لە $Q_1$ تا $Q_3$ بە هێڵێک لە ناوەڕاستەکەدا و دوو سمێڵ تا بچووکترین و گەورەترین ئەو نرخانەی بەهای پەڕگر نین.

A stricter form of third normal form: for every functional dependency X → Y that is not trivial, X must be a super key.

شێوەیەکی توندتری شێوەی نۆرماڵی سێیەمە: بۆ هەموو وابەستەییەکی فەنکشنی X → Y کە بێبایەخ نەبێت، دەبێت X کلیلێکی باڵا بێت.

A printer that presses raised dots into thick paper, so blind people can read the page with their fingers in the Braille alphabet.

چاپەرێکە کە خاڵی بەرز لە کاغەزی ئەستوور دەدات، بۆ ئەوەی نابینایان بە پەنجەکانیان بە ئەلفوبێی بریل لاپەڕەکە بخوێننەوە.

The average number of children of a node, written b. In a maze where you can move up, down, left and right, b is at most four.

تێکڕای ژمارەی منداڵەکانی نۆدێکە، بە b دەنووسرێت. لە لابیرینتێکدا کە بتوانیت بەرەو سەرەوە، خوارەوە، چەپ و ڕاست بجووڵێیت، b زۆرترین چوارە.

The legal duty to tell the authorities, and often the people affected, after a data breach. Under the GDPR the data protection authority must be told within 72 hours of finding a serious breach.

ئەو ئەرکە یاساییەیە کە دوای دزەکردنێکی دراوە دەسەڵاتداران و زۆرجار ئەو کەسانەی زیانیان پێگەیشتووە ئاگادار بکرێنەوە. بەپێی GDPR دەبێت دەسەڵاتی پاراستنی دراوە لە ماوەی ٧٢ کاتژمێر دوای دۆزینەوەی دزەکردنێکی جددیدا ئاگادار بکرێتەوە.

A plastic board full of holes with metal strips underneath, used to build circuits without soldering: the parts' legs push into the holes, and the holes of each strip are connected.

تەختەیەکی پلاستیکییە پڕ لە کون و لە ژێرەوە پارچە کانزای هەیە، بۆ دروستکردنی سووڕەکان بەبێ لەحیمکردن بەکار دێت: قاچی پارچەکان دەخرێنە ناو کونەکانەوە و کونەکانی هەر ڕیزێک پێکەوە بەستراون.

An uninformed search that expands all nodes at one depth before going deeper, using a FIFO queue for the frontier. It finds the path with the fewest steps.

گەڕانێکی بێزانیارییە کە هەموو نۆدەکانی یەک قووڵایی فراوان دەکات پێش ئەوەی بچێتە خوارتر. بۆ بەرەکە کیوویەکی FIFO بەکار دەهێنێت و ئەو ڕێگایە دەدۆزێتەوە کە کەمترین هەنگاوی هەیە.

break stops a loop (or a switch) at once, and the program continues with the code after it. In Python it leaves only the innermost loop; PHP's break 2; can leave two nested loops.

break خولێک (یان switchـێک) دەستبەجێ دەوەستێنێت و بەرنامەکە بە کۆدی دوای ئەو بەردەوام دەبێت. لە Pythonـدا تەنها ناوەکیترین خول جێدەهێڵێت؛ break 2;ـی PHP دەتوانێت دوو خولی ناوەکی جێبهێڵێت.

A network device that joins two parts of a LAN and passes a message across only when it is meant for the other side, which cuts unneeded traffic.

ئامێرێکی ڕایەڵەیە کە دوو بەشی ڕایەڵەی ناوچەیی بەیەکەوە دەبەستێتەوە و تەنها ئەو نامانە بۆ لاکەی تر دەپەڕێنێتەوە کە بۆ ئەوێ دەچن، بەمەش هاتوچۆی ناپێویست کەم دەکاتەوە.

A score that checks probability forecasts: add up the squares of the differences between each forecast probability and what happened (1 for the outcome that happened, 0 for the others). Lower is better; 0 is a perfect forecast.

نمرەیەکە بۆ پشکنینی ئەو پێشبینییانەی بە ئەگەر دەدرێن: دووجای جیاوازیی نێوان هەر ئەگەرێک پێشبینیکراو و ئەوەی ڕوویدا کۆ بکەرەوە (⁦1⁩ بۆ ئەو ئەنجامەی ڕوویدا، 0 بۆ ئەوانی تر). کەمتر باشترە؛ 0 پێشبینییەکی تەواوە.

Cloud services can be reached over the network with ordinary devices — phones, tablets, laptops and desktops — from almost anywhere.

خزمەتگوزارییەکانی هەور بە ڕایەڵەدا و بە ئامێرە ئاساییەکان — مۆبایل، تابلێت، لاپتۆپ و کۆمپیوتەری مێزی — نزیکەی لە هەموو شوێنێکەوە دەستیان پێ ڕادەگات.

A fast internet connection that is always on and can carry a lot of data at the same time, for example by fibre-optic cable or a 4G/5G mobile network. The opposite is the old, slow dial-up connection.

پەیوەندییەکی خێرای ئینتەرنێتە کە هەمیشە کارایە و دەتوانێت لە یەک کاتدا بڕێکی زۆر دراوە بگوازێتەوە، بۆ نموونە بە کێبڵی فایبەر ئۆپتیک یان ڕایەڵەی مۆبایلی ⁦4G/5G⁩. پێچەوانەکەی پەیوەندیی کۆن و خاوی ⁦dial-up⁩ ـە.

A hyperlink whose target page or file no longer exists or has moved, so clicking it gives an error such as 404 Not Found.

بەستەرێک کە ئەو لاپەڕە یان فایلەی ئاماژەی پێدەکات ئیتر نەماوە یان جێگۆڕکێی پێکراوە، بۆیە کلیککردنی هەڵەیەکی وەک ⁦404 Not Found⁩ دەدات.

Guessing a password or key by trying every possible combination one after another, usually with a fast program. Long passwords make it take far too long.

دۆزینەوەی تێپەڕەوشەیەک یان کلیلێکە بە تاقیکردنەوەی هەموو تێکەڵەیەکی گونجاو یەک لە دوای یەک، زۆرجار بە بەرنامەیەکی خێرا. تێپەڕەوشەی درێژ ئەم کارە بۆ ماوەیەکی زۆر زۆر درێژ دەکاتەوە.

The small circle drawn on an input or output of a gate symbol. It means inversion (NOT); a bubble on an output marks an active-LOW output.

ئەو بازنە بچووکەیە کە لەسەر نێوخستە یان دەرخستەی هێمای گەیتێک دەکێشرێت. واتای پێچەوانەکردنە ⁦(NOT)⁩؛ بازنەیەک لەسەر دەرخستە واتە ئەو دەرخستەیە لە LOWـدا چالاکە.

A simple sorting algorithm that walks through a list comparing neighbours and swapping every pair that is in the wrong order. After each pass the largest remaining value has "bubbled" to the end, so n values need at most n − 1 passes.

ئەلگۆریزمێکی سادەی ڕیزکردن کە بە لیستێکدا دەڕوات، هەر دوو دراوسێیەک بەراورد دەکات و هەر جووتێک بە هەڵە ڕیز بووبێت ئاڵوگۆڕیان پێ دەکات. دوای هەر جارێک گەورەترین نرخ لەوانەی ماون وەک بڵق دەگاتە کۆتایی، بۆیە n نرخ لانیزۆر ⁦n − 1⁩ جاری پێویستە.

The Council of Europe's Convention on Cybercrime (opened for signature in Budapest in 2001), the first international treaty on computer crime. Its parties make the same acts crimes, give police powers to collect digital evidence and help each other across borders.

پەیماننامەی ئەنجومەنی ئەوروپایە دەربارەی تاوانی سایبەری (ساڵی ٢٠٠١ لە بوداپێست بۆ واژووکردن کرایەوە)، یەکەم پەیماننامەی نێودەوڵەتی بۆ تاوانی کۆمپیوتەری. ئەو وڵاتانەی تێیدا بەشدارن هەمان کار بە تاوان دادەنێن، دەسەڵات بە پۆلیس دەدەن بۆ کۆکردنەوەی بەڵگەی دیجیتاڵی و لە سەرووی سنوورەکانەوە یارمەتیی یەکتر دەدەن.

A fixed-size area of memory where a program keeps data for a short time while it reads, processes or moves it; writing more than it can hold causes a buffer overflow. In logic circuits, a buffer is also a gate whose output equals its input, used to strengthen a signal or drive many inputs.

ناوچەیەکی بیرگەیە بە قەبارەیەکی دیاریکراو کە بەرنامەیەک دراوەی تێدا هەڵدەگرێت بۆ ماوەیەکی کورت، لە کاتی خوێندنەوە، کارلەسەرکردن یان گواستنەوەیدا؛ نووسینی زیاتر لە توانای بافەرەکە سەرڕێژبوونی بافەر دروست دەکات. لە سووڕە لۆجیکییەکاندا بافەر گەیتێکیشە کە دەرچوونەکەی یەکسانە بە هاتنەناوەکەی، بۆ بەهێزکردنی سیگناڵێک یان بۆ گەیاندنی بە چەندین هاتنەناو بەکار دێت.

A programming mistake in which a program writes more data into a fixed-size memory area (a buffer) than it can hold, so the extra data spills into nearby memory. Attackers can use it to crash the program or to run their own code.

هەڵەیەکی بەرنامەسازییە کە تێیدا بەرنامەیەک دراوەی زیاتر دەنووسێتە ناو بەشێکی بیرگەی قەبارە-جێگیر (بافەر) لەوەی جێی دەبێتەوە، بۆیە دراوە زیادەکە دەڕژێتە ناو بیرگەی تەنیشتییەوە. هێرشبەرەکان دەتوانن بەکاری بهێنن بۆ تێکدانی بەرنامەکە یان جێبەجێکردنی کۆدی خۆیان.

Loading a few seconds of a video or song into memory before it plays, so that it plays smoothly. If the connection is too slow, the video stops and shows a spinning circle while it buffers.

هێنانی چەند چرکەیەکی ڤیدیۆ یان گۆرانی بۆ ناو بیرگە پێش لێدانی، بۆ ئەوەی بێ پچڕان لێبدرێت. ئەگەر پەیوەندییەکە زۆر هێواش بێت، ڤیدیۆکە دەوەستێت و بازنەیەکی خولاوە پیشان دەدات.

A mistake in a program that makes it behave wrongly. Some bugs cause error messages; others quietly give wrong results.

هەڵەیەکە لە بەرنامەدا کە وا دەکات بە شێوەیەکی نادروست کار بکات. هەندێک باگ هەڵەنامە دەردەخەن؛ هەندێکی تریش بێدەنگ ئەنجامی هەڵە دەدەن.

A programme in which a company pays a reward to outside researchers who find vulnerabilities in its systems and report them privately, following published rules about what may be tested.

بەرنامەیەکە کە تێیدا کۆمپانیایەک خەڵات دەدات بەو توێژەرە دەرەکییانەی خاڵە لاوازەکان لە سیستەمەکانیدا دەدۆزنەوە و بە نهێنی ڕاپۆرتیان دەدەن، بەپێی ڕێسایەکی بڵاوکراوە کە دیاری دەکات چی دەتوانرێت تاقی بکرێتەوە.

Turning a project's source code and files into an app that can run or be installed, such as an APK, an app bundle or an iOS app; also the result of this step. A debug build is for testing, a release build is the fast one for users.

گۆڕینی کۆدی سەرچاوە و فایلەکانی پڕۆژەیەکە بۆ ئەپێک کە کار بکات یان جێگیرکردن بکرێت، وەک APK، ⁦app bundle⁩ یان ئەپێکی iOS؛ هەروەها ئەنجامی ئەم هەنگاوەشە. بیلدی debug بۆ تاقیکردنەوەیە و بیلدی release ئەو خێرایەیە کە بۆ بەکارهێنەرانە.

The object that tells a widget's build method where the widget sits in the widget tree. Code uses it to find things above the widget, such as Theme.of(context), Navigator.of(context) or a provider.

ئەو ئۆبجێکتەیە کە بە میتۆدی buildـی ویجێتێک دەڵێت ویجێتەکە لە کوێی داری ویجێتەکاندایە. کۆد بەکاری دەهێنێت بۆ دۆزینەوەی ئەو شتانەی لە سەرووی ویجێتەکەوەن، وەک Theme.of(context)، Navigator.of(context) یان providerـێک.

A function that comes with the language and is ready to use, such as len(), print() and max() in Python or strlen() and count() in PHP. Each language's manual explains them.

کردارێکە کە لەگەڵ زمانەکەدا دێت و ئامادەی بەکارهێنانە، وەک len()، print() و max() لە Pythonـدا یان strlen() و count() لە PHPـدا. ڕێبەری هەر زمانێک ڕوونیان دەکاتەوە.

A list in which each line starts with a small symbol (a bullet), such as • or ■, instead of a number. In Word and PowerPoint use the Bullets button in the Paragraph group; on a web page it is an HTML <ul> list.

لیستێکە کە هەر دێڕێکی بە هێمایەکی بچووک وەک • یان ■ دەست پێ دەکات، نەک بە ژمارە. لە Word و PowerPoint دوگمەی Bullets لە گرووپی Paragraph بەکاربهێنە؛ لە لاپەڕەتۆڕێکدا لیستێکی <ul>ـی HTMLـە.

A set of parallel wires or lines that carries data, addresses or control signals between the parts of a computer, like a road that all the parts share.

کۆمەڵێک تەل یان هێڵی تەریبە کە دراوە، ناونیشان یان سیگناڵەکانی جڵەوکردن لە نێوان بەشەکانی کۆمپیوتەردا دەگوازێتەوە، وەک ڕێگایەک کە هەموو بەشەکان بە هاوبەشی بەکاری دەهێنن.

A network topology in which every device is connected to one shared main cable (the backbone), with a terminator at each end. A signal spreads both ways along it; if the main cable breaks, the whole network stops.

تۆپۆلۆجییەکی ڕایەڵەیە کە هەموو ئامێرەکان بە یەک کێبڵی سەرەکیی هاوبەشەوە (بڕبڕەی پشت) بەستراون، بە کۆتاییکەرێک لە هەر سەرێکیدا. سیگناڵ بە هەردوو ئاراستەدا تێیدا بڵاو دەبێتەوە؛ ئەگەر کێبڵە سەرەکییەکە بپچڕێت، هەموو ڕایەڵەکە دەوەستێت.

Keeping an organisation's most important services running during and after a disaster or an attack, using plans, spare systems and backups.

بەردەوامهێشتنی گرنگترین خزمەتگوزارییەکانی دامەزراوەیەکە لە کاتی کارەسات یان هێرش و دوای ئەوە، بە بەکارهێنانی پلان، سیستەمی یەدەگ و باکئەپەکان.

A fraud in which criminals take over or imitate a business email account, for example a manager's or a supplier's, and ask staff to pay money or send data to the criminals.

فێڵێکە کە تێیدا تاوانباران دەست بەسەر هەژمارێکی ئیمەیڵی بازرگانیدا دەگرن یان لاسایی دەکەنەوە (بۆ نموونە هی بەڕێوەبەرێک یان دابینکەرێک) و داوا لە کارمەندان دەکەن پارە یان دراوە بۆ تاوانباران بنێرن.

Using an organisation's data, usually from a data warehouse, to make reports and dashboards that help managers make better decisions.

بەکارهێنانی دراوەی دامەزراوەیەکە، زۆرجار لە کۆگایەکی دراوەوە، بۆ دروستکردنی ڕاپۆرت و داشبۆرد کە یارمەتی بەڕێوەبەران دەدەن بڕیاری باشتر بدەن.

A part of the screen that the user taps or clicks to make something happen, such as Send or Save. Material 3 buttons in Flutter include ElevatedButton, FilledButton, OutlinedButton, TextButton and IconButton.

بەشێکی شاشەیە کە بەکارهێنەر دەستی لێ دەدات یان کلیکی لێ دەکات بۆ ئەوەی شتێک ڕوو بدات، وەک ناردن یان پاشەکەوت. دوگمەکانی ⁦Material 3⁩ لە Flutterـدا ElevatedButton، FilledButton، OutlinedButton، TextButton و IconButton دەگرنەوە.

A group of 8 bits. One byte can store a small number or one English letter such as "A".

کۆمەڵەیەکە لە ٨ بیت. یەک بایت دەتوانێت ژمارەیەکی بچووک یان پیتێکی ئینگلیزیی وەک «A» هەڵبگرێت.

A compact list of simple instructions that a compiler makes from source code. It is not machine code: a virtual machine reads and runs it, so the same bytecode works on many kinds of computers. Python and Java both turn programs into bytecode first.

زنجیرەیەکی چڕی فەرمانی سادەیە کە کۆمپایلەرێک لە کۆدی سەرچاوەوە دروستی دەکات. کۆدی ئامێر نییە: ئامێرێکی گریمانەیی دەیخوێنێتەوە و جێبەجێی دەکات، بۆیە هەمان بایتکۆد لەسەر چەندین جۆری کۆمپیوتەر کار دەکات. Python و Java هەردووکیان سەرەتا بەرنامەکان دەگۆڕن بۆ بایتکۆد.

The shaped plug at the end of a cable that fits into a matching port. Its shape decides which port it fits; what the cable can carry (data, video, power) depends on the cable and on the two devices.

ئەو سەرە شێوەدارەیە لە کۆتایی کێبڵێکدا کە دەچێتە ناو دەرچەیەکی گونجاوەوە. شێوەکەی بڕیار دەدات بچێتە ناو کام دەرچە؛ بەڵام ئەوەی کێبڵەکە دەتوانێت بیگوازێتەوە (دراوە، ڤیدیۆ، وزە) بەندە بە کێبڵەکە و بە هەردوو ئامێرەکە.

A small, very fast memory that keeps copies of data that is used often, so the computer does not have to fetch it again from a slower place.

بیرگەیەکی بچووک و زۆر خێرایە کە کۆپیی ئەو دراوانەی زۆر بەکار دێن تێیدا دادەنرێت، تا کۆمپیوتەر ناچار نەبێت جارێکی تر لە شوێنێکی خاوتر بیانهێنێت.

A very old cipher that replaces each letter with the letter a fixed number of places later in the alphabet, for example three places (A becomes D). With only 25 possible shifts, it is broken in seconds.

شفرەیەکی زۆر کۆنە کە هەر پیتێک دەگۆڕێت بەو پیتەی ژمارەیەکی دیاریکراو شوێن دواتر لە ئەلفوبێدا دێت، بۆ نموونە سێ شوێن (A دەبێت بە D). تەنیا ٢٥ جووڵەی گونجاوی هەیە، بۆیە لە چەند چرکەیەکدا دەشکێنرێت.

A column whose value is worked out from an expression instead of being typed: in an Access query you write it in the Field row as Name: expression, and in SQL as an expression with an alias (price * qty AS total). Because it is computed each time, it never goes out of date.

ستوونێکە کە نرخەکەی لە دەربڕینێک دەژمێردرێت نەک بە دەست بنووسرێت: لە پرسێکی Accessـدا لە ڕیزی Field وەک ⁦Name: expression⁩ دەینووسیت و لە SQLـدا وەک دەربڕینێک لەگەڵ نازناوێک (price * qty AS total). چونکە هەموو جارێک دەژمێردرێتەوە، هەرگیز کۆن نابێت.

A small electronic device, or an app, that does arithmetic: you type numbers and operations and it shows the result. A scientific calculator also works out powers, roots, logarithms and trigonometric functions.

ئامێرێکی ئەلیکترۆنیی بچووک یان ئەپێکە کە کارە ژمێرەییەکان ئەنجام دەدات: ژمارە و کارەکان دەنووسیت و ئەنجامەکە پیشان دەدات. حاسیبەی زانستی توان، ڕەگ، لۆگاریتم و نەخشە سێگۆشەییەکانیش دەدۆزێتەوە.

In relational calculus, a letter such as t or n that stands for any row of a table (tuple relational calculus) or for any single value (domain relational calculus). It is not a place in memory: the answer is every value that makes the formula true. A quantifier binds it; only the result variables, written left of the bar |, stay free.

لە ژمێرکاریی پەیوەندیداردا پیتێکە وەک t یان n کە جێگەی هەر ڕیزێکی خشتەیەک دەگرێتەوە (ژمێرکاریی پەیوەندیداری تۆمار) یان جێگەی هەر یەک نرخێک (ژمێرکاریی پەیوەندیداری بوار). شوێنێک لە بیرگە نییە: وەڵامەکە هەموو ئەو نرخانەیە کە فۆرمولەکە ڕاست دەکەن. quantifier دەیبەستێتەوە؛ تەنها ئەوانەی ئەنجام، کە لە لای چەپی هێڵی | دەنووسرێن، ئازاد دەمێننەوە.

The stack where a running program keeps one frame for every function call that has not finished yet, with its parameters and local variables. A call pushes a frame; a return pops it. Recursion that never stops fills it up (RecursionError in Python, StackOverflowError in Java).

ئەو ستاکەیە کە بەرنامەیەک لە کاتی کارکردندا بۆ هەر بانگکردنێکی کردار کە هێشتا تەواو نەبووە چوارچێوەیەکی تێدا هەڵدەگرێت، لەگەڵ پارامیتەرەکان و گۆڕاوە ناوخۆییەکانی. هەر بانگکردنێک چوارچێوەیەک دەخاتە سەرەوە و هەر returnـێک لای دەبات. خۆبانگکردنەوە کە نەوەستێت پڕی دەکات (RecursionError لە Python و StackOverflowError لە Java).

A function that you give to other code so that it calls it back later, when something happens: a tap, a timer, data arriving. Flutter's onPressed and provider's builder take callbacks.

کردارێکە کە دەیدەیت بە کۆدێکی تر بۆ ئەوەی دواتر بانگی بکاتەوە، کاتێک شتێک ڕوو دەدات: دەستلێدانێک، کاتژمێرێک، گەیشتنی دراوە. onPressedـی Flutter و builderـی provider کرداری بانگکردنەوە وەردەگرن.

The part of a program that calls a function. When the function finishes, control flow goes back to the caller, and the caller receives the function's return value.

ئەو بەشەیە لە بەرنامەیەک کە کردارێک بانگ دەکات. کاتێک کردارەکە تەواو دەبێت، ڕەوتی جێبەجێکردنەکە دەگەڕێتەوە بۆ بانگکەر و نرخە گەڕاوەکە دەدرێتە ئەو.

A naming style with no spaces: the first word starts with a small letter and every word after it starts with a capital letter, as in $firstName.

شێوازێکی ناونانە بێ بۆشایی: وشەی یەکەم بە پیتی بچووک دەست پێدەکات و هەموو وشەکانی دوای ئەو بە پیتی گەورە دەست پێدەکەن، وەک $firstName.

A network that joins the LANs of several buildings on one site, such as a university campus, a hospital or a factory. It is bigger than a LAN and smaller than a MAN.

ڕایەڵەیەکە کە ڕایەڵە ناوچەییەکانی چەند بینایەک لە یەک شوێندا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، وەک کەمپەسی زانکۆیەک، نەخۆشخانەیەک یان کارگەیەک. لە ڕایەڵەی ناوچەیی گەورەترە و لە ڕایەڵەی شاری بچووکتر.

A minimal super key: if you remove any attribute from it, it no longer identifies each row. Its value is always unique and never NULL. A table can have several; one of them becomes the primary key.

کلیلێکی باڵایە کە هیچ خەسڵەتێکی زیادەی تێدا نییە: ئەگەر هەر خەسڵەتێکی لێ لابەریت، ئیتر هەموو ڕیزەکان بە تەنها ناناسێنێت. نرخەکەی هەمیشە یەکتایە و هەرگیز NULL نییە. خشتەیەک دەکرێت چەند دانەیەکی هەبێت؛ یەکێکیان دەبێتە کلیلی سەرەکی.

A touchscreen with a fine grid of see-through wires under the glass. Your finger carries a little electric charge, so it changes the field at the place you touch; a chip finds that place. It feels several fingers at once but not gloves or plastic pens.

شاشەیەکی بەرکەوتن کە تۆڕێکی وردی وایەری ڕوونی لە ژێر شووشەکەدا هەیە. پەنجەت کەمێک بارگەی کارەبایی هەڵدەگرێت، بۆیە ئەو شوێنەی دەستی لێ دەدەیت دەگۆڕێت؛ چیپێک ئەو شوێنە دەدۆزێتەوە. هەست بە چەند پەنجەیەک پێکەوە دەکات، بەڵام هەست بە دەستکێش یان قەڵەمی پلاستیکی ناکات.

An electronic part made of two conducting plates with an insulator between them. It stores a small electric charge and gives it back; circuits use it for timing, smoothing and blocking DC.

پارچەیەکی ئەلیکترۆنییە کە لە دوو پەڕەی گەیەنەر و نەگەیەنەرێک لە نێوانیاندا پێک دێت. بارگەیەکی بچووک هەڵدەگرێت و دەیداتەوە؛ بۆ کاتژمێری، لووسکردن و ڕێگرتن لە DC بەکار دێت.

A short test on a website that most people can pass but computer programs find hard, such as reading twisted letters or choosing pictures. It is a security measure that keeps bots out and is sometimes called an automated Turing test.

تاقیکارییەکی کورتە لە تۆڕگەدا کە زۆربەی خەڵک دەتوانن تێیدا دەربچن، بەڵام بۆ بەرنامەکان قورسە، وەک خوێندنەوەی پیتی خوار و خێچ یان هەڵبژاردنی وێنە. پێوەرێکی ئاسایشە بۆ دوورخستنەوەی بۆتەکان و هەندێک جار پێی دەڵێن تاقیکاریی خۆکاری تیورینگ.

A slot or small device that reads and writes memory cards (such as SD and microSD) and passes the data to a computer, often through USB.

شوێنێک یان ئامێرێکی بچووکە کە کارتەکانی بیرگە (وەک SD و microSD) دەخوێنێتەوە و لەسەریان دەنووسێت و دراوەکە دەگەیەنێتە کۆمپیوتەر، زۆرجار لە ڕێگەی USBـەوە.

How many records of one table (or entities of one set) can be related to how many of another: one-to-one (1:1), one-to-many (1:M) or many-to-many (M:M).

ئەوەیە کە چەند تۆمار لە خشتەیەک (یان قەوارەی کۆمەڵەیەک) دەکرێت پەیوەندییان بە چەند دانەیەکی خشتەیەکی ترەوە هەبێت: یەک بۆ یەک ⁦(1:1)⁩، یەک بۆ زۆر ⁦(1:M)⁩ یان زۆر بۆ زۆر ⁦(M:M)⁩.

The number of tuples (rows) a relation (table) has at one moment. It changes with every insert and delete. Not the same as the cardinality of an E-R relationship (1:1, 1:N, M:N).

ژمارەی تۆمارەکان (ڕیزەکان)ی خشتەیەک لە ساتێکدا. لەگەڵ هەموو زیادکردن و سڕینەوەیەک دەگۆڕێت. هەمان شت نییە لەگەڵ ڕێژەی پەیوەندیی پەیوەندییەکی ⁦E-R (1:1⁩، ⁦1:N⁩، ⁦M:N⁩).

The 1 that moves to the next column on the left when a column sum is too big for one digit. In binary $1+1=10$: write 0 and carry 1.

ئەو 1ـەیە کە دەگوازرێتەوە بۆ ستوونی دواتری لای چەپ، کاتێک کۆی ستوونێک بۆ یەک تاکژمارە زۆر گەورەیە. لە دووانیدا $1+1=10$: 0 دەنووسین و 1 دەگوازینەوە.

The relational-algebra operation × that pairs every row of one table with every row of another. If the tables have 4 and 5 rows, the result has 20.

کاری × لە جەبری پەیوەندیداردا کە هەر ڕیزێکی خشتەیەک لەگەڵ هەموو ڕیزەکانی خشتەیەکی تر جووت دەکات. ئەگەر خشتەکان 4 و 5 ڕیزیان هەبێت، ئەنجامەکە ⁦20⁩ ڕیزی دەبێت.

The set $X\times Y$ of all ordered pairs $(x,y)$ with x from X and y from Y.

کۆمەڵەی $X\times Y$، کە هەموو ئەو جووتە ڕێکخراوەکان لەخۆ دەگرێت کە $(x,y)$ن و x لە X و y لە Yـەوەیە.

The way CSS decides which declaration (CSS) wins when several rules set the same property (CSS) of one element: !important first, then specificity, then source order (the later rule wins).

ئەو ڕێگەیەیە کە CSS پێی بڕیار دەدات کام ڕاگەیاندن سەردەکەوێت کاتێک چەند ڕێسایەک هەمان تایبەتمەندی بۆ یەک توخم دادەنێن: سەرەتا !important، پاشان وردیی هەڵبژێر، پاشان ڕیزبەندیی نووسین (ڕێسای دواتر دەباتەوە).

A failure in one system that spreads to other systems that depend on it, like falling dominoes: when the power fails, water pumps, phone towers and hospitals can fail too.

تێکچوونێک لە سیستەمێکدا کە بڵاو دەبێتەوە بۆ ئەو سیستەمانەی پشتی پێ دەبەستن، وەک دۆمینەی کەوتوو: کاتێک کارەبا دەبڕێت، پەمپی ئاو، تاوەری مۆبایل و نەخۆشخانەکانیش دەتوانن بوەستن.

One option inside a switch, written case value:. If the switch value equals it, PHP runs the code from that point on.

یەکێک لە هەڵبژاردەکانی ناو switch، کە بە شێوەی case value: دەنووسرێت. ئەگەر نرخی switch یەکسان بوو بەو نرخە، PHP لەو خاڵەوە کۆدەکە جێبەجێ دەکات.

Treating uppercase and lowercase letters as different. Python, Java and C# are fully case-sensitive (Name and name are two names); in PHP variable names are case-sensitive but keywords and function names are not.

جیاکردنەوەی پیتی گەورە و بچووک لە یەکتر. Python، Java و ⁦C#⁩ بە تەواوی هەستیارن (Name و name دوو ناوی جیاوازن)؛ لە PHPـدا ناوی گۆڕاوەکان هەستیارن بەڵام وشە کلیلەییەکان و ناوی کردارەکان نا.

A user who uses the database only now and then, usually a manager who needs different information each time.

بەکارهێنەرێکە کە تەنها جار جار بنکەدراوە بەکار دەهێنێت، زۆرجار بەڕێوەبەرێک کە هەر جارە زانیارییەکی جیاوازی پێویستە.

An entity type whose members each come from ONE of several different superclasses, drawn with ∪ in the circle: an Owner is a Person or a Company. Its table usually needs a surrogate key.

جۆرێکی قەوارە کە هەر ئەندامێکی لە یەکێک لە چەند سەرپۆل جیاوازەوە دێت و بە ∪ لە ناو بازنەکەدا دەکێشرێت: «خاوەن» یان کەسە یان کۆمپانیا. خشتەکەی زۆرجار پێویستی بە کلیلی دەستکرد هەیە.

The email field for people who should get a copy of the message for their information. Everyone can see the CC addresses.

خانەیەکی ئیمەیڵە بۆ ئەو کەسانەی دەبێت لەبەرگیراوەیەکی نامەکە وەربگرن بۆ ئەوەی ئاگادار بن. هەموو وەرگرەکان ناونیشانەکانی ناو CC دەبینن.

A California law from 2018, strengthened in 2020, that gives people the right to know what personal data companies collect about them, to have it deleted and to stop it being sold.

یاسایەکی کالیفۆرنیایە لە ساڵی ٢٠١٨ کە لە ٢٠٢٠دا بەهێزتر کرا. مافی ئەوە بە خەڵک دەدات بزانن کۆمپانیاکان چی لە دراوەی کەسیی ئەوان کۆ دەکەنەوە، داوای سڕینەوەی بکەن و ڕێگە لە فرۆشتنی بگرن.

Many servers in different countries that keep copies of a website's content and serve each visitor from a nearby one. This makes sites faster and spreads a flood of traffic over many machines.

کۆمەڵێک ڕاژەکار لە وڵاتانی جیاواز کە کۆپیی ناوەڕۆکی تۆڕگەیەک هەڵدەگرن و هەر سەردانکەرێک لە نزیکترینیانەوە خزمەت دەکەن. ئەمە تۆڕگەکان خێراتر دەکات و لافاوی هاتوچۆ بەسەر زۆر ئامێردا دابەش دەکات.

The function $\lceil x\rceil$ that gives the smallest integer greater than or equal to x (round up).

نەخشەی $\lceil x\rceil$، کە بچووکترین ژمارەی تەواو دەدات کە لە x گەورەترە یان یەکسانە (بەرەو سەر).

One box in a table, where a row and a column meet. You can type in it, change its size and colour, and merge or split cells.

یەک چوارگۆشەیە لەناو خشتەدا، لەو شوێنەی ڕیزێک و ستوونێک بەیەک دەگەن. دەتوانیت تێیدا بنووسیت، قەبارە و ڕەنگەکەی بگۆڕیت و خانەکان بەیەک بکەیت یان دابەش بکەیت.

One small area of a mobile network that a base station serves. Many cells side by side cover a whole city, which is why mobile networks are also called cellular networks.

ناوچەیەکی بچووکی ڕایەڵەی مۆبایلە کە وێستگەیەکی بنکە خزمەتی دەکات. چەندین خانە بە تەنیشت یەکەوە هەموو شارێک دادەپۆشن، بۆیە بە ڕایەڵەکانی مۆبایل دەوترێت «تۆڕی خانەیی».

A block of neighbouring spreadsheet cells written as first cell : last cell. C2:E2 is the three cells C2, D2 and E2; A1:B3 is six cells.

کۆمەڵێک خانە لە تەنیشت یەکەوە کە وەک یەکەم خانە : دوایین خانە دەنووسرێت. ⁦C2:E2⁩ سێ خانەی ⁦C2⁩، ⁦D2⁩ و ⁦E2⁩یە؛ ⁦A1:B3⁩ شەش خانەیە.

The name of a spreadsheet cell: its column letter and row number, such as B2. A formula that uses B2 always works with whatever is in that cell now.

ناوی خانەیەک: پیتی ستوونەکەی و ژمارەی ڕیزەکەی، وەک ⁦B2⁩. فۆرمولەیەک کە ⁦B2⁩ بەکار دەهێنێت هەمیشە لەگەڵ ئەوەی ئێستا لەو خانەیەدایە کار دەکات.

Collecting data from every member of a population instead of from a sample.

کۆکردنەوەی دراوەیە لە هەموو ئەندامێکی کۆمەڵگە، لە جیاتی نموونەیەک.

The sum (or the mean) of many independent random values is close to a normal distribution when there are enough of them, whatever the distribution of each single value.

کۆی (یان ناوەندی) زۆر نرخی هەڕەمەکیی سەربەخۆ نزیکە لە دابەشبوونی ئاسایی کاتێک ژمارەیان بەس بێت، هەر دابەشبوونێکی هەبێت هەر نرخێک بە تەنها.

A team that receives reports of cyber incidents and vulnerabilities, helps victims respond and shares warnings. Many countries have a national CERT, which can also pass a researcher's report to an organisation that has no security contact.

تیمێکە کە ڕاپۆرتی ڕووداوە سایبەرییەکان و خاڵە لاوازەکان وەردەگرێت، یارمەتیی قوربانییان دەدات بۆ وەڵامدانەوە و ئاگادارکردنەوە بڵاو دەکاتەوە. زۆر وڵات CERTـی نیشتیمانییان هەیە کە دەتوانێت ڕاپۆرتی توێژەرێک بگەیەنێتە دامەزراوەیەک کە هیچ پەیوەندییەکی بۆ کێشەکانی ئاسایش نییە.

An event that always happens: it is the whole sample space and has probability 1.

ڕووداوێکە کە هەمیشە ڕوو دەدات: هەموو بۆشایی نموونەیە و ئەگەرەکەی 1ـە.

A trusted organisation that checks who owns a website or a public key and then signs a digital certificate that says so. Browsers come with a list of certificate authorities they trust.

دامەزراوەیەکی متمانەپێکراوە کە دەپشکنێت خاوەنی تۆڕگەیەک یان کلیلێکی گشتی کێیە و پاشان بڕوانامەیەکی دیجیتاڵی واژوو دەکات کە ئەمە دەسەلمێنێت. تۆڕگەڕەکان لیستێکی ئەو دامەزراوانەیان تێدایە کە متمانەیان پێیان هەیە.

The main US computer-crime law (1986). It makes it a crime to access a computer without authorisation or beyond the access you were given, and to cause damage, steal data or trade in stolen passwords.

یاسای سەرەکیی ئەمریکایە بۆ تاوانی کۆمپیوتەری (١٩٨٦). بەپێی ئەم یاسایە دەستڕاگەیشتنی بێ‌مۆڵەت بۆ کۆمپیوتەر یان تێپەڕاندنی ئەو دەستڕاگەیشتنەی پێت دراوە تاوانە، هەروەها زیانگەیاندن، دزینی دراوە و بازرگانیکردن بە تێپەڕەوشەی دزراو.

A written record of who collected a piece of digital evidence, when and how, and of every person who handled it afterwards, so that investigators and courts can trust it was not changed.

تۆمارێکی نووسراوە کە کێ بەڵگەیەکی دیجیتاڵیی کۆکردۆتەوە، کەی و چۆن، هەروەها هەموو ئەو کەسانەی دواتر دەستیان پێی گەیشتووە، بۆ ئەوەی لێکۆڵەران و دادگاکان دڵنیا بن کە نەگۆڕدراوە.

Several comparison operators written one after another, as in maths: 5 <= a < 15 means 5 <= a and a < 15. Python allows it; Java and C# do not.

چەند کارپێکەری بەراوردکردن کە لە دوای یەک دەنووسرێن، وەک بیرکاری: 5 <= a < 15 واتە 5 <= a and a < 15. Python ڕێگەی پێ دەدات؛ Java و ⁦C#⁩ نا.

The rule $\log_a x=\frac{\log_b x}{\log_b a}$: it turns a logarithm in one base into logarithms in another base.

یاسای $\log_a x=\frac{\log_b x}{\log_b a}$: لۆگاریتمێک بە بنچینەیەک دەگۆڕێت بۆ لۆگاریتم بە بنچینەیەکی تر.

One letter, digit, space or symbol in a piece of text. A string is a row of characters, and each character has a position (index) that starts from 0.

یەک پیت، ژمارە، بۆشایی یان هێما لە پارچە دەقێکدا. زنجیرەنووسە ڕیزێکە لە نووسە و هەر نووسەیەک شوێنێکی (ئیندێکس) هەیە کە لە 0ـەوە دەست پێ دەکات.

The rule a computer uses to save letters and symbols as numbers. UTF-8 is the encoding that can store every writing system, including Kurdish.

ئەو یاسایەیە کە کۆمپیوتەر بەکاری دەهێنێت بۆ پاشەکەوتکردنی پیت و هێماکان وەک ژمارە. ⁦UTF-8⁩ ئەو ئینکۆدینگەیە کە دەتوانێت هەموو جۆرە نووسینێک هەڵبگرێت، کوردیشی تێدایە.

A Boolean equation that gives a flip-flop's next state $Q^+$ from its inputs and its present state $Q$, for example $Q^+ = D$ or $Q^+ = T \oplus Q$.

هاوکێشەیەکی بوولییە کە دۆخی داهاتووی $Q^+$ـی فلیپ-فلۆپێک لە نێوخستەکانی و دۆخی ئێستای $Q$ دەدات، بۆ نموونە $Q^+ = D$ یان $Q^+ = T \oplus Q$.

The table of a flip-flop that gives its next state $Q^+$ (after the clock edge) for every input value and present state $Q$.

خشتەی فلیپ-فلۆپێکە کە بۆ هەموو بەهایەکی نێوخستەکان و دۆخی ئێستای $Q$، دۆخی داهاتووی $Q^+$ (دوای لێواری سیگناڵی کاتژمێر) دەدات.

A picture that shows numbers so they are easy to compare, for example a bar chart, a pie chart or a line graph. You can make charts from a table of data in a spreadsheet program.

وێنەیەکە کە ژمارەکان پیشان دەدات بۆ ئەوەی بەراوردکردنیان ئاسان بێت، وەک هێڵکاریی ستوونی، بازنەیی یان هێڵی. بەرنامەکانی بەرنامەی خشتەیی دەتوانن لە خشتەیەکی ژمارەکان هێڵکاری دروست بکەن.

A computer program that talks with people in writing or by voice. Simple chatbots follow fixed rules; modern ones use artificial intelligence to understand questions and write answers.

بەرنامەیەکە کە بە نووسین یان بە دەنگ لەگەڵ خەڵکدا گفتوگۆ دەکات. چاتبۆتە سادەکان پەیڕەوی یاسای جێگیر دەکەن؛ هاوچەرخەکانیان ژیریی دەستکرد بەکار دەهێنن بۆ تێگەیشتن لە پرسیارەکان و نووسینی وەڵام.

A small square box that the user can tick or untick. Unlike radio buttons, several checkboxes can be ticked at once, and a box that is not ticked sends nothing.

چوارگۆشەیەکی بچووکە کە بەکارهێنەر دەتوانێت نیشانەی بکات یان نیشانەکەی لابدات. بە پێچەوانەی دوگمەکانی ڕادیۆ، دەکرێت چەند دانەیەک پێکەوە نیشانە بکرێن و ئەوەی نیشانە نەکرابێت هیچ نانێرێت.

The classic way of drawing an E-R diagram, named after Peter Chen (1976): rectangles for entity types, diamonds for relationships, ovals for attributes and 1, N, M at the ends of the lines.

شێوازی ناسراوی کێشانی هێڵکاریی قەوارە و پەیوەندی، بە ناوی ⁦Peter Chen (1976)⁩: لاکێشە بۆ جۆرەکانی قەوارە، ئەڵماسی بۆ پەیوەندییەکان، هێلکەیی بۆ خەسڵەتەکان و 1، N، M لە سەرەکانی هێڵەکان.

A node directly below another node. When a node is expanded, its children (its successors) are generated.

ئەو نۆدەیە کە ڕاستەوخۆ لە ژێر نۆدێکی ترەوەیە. کاتێک نۆدێک فراوان دەکرێت، منداڵەکانی (جێنشینەکانی) دروست دەکرێن.

A thought experiment by the philosopher John Searle (1980): a person who knows no Chinese answers Chinese notes perfectly by following a rule book, without understanding them. Searle used it to argue that running a program is not the same as understanding.

ئەزموونێکی بیرکردنەوەییە کە فەیلەسووف جۆن سێرڵ لە ⁦1980⁩دا خستییە ڕوو: کەسێک کە چینی نازانێت، بە پەیڕەوکردنی کتێبێکی یاسا وەڵامی نامە چینییەکان بە تەواوی دەداتەوە بێ ئەوەی لێیان تێبگات. سێرڵ بەم نموونەیە ویستی بیسەلمێنێت کە جێبەجێکردنی بەرنامەیەک هەمان تێگەیشتن نییە.

A group of chips on the motherboard that work with the CPU and manage the traffic between it and other parts, such as USB ports, SATA drives and extra PCIe slots. The chipset decides which features a motherboard has.

کۆمەڵێک چیپە لەسەر بۆردی سەرەکی کە لەگەڵ CPU کار دەکەن و هاتوچۆی دراوە لە نێوان ئەو و بەشەکانی تردا بەڕێوە دەبەن، وەک دەرچەکانی USB، درایڤەکانی SATA و کەلێنە زیادەکانی PCIe. چیپسێتەکە دیاری دەکات بۆردە سەرەکییەکە چ تایبەتمەندییەکی هەبێت.

The three main goals of security: confidentiality (only allowed people can read the data), integrity (the data is correct and is not changed without permission) and availability (systems work when people need them).

سێ ئامانجە سەرەکییەکەی ئاسایش: بەنهێنی مانەوە (تەنیا کەسانی ڕێگەپێدراو دەتوانن دراوە بخوێننەوە)، دروستی (دراوە دروستە و بێ مۆڵەت ناگۆڕدرێت) و بەردەستبوون (سیستەمەکان لەو کاتەدا کار دەکەن کە خەڵک پێویستیان پێیانە).

A method (an algorithm) for encryption and decryption. Old ciphers, such as Caesar's, only shifted letters; modern ciphers, such as AES, mix the data with a secret key in many rounds.

شێوازێکە (ئەلگۆریزمێک) بۆ شفرەکردن و شفرەکردنەوە. شفرە کۆنەکان، وەک هی قەیسەر، تەنیا پیتەکانیان دەجووڵاند؛ شفرە نوێیەکان، وەک AES، دراوەکە لەگەڵ کلیلێکی نهێنیدا لە چەندین قۆناغدا تێکەڵ دەکەن.

Data after encryption: it looks like random characters and can be read only by someone who has the right key.

دراوەیە دوای شفرەکردن: وەک پیتی هەڕەمەکی دەردەکەوێت و تەنیا کەسێک دەتوانێت بیخوێنێتەوە کە کلیلە دروستەکەی هەبێت.

A drawing of a electric circuit with standard symbols for each part and lines for the wires. It shows what is connected to what, not where the parts really sit.

وێنەیەکی سووڕە بە هێمای ستاندارد بۆ هەر پارچەیەک و هێڵ بۆ وایەرەکان. پیشان دەدات چی بە چییەوە بەستراوە، نەک پارچەکان لە ڕاستیدا لە کوێن.

A way of connecting two devices in which a fixed path is set up before they talk and is kept only for them until the end, even when they are silent. The old telephone network worked this way.

ڕێگایەکی بەستنەوەی دوو ئامێرە کە تێیدا پێش قسەکردن ڕێگایەکی جێگیر دادەنرێت و تا کۆتایی تەنها بۆ ئەوان دەمێنێتەوە، تەنانەت کاتێک بێدەنگیشن. ڕایەڵەی تەلەفۆنی کۆن بەم شێوەیە کاری دەکرد.

An arrangement around a circle, where turning everyone one seat gives the same arrangement: $n$ people can sit in $(n-1)!$ ways.

ڕێکخستنە بە دەوری بازنەیەکدا، کە سووڕاندنی هەمووان یەک کورسی هەمان ڕێکخستن دەدات: $n$ کەس بە $(n-1)!$ ڕێگا دادەنیشن.

A blueprint for making objects. It defines which properties and methods its objects have, and new creates an object from it, as in new mysqli(...).

نەخشەیەکە بۆ دروستکردنی ئۆبجێکتەکان. دیاری دەکات ئۆبجێکتەکانی چ تایبەتمەندی و میتۆدێکیان هەیە و new ئۆبجێکتێکی لێ دروست دەکات، وەک new mysqli(...).

One of the groups of a frequency table: a range of values from a lower to an upper class limit, such as 60–74.

یەکێکە لە گرووپەکانی خشتەی دووبارەبوونەوە: مەودایەکی نرخ لە سنووری کلاسی خوارەوە تا سەرەوە، وەک ⁦60–74⁩.

The point halfway between the upper limit of one class and the lower limit of the next, so the classes touch without gaps.

ئەو خاڵەیە کە ڕێک لە نێوەڕاستی سنووری سەرەوەی کلاسێک و سنووری خوارەوەی کلاسی دواتردایە، بۆیە کلاسەکان بێ بۆشایی بەیەکەوە دەلکێن.

The smallest (lower limit) or largest (upper limit) value that belongs to a class.

بچووکترین (سنووری خوارەوە) یان گەورەترین (سنووری سەرەوە) نرخە کە سەر بە کلاسێکە.

The middle value of a class: (lower limit + upper limit) ÷ 2. It stands for all values of the class in calculations.

نرخی ناوەڕاستی کلاسێکە: (سنووری خوارەوە + سنووری سەرەوە) ÷ 2. لە ژماردندا جێگەی هەموو نرخەکانی کلاسەکە دەگرێتەوە.

A selector that starts with a dot, such as .warning. It matches every element whose class attribute contains that name, so one class can style many elements.

هەڵبژێرێک کە بە خاڵێک دەست پێدەکات، وەک .warning. هەموو ئەو توخمەکان دەگرێتەوە کە خەسڵەتی classـیان ئەو ناوەی تێدایە، بۆیە یەک کلاس دەتوانێت زۆر توخم بڕازێنێتەوە.

The size of each class: the range (statistics) divided by the number of classes, always rounded up.

قەبارەی هەر کلاسێکە: مەودا دابەش بە ژمارەی کلاسەکان، هەمیشە بەرەو سەرەوە نزیک دەکرێتەوە.

A machine-learning task in which the model puts each input into one of several groups, such as "spam" or "not spam".

ئەرکێکی فێربوونی ئامێرە کە تێیدا مۆدێلەکە هەر نێوخستەیەک دەخاتە یەکێک لە چەند گرووپێکەوە، وەک «سپام» یان «سپام نییە».

Installing an operating system on an empty or newly formatted partition, so nothing from the old system — files, apps or settings — remains. Windows Setup calls it Custom: Install Windows only.

جێگیرکردنی سیستەمی وەگەڕخەر لەسەر پارتیشنێک بەتاڵ یان تازە فۆرماتکراو، بە شێوەیەک هیچ شتێک لە سیستەمە کۆنەکە — فایل، ئەپ یان ڕێکخستن — نەمێنێت. ⁦Windows Setup⁩ پێی دەڵێت ⁦Custom: Install Windows only⁩.

To press and quickly release a button of the mouse (usually the left one) to choose or open something on the screen; also the action itself.

داگرتن و بەردانی خێرای دوگمەیەکی ماوس (زۆرجار دوگمەی چەپ) بۆ هەڵبژاردن یان کردنەوەی شتێک لەسەر شاشە.

A program or device that asks a server for something, such as a web page. Your web browser is a client.

بەرنامە یان ئامێرێکە داوای شتێک لە ڕاژەکار دەکات، وەک لاپەڕەتۆڕێک. بۆ نموونە، تۆڕگەڕ ڕاژەخوازێکە.

Done on the user's computer by the web browser, not on the server. JavaScript and CSS are client-side.

ئەو کارانەن کە تۆڕگەڕ لەسەر کۆمپیوتەری بەکارهێنەر ئەنجامیان دەدات، نەک ڕاژەکار. JavaScript و CSS نموونەی ئەو زمانانەن کە لە لای ڕاژەخواز کار دەکەن.

Validation done in the browser before the form is sent, with HTML5 attributes such as required or with JavaScript. It is fast and helpful, but a user can switch it off, so it is not secure on its own.

بریتییە لە پشتڕاستکردنەوە لەناو تۆڕگەڕ، پێش ناردنی فۆرمەکە، بە required و هاوشێوەکانی لە ⁦HTML5⁩ یان بە JavaScript. خێرا و بەسوودە، بەڵام بەکارهێنەر دەتوانێت ناچالاکی بکات، بۆیە بە تەنها سەلامەت نییە.

A way of building network programs in which clients send requests and a central server sends back responses. The Web works this way.

شێوازێکی دروستکردنی بەرنامەی ڕایەڵەیە کە تێیدا ڕاژەخوازەکان داواکاری دەنێرن و ڕاژەکارێکی ناوەندی وەڵام دەگەڕێنێتەوە. وێب بەم شێوەیە کار دەکات.

A hidden storage place where the computer keeps what you cut or copy until you paste it. In Office the Clipboard group on the Home tab holds Cut, Copy, Paste and the Format Painter.

شوێنێکی شاراوەی هەڵگرتنە کە کۆمپیوتەر ئەو شتەی تێدا ڕادەگرێت کە دەیبڕیت یان کۆپیی دەکەیت، تا دەیلکێنیت. لە Office دا گرووپی Clipboard لە تابی Home فەرمانەکانی Cut، Copy، Paste و فڵچەی فۆرماتی تێدایە.

A signal that switches between LOW and HIGH at a fixed, steady rate. It keeps all parts of a digital system working in step; its frequency is the number of pulses per second.

سیگناڵێکە کە بە خێراییەکی جێگیر و ڕێک لە نێوان LOW و HIGH دەگۆڕێت. هەموو بەشەکانی سیستەمێکی دیجیتاڵ پێکەوە ڕێک دەخات؛ لەرەلەرەکەی ژمارەی تڕپەکانە لە هەر چرکەیەکدا.

How many basic steps (cycles) a CPU can do each second. It is measured in gigahertz (GHz); 3 GHz means three billion cycles per second.

ژمارەی ئەو هەنگاوە سادانەیە (سووڕەکان) کە CPU لە هەر چرکەیەکدا دەتوانێت ئەنجامیان بدات. بە گێگاهێرتز ⁦(GHz)⁩ دەپێورێت؛ ⁦3 GHz⁩ واتە سێ ملیار سووڕ لە چرکەیەکدا.

An interval together with both end points: $[a,b]=\{x \mid a\le x\le b\}$. On the number line its ends are filled dots.

ماوەیەک لەگەڵ هەردوو خاڵە کۆتاییەکەی: $[a,b]=\{x \mid a\le x\le b\}$. لەسەر هێڵی ژمارەکان کۆتاییەکانی بە خاڵی پڕکراو دەکێشرێن.

A function that remembers the variables around the place where it was written, and can still use and change them after the outer function has finished.

کردارێک کە ئەو گۆڕاوەکان لە بیر دەمێنێت کە لە دەوروبەری ئەو شوێنەدا بوون کە تێیدا نووسرا و دوای تەواوبوونی کرداری دەرەوەش دەتوانێت بەکاریان بهێنێت و بیانگۆڕێت.

The property that every relational-algebra operation takes tables and returns a table, so operations can be combined into bigger expressions.

ئەو تایبەتمەندییەیە کە هەموو کردارێکی جەبری پەیوەندیدار خشتە وەردەگرێت و خشتە دەگەڕێنێتەوە، بۆیە دەکرێت کردارەکان پێکەوە ببەسترێن بۆ دەربڕینی گەورەتر.

Using computing services, such as storage, servers, databases and software, over the internet instead of on your own computer. You pay only for what you use, and the provider looks after the machines.

بەکارهێنانی خزمەتگوزارییەکانی کۆمپیوتەرە، وەک هەڵگرتن، ڕاژەکارەکان، بنکەدراوەکان و نەرمەواڵە، لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە لە جیاتی کۆمپیوتەرەکەی خۆت. تەنها پارەی ئەوە دەدەیت کە بەکاری دەهێنیت و دابینکەرەکە ئاگاداری ئامێرەکان دەبێت.

A database that runs on a cloud provider's servers on the internet instead of on the organisation's own computers. It can be relational (for example Amazon RDS) or NoSQL (for example DynamoDB).

بنکەدراوەیەکە کە لەسەر ڕاژەکارەکانی دابینکەرێکی هەور لە ئینتەرنێتدا کار دەکات، نەک لەسەر کۆمپیوتەرەکانی خودی دامەزراوەکە. دەکرێت پەیوەندیدار بێت (بۆ نموونە ⁦Amazon RDS⁩) یان NoSQL (بۆ نموونە DynamoDB).

Who may use a cloud and who owns and runs it. NIST (SP 800-145) names four deployment models: the private cloud, the community cloud, the public cloud and the hybrid cloud. Managed or unmanaged databases and multi-cloud set-ups are other choices, not deployment models.

ئەوەیە کە کێ بۆی هەیە هەورێک بەکار بهێنێت و کێ خاوەنیەتی و بەڕێوەی دەبات. ⁦NIST (SP 800-145)⁩ چوار مۆدێلی دامەزراندن ناو دەبات: هەوری تایبەت، هەوری کۆمەڵگە، هەوری گشتی و هەوری تێکەڵ. بنکەدراوەی بەڕێوەبراو یان بەڕێوەنەبراو و فرەهەور هەڵبژاردەی ترن، نەک مۆدێلی دامەزراندن.

An IT worker who builds and runs an organization's systems on cloud computing services: virtual servers, storage and networks rented from a cloud provider. Cloud engineers often automate this work with scripts.

کارمەندێکی ITـیە کە سیستەمەکانی دامەزراوەیەک لەسەر خزمەتگوزارییەکانی هەورەژمێرکاری دروست دەکات و بەڕێوەیان دەبات: ڕاژەکارەکان گریمانەیی، خەزنکردن و ڕایەڵەکان کە لە دابینکەرێکی هەور بە کرێ گیراون. زۆرجار ئەم کارە بە دەسنووسەکان خۆکار دەکات.

A company that rents out computing services, such as servers, storage and databases, over the internet. Amazon Web Services, Microsoft Azure and Google Cloud are the largest.

کۆمپانیایەکە کە خزمەتگوزارییەکانی کۆمپیوتەر، وەک ڕاژەکار، خەزنکردن و بنکەدراوە، لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە بە کرێ دەدات. ⁦Amazon Web Services⁩، ⁦Microsoft Azure⁩ و ⁦Google Cloud⁩ گەورەترینەکانن.

One of the three ways a cloud provider can serve you — IaaS, PaaS or SaaS — which differ in how much of the system the provider runs for you and how much you run yourself.

یەکێک لەو سێ ڕێگایەی دابینکەرێکی هەور خزمەتت پێ دەکات — IaaS، PaaS یان SaaS — کە جیاوازن لەوەی دابینکەرەکە چەندی سیستەمەکەت بۆ بەڕێوە دەبات و چەندی خۆت بەڕێوەی دەبەیت.

Keeping your files on servers on the internet instead of only on your own device, so you can open them from anywhere.

خەزنکردنی فایلەکانە لەسەر ڕاژەکارەکان لە ئینتەرنێتدا، لەجیاتی تەنها لەسەر ئامێرەکەی خۆت، بۆ ئەوەی لە هەر شوێنێکەوە بتوانیت بیانکەیتەوە.

A group of sectors that the file system treats as one unit. It is the smallest piece of a disk that can be given to a file, so even a tiny file takes up at least one whole cluster.

کۆمەڵێک سێکتەر کە سیستەمی فایل وەک یەک یەکە مامەڵەیان لەگەڵ دەکات. بچووکترین پارچەی دیسکە کە دەدرێت بە فایلێک، بۆیە تەنانەت فایلێک زۆر بچووکیش لانیکەم کلەستەرێک تەواو دەگرێت.

Dividing a population into ready-made groups (clusters) such as classes or villages, choosing some whole clusters at random and measuring every member of the chosen clusters.

دابەشکردنی کۆمەڵگەیەک بۆ گرووپی ئامادە (هێشوو) وەک پۆل یان گوند، هەڵبژاردنی چەند هێشوویەکی تەواو بە هەڕەمەکی و پێوانی هەموو ئەندامەکانی ئەو هێشووانە.

An database index that holds the table's rows themselves, stored in the order of its key. A table can have only one. In MySQL InnoDB the primary key is the clustered index.

پێڕستێک کە خودی ڕیزەکانی خشتەکە هەڵدەگرێت، بە ڕیزبەندیی کلیلەکەی. خشتەیەک تەنها یەکێکی دەبێت. لە ⁦MySQL InnoDB⁩، کلیلی سەرەکی پێڕستی هێشووییە.

A machine-learning task in which the model groups similar things together without being told the groups in advance.

ئەرکێکی فێربوونی ئامێرە کە تێیدا مۆدێلەکە شتە لێکچووەکان پێکەوە گرووپ دەکات بەبێ ئەوەی پێشتر گرووپەکانی پێ بوترێت.

A small coin-shaped battery on the motherboard. It keeps the computer's clock running while the computer is unplugged, and on many boards it also keeps the UEFI settings.

پاترییەکی بچووکی خڕ وەک دراوی ئاسن لەسەر بۆردی سەرەکی. کاتێک کۆمپیوتەرەکە لە کارەبا جیا کراوەتەوە کاتژمێرەکەی بە کارکردوویی دەهێڵێتەوە و لە زۆربەی بۆردە سەرەکییەکاندا ڕێکخستنەکانی UEFIـش دەپارێزێت.

A web application that lets people create and update the pages of a website without writing code, for example WordPress.

بەرنامەیەکی وێبە کە ڕێگە بە خەڵک دەدات بەبێ نووسینی کۆد لاپەڕەکانی تۆڕگەیەک دروست بکەن و نوێیان بکەنەوە، وەک WordPress.

Two or more people editing the same file at the same time. The file is kept in cloud storage (OneDrive or SharePoint), each person sees who else is working on it, and their changes are joined into one copy.

ئەوەیە کە دوو کەس یان زیاتر لە هەمان کاتدا دەستکاریی هەمان فایل دەکەن. فایلەکە لە خەزنکردنی هەوری (OneDrive یان SharePoint) دادەنرێت، هەر کەسێک دەبینێت کێی تر کاری تێدا دەکات و گۆڕانکارییەکانیان دەبنە یەک وەشان.

A group of agents that join together for a while to reach a shared goal and then break up when the task is done.

کۆمەڵێک ئەیجێنتن کە بۆ ماوەیەک پێکەوە دەبن بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی هاوبەش، پاشان کاتێک ئەرکەکە تەواو بوو لێک جیا دەبنەوە.

A round cable with one copper wire in the middle, surrounded by insulation, a woven metal shield and a plastic jacket. It is used for cable TV, satellite dishes and some internet connections.

کێبڵێکی خڕە بە وایەرێکی مس لە ناوەڕاستدا کە بە دابڕەر، قەڵغانێکی کانزایی چنراو و بەرگێکی پلاستیکی دەورە دراوە. بۆ تیڤیی کێبڵی، دەفری مانگی دەستکرد و هەندێک پەیوەندیی ئینتەرنێت بەکار دێت.

A group of statements that belong together, for example the body of an if, a loop or a function. PHP, Java and C# put a block between curly braces { }; Python marks it with the same indentation after a line that ends with :.

کۆمەڵێک ڕستەیە کە پێکەوە دەڕۆن، بۆ نموونە جەستەی if، خولێک یان کردارێک. PHP، Java و ⁦C#⁩ بلۆک دەخەنە نێوان کەوانەی { }؛ Python بە هەمان بۆشایی سەرەتای دێڕ دوای دێڕێک کە بە : کۆتایی دێت دیاری دەکات.

An attack in which a program runs text typed by a user as if it were code, so the user can make the program do anything. Python's eval(input()) is open to it; convert input with int() or float() instead.

هێرشێکە کە تێیدا بەرنامەیەک ئەو دەقەی بەکارهێنەرێک نووسیویەتی وەک کۆد جێبەجێ دەکات، بۆیە بەکارهێنەرەکە دەتوانێت بەرنامەکە ناچار بکات هەر کارێک بکات. eval(input())ـی Python بەرەوڕووی ئەم مەترسییەیە؛ لەبری ئەوە نێوخستەکە بە int() یان float() بگۆڕە.

The number that Unicode gives to one character: A is 65, a is 97 and the Kurdish letter ئ is 1574. Python's ord() gives it and chr() turns it back into a character; strings are compared by these numbers.

ئەو ژمارەیەیە کە Unicode دەیدات بە هەر نووسەیەک: A ژمارە ⁦65⁩ـە، a ژمارە ⁦97⁩ و پیتی کوردیی ئ ژمارە ⁦1574⁩. ord()ـی Python دەیدۆزێتەوە و chr() دەیگەڕێنێتەوە بۆ نووسە؛ زنجیرەنووسەکان بەم ژمارانە بەراورد دەکرێن.

Having other developers or security experts read new code before it is used, to catch bugs and security mistakes early.

خوێندنەوەی کۆدی نوێیە لەلایەن گەشەپێدەران یان پسپۆڕانی ئاسایشی ترەوە پێش بەکارهێنانی، بۆ گرتنی باگەکان و هەڵەکانی ئاسایش لە زووەوە.

All the source code of one project, kept together. 'A single codebase' means that one set of code builds the app for every platform.

هەموو کۆدی سەرچاوەی یەک پڕۆژەیە کە پێکەوە هەڵدەگیرێت. 'یەک بنکەی کۆد' واتە یەک کۆمەڵە کۆد ئەپەکە بۆ هەموو سەکۆکان دروست دەکات.

The set Y in $f:X\to Y$: the set the outputs are taken from. The range is the part of the codomain that is really reached.

کۆمەڵەی Y لە $f:X\to Y$ـدا: ئەو کۆمەڵەیەی دەرخستەکان لێیەوە وەردەگیرێن. مەودا ئەو بەشەیە لە بواری بەرامبەر کە بە ڕاستی پێی دەگەین.

The number that multiplies a variable in a term: in $-2x$ the coefficient of x is −2.

ئەو ژمارەیەی کە لە گۆڕاوێک دەدرێت لە بڕێکدا: لە $-2x$ـدا هاوکۆلکەی x بریتییە لە ⁦−2⁩.

The standard deviation divided by the mean, usually as a percentage: $CV = \frac{\sigma}{\bar{x}} \times 100\%$. It compares the spread of data with different units or sizes.

لادانی پێوانەیی دابەش بە ناوەند، زۆرجار وەک ڕێژەی سەدی: $CV = \frac{\sigma}{\bar{x}} \times 100\%$. بۆ بەراوردکردنی پەرتبوونی دراوەی یەکە یان قەبارەی جیاواز بەکار دێت.

The cofactor of the entry $a_{ij}$ is its minor with a sign: $C_{ij} = (-1)^{i+j} M_{ij}$. The signs follow a chessboard pattern starting with + in the top-left corner.

کۆفاکتەری ژمارەی $a_{ij}$ ماینەرەکەیەتی لەگەڵ هێمایەک: $C_{ij} = (-1)^{i+j} M_{ij}$. هێماکان وەک تەختەی شەترەنج ڕیز دەبن و لە گۆشەی سەرەوەی چەپەوە بە + دەست پێدەکەن.

A backup taken while the database is shut down, so nobody can use it during the copy. It is simple and safe but causes downtime.

باکئەپێکە کە لە کاتی کوژاندنەوەی بنکەدراوەکەدا دەگیرێت، بۆیە لە کاتی کۆپیکردنەکەدا کەس ناتوانێت بەکاری بهێنێت. سادە و سەلامەتە بەڵام دەبێتە هۆی کاتی وەستان.

Software that lets people in different places work together online: share and edit documents, hold online meetings and chat, for example Microsoft Teams, Google Workspace or Zoom.

ئەو نەرمەواڵەیەیە کە ڕێگە دەدات خەڵک لە شوێنی جیاوازەوە بە ئۆنلاین پێکەوە کار بکەن: بەڵگەنامە هاوبەش بکەن و دەستکاری بکەن، کۆبوونەوەی ئۆنلاین بکەن و چات بکەن، بۆ نموونە ⁦Microsoft Teams⁩، ⁦Google Workspace⁩ یان Zoom.

The rules a database uses to compare and sort text in a character encoding, for example whether 'a' and 'A' count as equal. In phpMyAdmin choose a utf8mb4_... collation such as utf8mb4_general_ci (ci = case-insensitive).

ئەو یاسایانەیە کە بنکەدراوە بۆ بەراوردکردن و ڕیزکردنی دەق لە ئینکۆدینگێکدا بەکاری دەهێنێت، بۆ نموونە ئایا 'a' و 'A' وەک یەک دادەنرێن. لە phpMyAdminـدا ڕیزبەندییەکی utf8mb4_... هەڵبژێرە وەک utf8mb4_general_ci (ci = هەستیار نییە بە گەورە و بچووکیی پیت).

A named group of documents in a document database, such as Cloud Firestore or MongoDB; it plays the role that a table plays in a relational database.

کۆمەڵەیەکی ناونراوی بەڵگەنامەیە لە بنکەدراوەیەکی بەڵگەنامەییدا، وەک ⁦Cloud Firestore⁩ یان MongoDB؛ هەمان ڕۆڵی خشتە لە بنکەدراوەی پەیوەندیداردا دەبینێت.

The terminal of a bipolar transistor through which the large, switched current enters (in an NPN transistor). In a logic gate the output is taken from the collector.

ئەو لاقەی ترانزیستۆرێکی دوو جەمسەری کە تەزووی گەورە و کۆنترۆڵکراو لێیەوە دێتە ژوورەوە (لە ترانزیستۆرێکی NPNـدا). لە گەیتێکی لۆجیکیدا دەرخستە لە کۆلێکتەرەوە وەردەگیرێت.

Two different keys that a hash function sends to the same slot of a hash table. The table must then find another place for one of them, for example with linear probing.

دوو کلیلی جیاواز کە کردارێکی هاش دەیاننێرێت بۆ هەمان شوێنی خشتەیەکی هاش. ئەوکاتە خشتەی هاشەکە دەبێت شوێنێکی تر بۆ یەکێکیان بدۆزێتەوە، بۆ نموونە بە پشکنینی هێڵی.

Words that are often used together, so they sound natural to English speakers: run a program, make a mistake, send an email, a fast connection. Other combinations, such as 'do a mistake', sound wrong.

ئەو وشانەن کە زۆرجار پێکەوە بەکار دێن، بۆیە بۆ ئینگلیزیزمانەکان سروشتی دەردەکەون: run a program، make a mistake، send an email، a fast connection. پێکەوەنانی تر، وەک do a mistake، هەڵەیە.

How different the lightness of the text colour is from its background colour. The web accessibility guidelines (WCAG) ask for at least 4.5 : 1 for normal text and 3 : 1 for large text, so that people with weak eyesight can read it.

ئەوەیە کە ڕووناکیی ڕەنگی دەق چەند لە ڕەنگی باکگراوندەکەی جیاوازە. ڕێنماییەکانی دەستڕاگەیشتنی وێب ⁦(WCAG)⁩ بۆ دەقی ئاسایی لانیکەم ⁦4.5 : 1⁩ و بۆ دەقی گەورە ⁦3 : 1⁩ داوا دەکەن، بۆ ئەوەی ئەو کەسانەی بینینیان لاوازە بتوانن بیخوێننەوە.

The number of bits used for each colour of a pixel. With 8 bits each for red, green and blue a screen can show about 16.7 million colours; with 10 bits, about 1.07 billion.

ژمارەی ئەو بیتانەی بۆ هەر ڕەنگێکی پیکسڵێک بەکار دێن. بە 8 بیت بۆ هەریەک لە سوور، سەوز و شین شاشە دەتوانێت نزیکەی ⁦16.7⁩ ملیۆن ڕەنگ پیشان بدات؛ بە ⁦10⁩ بیت نزیکەی ⁦1.07⁩ ملیار ڕەنگ.

An attribute of <td> or <th> that makes one cell stretch across several columns, for example colspan="2".

خەسڵەتێکە بۆ <td> یان <th> کە وا دەکات یەک خانە بەسەر چەند ستووندا درێژ ببێتەوە، بۆ نموونە colspan="2".

A NoSQL database, also called a wide-column store, that keeps each row under a row key and groups the row's columns into named column families. Different rows may have different columns, so a table can be very wide and mostly empty. It writes huge amounts of data fast and quickly reads a few columns of very many rows. Apache Cassandra, HBase and Google Bigtable are examples.

جۆرێکە لە بنکەدراوەی NoSQL (پێی دەوترێت کۆگای ستوونی فراوانیش) کە هەر ڕیزێک بە کلیلێکی ڕیز ⁦(row key)⁩ هەڵدەگرێت و ستوونەکانی ئەو ڕیزە لە کۆمەڵەی ناونراودا کۆ دەکاتەوە کە پێیان دەوترێت خێزانی ستوون ⁦(column family)⁩. ڕیزە جیاوازەکان دەتوانن ستوونی جیاوازیان هەبێت، بۆیە خشتەیەک دەتوانێت زۆر پان و زۆربەی بەتاڵ بێت. بڕێکی زۆر دراوە بە خێرایی دەنووسێت و چەند ستوونێک لە ژمارەیەکی زۆر ڕیز بە خێرایی دەخوێنێتەوە. ⁦Apache Cassandra⁩، HBase و ⁦Google Bigtable⁩ نموونەن.

A selection of objects where order does not matter: ${}^{n}C_{r} = \binom{n}{r} = \frac{n!}{r!\,(n-r)!}$.

هەڵبژاردنی چەند شتێکە کە ڕیزەکەیان گرنگ نییە: ${}^{n}C_{r} = \binom{n}{r} = \frac{n!}{r!\,(n-r)!}$.

A logic circuit whose outputs depend only on its present inputs; it has no memory. The same inputs always give the same outputs.

سووڕێکی لۆجیکییە کە دەرخستەکانی تەنها بەندن بە نێوخستەکانی ئێستاوە؛ هیچ بیرگەیەکی نییە. هەمان نێوخستەکان هەمیشە هەمان دەرخستەکان دەدەن.

An instruction you give a program, usually by clicking a button or a menu item, for example Save, Copy or New Slide. In Office the commands sit in groups on the ribbon.

ڕێنماییەکە کە بە بەرنامەیەکی دەدەیت، زۆرجار بە کلیککردن لە دوگمەیەک یان بڕگەیەکی مێنیو، وەک Save، Copy یان ⁦New Slide⁩. لە Office دا فەرمانەکان لەناو گرووپەکانی شریتی فەرماندا دانراون.

An injection attack in which a program builds an operating-system command from user input, so that special characters in the input let the attacker run extra commands on the server.

هێرشێکی تێخزاندنە کە تێیدا بەرنامەیەک فەرمانێکی سیستەمی وەگەڕخەر لە نێوخستەی بەکارهێنەر دروست دەکات، بۆیە نیشانە تایبەتەکانی ناو نێوخستەکە ڕێگە بە هێرشبەر دەدەن فەرمانی زیادە لەسەر ڕاژەکارەکە جێبەجێ بکات.

A way to control a computer by typing text commands, such as ls or dir, instead of clicking icons. Programmers and server administrators use it a lot.

ڕێگەیەک بۆ کۆنترۆڵکردنی کۆمپیوتەر بە نووسینی فەرمان، وەک ls یان dir، لەجیاتی کلیککردن لەسەر ئایکۆنەکان. بەرنامەسازەکان و بەڕێوەبەرانی ڕاژەکارەکان زۆر بەکاری دەهێنن.

An extra word typed after a command that changes what the command does. In Command Prompt options start with a slash: /t, /s, /?; on Linux and macOS with a dash: -l.

وشەیەکی زیادەیە دوای فەرمانێک دەنووسرێت و کاری فەرمانەکە دەگۆڕێت. لە ⁦Command Prompt⁩ـدا بە هێڵی لار دەست پێ دەکەن: /t، /s، /?؛ لە Linux و macOSـدا بە داش: -l.

A note written for people to read. In code the computer ignores it: Python starts a comment with #; PHP, Java and C# use // for one line and /* … */ for several lines. On websites and social media, a comment is a short reply that a reader writes under a post or a video.

تێبینییەکە کە بۆ خوێندنەوەی خەڵک دەنووسرێت. لەناو کۆددا کۆمپیوتەر گوێی پێ نادات: Python لێدوان بە # دەست پێ دەکات؛ PHP، Java و ⁦C#⁩ بۆ یەک دێڕ // و بۆ چەند دێڕێک /* … */ بەکار دەهێنن. لە تۆڕگەکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، لێدوان وەڵامێکی کورتە کە خوێنەرێک لە ژێر پۆستێک یان ڤیدیۆیەکدا دەینووسێت.

A note attached to a slide or to selected content, for yourself or a colleague, shown in the Comments pane. It is not part of the slide: the audience never sees it in the Slide Show.

تێبینییەکە کە بە سلایدێکەوە یان بە ناوەڕۆکێکی هەڵبژێردراوەوە دەلکێنرێت، بۆ خۆت یان بۆ هاوکارێک. لە پانێڵی Comments پیشان دەدرێت و بەشێک نییە لە سلایدەکە: ئامادەبووان لە سلایدشۆدا هەرگیز نایبینن.

One saved step in a repository: a snapshot of the changes you made, with a short message that says what changed and why. To commit means to save your changes in this way.

یەک هەنگاوی پاشەکەوتکراوە لە کۆگای کۆددا: وێنەیەکی ئەو گۆڕانکارییانەی کردووتن، لەگەڵ پەیامێکی کورت کە دەڵێت چی گۆڕاوە و بۆچی. کۆمیتکردن واتە بەم شێوەیە پاشەکەوتکردنی گۆڕانکارییەکانت.

Ending a transaction so that all of its changes become permanent at once. In SQL it is the COMMIT statement; after it, the changes survive a crash and can no longer be undone with ROLLBACK.

کۆتاییهێنانە بە مامەڵەیەک بە شێوەیەک کە هەموو گۆڕانکارییەکانی پێکەوە هەمیشەیی ببن. لە SQL فەرمانی COMMITـە؛ لەوە بەدواوە گۆڕانکارییەکان دوای لەکارکەوتن هەر دەمێننەوە و ئیتر بە ROLLBACK هەڵناوەشێنرێنەوە.

The logarithm with base 10, $\log_{10}x$. On calculators the key log means base 10; in Python it is math.log10(x).

لۆگاریتم بە بنچینەی ⁦10⁩، واتە $\log_{10}x$. لە ئامێری ژمێرەدا دوگمەی log بنچینەی ⁦10⁩ـە؛ لە Pythonـدا math.log10(x)ـە.

The path that carries a message from the sending device to the receiving device, such as a cable, a radio link or a satellite link. Every communications system has a sender, a channel and a receiver.

ئەو ڕێگایەیە کە نامەیەک لە ئامێری نێرەرەوە دەگەیەنێتە ئامێری وەرگر، وەک کێبڵ، پەیوەندیی ڕادیۆیی یان پەیوەندیی مانگی دەستکرد. هەموو سیستەمێکی پەیوەندی نێرەر، کەناڵ و وەرگری هەیە.

Hardware that lets a computer or phone send and receive data, instructions and information to and from other devices, such as a modem, a network interface card, a router or a Wi-Fi adapter.

ڕەقەواڵەیەکە کە ڕێگە بە کۆمپیوتەر یان مۆبایل دەدات دراوە، ڕێنمایی و زانیاری بۆ ئامێرەکانی تر بنێرێت و لێیانەوە وەربگرێت، وەک مۆدێم، کارتی ڕایەڵە، ڕێدۆز یان ئەداپتەرێکی وای‌فای.

A cloud shared by several organisations with the same needs, such as hospitals or universities, which pay for it together.

هەورێکە کە چەند دامەزراوەیەک کە هەمان پێداویستییان هەیە، وەک نەخۆشخانە یان زانکۆکان، بەهاوبەشی بەکاری دەهێنن و پێکەوە تێچووەکەی دەدەن.

The rule that the order of the two values does not change the result: $a + b = b + a$ and $a \times b = b \times a$ for numbers, and $A + B = B + A$, $A \cdot B = B \cdot A$ for OR and AND in Boolean algebra. It does not hold for subtraction, division or matrix multiplication ($AB \ne BA$ in general).

ئەو یاسایەیە کە ڕیزبەندیی دوو نرخەکە ئەنجامەکە ناگۆڕێت: بۆ ژمارە $a + b = b + a$ و $a \times b = b \times a$ و بۆ OR و AND لە جەبری بوولدا $A + B = B + A$ و $A \cdot B = B \cdot A$. بۆ لێدەرکردن، دابەشکردن و لێکدانی ماتریکس ڕاست نییە (بە گشتی $AB \ne BA$).