Types of Drones: Multirotors, Fixed Wings, Helicopters and VTOLجۆرەکانی درۆن: فرەپەروانە، درۆنی باڵجێگیر، هەلیکۆپتەری بێفڕۆکەوان و VTOL

Drones are sorted into types by how they make the force that holds them up. There are four big families:

درۆنەکان بەپێی ئەوەی چۆن ئەو هێزە دروست دەکەن کە لە هەوادا ڕایاندەگرێت بەسەر جۆرەکاندا دابەش دەکرێن. چوار خێزانی گەورە هەن:

Each family is a trade-off: hovering costs a lot of energy, and long flights need wings.

هەر خێزانێک ئاڵوگۆڕێکە: ڕاوەستان لە هەوادا (Hover) وزەیەکی زۆر دەخوات و فڕینی درێژیش باڵی پێویستە.

The quadcopter (four rotors) is the most common drone for small civil jobs such as filming and inspection. It is mechanically simple — four motors with fixed propellers — and very manoeuvrable: it can hover, climb straight up, turn on the spot and move in any direction.

چوارپەروانە (چوار ڕۆتۆر) باوترین درۆنە بۆ کارە مەدەنییە بچووکەکانی وەک وێنەگرتن و پشکنین. لە ڕووی میکانیکییەوە سادەیە — چوار ماتۆڕ (Electric motor) بە پەروانەی جێگیرەوە — و زۆر بە ئاسانی دەجووڵێت: دەتوانێت لە هەوادا ڕاوەستێت، ڕاست بەرەو سەرەوە بەرز ببێتەوە، لە جێی خۆیدا بسووڕێتەوە و بەرەو هەر لایەک بڕوات.

Look at the spin arrows. Neighbouring rotors always spin in opposite directions: two clockwise (CW) and two counter-clockwise (CCW). Each spinning propeller twists the body the other way (torque); the opposite pairs cancel each other, so the drone does not spin like a top. To move, the flight controller changes the speed of single rotors — How a quadcopter flies explains how.

سەیری تیرەکانی سووڕانەوە بکە. هەر دوو ڕۆتۆری تەنیشت یەک هەمیشە بە ئاراستەی پێچەوانە دەسووڕێنەوە: دوانیان میل‌سووڕی (Clockwise) و دوانیان چەپسووڕی (Counterclockwise) (لە وێنەکەدا CW و CCW). هەر پەروانەیەک کە دەسووڕێت لەشەکە بە ئاراستەی پێچەوانە با دەدات (زەبر (Torque))؛ جووتە پێچەوانەکان یەکتر لادەبەن، بۆیە درۆنەکە وەک فرفرە ناسووڕێتەوە. بۆ جووڵان، کۆنترۆڵکەری فڕینەکە خێرایی ڕۆتۆرەکان یەکە یەکە دەگۆڕێت — چوارپەروانە چۆن دەفڕێت ڕوونی دەکاتەوە.

The arms can form a "+" layout (one arm points to the front) or an "X" layout (the front lies between two arms). X is more popular because a forward camera can look out between the arms.

باسکەکان دەتوانن شێوەی «+» پێک بهێنن (باسکێک بەرەو پێشەوەیە) یان شێوەی «X» (پێشەوە لە نێوان دوو باسکدایە). X باوترە، چونکە کامێرایەکی پێشەوە دەتوانێت لە نێوان باسکەکانەوە بڕوانێت.

A hexacopter has six rotors and an octocopter eight. More rotors give more lift, so the drone can carry heavier cameras, sensors or spray tanks, and redundancy: spare rotors that may keep it flying if one motor stops. But they also cost more, weigh more and use more energy, so a heavy octocopter usually flies for a shorter time than a light quadcopter.

شەشپەروانە (Hexacopter) شەش ڕۆتۆری هەیە و هەشتپەروانە (Octocopter) هەشت. ڕۆتۆری زیاتر هێزی سەرخەری زیاتر دەدات، بۆیە درۆنەکە دەتوانێت کامێرا، هەستەوەر (Sensor) یان تانکی ڕشاندنی قورستر هەڵبگرێت، هەروەها یەدەگداری دەدات: ڕۆتۆرێکی یەدەگ کە لەوانەیە درۆنەکە بە فڕین بهێڵێتەوە ئەگەر ماتۆڕێک بوەستێت. بەڵام ئەم درۆنانە گرانترن، قورسترن و وزەی زیاتر بەکار دەهێنن، بۆیە هەشتپەروانەیەکی قورس زۆرجار لە چوارپەروانەیەکی سووک ماوەیەکی کورتتر دەفڕێت.

Some frames put two rotors on one arm, one above the other, spinning in opposite directions (a coaxial pair). An X8 has four arms with eight rotors; a Y6 has three arms with six. This keeps the drone compact while giving it more rotors.

هەندێک چوارچێوە دوو ڕۆتۆر لەسەر یەک باسک دادەنێن، یەکێکیان لە سەرووی ئەوی ترەوە و بە ئاراستەی پێچەوانە دەسووڕێنەوە (جووتێکی هاوتەوەر). ⁦X8⁩ چوار باسک و هەشت ڕۆتۆری هەیە؛ ⁦Y6⁩ سێ باسک و شەش ڕۆتۆر. بەم شێوەیە درۆنەکە بچووک دەمێنێتەوە و ڕۆتۆری زیاتری دەبێت.

Imagine that one motor stops in the air. A quadcopter has no spare: it loses the balance of thrust and twist, and with ordinary flight software it falls. That one motor is a single point of failure. Researchers have kept quadcopters flying after losing a propeller by letting them spin fast like a top, but ordinary drones cannot do this.

وای دابنێ ماتۆڕێک لە ئاسماندا بوەستێت. چوارپەروانە هیچ یەدەگێکی نییە: هاوسەنگیی هێزی پاڵنەر (Thrust) و زەبر لەدەست دەدات و بە نەرمەواڵەی (Software) ئاسایی دەکەوێت. ئەو یەک ماتۆڕە تاکە خاڵی تێکچوونە (Single point of failure). توێژەران توانیویانە چوارپەروانەیەک دوای لەدەستدانی پەروانەیەک بە فڕین بهێڵنەوە، بەوەی وەک فرفرە بە خێرایی دەیسووڕێنن، بەڵام درۆنە ئاساییەکان ناتوانن ئەمە بکەن.

A hexacopter or octocopter has a chance. Its flight controller can notice the dead motor and make the other rotors work harder. Research on a common hexacopter layout shows that it then cannot control all three ways of turning at once: it can keep itself level, but it may slowly spin around (yaw) as it comes down. With enough spare thrust and software made for this, that is enough to land safely.

شەشپەروانە یان هەشتپەروانە هەلێکی هەیە. کۆنترۆڵکەری فڕینەکەی دەتوانێت هەست بە ماتۆڕە وەستاوەکە بکات و ڕۆتۆرەکانی تر زیاتر کار پێ بکات. توێژینەوەیەک لەسەر شێوەیەکی باوی شەشپەروانە پیشانی داوە کە ئیتر ناتوانێت هەر سێ جۆری سووڕانەوە پێکەوە کۆنترۆڵ بکات: دەتوانێت خۆی ڕاست ڕابگرێت، بەڵام لەوانەیە لە کاتی دابەزیندا بە هێواشی بە دەوری خۆیدا بسووڕێتەوە (سووڕانەوەی ئاسۆیی (Yaw)). ئەگەر هێزی پاڵنەری زیادەی هەبێت و نەرمەواڵەکەی بۆ ئەمە دروست کرابێت، ئەمە بەسە بۆ ئەوەی بە سەلامەتی بنیشێتەوە.

So extra rotors give a chance, not a guarantee. Some professional drones also carry a parachute as another layer of redundancy.

کەواتە ڕۆتۆری زیادە هەلێک دەدات، نەک گەرەنتی. هەندێک درۆنی پیشەیی پەڕەشووتیش هەڵدەگرن وەک چینێکی تری یەدەگداری.

A fixed-wing drone looks like a small aeroplane. Its wings make lift as air flows over them, so the motor only has to pull it forward. That is very efficient: a small electric fixed wing often flies an hour or more on one battery and covers much more ground than a multirotor. It is the favourite for mapping large farms, forests and roads. Its weakness: it must keep moving forward to stay up, so it cannot hover and cannot take off straight up.

درۆنی باڵجێگیر لە فڕۆکەیەکی بچووک دەچێت. باڵەکانی کاتێک هەوا بەسەریاندا تێدەپەڕێت هێزی سەرخەر دروست دەکەن، بۆیە ماتۆڕەکە تەنیا دەبێت بەرەو پێشەوە ڕایبکێشێت. ئەمە زۆر کارایە: درۆنێکی باڵجێگیری کارەبایی بچووک زۆرجار بە یەک پاتری (Battery) کاتژمێرێک یان زیاتر دەفڕێت و زۆر زیاتر لە فرەپەروانەیەک ڕووبەر دەبڕێت. بۆیە باشترین هەڵبژاردنە بۆ نەخشەکێشانی کێڵگەی گەورە، دارستان و ڕێگا. لاوازییەکەی: دەبێت هەمیشە بەرەو پێش بجووڵێت بۆ ئەوەی لە هەوادا بمێنێتەوە، بۆیە ناتوانێت لە هەوادا ڕاوەستێت و ناتوانێت ڕاست بەرەو سەرەوە هەڵبفڕێت.

Many people think fixed wings always need a runway. Only the big ones do. Small ones are thrown by hand or shot from a catapult (a launcher powered by a stretched elastic cord, a spring or compressed air). They come back by gliding onto their belly, under a parachute or into a net.

زۆر کەس وا دەزانن درۆنە باڵجێگیرەکان هەمیشە ڕێڕەوی فڕۆکەخانەیان پێویستە. تەنیا گەورەکانیان. بچووکەکان بە دەست هەڵدەدرێن یان بە ئامێری هاویشتن (catapult: ئامێرێک کە بە پەتی لاستیکیی کێشراو، فەنەر یان هەوای پەستێنراو کار دەکات) دەهاوێژرێن. بە خلیسکان لەسەر سکیان، بە پەڕەشووت یان بە چوونە ناو تۆڕێکەوە دەگەڕێنەوە.

An unmanned helicopter is built like a small real helicopter: one big main rotor on top and a small tail rotor. Why the tail rotor? When the engine turns the big rotor one way, the body is pushed to turn the other way (torque, Newton's third law). The tail rotor blows sideways and stops this twist; changing its push turns the nose left or right.

هەلیکۆپتەری بێفڕۆکەوان وەک هەلیکۆپتەرێکی ڕاستەقینەی بچووک دروست کراوە: ڕۆتۆرێکی سەرەکیی گەورە لە سەرەوە و ڕۆتۆرێکی بچووکی کلک. بۆچی ڕۆتۆری کلک؟ کاتێک بزوێنەرەکە ڕۆتۆرە گەورەکە بە ئاراستەیەک دەسووڕێنێت، لەشەکە بە ئاراستەی پێچەوانە پاڵ دەنرێت (زەبر، یاسای سێیەمی نیوتن (Newton's third law)). ڕۆتۆری کلک هەوا بەرەو لا فوو دەکات و ئەم بادانە ڕادەگرێت؛ گۆڕینی هێزی پاڵنەرەکەی لووتی هەلیکۆپتەرەکە بەرەو چەپ یان ڕاست دەسووڕێنێت.

One big rotor moves a lot of air slowly, which is more efficient than several small rotors, so a helicopter can hover longer and lift heavier loads than a multirotor of similar size. Many use petrol engines, which let them fly longer than battery multirotors — for example when spraying rice fields. The price: the rotor head is complex (a part called the swashplate tilts the blades as they turn), so it needs more maintenance, and its long, fast blades are dangerous.

ڕۆتۆرێکی گەورە هەوایەکی زۆر بە هێواشی دەجووڵێنێت، کە لە چەند ڕۆتۆرێکی بچووک کاراترە، بۆیە هەلیکۆپتەر دەتوانێت لە فرەپەروانەیەکی هاوقەبارە ماوەیەکی درێژتر لە هەوادا ڕاوەستێت و باری قورستر هەڵبگرێت. زۆریان بزوێنەری بەنزینیان هەیە و بۆیە لە فرەپەروانەکان، کە بە پاتری کار دەکەن، زیاتر دەفڕن — بۆ نموونە لە کاتی ڕشاندنی کێڵگەی برنجدا. نرخەکەی: سەری ڕۆتۆرەکە ئاڵۆزە (پارچەیەک بە ناوی swashplate پەڕەکان لە کاتی سووڕانەوەدا لار دەکاتەوە)، بۆیە چاککاریی (Maintenance) زیاتری پێویستە و پەڕە درێژ و خێراکانی مەترسیدارن.

NASA's Ingenuity on Mars solved the twist another way: two rotors on one mast spun in opposite directions (a coaxial helicopter), so their twists cancelled and no tail rotor was needed.

Ingenuityـی NASA لەسەر مەریخ بە شێوەیەکی تر ئەم بادانەی چارەسەر کرد: دوو ڕۆتۆر لەسەر یەک تەوەر بە ئاراستەی پێچەوانە دەسووڕانەوە (هەلیکۆپتەری هاوتەوەر)، بۆیە بادانەکانیان یەکتریان لادەبرد و پێویستی بە ڕۆتۆری کلک نەبوو.

A hybrid VTOL drone (vertical take-off and landing) combines the two big ideas. It takes off straight up on rotors, like a multirotor, so it needs no runway or launcher. In the air it changes to forward flight — the transition — and then its wings carry it efficiently, like a fixed wing. At the end it slows down, changes back and lands vertically. The animation shows the most common kind, a quad-plane: four lift rotors for going up and down, and a propeller at the back for cruising.

درۆنێکی تێکەڵی هەڵفڕین و نیشتنەوەی ستوونی هەردوو بیرۆکە گەورەکە پێکەوە دەبەستێتەوە. بە ڕۆتۆرەکان ڕاست بەرەو سەرەوە هەڵدەفڕێت، وەک فرەپەروانەیەک، بۆیە پێویستی بە ڕێڕەو یان ئامێری هاویشتن نییە. لە ئاسماندا دەگۆڕێت بۆ فڕینی بەرەو پێش — ئەمە پێی دەوترێت گواستنەوە (transition) — پاشان باڵەکانی بە کارایی هەڵیدەگرن، وەک درۆنێکی باڵجێگیر. لە کۆتاییدا خێرایی کەم دەکاتەوە، دەگەڕێتەوە بۆ دۆخی فرەپەروانە و بە ستوونی دەنیشێتەوە. ئەنیمەیشنەکە (Animation) باوترین جۆری پیشان دەدات، ⁦quad-plane⁩: چوار ڕۆتۆر بۆ بەرزبوونەوە و نیشتنەوە و پەروانەیەک لە دواوە بۆ فڕینی بەرەو پێش.

The cost: it carries parts it does not use all the time, so it is heavier, more expensive and harder to build and tune than either a multirotor or a fixed wing, and it flies a little less far than a pure fixed wing of the same size. Many of the electric air taxis tested in 2026 are big VTOL aircraft of this kind (Air taxis).

نرخەکەی: پارچەی هەڵدەگرێت کە هەموو کات بەکاریان ناهێنێت، بۆیە لە فرەپەروانە و درۆنی باڵجێگیر قورستر و گرانترە و دروستکردن و ڕێکخستنی سەختترە، هەروەها کەمێک لە درۆنێکی باڵجێگیری پەتیی هاوقەبارە کەمتر دوور دەفڕێت. زۆرێک لە تەکسییە ئاسمانییەکان (Air taxi) کە لە ساڵی ⁦2026⁩دا تاقی دەکرێنەوە، فڕۆکەی کارەبایی و VTOLـی گەورەن لەم جۆرە (تەکسییە ئاسمانییەکان).

In all three, the flight controller manages the transition, either when the pilot flips a switch or automatically during a mission.

لە هەر سێکیاندا کۆنترۆڵکەری فڕین گواستنەوەکە بەڕێوە دەبات، یان کاتێک فڕۆکەوانەکە کلیلێک دەگۆڕێت یان بە شێوەی خۆکار لە کاتی ئەرکێکدا.

No drone type is best at everything. Compare them before you choose (typical small civil drones as of 2026; exact numbers depend on the model):

هیچ جۆرێکی درۆن لە هەموو شتێکدا باشترین نییە. پێش هەڵبژاردن بەراوردیان بکە (بە پێی درۆنە مەدەنییە بچووکە باوەکان تا ساڵی ⁦2026⁩؛ ژمارە وردەکان بە پێی مۆدێلەکە دەگۆڕێن):

Choose by asking three questions: Must it hover or work in a small space? How far or how long must it fly? How heavy is the load? The map places the four families by the first two questions.

بە سێ پرسیار هەڵبژێرە: ئایا دەبێت لە هەوادا ڕاوەستێت یان لە شوێنێکی بچووکدا کار بکات؟ دەبێت چەند دوور یان چەند درێژ بفڕێت؟ بارەکە چەند قورسە؟ نەخشەکە چوار خێزانەکە بە پێی دوو پرسیاری یەکەم دادەنێت.