Drones at Work: Farms, Building Sites, Emergencies, Media and Deliveryدرۆنەکان لە کاردا: کێڵگە، شوێنی بیناسازی، فریاکەوتن، میدیا و گەیاندن

In the earlier lessons you met the drone's body, its brain, its power, its radio links and its cameras. Now we look at what people do with drones. They already work on farms and building sites, in emergencies, in media and in delivery: wherever a job is high up, dangerous, far away or simply faster from the air. A short first look is in Drones: robots that fly.

لە وانەکانی پێشوودا لەش، مێشک، وزە، پەیوەندیی ڕادیۆیی و کامێراکانی درۆنت ناسی. ئێستا سەیر دەکەین خەڵک چی بە درۆنەکان دەکەن. درۆنەکان ئێستا لە کێڵگە و شوێنی بیناسازی، لە فریاکەوتن، لە میدیا و لە گەیاندندا کار دەکەن: لە هەر شوێنێک کە کارەکە بەرز، مەترسیدار، دوور یان لە ئاسمانەوە خێراتر بێت. ناساندنێکی کورت: درۆنەکان: ڕۆبۆتی فڕیو.

The flying machine is often the same. What changes is the payload (a camera, a thermal camera, a tank, a parcel), the software and the permission to fly. This lesson visits each job with a real example; the next lesson looks at where drones are going.

ئامێرە فڕیوەکە زۆرجار هەمان شتە. ئەوەی دەگۆڕێت باری درۆن (کامێرا، کامێرای گەرمی، تانک، پاکەت)، نەرمەواڵە (Software) و مۆڵەتی فڕینە. ئەم وانەیە بە نموونەیەکی ڕاستەقینە سەردانی هەر کارێک دەکات؛ وانەی داهاتوو سەیری ئەوە دەکات درۆنەکان بەرەو کوێ دەچن.

A farmer wants to find unhealthy plants before they die, but a big field is hard to check on foot. A drone with a Multispectral camera photographs the whole field in one flight, and software turns the pictures into an NDVI map: healthy leaves score high, stressed ones low. How NDVI is worked out: Multispectral cameras and NDVI.

جووتیار دەیەوێت ڕووەکە نەخۆشەکان پێش ئەوەی بمرن بدۆزێتەوە، بەڵام پشکنینی کێڵگەیەکی گەورە بە پێ قورسە. درۆنێک بە کامێرای فرەشەبەنگ (Multispectral camera) لە یەک فڕیندا وێنەی هەموو کێڵگەکە دەگرێت و نەرمەواڵە وێنەکان دەکات بە نەخشەیەکی NDVI: گەڵای تەندروست نمرەی بەرز و گەڵای ماندوو نمرەی نزم وەردەگرن. چۆنیەتیی هەژمارکردنی NDVI: کامێرا فرەشەبەنگەکان و NDVI.

Example (invented data): Karwan grows wheat on the plain near Erbil. In April his NDVI map shows one pale patch. He walks there and finds small insects eating the leaves, so he treats only that patch, not the whole field. Measuring each part of a field and treating it on its own is called Precision agriculture: less water, fertiliser and spray are used, and the harvest is often better.

نموونە (زانیاریی نموونەیی): کاروان لە دەشتی نزیک هەولێر گەنم دەچێنێت. لە نیساندا نەخشەی NDVIـەکەی پەڵەیەکی کاڵ پیشان دەدات. دەچێتە ئەوێ و مێرووی بچووک دەبینێت کە گەڵاکان دەخۆن، بۆیە تەنیا ئەو پەڵەیە چارەسەر دەکات، نەک هەموو کێڵگەکە. پێوانی هەر بەشێکی کێڵگە و چارەسەرکردنی بە جیا پێی دەگوترێت کشتوکاڵی ورد: ئاو، پەین و دەرمانی کەمتر بەکار دەهێنرێت و زۆرجار بەرهەمەکەش باشترە.

Water is precious, especially in dry summers. Drones help farmers see where a field needs more or less water. A thermal camera shows the temperature of the leaves. A thirsty plant closes the tiny pores in its leaves to save water; it then stops cooling itself with water vapour and becomes warmer than its neighbours. A cold, wet spot can show a leaking pipe or a blocked drain.

ئاو بەنرخە، بەتایبەتی لە هاوینی وشکدا. درۆنەکان یارمەتی جووتیار دەدەن ببینێت کێڵگەکە لە کوێ ئاوی زیاتر یان کەمتری پێویستە. کامێرای گەرمی پلەی گەرمیی گەڵاکان پیشان دەدات. ڕووەکی تینوو کونیلە بچووکەکانی گەڵاکانی دادەخات بۆ ئەوەی ئاو بپارێزێت؛ ئیتر بە هەڵمی ئاو خۆی سارد ناکاتەوە و لە دراوسێکانی گەرمتر دەبێت. شوێنێکی سارد و تەڕ دەکرێت بۆرییەکی دزەکردوو یان ئاوەڕۆیەکی گیراو پیشان بدات.

A thermal picture is a clue, not an answer: sun, wind and the time of day change leaf temperatures. Before changing the watering, farmers compare it with the NDVI map and with soil-moisture sensors in the ground (see automatic watering in the IoT course).

وێنەی گەرمی نیشانەیەکە، نەک وەڵام: خۆر، با و کاتی ڕۆژ پلەی گەرمیی گەڵا دەگۆڕن. جووتیاران پێش گۆڕینی ئاودان، بەراوردی دەکەن لەگەڵ نەخشەی NDVI و هەستەوەرەکانی شێی خاک لە ناو زەویدا (بڕوانە ئاودانی خۆکار لە کۆرسی ئینتەرنێتی شتەکان).

Some farm drones do more than look: they spray. A Spraying drone is a large multirotor with a tank, a pump and nozzles. It flies planned lanes a few metres above the crop, kept on its line by RTK and at the right height by a downward-looking radar. It reaches hillside vineyards and wet fields where a tractor cannot go, and with an NDVI map it sprays only the sick patches. DJI, the biggest maker, says that more than 600,000 of its farm drones were working in over 100 countries at the end of 2025.

هەندێک درۆنی کشتوکاڵی تەنیا سەیر ناکەن: دەپرژێنن. درۆنی پرژێنەر فرەپەروانەیەکی (Multirotor) گەورەیە بە تانک، پەمپ و سەرەپرژێن. بە ڕیزی پلانکراو چەند مەترێک لە سەرووی بەروبوومەکەوە دەفڕێت؛ RTK لەسەر هێڵەکەی دەیهێڵێتەوە و ڕادارێک (Radar) کە بەرەو خوار دەڕوانێت بەرزییەکەی ڕێک ڕادەگرێت. دەگاتە باخی ترێی سەر گرد و کێڵگەی تەڕ کە تراکتۆر ناتوانێت بچێتە ناویان و بە نەخشەی NDVI تەنیا پەڵە نەخۆشەکان دەپرژێنێت. DJI، گەورەترین دروستکەر، دەڵێت لە کۆتایی ⁦2025⁩دا زیاتر لە ⁦600,000⁩ درۆنی کشتوکاڵیی ئەو لە زیاتر لە ⁦100⁩ وڵاتدا کاریان دەکرد.

Spraying from the air has stricter rules than flying a camera, because the wind can carry spray (drift) onto beehives, water, houses and people. In the USA a spray-drone company needs an agricultural aircraft operator certificate (14 CFR Part 137) and must follow the product label and the state's pesticide rules. In the EU, aerial spraying of pesticides has been banned since 2009 except by special permission; an easier route for some drone types, proposed in December 2025, was still being negotiated in November 2026. Wherever you are, ask the agriculture and aviation authorities first (Iraq and the Kurdistan Region) and stop when the wind is too strong.

پرژاندن لە ئاسمانەوە یاسای توندتری هەیە لە فڕاندنی کامێرا، چونکە با دەتوانێت پرژاوەکە ببات بۆ سەر کەندووی هەنگ، ئاو، خانوو و خەڵک. لە ئەمریکا کۆمپانیایەکی درۆنی پرژێنەر پێویستی بە بڕوانامەی کارپێکردنی فڕۆکەی کشتوکاڵی ⁦(14 CFR Part 137)⁩ هەیە و دەبێت ڕێنمایی سەر بەرهەمەکە و یاساکانی دەرمانی ویلایەتەکە جێبەجێ بکات. لە یەکێتیی ئەوروپا، پرژاندنی دەرمانی کشتوکاڵی لە ئاسمانەوە لە ⁦2009⁩ەوە قەدەغەیە مەگەر بە ڕێگەپێدانی تایبەت؛ ڕێگەیەکی ئاسانتر بۆ هەندێک جۆری درۆن، کە لە کانوونی یەکەمی ⁦2025⁩دا پێشنیار کرا، لە تشرینی دووەمی ⁦2026⁩دا هێشتا گفتوگۆی لەسەر دەکرا. لە هەر شوێنێک بیت، سەرەتا لە دەزگاکانی کشتوکاڵ و فڕۆکەوانی بپرسە (عێراق و هەرێمی کوردستان) و کاتێک با بەهێزە ڕابوەستە.

On a building site, time is money. A drone flies a mapping pattern over the site, and Photogrammetry turns hundreds of overlapping photos into an accurate 3D model and a photo map you can measure on (Photogrammetry: 3D from many photos). With ground control points or RTK, it is accurate to a few centimetres (Ground control points).

لە شوێنی بیناسازیدا کات پارەیە. درۆنێک بە نەخشەیەکی پلانکراو بەسەر شوێنەکەدا دەفڕێت و فۆتۆگرامێتری (Photogrammetry) سەدان وێنەی بەسەریەکداچوو دەکات بە مۆدێلێکی سێ ڕەهەندیی ورد و نەخشەیەکی وێنەیی کە دەتوانیت لەسەری بپێویت (فۆتۆگرامێتری: سێ ڕەهەند لە چەندین وێنە). بە خاڵەکانی کۆنترۆڵی زەمینی (Ground control point) یان RTK، وردییەکەی دەگاتە چەند سانتیمەترێک (خاڵەکانی کۆنترۆڵی زەمینی).

Example: a company building flats in Sulaymaniyah flies the same mission every Monday. Engineers compare each week's model with the plan: Is the foundation the right size? How much earth has been moved? How big is the gravel pile? To measure a pile, software splits the model into tiny squares, multiplies each square's area by its height and adds them up. In one study, drone volumes were within 4 % of a laser scan.

نموونە: کۆمپانیایەک کە لە سلێمانی شوقە دروست دەکات هەموو دووشەممەیەک هەمان فڕین دووپاتە دەکاتەوە. ئەندازیاران مۆدێلی هەر هەفتەیەک لەگەڵ پلانەکەدا بەراورد دەکەن: ئایا بناغەکە قەبارەی دروستە؟ چەند خۆڵ گوازراوەتەوە؟ کۆمەڵە چەوەکە چەندە گەورەیە؟ بۆ پێوانی کۆمەڵەیەک، نەرمەواڵە مۆدێلەکە دابەش دەکات بۆ چوارگۆشەی زۆر بچووک، ڕووبەری هەر چوارگۆشەیەک لە بەرزییەکەی دەدات و هەموویان کۆ دەکاتەوە. لە توێژینەوەیەکدا جیاوازیی قەبارەکانی درۆن لەگەڵ پێوانی لەیزەری کەمتر لە ⁦4 %⁩ بوو.

Drones also make big sites safer. A short flight shows the whole site from above: a deep trench with no fence, a blocked emergency exit, materials stacked too close to an edge. Managers see the problem early, without walking into danger.

درۆنەکان شوێنە گەورەکانیش سەلامەتتر دەکەن. فڕینێکی کورت هەموو شوێنەکە لە سەرەوە پیشان دەدات: چاڵێکی قووڵ بەبێ پەرژین، دەرگای فریاکەوتنی داخراو، کەرەستە کە زۆر نزیک لە لێوارێک کەڵەکە کراون. بەڕێوەبەران کێشەکە زوو دەبینن، بەبێ ئەوەی بچنە ناو مەترسییەوە.

The same idea, Drone inspection, is used on structures that are dangerous to climb: roofs, chimneys, bridges, power lines and towers, wind turbines and solar farms. A zoom camera finds cracks and rust; a thermal camera finds hot electrical joints and faulty solar cells (Thermal cameras). Keep your distance: steel and power lines can disturb the compass and the radio link. The drone collects the pictures; an engineer still decides what they mean.

هەمان بیرۆکە، پشکنین بە درۆن (Drone inspection)، بۆ ئەو بینایانە بەکاردێت کە سەرکەوتن بەسەریاندا مەترسیدارە: سەربان، دووکەڵکێش، پرد، هێڵ و تاوەری کارەبا، تووربینی با و وێستگەی خۆر. کامێرای زووم درز و ژەنگ دەدۆزێتەوە؛ کامێرای گەرمی جومگەی کارەبایی گەرم و خانەی خراپی پانێڵی خۆر دەدۆزێتەوە (کامێرا گەرمییەکان). دووری بپارێزە: ئاسن و هێڵی کارەبا دەتوانن قیبلەنما و پەیوەندیی ڕادیۆیی تێک بدەن. درۆنەکە وێنەکان کۆ دەکاتەوە؛ ئەندازیار هێشتا بڕیار دەدات واتایان چییە.

In a wildfire, smoke hides the fire from people and from ordinary cameras. A thermal camera sees heat, and its long-wave infrared passes through smoke far better than visible light. So a drone can map the fire edge and find hotspots: small hidden fires that can start the fire again. Heat maps are often made at night, when hot ground stands out most against the cool land. On the ground, IoT smoke sensors can raise the first alarm (Fires on the mountains).

لە ئاگری دارستاندا دووکەڵ ئاگرەکە لە خەڵک و لە کامێرای ئاسایی دەشارێتەوە. کامێرای گەرمی تیشکی گەرمی دەبینێت و ئەو ژێرسوورە (Infrared) شەپۆل درێژەی بەکاری دەهێنێت زۆر باشتر لە ڕووناکیی بینراو بە ناو دووکەڵدا تێدەپەڕێت. بۆیە درۆنێک دەتوانێت نەخشەی لێواری ئاگر بکێشێت و شوێنە گەرمەکان بدۆزێتەوە: ئاگری بچووکی شاراوە کە دەتوانن ئاگرەکە دووپاتە هەڵبگیرسێننەوە. نەخشەی گەرمی زۆرجار لە شەودا دروست دەکرێت، کاتێک زەویی گەرم لە ناو زەویی ساردا زیاتر دیار دەبێت. لەسەر زەویش هەستەوەرەکانی دووکەڵی IoT دەتوانن یەکەم ئاگادارکردنەوە بدەن (ئاگر لە شاخ: بۆنکردنی دووکەڵ بە هەستەوەر).

Firefighters use the map to decide where to send crews and water. But a private drone near a fire is dangerous: helicopters and water-bombing planes must stop until it leaves, and meanwhile the fire grows. US forest services put it simply: “If you fly, we can't.” Leave fire flights to the fire service.

ئاگرکوژێنەوەکان نەخشەکە بەکار دەهێنن بۆ ئەوەی بڕیار بدەن تیم و ئاو بۆ کوێ بنێرن. بەڵام درۆنێکی تایبەت لە نزیک ئاگر مەترسیدارە: هەلیکۆپتەر و فڕۆکەکانی ئاوڕشتن دەبێت ڕابوەستن تا ئەو دەڕوات و لەو ماوەیەدا ئاگرەکە گەورەتر دەبێت. دەزگاکانی دارستانی ئەمریکا بە سادەیی دەڵێن: «ئەگەر تۆ بفڕیت، ئێمە ناتوانین.» فڕین بۆ ئاگر بۆ دەزگای ئاگرکوژاندنەوە جێبهێڵە.

Search and rescue teams use drones to search large, steep places quickly. Imagine a hiker lost at night on Mount Halgurd. The drone flies lanes that overlap a little, so no strip is missed, and its thermal camera shows every warm spot. People check each one, because a warm rock or a goat can look like a person (A warm spot is not always a person). How AI helps rescuers sort the pictures is taught in Finding people after a disaster.

تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن (Search and rescue) درۆنەکان بەکار دەهێنن بۆ ئەوەی بە خێرایی لە شوێنی گەورە و لێژدا بگەڕێن. وای دابنێ شاخەوانێک بە شەو لە چیای هەڵگورد ون بووە. درۆنەکە بە چەند ڕیزێک دەفڕێت کە کەمێک بەسەریەکدا دەچن تا هیچ شریتێک بەجێ نەمێنێت و کامێرا گەرمییەکەی هەموو شوێنێکی گەرم پیشان دەدات. مرۆڤ هەر یەکێکیان دەپشکنێت، چونکە بەردێکی گەرم یان بزنێک دەکرێت لە مرۆڤ بچێت (شوێنێکی گەرم هەمیشە مرۆڤ نییە). ئەوەی ژیریی دەستکرد (Artificial intelligence) چۆن یارمەتی ڕزگارکەران دەدات بۆ ڕیزکردنی وێنەکان، لە وانەی دۆزینەوەی خەڵک دوای کارەسات فێر دەکرێت.

Snow is different. After an avalanche, a thermal camera cannot see a person under deep snow. Buried people are found with avalanche beacons (transceivers), probes and dogs. In a Norwegian trial, a drone carrying an avalanche transceiver found buried beacons, and its camera spotted ski tracks and the edges of the avalanche. Drones can make such searches faster and keep rescuers off dangerous slopes.

بەفر جیاوازە. دوای ڕنووی بەفر، کامێرای گەرمی ناتوانێت مرۆڤی ژێر بەفری قووڵ ببینێت. خەڵکی ژێر بەفر بە ئامێری ئاماژەدەری ڕنوو، شیشی پشکنین و سەگ دەدۆزرێنەوە. لە تاقیکردنەوەیەکی نەرویجیدا، درۆنێک کە ئامێرێکی وەرگری ئاماژەی ڕنووی هەڵگرتبوو ئاماژەدەرە شاردراوەکانی دۆزییەوە و کامێراکەی شوێنی تەختەی خلیسکێن و لێوارەکانی ڕنووەکەی بینی. درۆنەکان دەتوانن ئەم گەڕانانە خێراتر بکەن و ڕزگارکەران لە لێژایی مەترسیدار دوور بخەنەوە.

Roads to remote clinics can be long, broken or blocked, and some supplies cannot wait: a mother bleeding after childbirth needs blood now. On 14 October 2016 Rwanda launched the world's first national Drone delivery service, run by the company Zipline. Clinics ordered blood by text message. A small fixed-wing drone carried up to 1.5 kg, flew up to 150 km there and back, and dropped the box by parachute near the clinic, about 30 minutes after the order.

ڕێگای کلینیکە دوورەدەستەکان دەکرێت درێژ، تێکشکاو یان داخراو بن و هەندێک پێداویستی چاوەڕێ ناکات: دایکێک کە دوای منداڵبوون خوێنی لێ دەڕوات ئێستا خوێنی پێویستە. لە ⁦14⁩ی تشرینی یەکەمی ⁦2016⁩دا ڕواندا یەکەم خزمەتگوزاریی نیشتیمانیی گەیاندن بە درۆن لە جیهاندا دەست پێ کرد کە کۆمپانیای Zipline بەڕێوەی دەبرد. کلینیکەکان بە نامەی کورت (SMS) داوای خوێنیان دەکرد. درۆنێکی باڵجێگیری (Fixed-wing drone) بچووک تا ⁦1.5 kg⁩ هەڵدەگرت، تا ⁦150 km⁩ چوون و هاتن دەفڕی و سندووقەکەی بە پەڕەشووت لە نزیک کلینیکەکە فڕێ دەدا، نزیکەی ⁦30⁩ خولەک دوای داواکردن.

The idea spread. Ghana's service began on 24 April 2019, and Zipline later flew in more countries in Africa and in the USA; in July 2026 the company reported more than 2.5 million commercial deliveries (a company figure). For aid after disasters, see Delivering food and medicine. Here is one delivery, step by step:

بیرۆکەکە بڵاو بووەوە. خزمەتگوزارییەکەی غانا لە ⁦24⁩ی نیسانی ⁦2019⁩دا دەستی پێ کرد و دواتر Zipline لە وڵاتی تری ئەفریقا و لە ئەمریکاش فڕی؛ لە تەممووزی ⁦2026⁩دا کۆمپانیاکە ڕایگەیاند کە زیاتر لە ⁦2.5⁩ ملیۆن گەیاندنی بازرگانیی ئەنجام داوە (ژمارەی کۆمپانیاکە). بۆ یارمەتیدان دوای کارەسات، بڕوانە گەیاندنی خۆراک و دەرمان. ئەمە گەیاندنێکە، هەنگاو بە هەنگاو:

A delivery drone must put the parcel down without hurting anyone. There are three main ways. Parachute: Zipline's first drones release the box from about 20 m into a zone about as big as two parking spaces. Tether: Wing's drones hover about 7 m up and lower the parcel on a line, and Zipline's newer system lowers a small robot from up to about 90 m. Landing: the drone lands on a pad, leaves the parcel and takes off again; Matternet, whose M2 hospital drone holds a US type certificate, began regular flights between hospital sites in central London in 2026.

درۆنێکی گەیاندن دەبێت پاکەتەکە دابنێت بەبێ ئەوەی زیان بە کەس بگەیەنێت. سێ ڕێگەی سەرەکی هەیە. پەڕەشووت: یەکەم درۆنەکانی Zipline سندووقەکە لە بەرزیی نزیکەی ⁦20 m⁩ بەر دەدەن بۆ ناوچەیەک کە نزیکەی دوو شوێنی ڕاگرتنی ئۆتۆمبێلە. پەت: درۆنەکانی Wing لە بەرزیی نزیکەی ⁦7 m⁩ ڕادەوەستن و پاکەتەکە بە پەتێک دادەبەزێنن و سیستەمە نوێیەکەی Zipline ڕۆبۆتێکی (Robot) بچووک لە بەرزیی تا نزیکەی ⁦90 m⁩ دادەبەزێنێت. نیشتنەوە: درۆنەکە لەسەر شوێنی نیشتنەوە دادەنیشێت، پاکەتەکە بەجێ دەهێڵێت و دووپاتە هەڵدەفڕێت؛ درۆنی ⁦M2⁩ـی Matternet بۆ نەخۆشخانەکان بڕوانامەیەکی جۆری (Type certificate) ئەمریکیی هەیە و لە ⁦2026⁩دا فڕینی ڕێکوپێکی لە نێوان بنکەکانی نەخۆشخانە لە ناوەڕاستی لەندەن دەست پێ کرد.

In 2026 Wing (working with Walmart), Zipline and Amazon Prime Air (with its MK30 drone) were opening home-delivery sites in many US cities, mostly for small shop orders of a few kilograms at most.

لە ⁦2026⁩دا Wing (لەگەڵ Walmart)، Zipline و Amazon Prime Air (بە درۆنی ⁦MK30⁩) شوێنی گەیاندن بۆ ماڵیان لە زۆر شاری ئەمریکا دەکردەوە، زۆربەی بۆ داواکاریی بچووکی فرۆشگا کە زۆرترین چەند کیلۆیەکن.

Drone delivery is not magic. It fits light, urgent parcels on difficult routes, in calm weather, with permission to fly beyond the pilot's sight (BVLOS: see BVLOS: out of sight and BVLOS and the Part 108 rule) and a safe place to drop. Heavy or bulky goods, strong wind, rain and ice, crowds below and the noise that neighbours dislike are its limits, and cameras over gardens raise Privacy questions (Privacy: what a drone camera can see).

گەیاندن بە درۆن جادوو نییە. بۆ پاکەتی سووک و پەلە لە ڕێگای سەخت، لە کەشی هێمن، بە مۆڵەتی فڕین لە دەرەوەی بینینی فڕۆکەوان (دەرەوەی هێڵی بینین: بڕوانە فڕینی BVLOS و BVLOS و یاسای ⁦Part 108⁩) و شوێنێکی سەلامەتی دانان گونجاوە. کاڵای قورس یان گەورە، بای بەهێز، باران و سەهۆڵ، قەرەباڵغی لە خوارەوە و ئەو دەنگەی دراوسێکان پێی بێزارن سنوورەکانین و کامێرا لە سەرووی باخچەکانەوە پرسیاری تایبەتێتی دروست دەکات (تایبەتێتی: کامێرای درۆن چی دەبینێت).

Is it greener? That depends on the whole trip's Carbon footprint. A 2018 study in Nature Communications found that a small drone carrying a 0.5 kg parcel caused 54 % less greenhouse gas than a diesel van in California and 23 % less in Missouri, where much of the electricity comes from coal. But an 8 kg parcel on a bigger drone caused 50 % more than the van in Missouri. Multicopters can fly only about 4 km out, so delivery needs extra local warehouses, and their energy counts too.

ئایا بۆ ژینگە باشترە؟ ئەمە بەستراوەتەوە بە شوێنپێی کاربۆنی (Carbon footprint) هەموو گەشتەکە. توێژینەوەیەکی ⁦2018⁩ لە گۆڤاری Nature Communications دۆزییەوە کە درۆنێکی بچووک بە پاکەتێکی ⁦0.5 kg⁩ لە کالیفۆرنیا ⁦54 %⁩ و لە میسۆری ⁦23 %⁩ گازی گەرمخانەیی کەمتری لە ئۆتۆمبێلێکی دیزڵ دەردا؛ لە میسۆری بەشێکی زۆری کارەبا لە خەڵووزەوە دێت. بەڵام پاکەتێکی ⁦8 kg⁩ لەسەر درۆنێکی گەورەتر لە میسۆری ⁦50 %⁩ زیاتری لە ئۆتۆمبێلەکە دەردا. فرەپەروانەکان تەنیا دەتوانن نزیکەی ⁦4 km⁩ دوور بفڕن، بۆیە گەیاندن کۆگای ناوخۆیی زیادەی پێویستە و وزەی ئەو کۆگایانەش هەژمار دەکرێت.

Drones give television and film-makers views from the air that once needed a helicopter: a football match from above, a marathon through the city, a flood seen from the sky for the evening news, a smooth sweeping shot in a film. A gimbal keeps the camera steady (Cameras and gimbals), and live video reaches the broadcast van by radio or over the mobile network.

درۆنەکان دیمەنی ئاسمان دەدەنە تەلەفزیۆن و فیلمسازان کە پێشتر هەلیکۆپتەری پێویست بوو: یارییەکی تۆپی پێ لە سەرەوە، ماراسۆنێک بە ناو شاردا، لافاوێک لە ئاسمانەوە بۆ هەواڵی ئێوارە، وێنەیەکی نەرم و فراوان لە فیلمێکدا. گیمباڵ (Gimbal) کامێراکە جێگیر ڕادەگرێت (کامێرا و گیمباڵەکان) و ڤیدیۆی ڕاستەوخۆ بە ڕادیۆ یان بە ڕایەڵەی مۆبایل (Mobile network) دەگاتە ئۆتۆمبێلی پەخش.

Events mean crowds, and a falling drone can hurt people. In the EU's open category you may never fly over a crowd, and only the smallest drones may pass over single people at all; filming a big event needs a special authorisation (The open category). In Iraq, the ICAA's drone guide asks for permission even to take photos or video from a drone (Iraq and the Kurdistan Region). Ask the organiser and the authority, keep your distance, and never film or publish people without their consent. Festival light shows are a different job: see Light shows are choreography.

ڕووداو واتە قەرەباڵغی و درۆنێک کە دەکەوێتە خوارەوە دەتوانێت زیان بە خەڵک بگەیەنێت. لە جۆری کراوەی (Open category) یەکێتیی ئەوروپادا هەرگیز ناتوانیت بەسەر قەرەباڵغیدا بفڕیت و تەنیا بچووکترین درۆنەکان دەتوانن بەسەر تاکە کەسدا تێبپەڕن؛ وێنەگرتنی ڕووداوێکی گەورە ڕێگەپێدانی تایبەتی پێویستە (جۆری کراوە). لە عێراق، ڕێبەری درۆنی دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی مەدەنیی (Civil aviation authority) عێراق ⁦(ICAA)⁩ تەنانەت بۆ گرتنی وێنە و ڤیدیۆ لە درۆنەوە مۆڵەت داوا دەکات (عێراق و هەرێمی کوردستان). لە ڕێکخەر و دەسەڵاتداران بپرسە، دووری بپارێزە و هەرگیز بەبێ ڕەزامەندیی (Consent) خەڵک وێنەیان مەگرە و بڵاوی مەکەرەوە. نمایشەکانی ڕووناکیی درۆن (Drone light show) لە فێستیڤاڵەکاندا کارێکی ترن: بڕوانە نمایشی ڕووناکی ڕێکخستنی پێشوەختەیە.

Virtual tourism lets people visit a place without travelling. A drone hovers and turns, taking many overlapping photos; software stitches them into a 360° panorama, or builds a 3D model with photogrammetry. Visitors then look around on a phone or in a VR headset (Virtual reality): an Immersive experience in which you feel you are standing there.

گەشتیاریی گریمانەیی ڕێگە دەدات خەڵک بەبێ گەشتکردن سەردانی شوێنێک بکەن. درۆنێک ڕادەوەستێت و دەسووڕێتەوە و چەندین وێنەی بەسەریەکداچوو دەگرێت؛ نەرمەواڵە پێکیان دەدوورێتەوە بۆ دیمەنێکی ⁦360⁩ پلەیی، یان بە فۆتۆگرامێتری مۆدێلێکی سێ ڕەهەندی دروست دەکات. پاشان سەردانکەران بە مۆبایلی هۆشمەند (Smartphone) یان هێدسێتی VR (VR headset) سەیری دەوروبەر دەکەن (ڕاستیی گریمانەیی): ئەزموونێکی نوقمکەر (Immersive experience) کە هەست دەکەیت لەوێ وەستاویت.

Kurdistan has fine places to imagine this for. The Erbil Citadel, a UNESCO World Heritage Site since 2014, could become a 3D model that anyone in the world can walk around. Such records also protect heritage: if a wall is damaged, the model shows how it looked. Flying over heritage sites needs permission, and some are closed to drones.

کوردستان شوێنی جوانی هەیە بۆ ئەم کارە. قەڵای هەولێر، کە لە ⁦2014⁩ەوە یەکێکە لە شوێنەکانی میراتی جیهانیی یونسکۆ، دەکرێت ببێتە مۆدێلێکی سێ ڕەهەندی کە هەر کەسێک لە جیهاندا بتوانێت بە ناویدا بگەڕێت. ئەم تۆمارانە شوێنەواریش دەپارێزن: ئەگەر دیوارێک زیانی پێ بگات، مۆدێلەکە پیشان دەدات پێشتر چۆن بوو. فڕین بەسەر شوێنەوارە مێژووییەکاندا مۆڵەتی پێویستە و هەندێکیان بە ڕووی درۆنەکاندا داخراون.