Chapterبەش 4 · Lectureوانە 4.3
Privacy, Security and Counter-Drone Systemsتایبەتێتی، ئاسایش و تەکنەلۆجیای دژەدرۆن
The two worries that limit drones: privacy (what a drone camera sees, five privacy rules, a wedding in Duhok) and data security (metadata, links, apps, clouds, and what Remote ID makes public); physical security around airports and other critical sites; how drones can be misused; and counter-drone systems at a general level — detect, track, identify, respond, the sensors used for detection, and who may legally stop a drone.
ئەو دوو نیگەرانییەی سنووردار دەکەن: (کامێرای چی دەبینێت، پێنج یاسای ، ئاهەنگێک لە دهۆک) و ئاسایشی (، پەیوەندی، ئەپ، هەور و ئەوەی گشتی دەکات)؛ لە دەوری فڕۆکەخانە و شوێنە گرنگەکانی تر؛ چۆن بە خراپی بەکار دەهێنرێن؛ و بە شێوەیەکی گشتی — دۆزینەوە، بەدواداچوون، ناسینەوە، وەڵامدانەوە، ئەو بۆ دۆزینەوە بەکار دێن و کێ بە یاسایی دەتوانێت ڕابگرێت.
What you will learnچی فێر دەبیت
- Explain why drone cameras raise privacy concerns and apply five privacy rules to a real flight.
- Protect the data a drone collects and say what Remote ID makes public.
- Explain why airports and other critical sites are protected from drones, and list the ways drones can be misused.
- Describe counter-drone work (detect, track, identify, respond) and the kinds of detection sensors.
- Say who may legally stop a drone and what you should do when you see a suspicious one.
- ڕوونی بکەیتەوە بۆچی کامێرای نیگەرانیی دروست دەکات و پێنج یاسای لەسەر فڕینێکی ڕاستەقینە جێبەجێ بکەیت.
- ئەو کۆی دەکاتەوە بپارێزیت و بڵێیت چی گشتی دەکات.
- ڕوونی بکەیتەوە بۆچی فڕۆکەخانە و شوێنە گرنگەکانی تر لە دەپارێزرێن و ڕێگاکانی خراپ بەکارهێنانی بژمێریت.
- کاری (دۆزینەوە، بەدواداچوون، ناسینەوە، وەڵامدانەوە) و جۆرەکانی دۆزینەوە وەسف بکەیت.
- بڵێیت کێ بە یاسایی دەتوانێت ڕابگرێت و کاتێک گوماناوی دەبینیت چی بکەیت.
Two worries: privacy and securityدوو نیگەرانی: تایبەتێتی و ئاسایش
Drones are useful, but two worries limit how they are used. Privacy: a flying camera can see what walls and fences used to hide. Safety and security: a drone in the wrong place can hurt people or disturb important places such as airports. This lesson looks at both, and at the systems that protect sensitive places from unwanted drones.
بەسوودن، بەڵام دوو نیگەرانی بەکارهێنانیان سنووردار دەکەن. : کامێرایەکی فڕیو دەتوانێت ئەوە ببینێت کە پێشتر دیوار و پەرژین دەیانشاردەوە. سەلامەتی و ئاسایش: لە شوێنی هەڵەدا دەتوانێت زیان بە خەڵک بگەیەنێت یان شوێنی گرنگ وەک فڕۆکەخانە تێک بدات. ئەم وانەیە سەیری هەردووکیان دەکات، هەروەها ئەو سیستەمانەی شوێنە هەستیارەکان لە نەویستراوەکان دەپارێزن.
These worries are the reason for many of the rules in Drone rules in 2026, and the reason why responsible pilots do more than the minimum.
ئەم نیگەرانییانە هۆکاری زۆرێک لەو یاسایانەن کە لە یاساکانی درۆن لە 2026دا هەن، هەروەها هۆکاری ئەوەی فڕۆکەوانانی بەرپرسیار زیاتر لە کەمترین ئاست دەکەن.
Privacy: what a drone camera can seeتایبەتێتی: کامێرای درۆن چی دەبینێت
A person walking past a house sees a wall. A drone 30 m above sees the garden, the roof and into the windows — and its camera records everything, often with a zoom strong enough to read faces and number plates from far away. That is why drone surveillance raises privacy concerns: people lose control over who sees them at home (Misuse for surveillance).
کەسێک کە بە لای خانوویەکدا تێدەپەڕێت دیوارێک دەبینێت. لە 30 مەتر بەرزییەوە باخچە، سەربان و ناو پەنجەرەکان دەبینێت — و کامێراکەی هەموو شتێک تۆمار دەکات، زۆرجار بە ئەوەندە بەهێز کە لە دوورەوە ڕووخسار و تابلۆی ژمارە دەخوێنێتەوە. لەبەر ئەوە بە نیگەرانیی دروست دەکات: خەڵک کۆنترۆڵی ئەوە لەدەست دەدەن کە کێ لە ماڵەوە دەیانبینێت (بەکارهێنانی خراپ بۆ چاودێری).
Recording people who can be recognised is processing personal data, which data-protection laws such as the EU's GDPR regulate (Privacy violations, What the GDPR protects). In Iraq, CAP 58 even requires the ICAA's permission before taking photos or video from a drone. The limits of watching people are discussed in Where watching must stop.
تۆمارکردنی ئەو خەڵکانەی دەناسرێنەوە کارکردنە لەسەر ، کە یاساکانی وەک GDPRـی یەکێتیی ئەورووپا ڕێکی دەخەن (پێشێلکردنی تایبەتێتی، GDPR چی دەپارێزێت). لە عێراقدا CAP 58 تەنانەت پێش گرتنی وێنە یان ڤیدیۆ لە مۆڵەتی ICAA داوا دەکات. سنوورەکانی لە لە کوێ چاودێری دەبێت بوەستێت باس کراون.
Privacy: what a drone camera can seeتایبەتێتی: کامێرای درۆن چی دەبینێت
Five privacy rules for pilotsپێنج یاسای تایبەتێتی بۆ فڕۆکەوانان
Data-protection authorities give drone users simple advice, based on the GDPR's principles:
دەسەڵاتەکانی ئامۆژگاریی سادە دەدەن بە بەکارهێنەرانی ، لەسەر بنەمای بنەماکانی GDPR:
- A clear purpose and a lawful reason, for example people's consent.
- Tell people before the flight, for example with visible signs.
- Collect less: aim the camera at your subject; blur faces and number plates.
- Keep it short and safe: store it securely and delete what you do not need.
- Ask first before you publish anyone's picture.
- مەبەستێکی ڕوون و هۆکارێکی یاسایی، بۆ نموونە خەڵک.
- خەڵک ئاگادار بکەرەوە پێش فڕین، بۆ نموونە بە تابلۆی دیار.
- کەمتر کۆبکەرەوە: کامێرا ئاراستەی بابەتەکەت بکە؛ ڕووخسار و تابلۆی ژمارە لێڵ بکە.
- کورت و پارێزراوی هەڵبگرە: بە سەلامەتی هەڵیبگرە و ئەوەی پێویستت نییە بیسڕەوە.
- سەرەتا بپرسە پێش ئەوەی وێنەی هەر کەسێک بڵاو بکەیتەوە.
Taking a photo in a public place is often allowed; publishing it to everyone is a different question. Example: at a wedding in Duhok, agree with the couple, tell the guests before you fly, keep the drone away from neighbours' houses, and share the video only with the families.
گرتنی وێنە لە شوێنێکی گشتیدا زۆرجار ڕێگەپێدراوە؛ بڵاوکردنەوەی بۆ هەمووان پرسیارێکی ترە. نموونە: لە ئاهەنگی هاوسەرگیرییەک لە دهۆک، لەگەڵ بووک و زاوا ڕێک بکەوە، پێش فڕین میوانەکان ئاگادار بکەرەوە، لە خانووی دراوسێکان دوور بخەرەوە و ڤیدیۆکە تەنیا لەگەڵ هەردوو خێزانەکە بەش بکە.
Data security: protect what the drone collectsئاسایشی دراوە: ئەوەی درۆن کۆی دەکاتەوە بیپارێزە
Privacy needs data security too. A drone collects data at every step: photos and videos (each file may hold the GPS position where it was taken, in its metadata), live video and telemetry over the radio link, flight logs and the home point in the app, and copies on the memory card and in the cloud. Each step can leak.
پێویستی بە ئاسایشی هەیە. لە هەموو هەنگاوێکدا کۆ دەکاتەوە: وێنە و ڤیدیۆ (هەر فایلێک لەوانەیە شوێنی GPSـی گرتنەکەی لە هەڵگرتبێت)، ڤیدیۆی ڕاستەوخۆ و بە پەیوەندیی ڕادیۆیی، تۆماری فڕین و لە ئەپەکەدا، هەروەها کۆپی لەسەر و لە هەوردا. هەر هەنگاوێک دەتوانێت دزە بکات.
Protect it: remove the location before you share a photo; use an encrypted link (Keeping links secure, where encryption is used); keep the firmware and app updated; protect the app account with a strong password and two-factor authentication; keep cloud copies private and delete old files. A farmer near Halabja who maps his fields every month does not want his maps or his house location to be public either — and what goes online stays (Your digital footprint).
بیپارێزە: پێش بەشکردنی وێنەیەک شوێنەکەی لابدە؛ پەیوەندییەکی شفرەکراو بەکار بهێنە (پاراستنی پەیوەندییەکان، شفرەکردن لە کوێ بەکاردێت)؛ و ئەپەکە نوێ بهێڵەوە؛ هەژماری ئەپەکە بە بەهێز و بپارێزە؛ کۆپییەکانی هەور تایبەت بهێڵەوە و فایلە کۆنەکان بسڕەوە. جووتیارێک لە نزیک هەڵەبجە کە هەموو مانگێک نەخشەی کێڵگەکانی دەکێشێت ناشیەوێت نەخشەکانی یان شوێنی ماڵەکەی گشتی بن — و ئەوەی دەچێتە ئینتەرنێتەوە دەمێنێتەوە (شوێنپێی دیجیتاڵیت).
Data security: protect what the drone collectsئاسایشی دراوە: ئەوەی درۆن کۆی دەکاتەوە بیپارێزە
Remote ID: what is public, what stays privateناسینەوەی دوور: چی گشتییە و چی تایبەت دەمێنێتەوە
Remote ID (USA: Remote ID) is a trade-off. Everyone nearby can read a drone's ID, its position, height and speed — and the position of the control station, which shows where the pilot stands. That helps the public and the police to check a drone.
(ئەمریکا: ناسینەوەی دوور) ئاڵوگۆڕێکە. هەر کەسێکی نزیک دەتوانێت ناسنامە، شوێن، و خێرایی بخوێنێتەوە — هەروەها شوێنی وێستگەی کۆنترۆڵ، کە پیشان دەدات فڕۆکەوانەکە لە کوێ وەستاوە. ئەمە یارمەتیی خەڵک و پۆلیس دەدات بپشکنن.
But the broadcast does not contain the owner's name, address or phone number. In the USA these stay in the FAA's registration records, protected by privacy law, and a US court confirmed in 2022 that only authorised government staff may link the two. In the UK, too, only the CAA and the organisations it authorises can see operator details.
بەڵام پەخشەکە ناو، ناونیشان یان ژمارەی تەلەفۆنی خاوەنەکەی تێدا نییە. لە ئەمریکادا ئەمانە لە تۆمارەکانی FAA دەمێننەوە و یاسای دەیانپارێزێت و دادگایەکی ئەمریکی لە 2022دا پشتڕاستی کردەوە کە تەنیا کارمەندانی حکوومیی ڕێگەپێدراو دەتوانن ئەو دووانە پێکەوە ببەستنەوە. لە بەریتانیاش تەنیا CAA و ئەو دامەزراوانەی ڕێگەیان پێ دەدات دەتوانن زانیاریی کەسی بەرپرسیار ببینن.
Physical security: keeping drones away from sensitive sitesئاسایشی فیزیکی: دوورخستنەوەی درۆنەکان لە شوێنە هەستیارەکان
Stopping people from flying drones where they are not allowed is part of protecting physical security: keeping people and important places safe from physical harm, spying and disruption. Airports, prisons, power stations, oil fields and refineries, government and military sites, stadiums and big events are protected places. Most of them are geographical zones on official maps (Where you may fly), and their guards treat an unknown drone as a possible threat.
ڕێگریکردن لە خەڵک بۆ ئەوەی لەو شوێنانەدا نەفڕێنن کە ڕێگەپێدراو نین بەشێکە لە پاراستنی : پاراستنی خەڵک و شوێنە گرنگەکان لە زیانی فیزیکی، سیخوڕی و تێکدان. فڕۆکەخانە، زیندان، وێستگەی کارەبا، کێڵگە و پاڵاوگەی نەوت، شوێنی حکوومی و سەربازی، یاریگا و بۆنە گەورەکان شوێنی پارێزراون. زۆربەیان لەسەر نەخشە فەرمییەکان (لە کوێ دەتوانیت بفڕیت) و پاسەوانەکانیان نەناسراو وەک هەڕەشەیەکی ئەگەری دادەنێن.
Power stations and oil fields are critical infrastructure: a country cannot live without them, so attacks on them touch national security (Critical infrastructure).
وێستگەی کارەبا و کێڵگەی نەوت : وڵات بەبێ ئەوان ناژی، بۆیە هێرش بۆ سەریان دەگاتە (ژێرخانی گرنگ).
Physical security: keeping drones away from sensitive sitesئاسایشی فیزیکی: دوورخستنەوەی درۆنەکان لە شوێنە هەستیارەکان
Why airports take drones seriouslyبۆچی فڕۆکەخانەکان درۆنەکان بە جددی وەردەگرن
Near a runway, planes are at their lowest and slowest, and the crew has the least time to react. Even a reported drone sighting can stop flights while it is checked. EASA wrote in March 2021 that drone sightings had disrupted airports such as Madrid, Frankfurt, Riga and Manchester; at Frankfurt on 21 February 2021 flights had to be diverted.
لە نزیک ڕێڕەودا فڕۆکەکان لە نزمترین و هێواشترین باری خۆیاندان و دەستەی فڕۆکە کەمترین کاتی هەیە بۆ کاردانەوە. تەنانەت هەواڵی بینینی دەتوانێت فڕینەکان ڕابگرێت تا دەپشکنرێت. EASA لە ئازاری 2021دا نووسی کە بینینی فڕۆکەخانەی وەک مەدرید، فرانکفۆرت، ڕیگا و مانچستەری تێکداوە؛ لە فرانکفۆرت لە 21ی شوباتی 2021 فڕینەکان ناچار بوون بۆ شوێنی تر بگۆڕدرێن.
So EASA published a manual on managing drone incidents at aerodromes, and airports plan in advance how they will detect, assess and respond. Erbil and Sulaimani International Airports sit next to their cities, which is why the 8 km rule in Iraq covers so much of Erbil (Iraq and the Kurdistan Region).
بۆیە EASA ڕێنماییەکی بۆ بەڕێوەبردنی ڕووداوەکانی لە فڕۆکەخانەکان بڵاو کردەوە و فڕۆکەخانەکان پێشوەخت پلان دادەنێن کە چۆن دەیدۆزنەوە، هەڵیدەسەنگێنن و وەڵامی دەدەنەوە. فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکانی هەولێر و سلێمانی لە تەنیشت شارەکانیانن، بۆیە یاسای 8 کیلۆمەتر لە عێراق بەشێکی زۆری هەولێر دەگرێتەوە (عێراق و هەرێمی کوردستان).
How drones can be misusedدرۆنەکان چۆن بە خراپی بەکار دەهێنرێن
Drones are useful, but they can also be used for bad purposes, such as:
بەسوودن، بەڵام دەکرێت بۆ مەبەستی خراپیش بەکار بهێنرێن، وەک:
- spying on people or places;
- carrying weapons or illegal goods, for example into prisons;
- flying near airports or military zones;
- causing danger to crowds or aircraft.
- سیخوڕیکردن لە خەڵک یان شوێن؛
- گواستنەوەی چەک یان کاڵای نایاسایی، بۆ نموونە بۆ ناو زیندان؛
- فڕین لە نزیک فڕۆکەخانە یان ناوچەی سەربازی؛
- دروستکردنی مەترسی بۆ قەرەباڵغی یان فڕۆکە.
All of these are crimes or serious breaches of the rules. The same technology can serve good and harmful purposes — the idea of dual use (Dual use); the rules that limit drones in war are in War has rules.
هەموو ئەمانە تاوانن یان پێشێلکردنی گەورەی یاساکانن. هەمان تەکنەلۆجیا دەتوانێت بۆ مەبەستی باش و زیانبەخش بەکار بێت — بیرۆکەی (دوو بەکارهێنان)؛ ئەو یاسایانەی لە جەنگدا سنووردار دەکەن لە جەنگ یاسای هەیە هەن.
Counter-drone systems: detect, track, identify, respondتەکنەلۆجیای دژەدرۆن: دۆزینەوە، بەدواداچوون، ناسینەوە، وەڵامدانەوە
Counter-drone technologies are needed to find and stop drones that are not supposed to be in sensitive areas. Counter-drone technology — also called C-UAS (counter-unmanned aircraft systems) — is a group of tools and methods used to detect, track and stop drones that are unwanted or dangerous; before anyone acts, the drone is also identified.
پێویستە بۆ دۆزینەوە و ڕاگرتنی ئەو نابێت لە ناوچە هەستیارەکاندا بن. — کە پێی دەوترێت C-UASـیش (سیستەمەکانی دژی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان) — کۆمەڵێک ئامراز و ڕێگایە بۆ دۆزینەوە، بەدواداچوون و ڕاگرتنی ئەو نەویستراو یان مەترسیدارن؛ پێش ئەوەی کەس کار بکات، دەناسرێتەوەش.
Its purpose is protection: counter-drone systems are built to protect people, places and sensitive areas from unauthorised drones. Think of four questions: Is something there? Where is it going? What is it, and is it allowed? What should the authorities do? The last answer is always a decision by trained people who answer for it (Who is responsible?).
مەبەستەکەی پاراستنە: دروست کراوە بۆ پاراستنی خەڵک، شوێن و ناوچە هەستیارەکان لە ڕێگەپێنەدراوەکان. بیر لە چوار پرسیار بکەرەوە: ئایا شتێک لەوێیە؟ بەرەو کوێ دەچێت؟ چییە و ئایا ڕێگەپێدراوە؟ دەسەڵاتداران چی بکەن؟ وەڵامی کۆتایی هەمیشە بڕیاری کەسانی ڕاهێنراوە کە بەرپرسیارن (کێ بەرپرسیارە؟).
How drones are detectedدرۆنەکان چۆن دەدۆزرێنەوە
No single sensor sees every drone, so airports and authorities combine several. At a general level:
هیچ هەموو نابینێت، بۆیە فڕۆکەخانە و دەسەڵاتداران چەندانێک پێکەوە بەکار دەهێنن. بە شێوەیەکی گشتی:
- Radar sends radio waves and measures the echoes: day and night, in most weather — but birds and slow, low drones can confuse it.
- Radio-frequency (RF) scanners listen for the link between a drone and its controller; a drone that sends no radio may stay hidden.
- Cameras, including thermal cameras, confirm what the object is and record evidence; fog and a narrow view limit them.
- Microphones recognise the sound of motors; wind and city noise get in the way.
- Remote ID receivers read drones that obey the law; an illegal flight often sends nothing.
- دەنێرێت و دەنگدانەوەکان دەپێوێت: شەو و ڕۆژ، لە زۆربەی کەشوهەوادا — بەڵام باڵندە و هێواش و نزمەکان دەتوانن سەری لێ بشێوێنن.
- پشکنەری ڕادیۆیی گوێ لە پەیوەندیی نێوان و کۆنترۆڵەکەی دەگرن؛ کە ڕادیۆ نانێرێت لەوانەیە شاراوە بمێنێتەوە.
- کامێرا، لەوانە ، دڵنیا دەبنەوە تەنەکە چییە و بەڵگە تۆمار دەکەن؛ تەم و دیمەنی تەسک سنووردارییان دەکەن.
- دەنگی دەناسنەوە؛ با و ژاوەژاوی شار ڕێگرن.
- وەرگری ئەو دەخوێنێتەوە کە یاسا جێبەجێ دەکەن؛ فڕینی نایاسایی زۆرجار هیچ نانێرێت.
Combining them — sensor fusion (Sensor fusion) — finds more drones with fewer false alarms. The US Government Accountability Office notes that small drones are hard to detect and that birds and electrical interference cause false detections. Detection can also record people nearby, so it needs rules and oversight (Keeping surveillance in check).
یەکخستنیان — (یەکخستنی هەستەوەرەکان) — زیاتر بە کەمتر دەدۆزێتەوە. ئۆفیسی لێپرسینەوەی حکوومەتی ئەمریکا (GAO) دەڵێت دۆزینەوەی بچووکەکان قورسە و باڵندە و دەستتێوەردانی کارەبایی دۆزینەوەی هەڵە دروست دەکەن. دۆزینەوە دەتوانێت خەڵکی نزیکیش تۆمار بکات، بۆیە یاسا و سەرپەرشتیی پێویستە (ڕاگرتنی چاودێری لە سنووردا).
Who may stop a drone?کێ دەتوانێت درۆنێک ڕابگرێت؟
Only authorised authorities may stop a drone in the air. In the USA, a few federal agencies had this power, and since the SAFER SKIES Act (signed on 18 December 2025) trained and certified state and local police and prison agencies may also detect drones and, with an extra certification, mitigate them. The rule took effect on 1 July 2026; contractors may not operate the systems.
تەنیا دەسەڵاتدارانی ڕێگەپێدراو دەتوانن لە ئاسماندا ڕابگرن. لە ئەمریکادا چەند دەزگایەکی فیدراڵی ئەم دەسەڵاتەیان هەبوو و لە یاسای SAFER SKIESـەوە (کە لە 18ی کانوونی یەکەمی 2025 واژۆ کرا) پۆلیس و دەزگاکانی زیندانی ویلایەت و ناوچەکان، ئەگەر ڕاهێنرابن و بڕوانامەیان هەبێت، دەتوانن بدۆزنەوە و بە بڕوانامەیەکی زیاتر ڕایانبگرن. ڕێسا جێبەجێکارییەکەی لە 1ی تەممووزی 2026ـەوە کاری پێ دەکرێت؛ بەڵێندەران نابێت سیستەمەکان بەکار بهێنن.
In general terms, mitigation means disrupting the drone's radio link, taking control of it, catching it or disabling it. Even trained authorities weigh the risks: a falling drone can hurt people, and radio interference can disrupt phones, navigation and emergency radios nearby (Spoofing and jamming).
بە شێوەیەکی گشتی، ڕاگرتن واتە تێکدانی پەیوەندیی ڕادیۆیی ، کۆنترۆڵکردنی، گرتنی یان لەکارخستنی. تەنانەت دەسەڵاتدارانی ڕاهێنراویش هەڵدەسەنگێنن: کە دەکەوێت دەتوانێت زیان بە خەڵک بگەیەنێت و دەتوانێت مۆبایل، ڕێنیشاندەر و ڕادیۆی فریاکەوتنی نزیک تێک بدات (هەڵخەڵەتاندن و شێواندن).
Common mistakesهەڵە باوەکان
| Mistakeهەڵە | Betterباشتر |
|---|---|
| "I can jam or shoot down a drone over my house."«دەتوانم بەسەر ماڵەکەمەوە بشێوێنم یان بیخەمە خوارەوە.» | Only authorised authorities may stop drones; for you it is a crime and dangerous. Report it to the police.تەنیا دەسەڵاتدارانی ڕێگەپێدراو دەتوانن ڕابگرن؛ بۆ تۆ تاوانە و مەترسیدارە. بە پۆلیسی ڕابگەیەنە. |
| "Remote ID shows the owner's name to everyone."« ناوی خاوەنەکە بە هەمووان پیشان دەدات.» | It shows an ID, positions, height and speed; personal details stay with the authority.ناسنامە، شوێن، و خێرایی پیشان دەدات؛ زانیاریی کەسی لای دەسەڵات دەمێنێتەوە. |
| "Over my own land I can film anything."«بەسەر زەوییەکەی خۆمەوە دەتوانم وێنەی هەموو شتێک بگرم.» | Your camera still sees neighbours' gardens and windows. Avoid them and ask before publishing.کامێراکەت هێشتا باخچە و پەنجەرەی دراوسێکان دەبینێت. خۆت لێیان لابدە و پێش بڵاوکردنەوە بپرسە. |
| "My photos are private until I post them."«وێنەکانم تا بڵاویان نەکەمەوە تایبەتن.» | Files carry GPS metadata and may copy themselves to the cloud. Protect the account and clean the files before sharing.فایلەکان GPS هەڵدەگرن و لەوانەیە خۆیان بۆ هەور کۆپی بکەن. هەژمارەکە بپارێزە و پێش بەشکردن فایلەکان پاک بکەرەوە. |
| "Counter-drone systems are only for war."« تەنیا بۆ جەنگە.» | Most protect airports, prisons, power stations and big events.زۆربەیان فڕۆکەخانە، زیندان، وێستگەی کارەبا و بۆنە گەورەکان دەپارێزن. |
| "One good sensor finds every drone."«یەک باش هەموو دەدۆزێتەوە.» | Each sensor misses some drones or raises false alarms; systems combine several.هەر هەندێک نابینێت یان ئاگادارکردنەوەی هەڵە دەدات؛ سیستەمەکان چەندانێک پێکەوە بەکار دەهێنن. |
Exercisesڕاهێنانەکان
Your cousin asks you to film her wedding in a garden in Duhok with your drone. Write a short plan with three parts: rules and permissions, privacy, and safety.
ئامۆزاکەت داوات لێ دەکات بە ڤیدیۆی ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکەی لە باخچەیەک لە دهۆک بگریت. پلانێکی کورت بە سێ بەش بنووسە: یاسا و مۆڵەت، و سەلامەتی.
Hintئاماژە
Use the privacy rules and the Iraq screen of the rules lesson.
یاساکانی و پەڕەی عێراقی وانەی یاساکان بەکار بهێنە.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
- Rules: check CAP 58 and ask the ICAA and the local authorities — filming from a drone needs permission, and a crowded, populated place needs it too.
- Privacy: agree with the couple, tell the guests before flying, keep away from neighbours' houses, share the video only with the families and delete raw clips you do not need.
- Safety: never fly over the guests, keep a clear take-off spot, watch for children, use the pre-flight checklist and land if the wind rises.
- یاسا: CAP 58 بپشکنە و پرسیار لە ICAA و دەسەڵاتە ناوخۆییەکان بکە — وێنەگرتن لە مۆڵەتی پێویستە و شوێنی قەرەباڵغ و نیشتەجێبووش پێویستی پێیەتی.
- : لەگەڵ بووک و زاوا ڕێک بکەوە، پێش فڕین میوانەکان ئاگادار بکەرەوە، لە خانووی دراوسێکان دوور بە، ڤیدیۆکە تەنیا لەگەڵ خێزانەکان بەش بکە و پارچە خاوەکان کە پێویستت نین بسڕەوە.
- سەلامەتی: هەرگیز بەسەر میوانەکاندا مەفڕە، شوێنێکی چۆڵ بۆ هەڵفڕین بهێڵەوە، چاوت لە منداڵان بێت، بەکار بهێنە و ئەگەر با بەهێز بوو بنیشەوە.
A farmer near Halabja maps his fields every month with a drone. List the data he collects and how he should protect it. Some pictures also show his neighbours' land: what should he do with them?
جووتیارێک لە نزیک هەڵەبجە هەموو مانگێک بە نەخشەی کێڵگەکانی دەکێشێت. ئەو کۆی دەکاتەوە بنووسە و بڵێ چۆن بیپارێزێت. هەندێک وێنە زەویی دراوسێکانیشی تێدایە: چییان لێ بکات؟
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
Data: photos with GPS metadata, the finished maps, flight logs and the home point (his house). Protection: a strong password and two-factor authentication on the app and cloud account, private storage, updates, and no public sharing of exact locations. Neighbours' land: crop or blur it, keep only what he needs, and ask before showing it to anyone.
: وێنە بە GPS، نەخشە تەواوکراوەکان، تۆماری فڕین و (ماڵەکەی). پاراستن: بەهێز و لەسەر هەژماری ئەپ و هەور، هەڵگرتنی تایبەت، و بڵاونەکردنەوەی شوێنی ورد بە گشتی. زەویی دراوسێکان: بیبڕە یان لێڵی بکە، تەنیا ئەوەی پێویستیەتی هەڵیبگرە و پێش پیشاندانی بە هەر کەسێک بپرسە.
A student sees a drone hovering near the fence of Erbil International Airport. Describe what airport security would do in each counter-drone step, and what the student should do.
قوتابییەک دەبینێت کە لە نزیک پەرژینی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێر ڕاوەستاوە. وەسفی ئەوە بکە کە ئاسایشی فڕۆکەخانە لە هەر هەنگاوێکی چی دەکات و قوتابییەکە دەبێت چی بکات.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
Detect: sensors such as radar or radio scanners notice the object. Track: they follow where it goes, for example towards the approach path. Identify: cameras and Remote ID show what it is and whether it is allowed. Respond: the tower may pause landings, the pilot is found and the police go there. The student should keep away, note the time, place, direction and appearance, report it to the police and never try to interfere.
دۆزینەوە: وەک یان پشکنەری ڕادیۆیی تەنەکە دەبینن. بەدواداچوون: بەدوای ئەوەدا دەچن بەرەو کوێ دەڕوات، بۆ نموونە بەرەو ڕێگای نیشتنەوە. ناسینەوە: کامێرا و پیشان دەدەن چییە و ئایا ڕێگەپێدراوە. وەڵامدانەوە: تاوەرەکە لەوانەیە نیشتنەوە ڕابگرێت، فڕۆکەوانەکە دەدۆزرێتەوە و پۆلیس دەچێتە ئەوێ. قوتابییەکە دەبێت دوور بکەوێتەوە، کات، شوێن، ئاراستە و شێوەکەی بنووسێت، بە پۆلیسی ڕابگەیەنێت و هەرگیز هەوڵی دەستتێوەردان نەدات.
Discuss each case: (a) a journalist films a public protest from above; (b) a drone hovers over a neighbour's garden every evening; (c) a drone drops a parcel into a prison yard; (d) a farmer sprays his own field.
هەر حاڵەتێک تاوتوێ بکە: (a) ڕۆژنامەنووسێک لە سەرەوە ڤیدیۆی خۆپیشاندانێکی گشتی دەگرێت؛ (b) هەموو ئێوارەیەک بەسەر باخچەی دراوسێیەکدا ڕادەوەستێت؛ (c) پاکەتێک دەخاتە ناو حەوشەی زیندانێکەوە؛ (d) جووتیارێک کێڵگەکەی خۆی دەپرژێنێت.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
- (a) It depends: news filming can be legitimate, but it needs the permissions the law asks for (in Iraq the ICAA's), must not fly over the crowd, and should protect faces.
- (b) A privacy problem and possibly harassment: report it.
- (c) A crime: carrying illegal goods into a protected site.
- (d) Legitimate, if he follows the spraying, safety and permission rules.
- (a) بەستراوەتەوە بە بارودۆخەکەوە: وێنەگرتنی هەواڵ دەکرێت ڕەوا بێت، بەڵام ئەو مۆڵەتانەی پێویستە کە یاسا داوایان دەکات (لە عێراق مۆڵەتی ICAA)، نابێت بەسەر قەرەباڵغیدا بفڕێت و دەبێت ڕووخسارەکان بپارێزێت.
- (b) کێشەیەکی و لەوانەیە ئازاردان بێت: ڕاپۆرتی بکە.
- (c) تاوانە: گواستنەوەی کاڵای نایاسایی بۆ ناو شوێنێکی پارێزراو.
- (d) ڕەوایە، ئەگەر یاساکانی پرژاندن، سەلامەتی و مۆڵەت جێبەجێ بکات.
Summaryپوختە
- Privacy and safety/security are the two worries that limit drones.
- A drone camera sees over walls and records; filming people is processing personal data: purpose, tell people, collect less, keep it safe and short, ask before publishing.
- Data security: GPS metadata, links, apps and clouds all need protection — encryption, updates, strong passwords and two-factor authentication.
- Remote ID is public for the drone and the control station, but personal details stay with the authority.
- Keeping drones away from airports, prisons, power stations and other critical sites is physical security.
- Counter-drone (C-UAS) systems detect, track, identify and — only by authorised authorities — stop unwanted drones; detection combines radar, RF, cameras, microphones and Remote ID.
- Never jam, spoof, shoot or take over a drone yourself: note the details and call the police.
- و سەلامەتی/ئاسایش ئەو دوو نیگەرانییەن کە سنووردار دەکەن.
- کامێرای بەسەر دیواردا دەبینێت و تۆمار دەکات؛ وێنەگرتنی خەڵک کارکردنە لەسەر : مەبەست، ئاگادارکردنەوەی خەڵک، کەمتر کۆکردنەوە، هەڵگرتنی پارێزراو و کورت، پرسین پێش بڵاوکردنەوە.
- ئاسایشی : GPS، پەیوەندییەکان، ئەپ و هەور هەموویان پاراستنیان پێویستە — ، ، بەهێز و .
- بۆ و وێستگەی کۆنترۆڵ گشتییە، بەڵام زانیاریی کەسی لای دەسەڵات دەمێنێتەوە.
- دوورخستنەوەی لە فڕۆکەخانە، زیندان، وێستگەی کارەبا و شوێنە گرنگەکانی تر .
- (C-UAS) نەویستراوەکان دەدۆزێتەوە، بەدوایاندا دەچێت، دەیانناسێتەوە و — تەنیا لە لایەن دەسەڵاتدارانی ڕێگەپێدراوەوە — ڕایاندەگرێت؛ ، RF، کامێرا، و پێکەوە بەکار دەهێنێت.
- هەرگیز خۆت مەشێوێنە، هەڵی مەخەڵەتێنە، تەقەی لێ مەکە و کۆنترۆڵی مەکە: وردەکارییەکان بنووسە و پەیوەندی بە پۆلیسەوە بکە.
Why is taking a photo in public different from publishing it?بۆچی گرتنی وێنە لە شوێنی گشتیدا جیاوازە لە بڵاوکردنەوەی؟
Taking a picture is often allowed; publishing it to everyone spreads people's personal data beyond the purpose, so it needs a good reason and often their consent.
گرتنی وێنە زۆرجار ڕێگەپێدراوە؛ بڵاوکردنەوەی بۆ هەمووان خەڵک لە مەبەستەکە زیاتر بڵاو دەکاتەوە، بۆیە هۆکارێکی باشی پێویستە و زۆرجار خۆیان.
What are the four steps of counter-drone work?چوار هەنگاوەکەی کاری تەکنەلۆجیای دژەدرۆن چین؟
Detect, track, identify and respond — the response only by authorised authorities.
دۆزینەوە، بەدواداچوون، ناسینەوە و وەڵامدانەوە — وەڵامدانەوەکەش تەنیا لە لایەن دەسەڵاتدارانی ڕێگەپێدراوەوە.
Who may mitigate drones in the USA since July 2026?لە تەممووزی 2026ـەوە کێ دەتوانێت لە ئەمریکا درۆنەکان ڕابگرێت؟
Authorised federal agencies and, under the SAFER SKIES rule, trained and certified state, local, tribal and territorial law-enforcement and prison agencies — never private people or contractors.
دەزگا فیدراڵییە ڕێگەپێدراوەکان و، بەپێی یاسای SAFER SKIES، دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسا و زیندانی ویلایەت و ناوچەکان کە ڕاهێنراون و بڕوانامەیان هەیە — هەرگیز کەسانی تایبەت یان بەڵێندەران نا.
Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!
Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.
Key termsزاراوە سەرەکییەکان
Drones at Work: Farms, Building Sites, Emergencies, Media and Deliveryدرۆنەکان لە کاردا: کێڵگە، شوێنی بیناسازی، فریاکەوتن، میدیا و گەیاندن
Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان
- Flying Safely: VLOS, EVLOS, BVLOS, Weather and Pre-flight Checksفڕینی سەلامەت: هێڵی بینینی چاو، هێڵی بینینی درێژکراوە، دەرەوەی هێڵی بینین، کەشوهەوا و پشکنینی پێش فڕین
- Radio Links: Remote Control, Telemetry, FPV Video and 5Gپەیوەندیی ڕادیۆیی: کۆنترۆڵی دوور، تەلەمەتری، ڤیدیۆی FPV و 5G
- Payloads and Mapping: Cameras, Thermal, LiDAR and Photogrammetryباری درۆن و نەخشەکێشان: کامێرا، گەرمی، لایدار و فۆتۆگرامێتری
- Drones at Work: Farms, Building Sites, Emergencies, Media and Deliveryدرۆنەکان لە کاردا: کێڵگە، شوێنی بیناسازی، فریاکەوتن، میدیا و گەیاندن
- AI in Cybersecurity: Bias, Privacy, Surveillance and Deepfakesژیریی دەستکرد لە ئاسایشی سایبەردا: لاسەنگی، تایبەتێتی، چاودێری و دیپفەیکەکان
- Europe's GDPR: Rights, Breach Notification and FinesGDPRـی ئەوروپا: ماف، ئاگادارکردنەوەی دزەکردنی دراوە و سزای دارایی
- Digital Citizenship: Footprints, Netiquette and Cyberbullyingهاووڵاتیبوونی دیجیتاڵی: شوێنپێ دیجیتاڵییەکان، ئادابی ئینتەرنێت و ئازاردانی سایبەری
- Cybersecurity as the Frontline of National Securityئاسایشی سایبەر وەک هێڵی پێشەوەی ئاسایشی نیشتیمانی
- Encryption, Hashing and Digital Signaturesشفرەکردن، هاشکردن و واژووە دیجیتاڵییەکان
- Computer-Crime Laws: Budapest, the CFAA, the UK and the Law at Homeیاساکانی تاوانی سایبەری: بوداپێست، CFAA، بەریتانیا و یاسا لە وڵاتی خۆمان
- Real Incidents: From MoneyGram to GPS Spoofingڕووداوە ڕاستەقینەکان: لە MoneyGramـەوە تا هەڵخەڵەتاندنی GPS
- Surveillance and Reconnaissanceچاودێری و دیدەوانی
- How AI Sees: Sensors, Computer Vision and Detectionژیریی دەستکرد چۆن دەبینێت: هەستەوەرەکان، بینایی کۆمپیوتەر و دۆزینەوە
- When AI Gets It Wrong: Errors, Bias and Deceptionکاتێک ژیریی دەستکرد هەڵە دەکات: هەڵە، لاسەنگی و فریودان
- What Is Military AI?ژیریی دەستکردی سەربازی چییە؟
- War Has Rules: International Law and Military AIشەڕیش یاسای هەیە: یاسای نێودەوڵەتی و ژیریی دەستکردی سەربازی
- Decisions, Human Control and Responsibilityبڕیار، کۆنترۆڵی مرۆڤ و بەرپرسیارێتی
References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
- Data Protection Commission (Ireland): Guidance on the use of drones (May 2022)
- Brennan v. Dickson, 45 F.4th 48 (D.C. Cir. 2022): Remote ID and privacy
- 14 CFR 89.305 Minimum message elements of standard Remote ID (LII)
- UK CAA: Remote ID (what is broadcast; who can see operator details)
- EASA: Guidelines on the management of drone incidents at airports (press release, 8 March 2021)
- US GAO-22-105705: Science & Tech Spotlight — Counter-Drone Technologies (15 March 2022)
- Federal Register 2026-13609: Counter-UAS authority for state, local, tribal and territorial law enforcement and correctional agencies (interim final rule, effective 1 July 2026)
- Iraq Civil Aviation Authority: CAP 58 Unmanned Aircraft System (Drones), corrected January 2026 (PDF)
This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.