Digital Citizenship: Footprints, Netiquette and Cyberbullyingهاووڵاتیبوونی دیجیتاڵی: شوێنپێ دیجیتاڵییەکان، ئادابی ئینتەرنێت و ئازاردانی سایبەری

Think of one ordinary day. You check the weather on your phone, follow a lecture online, send a voice message to your family, pay a bill with a banking app and order a book from an online shop. Communication, school, banking, shopping, entertainment and even transport now run partly online. A society that does more and more of its daily life with digital technology is a digital society.

ڕۆژێکی ئاسایی بهێنە بەرچاوت. لە مۆبایلەکەتدا سەیری کەشوهەوا دەکەیت، وانەیەک بە ئۆنلاین دەخوێنیت، نامەیەکی دەنگی بۆ خێزانەکەت دەنێریت، بە ئەپێکی (App) بانک پسوولەیەک دەدەیت و لە فرۆشگایەکی ئۆنلاینەوە داوای کتێبێک دەکەیت. پەیوەندیکردن، خوێندن، بانک، بازاڕکردن، کات بەسەربردن و تەنانەت گواستنەوەش ئێستا بەشێکیان بە ئۆنلاین دەکرێن. کۆمەڵگەیەک کە ژیانی ڕۆژانەی زیاتر و زیاتر بە تەکنەلۆجیای دیجیتاڵی بەڕێوە دەبات کۆمەڵگەیەکی دیجیتاڵییە.

Anyone who uses digital technology and the Internet is a netizen, a digital citizen. In a town, a citizen has rights — to be safe, to have privacy, to speak freely — and duties — to obey the law and to respect the neighbours. Online it is the same. Being a good netizen means using technology safely, ethically and legally: protecting yourself, treating other people well and staying within the law.

هەر کەسێک تەکنەلۆجیای دیجیتاڵی و ئینتەرنێت بەکار بهێنێت هاووڵاتیی دیجیتاڵییە. لە شارێکدا هاووڵاتی مافی هەیە — سەلامەتی، تایبەتێتی (Privacy)، ئازادیی قسەکردن — هەروەها ئەرکی هەیە — ڕەچاوکردنی یاسا و ڕێزگرتن لە دراوسێکان. لە ئینتەرنێتیشدا هەر وایە. هاووڵاتییەکی دیجیتاڵیی باش بوون واتە بەکارهێنانی تەکنەلۆجیا بە سەلامەتی، بە ئەخلاق و بەپێی یاسا: پاراستنی خۆت، هەڵسوکەوتی باش لەگەڵ خەڵکی تر و مانەوە لە ناو سنووری یاسادا.

This lesson has three parts: the trail you leave online (your digital footprint), the manners of good netizens (net, communication and social-media etiquette), and protecting each other (cyberbullying, trolls and the law at home).

ئەم وانەیە سێ بەشی هەیە: ئەو شوێنەوارەی بەجێی دەهێڵیت (شوێنپێ دیجیتاڵییەکەت)، ئادابی هاووڵاتییە دیجیتاڵییەکانی باش (ئادابی ئینتەرنێت، ئادابی پەیوەندیکردن و ئادابی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان) و پاراستنی یەکتر (ئازاردانی سایبەری، ترۆڵەکان و یاسا لە وڵاتی خۆمان).

Every time you go online you leave a trail of data behind you, like footprints in fresh snow. This trail is your digital footprint. It includes the websites you visit, the searches you type, the e-mails and messages you send, the posts, likes and comments you make, and the forms you fill in. It also includes technical details you never typed: your device's IP address (its address on the Internet), your location, and details of your device and browser. Such data about your data is called metadata.

هەر جارێک دەچیتە سەر ئینتەرنێت، شوێنەوارێک لە دراوە لە دوای خۆت بەجێ دەهێڵیت، وەک شوێنپێ لەسەر بەفری تازە. ئەم شوێنەوارە شوێنپێ دیجیتاڵییەکەت. سەردانەکانت بۆ تۆڕگەکان (Website)، ئەو شتانەی بەدوایاندا دەگەڕێیت، ئەو ئیمەیڵ و نامانەی دەینێریت، پۆست، لایک و کۆمێنتەکانت و ئەو فۆڕمانەی پڕیان دەکەیتەوە هەموویان دەگرێتەوە. هەروەها وردەکاریی تەکنیکی دەگرێتەوە کە هەرگیز نەتنووسیون: ناونیشانی IPـی (IP address) ئامێرەکەت (ناونیشانەکەی لە ئینتەرنێتدا)، شوێنی بوونت و زانیاری دەربارەی ئامێرەکەت و تۆڕگەڕەکەت (Web browser). ئەم جۆرە دراوەیە دەربارەی دراوەکانت پێی دەوترێت مێتاداتا.

The more you use the Internet, the longer the trail grows. That is not bad in itself — but it is good to know the trail is there, so that you think about what you write, upload, download and even browse.

هەتا زیاتر ئینتەرنێت بەکار بهێنیت، شوێنەوارەکە درێژتر دەبێت. ئەمە بە خۆی خراپ نییە — بەڵام باشە بزانیت ئەم شوێنەوارە هەیە، بۆ ئەوەی بیر لە نووسین، بارکردن (Upload)، دابەزاندن (Download) و تەنانەت سەیرکردنی شتەکان بکەیتەوە.

There are two kinds of footprint. An active footprint is data you share on purpose: a post, a comment, a review, an e-mail, a form you fill in, a photo you upload. A passive footprint is data collected without you doing anything special: your browsing history, the cookies that remember your visits, which apps you open and for how long, your location history and your IP address.

دوو جۆر شوێنپێ هەیە. شوێنپێی دیجیتاڵیی چالاک ئەو دراوەیە کە بە ئەنقەست هاوبەشی دەکەیت: پۆستێک، کۆمێنتێک، هەڵسەنگاندنێک، ئیمەیڵێک، فۆڕمێک کە پڕی دەکەیتەوە، وێنەیەک کە باری دەکەیت. شوێنپێی دیجیتاڵیی ناچالاک ئەو دراوەیە کە بێ ئەوەی کارێکی تایبەت بکەیت کۆ دەکرێتەوە: مێژووی گەڕانەکەت لە تۆڕگەڕدا، ئەو کووکییانەی (Cookie) سەردانەکانت لەبیر دەهێڵنەوە، کام ئەپەکان دەکەیتەوە و بۆ چەند کات، مێژووی شوێنەکانت و ناونیشانی IPـیەکەت.

A simple test: did you choose to share it? Then it is active. Was it recorded while you were doing something else? Then it is passive. The third-party cookies that follow you from site to site are explained in Cookies.

تاقیکردنەوەیەکی سادە: ئایا خۆت هەڵتبژارد هاوبەشی بکەیت؟ کەواتە چالاکە. ئایا لە کاتێکدا تۆمار کرا کە کارێکی ترت دەکرد؟ کەواتە ناچالاکە. ئەو کووکییانەی لایەنی سێیەم کە لە تۆڕگەیەکەوە بۆ تۆڕگەیەکی تر بەدوات دەکەون لە کووکییەکان ڕوون کراونەتەوە.

Footprints are kept in two places. On your own device, the web browser stores your browsing history, cookies, saved passwords and autofill data — the names, addresses and card numbers it offers to type for you. You can see all of these in the browser's settings, and you can delete them. On other people's computers: most of your footprint is stored on the servers of the apps and websites you use — the social network, the shop, the search engine. You cannot open those servers, and you do not decide how long they keep the data or what they do with it.

شوێنپێکان لە دوو شوێن هەڵدەگیرێن. لەسەر ئامێرەکەی خۆت: تۆڕگەڕ مێژووی گەڕانەکەت، کووکییەکان، تێپەڕەوشەی (Password) پاشەکەوتکراو و دراوەی پڕکردنەوەی خۆکار هەڵدەگرێت — ئەو ناو، ناونیشان و ژمارە کارتانەی پێشنیار دەکات لە جیاتی تۆ بیاننووسێت. هەموویان لە ڕێکخستنەکانی تۆڕگەڕەکەدا دەبینیت و دەتوانیت بیانسڕیتەوە. لەسەر کۆمپیوتەری کەسانی تر: زۆربەی شوێنپێ دیجیتاڵییەکەت لەسەر ڕاژەکارەکانی (Server) ئەپەکان و تۆڕگەکان هەڵدەگیرێت کە بەکاریان دەهێنیت — تۆڕە کۆمەڵایەتییەکە، فرۆشگاکە، بزوێنەری گەڕانەکە (Search engine). ناتوانیت ئەو ڕاژەکارانە بکەیتەوە و تۆ بڕیار نادەیت دراوەکە بۆ چەند کات هەڵدەگرن یان چی لێ دەکەن.

Whoever holds your footprints can use them — for good and for bad:

هەر کەسێک شوێنپێکانتی لا بێت دەتوانێت بەکاریان بهێنێت — بۆ باش و بۆ خراپ:

You can delete a post, a photo or even your whole account. But deleting removes your copy, not every copy:

دەتوانیت پۆستێک، وێنەیەک یان تەنانەت هەموو هەژماری بەکارهێنەرەکەت (User account) بسڕیتەوە. بەڵام سڕینەوە کۆپییەکەی خۆت لا دەبات، نەک هەموو کۆپییەکان:

So the safest rule is the old one: think before you post. If you would not like your teacher, a future employer or a stranger to see a photo in five years' time, do not upload it. In some places the law gives people a right to have their data erased, but even a law cannot pull back the copies other people have already saved.

بۆیە سەلامەتترین ڕێسا هەمان ڕێسا کۆنەکەیە: پێش پۆستکردن بیر بکەرەوە. ئەگەر پێت خۆش نییە مامۆستاکەت، خاوەنکارێکی داهاتوو یان کەسێکی نەناسراو پێنج ساڵی تر وێنەیەک ببینێت، باری مەکە. لە هەندێک شوێن یاسا مافی سڕینەوەی دراوە دەدات بە خەڵک، بەڵام تەنانەت یاساش ناتوانێت ئەو کۆپییانە بگەڕێنێتەوە کە کەسانی تر پێشتر پاشەکەوتیان کردوون.

Yes, they can — and they do. Before inviting someone to an interview, many employers search for the person's name. Universities, scholarship committees and even future in-laws sometimes look too. From what they find, they judge your attitude (how you talk to people, what you laugh at, whether you insult others) and your work ethic (are you reliable, careful and honest?).

بەڵێ، دەتوانن — و دەیکەن. پێش بانگهێشتکردنی کەسێک بۆ چاوپێکەوتن، زۆرێک لە خاوەنکاران بەدوای ناوی کەسەکەدا دەگەڕێن. زانکۆکان، لیژنەکانی زەمالە و تەنانەت خزمە داهاتووەکانیش هەندێک جار سەیر دەکەن. لەو شتانەی دەیدۆزنەوە، هەڵوێستت هەڵدەسەنگێنن (چۆن قسە لەگەڵ خەڵک دەکەیت، بە چی پێدەکەنیت، ئایا سووکایەتی بە خەڵک دەکەیت) و ئەخلاقی کارکردنت (ئایا جێی پشت پێبەستنیت، وریایت و ڕاستگۆیت؟).

The good news: a footprint can work for you as well. Helpful answers in a study group, a tidy page with your projects, polite and thoughtful comments — all of these show who you are at your best.

هەواڵی خۆش ئەوەیە کە شوێنپێ دەتوانێت بە سوودی تۆش کار بکات. وەڵامی بەسوود لە گرووپێکی خوێندندا، لاپەڕەیەکی ڕێکوپێک بە پرۆژەکانتەوە، کۆمێنتی بە ئەدەب و بیرلێکراوە — هەموویان پیشانی دەدەن لە باشترین شێوەتدا کێیت.

Netiquette (net + etiquette) is the set of good manners for the Internet. We follow manners when we meet people face to face; online we need them too. Good netizens are ethical, respectful and responsible. This screen and the next cover the first two. Being responsible — not bullying and not feeding trolls — comes later in the lesson.

ئادابی ئینتەرنێت کۆمەڵە ڕەفتارێکی باشە بۆ ئینتەرنێت. کاتێک ڕووبەڕوو خەڵک دەبینین ئاداب ڕەچاو دەکەین؛ لە ئینتەرنێتیشدا پێویستمان پێیەتی. هاووڵاتییە دیجیتاڵییەکانی باش پابەندی ئەخلاقن، ڕێزگرن و بەرپرسیارن. ئەم شاشەیە و شاشەی داهاتوو دوو یەکەمیان باس دەکەن. بەرپرسیاربوون — ئازارنەدان و خۆراک نەدان بە ترۆڵەکان — دواتر لەم وانەیەدا دێت.

Digital communication includes e-mail, text and voice messages, phone and video calls, forums, comments and posts. Three habits make it work well: be precise, be polite and be credible.

پەیوەندیکردنی دیجیتاڵی ئیمەیڵ، نامەی نووسراو و دەنگی، پەیوەندیی تەلەفۆنی و ڤیدیۆیی، فۆرەم، کۆمێنت و پۆست دەگرێتەوە. سێ خوو وا دەکەن باش کار بکات: ورد بە، بە ئەدەب بە و جێی متمانە بە.

Be polite whether the conversation is synchronous — happening in real time, like a chat, a call or a video meeting — or asynchronous — answered later, like e-mail, forum posts and comments. Even when you disagree, do not insult. If a message makes you angry, wait before you answer.

بە ئەدەب بە، جا گفتوگۆکە هاوکات بێت — لە هەمان کاتدا ڕوو بدات، وەک چات، پەیوەندیی تەلەفۆنی یان کۆبوونەوەی ڤیدیۆیی — یان ناهاوکات — دواتر وەڵام بدرێتەوە، وەک ئیمەیڵ، پۆستی فۆرەم و کۆمێنت. تەنانەت کاتێک ناکۆکیت، سووکایەتی مەکە. ئەگەر نامەیەک تووڕەی کردیت، پێش وەڵامدانەوە چاوەڕێ بکە.

Every message you write adds to your reputation. In forums and groups, people read a person's earlier comments before they trust that person's advice. So check your facts, admit your mistakes and say where your information comes from.

هەر نامەیەک دەینووسیت شتێک بۆ ناوبانگت زیاد دەکات. لە فۆرەم و گرووپەکاندا، خەڵک پێش متمانەکردن بە ئامۆژگارییەکانی کەسێک، کۆمێنتە کۆنەکانی دەخوێننەوە. بۆیە ڕاستییەکانت بپشکنە، دان بە هەڵەکانتدا بنێ و بڵێ زانیارییەکانت لە کوێوە هاتوون.

Social media are websites and apps where users create and share content — posts, photos, videos, comments — and interact with each other. Because millions of people can share and react within minutes, social media now shape politics (campaigns, protests, rumours), business (adverts, online shops, influencers), culture and education (study groups, video lessons). That power is why social-media manners matter.

تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ئەو تۆڕگە و ئەپانەن کە بەکارهێنەرەکان (User) ناوەڕۆکیان تێدا دروست دەکەن و هاوبەشی دەکەن — پۆست، وێنە، ڤیدیۆ، کۆمێنت — و کارلێک لەگەڵ یەکتر دەکەن. لەبەر ئەوەی ملیۆنان کەس دەتوانن لە چەند خولەکێکدا شتێک هاوبەش بکەن و کاردانەوەیان هەبێت، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ئێستا کاریگەری لەسەر سیاسەت (هەڵمەت، خۆپیشاندان، دەنگۆ)، بازرگانی (ڕیکلام، فرۆشگای ئۆنلاین، کاریگەرەکان)، کولتوور و پەروەردە (گرووپی خوێندن، وانەی ڤیدیۆیی) دادەنێن. ئەم هێزە هۆکاری گرنگیی ئادابی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانە.

When a post makes you shocked, angry or excited, stop — strong feelings are exactly what fake news is made to cause. Before you believe it or share it, ask three questions:

کاتێک پۆستێک تووشی شۆک، تووڕەیی یان خرۆشانت دەکات، بوەستە — هەستی بەهێز ڕێک ئەو شتەیە کە هەواڵی ساختە بۆی دروست دەکرێت. پێش ئەوەی باوەڕی پێ بکەیت یان بڵاوی بکەیتەوە، سێ پرسیار بکە:

If you are still not sure, do not share it. Sharing an untrue story 'just in case' helps it spread. This check follows the SIFT method (Stop, Investigate the source, Find better coverage, Trace to the original) that university libraries teach. How false news can harm a whole country is in Misinformation and fake news.

ئەگەر هێشتا دڵنیا نیت، بڵاوی مەکەرەوە. بڵاوکردنەوەی چیرۆکێکی ناڕاست «بۆ دڵنیایی» یارمەتیی بڵاوبوونەوەی دەدات. ئەم پشکنینە شوێن ڕێگای SIFT دەکەوێت (بوەستە، سەرچاوەکە بپشکنە، باسکردنی باشتر بدۆزەرەوە، بگەڕێوە بۆ سەرچاوە ڕەسەنەکە) کە کتێبخانەی زانکۆکان فێری دەکەن. هەواڵی ساختە چۆن دەتوانێت زیان بە هەموو وڵاتێک بگەیەنێت لە زڕزانیاری و هەواڵی ساختە هەیە.

You can upload almost anything. But once it is uploaded it sits on the platform's servers, and — as you saw — deleting it later does not remove every copy. Be especially careful with sensitive things: ID cards and passports, exam results, medical papers, your home address and private photos of yourself or of others.

دەتوانیت نزیکەی هەموو شتێک بار بکەیت. بەڵام کاتێک شتێک بار کرا، لەسەر ڕاژەکارەکانی پلاتفۆرمەکە دەمێنێتەوە و — وەک بینیت — سڕینەوەی دواتر هەموو کۆپییەکان لا نابات. بەتایبەتی ئاگاداری شتە هەستیارەکان بە: کارتی ناسنامە و پاسپۆرت، ئەنجامی تاقیکردنەوە، بەڵگەنامەی پزیشکی، ناونیشانی ماڵەکەت و وێنەی تایبەتی خۆت یان کەسانی تر.

Being responsible online starts with not hurting people. Cyberbullying is bullying with digital technology — on social media, in messaging apps, in online games or by phone. UNICEF describes it as repeated behaviour meant to scare, anger or shame the person who is targeted. Examples:

بەرپرسیاربوون لە ئینتەرنێتدا بە ئازارنەدانی خەڵک دەست پێ دەکات. ئازاردانی سایبەری ئازاردانە بە تەکنەلۆجیای دیجیتاڵی — لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، لە ئەپەکانی نامەناردن، لە یارییە ئۆنلاینەکان یان بە مۆبایل. UNICEF وەک ڕەفتارێکی دووبارە وەسفی دەکات کە مەبەستی ترساندن، تووڕەکردن یان شەرمەزارکردنی ئەو کەسەیە کە کراوەتە ئامانج. نموونەکان:

Some people, especially new users, feel that what happens online 'is not real'. It is. Victims can feel upset, ashamed or afraid, lose sleep and interest in things they used to enjoy, and stop going to school; in the worst cases cyberbullying has led to self-harm. And it is not anonymous: accounts, IP addresses, phone numbers and screenshots — footprints — can be traced back to the bully.

هەندێک کەس، بەتایبەتی بەکارهێنەرە نوێیەکان، هەست دەکەن ئەوەی لە ئینتەرنێتدا ڕوو دەدات «ڕاستەقینە نییە». ڕاستەقینەیە. قوربانییەکان دەکرێت خەمبار، شەرمەزار یان ترساو بن، خەو و حەزیان بۆ ئەو شتانە لەدەست بدەن کە پێشتر پێیان خۆش بوو و واز لە قوتابخانە بهێنن؛ لە خراپترین حاڵەتدا ئازاردانی سایبەری بووەتە هۆی ئازاردانی خۆ. هەروەها بێناو نییە: هەژمارەکان، ناونیشانەکانی IP، ژمارەی مۆبایل و وێنەکانی شاشە — واتە شوێنپێکان — دەکرێت بگەڕێنرێنەوە بۆ ئازاردەرەکە.

An Internet troll is someone who posts provoking, insulting or off-topic messages on purpose, just to start quarrels and upset people — often for fun. Trolls live on attention: every angry reply is 'food'. So the best answer is usually no answer: do not feed the troll. Keep the discussion on topic, or leave it.

ترۆڵ کەسێکە کە بە ئەنقەست نامەی وروژێنەر، سووکایەتیئامێز یان دوور لە بابەت بڵاو دەکاتەوە، تەنها بۆ نانەوەی شەڕەقسە و تووڕەکردنی خەڵک — زۆرجار بۆ خۆشی. ترۆڵەکان بە سەرنج دەژین: هەر وەڵامێکی تووڕە «خۆراکە». بۆیە زۆرجار باشترین وەڵام بێوەڵامییە: خۆراک مەدە بە ترۆڵ. گفتوگۆکە لەسەر بابەتەکە بهێڵەوە، یان جێی بهێڵە.

If a troll moves on to threats, to hate against a group of people, or to attacking one person again and again, it is no longer 'just trolling': treat it as bullying or abuse and report it.

ئەگەر ترۆڵێک بگوازێتەوە بۆ هەڕەشە، ڕق بەرامبەر گرووپێک لە خەڵک، یان هێرشکردنە سەر یەک کەس جار لە دوای جار، چیتر «تەنها ترۆڵکردن» نییە: وەک ئازاردان یان دەستدرێژی مامەڵەی لەگەڵ بکە و ڕاپۆرتی بکە.

If you are cyberbullied, remember first: it is not your fault, and you do not have to face it alone. Five steps help.

ئەگەر تووشی ئازاردانی سایبەری بوویت، سەرەتا لە بیرت بێت: تاوانی تۆ نییە و پێویست ناکات بە تەنها ڕووبەڕووی ببیتەوە. پێنج هەنگاو یارمەتیت دەدەن.

Listen and be kind. Do not join in or forward the post; help your friend save the evidence; report it (on most platforms you can report for someone else); and go with them to a trusted adult. Your support can make a real difference.

گوێی لێ بگرە و میهرەبان بە. بەشداری مەکە و پۆستەکە مەنێرە بۆ کەسانی تر؛ یارمەتیی هاوڕێکەت بدە بەڵگەکان بپارێزێت؛ ڕاپۆرتی بکە (لە زۆربەی پلاتفۆرمەکاندا دەتوانیت لە جیاتی کەسێکی تر ڕاپۆرت بکەیت)؛ و لەگەڵیدا بڕۆ بۆ لای گەورەیەکی جێی متمانە. پشتگیرییەکەت دەتوانێت جیاوازییەکی ڕاستەقینە دروست بکات.

Every big social network has a Report option. The exact words change from app to app and from update to update, but the steps are almost always the same:

هەموو تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، بەتایبەتی گەورەکان، بژاردەیەکیان بۆ ڕاپۆرتکردن (Report) هەیە. وشە وردەکان لە ئەپێکەوە بۆ ئەپێکی تر و لە نوێکردنەوەیەکەوە بۆ یەکێکی تر دەگۆڕێن، بەڵام هەنگاوەکان نزیکەی هەمیشە یەکن:

Some online acts are not only bad manners — they are crimes. In the Kurdistan Region, Law No. 6 of 2008 on preventing the misuse of telecommunication devices punishes using a phone, e-mail or the Internet to threaten or insult people, to spread fabricated news, or to publish private information that harms someone. Iraq as a whole has no dedicated cybercrime law in force as of October 2026 (a bill had its first reading in parliament on 6 July 2026 but has not passed), but general criminal law, mainly the Penal Code of 1969 — on threats, defamation and fraud — still applies. The details, dates and sources are in The law at home: Iraq and the Kurdistan Region.

هەندێک کاری ئۆنلاین تەنها ڕەفتاری خراپ نین — تاوانن. لە هەرێمی کوردستان، یاسای ژمارە ٦ی ساڵی ٢٠٠٨ دەربارەی ڕێگرتن لە خراپ بەکارهێنانی ئامێرەکانی پەیوەندیکردن سزای بەکارهێنانی مۆبایل، ئیمەیڵ یان ئینتەرنێت دەدات بۆ هەڕەشەکردن یان سووکایەتیکردن بە خەڵک، بڵاوکردنەوەی هەواڵی ساختە، یان بڵاوکردنەوەی زانیاریی تایبەت کە زیان بە کەسێک دەگەیەنێت. تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ عێراق بە گشتی یاسایەکی تایبەتی تاوانی سایبەریی (Cybercrime) کارپێکراوی نییە (پڕۆژەیاسایەک لە ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦دا یەکەم خوێندنەوەی لە پەرلەمان بۆ کرا، بەڵام پەسەند نەکراوە)، بەڵام یاسای گشتیی تاوانکاری، بە تایبەتی یاسای سزادانی ١٩٦٩ — دەربارەی هەڕەشە، ناوزڕاندن و فێڵ — هێشتا کار دەکات. وردەکاری، بەروار و سەرچاوەکان لە یاسا لە وڵاتی خۆمان: عێراق و هەرێمی کوردستان هەن.