Wi-Fi and Bluetooth Low Energy for IoTوای‌فای و بلووتووسی کەموزە بۆ IoT

Look around a modern home. The router's Wi-Fi carries the camera's video, the smart TV's films and the smart plug's commands. Close to you, Bluetooth links your watch, your earbuds and small tags and sensors to your phone. Together these two radios carry more than half of all IoT connections: in 2025 about 32 % of connected IoT devices used Wi-Fi and about 24 % used Bluetooth (IoT Analytics). All the wireless options are compared in Range, Speed and Power.

سەیری ماڵێکی ئەمڕۆیی بکە. وای‌فایی ڕێدۆزەکە (Router) ڤیدیۆی کامێراکە، فیلمەکانی تیڤیی هۆشمەند (Smart TV) و فەرمانەکانی پلاکە هۆشمەندەکە (Smart plug) دەگوازێتەوە. لە نزیکی خۆتەوە، Bluetooth کاتژمێرەکەت، گوێگرەکانت و تاگ و هەستەوەری (Sensor) بچووک بە مۆبایلەکەتەوە دەبەستێتەوە. ئەم دوو ڕادیۆیە پێکەوە زیاتر لە نیوەی هەموو پەیوەندییەکانی IoT هەڵدەگرن: لە ⁦2025⁩ـدا نزیکەی ⁦32%⁩ی ئامێرە بەستراوەکانی IoT وای‌فای و نزیکەی ⁦24%⁩ Bluetoothـیان بەکار هێنا ⁦(IoT Analytics)⁩. هەموو هەڵبژاردە بێتەلەکان لە وانەی هەڵبژاردنی تەکنەلۆجیایەکی بێتەل بەراورد کراون.

This lesson looks at both radios from the IoT side: not how fast they are, but how they serve many small devices from different makers, often running on batteries. How Wi-Fi itself works (bands, channels, security) is taught in Wireless LANs.

ئەم وانەیە لە لای IoTـەوە سەیری هەردوو ڕادیۆکە دەکات: نەک ئەوەی چەند خێران، بەڵکو چۆن خزمەتی ژمارەیەکی زۆر ئامێری بچووک لە دروستکەری جیاوازەوە دەکەن کە زۆرجار بە پاتری کار دەکەن. خودی کارکردنی وای‌فای (باند، کەناڵ و ئاسایش (Security)) لە ڕایەڵە ناوخۆییە بێتەلەکان دەخوێندرێت.

Wi-Fi is the everyday name of the IEEE 802.11 family of standards. Writing it is often called one of the IEEE's crowning achievements: its greatest success, the crown on top of its work. Each new version brought a new letter after 802.11: b (1999, slow and old), g, n, ac and ax, and after it be. Each one is faster and more stable than the last.

وای‌فای ناوی ڕۆژانەی خێزانی ستانداردەکانی ⁦802.11⁩ـی IEEEـە. نووسینی ئەم ستانداردە زۆرجار بە یەکێک لە دەستکەوتە پادشایانەکانی IEEE دادەنرێت (crowning achievement): گەورەترین سەرکەوتنی، وەک تاجێک لەسەر کارەکانی. هەر وەشانێکی نوێ پیتێکی نوێی لە دوای ⁦802.11⁩ هێنا: b (⁦1999⁩، هێواش و کۆن)، g، n، ac و ax و لە دوای ئەویش be. هەریەکەیان لە پێشووتر خێراتر و جێگیرترە.

Since 2018 the Wi-Fi Alliance also gives the generations simple numbers: 802.11n is Wi-Fi 4, ac is Wi-Fi 5, ax is Wi-Fi 6 and be is Wi-Fi 7 (dates and speeds: Wi-Fi generations). For IoT the newest letter matters less than you might think. Most Wi-Fi IoT boards, such as ESP32 boards and the Arduino UNO R4 WiFi with its ESP32-S3 module, use 802.11n at 2.4 GHz: slow next to a laptop, but far more than a sensor needs, and 2.4 GHz passes walls well. Newer chips such as the ESP32-C6 bring Wi-Fi 6 to IoT, mainly for its battery-saving features.

لە ⁦2018⁩ـەوە ⁦Wi-Fi Alliance⁩ ژمارەی سادەش بە نەوەکان دەدات: ⁦802.11n⁩ بریتییە لە وای‌فای 4، ac وای‌فای 5، ax وای‌فای 6 و be وای‌فای 7 (مێژوو و خێرایی: نەوەکانی وای‌فای). بۆ IoT نوێترین پیت هێندەی بیری لێ دەکەیتەوە گرنگ نییە. زۆربەی بۆردەکانی IoTـی وای‌فای، وەک بۆردەکانی ⁦ESP32⁩ و ⁦Arduino UNO R4 WiFi⁩ بە مۆدیولی ⁦ESP32-S3⁩ـەوە، ⁦802.11n⁩ لەسەر ⁦2.4 GHz⁩ بەکار دەهێنن: لە چاو لاپتۆپ هێواشە، بەڵام زۆر زیاترە لەوەی هەستەوەرێک پێویستیەتی و ⁦2.4 GHz⁩ باش بە دیواردا تێدەپەڕێت. چیپی (Microchip) نوێتر وەک ⁦ESP32-C6⁩ وای‌فای 6 بۆ IoT دەهێنن، بە تایبەتی بۆ تایبەتمەندییەکانی پاراستنی پاتری.

Everything in Wi-Fi rests on one basic idea — its foundational premise: interoperability. An access point from one company nearly always works with a Wi-Fi device from another. A phone from one maker connects to a router from another because both follow the same IEEE 802.11 standard, just as two people from different countries can talk when they share one language.

هەموو شتێکی وای‌فای لەسەر یەک بیرۆکەی بنەڕەتی وەستاوە: توانای پێکەوەکارکردن. خاڵێکی دەستڕاگەیشتن (Access point) لە کۆمپانیایەکەوە نزیکەی هەمیشە لەگەڵ ئامێرێکی وای‌فای لە کۆمپانیایەکی ترەوە کار دەکات. مۆبایلی دروستکەرێک بە ڕێدۆزی دروستکەرێکی ترەوە دەبەسترێت، چونکە هەردووکیان پەیڕەوی هەمان ستانداردی ⁦IEEE 802.11⁩ دەکەن، هەروەک دوو کەس لە دوو وڵاتی جیاواز دەتوانن قسە بکەن کاتێک یەک زمانیان هەیە.

For IoT this matters even more. A smart plug or a camera bought today must join whatever router the home already has, of any brand, with no special box in between. The same idea lets the different layers of an IoT system work together: Different makers, one language.

بۆ IoT ئەمە لەوەش گرنگترە. پلاکێکی هۆشمەند یان کامێرایەک کە ئەمڕۆ دەکڕدرێت دەبێت بچێتە ناو هەر ڕێدۆزێک کە ماڵەکە هەیەتی، لە هەر مارکەیەک بێت، بەبێ سندوقێکی تایبەت لە نێوانیاندا. هەمان بیرۆکە وا دەکات چینە جیاوازەکانی سیستەمێکی IoT پێکەوە کار بکەن: دروستکەری جیاواز، یەک زمان.

Two groups share the work. The IEEE writes the standard. The Wi-Fi Alliance, a group of companies that owns the name Wi-Fi, tests products against it. So a product that uses the brand name Wi-Fi has usually been certified: an independent lab tested it in many set-ups with other certified equipment, and it passed. You can trust it to work with other Wi-Fi devices. How alliances certify products is explained in IoT standards.

دوو کۆمەڵە کارەکە دابەش دەکەن. IEEE ستانداردەکە دەنووسێت. ⁦Wi-Fi Alliance⁩، کە کۆمەڵێک کۆمپانیایە و خاوەنی ناوی ⁦Wi-Fi⁩ـیە، بەرهەمەکان بەپێی ئەو ستانداردە تاقی دەکاتەوە. بۆیە بەرهەمێک کە ناوی بازرگانیی وای‌فای بەکار دەهێنێت زۆرجار پەسەند کراوە: تاقیگەیەکی سەربەخۆ لە زۆر ڕێکخستنی جیاوازدا لەگەڵ ئامێرە پەسەندکراوەکانی تر تاقیی کردۆتەوە و دەرچووە. دەتوانیت متمانە بکەیت کە لەگەڵ ئامێرەکانی تری وای‌فای کار دەکات. چۆنیەتیی پەسەندکردنی بەرهەم لەلایەن هاوپەیمانییەکانەوە لە ستانداردەکانی IoT ڕوون کراوەتەوە.

Certification also checks security: WPA3, today's Wi-Fi security, is mandatory for Wi-Fi CERTIFIED devices (Securing Wi-Fi). But the logo does not promise a fast link through your walls, and it says nothing about the maker's app, its cloud or future updates. Those are covered in IoT security.

پەسەندکردن ئاسایشیش دەپشکنێت: ⁦WPA3⁩، ئاسایشی ئەمڕۆی وای‌فای، بۆ ئامێرە ⁦Wi-Fi CERTIFIED⁩ـەکان ناچارییە (پاراستنی وای‌فای). بەڵام لۆگۆکە بەڵێنی پەیوەندییەکی خێرا بە نێو دیوارەکانتدا نادات و هیچ لەسەر ئەپی (App) دروستکەرەکە، هەورەکەی یان نوێکردنەوەکانی داهاتوو ناڵێت. ئەوانە لە ئاسایشی IoT باس کراون.

Wi-Fi 6 (IEEE 802.11ax) works in the 2.4 GHz and 5 GHz bands; Wi-Fi 6E adds the 6 GHz band, which is wider and less crowded, so it is faster with less traffic. Both reach up to 9.6 Gbit/s in theory — a total for all antennas under perfect conditions — which helps gaming, video calls and streaming. Wi-Fi 7 (802.11be) goes further: What Wi-Fi 6 and Wi-Fi 7 add.

وای‌فای 6 ⁦(IEEE 802.11ax)⁩ لە باندەکانی ⁦2.4 GHz⁩ و ⁦5 GHz⁩ـدا کار دەکات؛ وای‌فای ⁦6E⁩ باندی ⁦6 GHz⁩ زیاد دەکات کە فراوانتر و کەمقەرەباڵغترە، بۆیە خێراترە و هاتوچۆی کەمترە. هەردووکیان لە تیۆریدا تا ⁦9.6 Gbit/s⁩ دەگەن — کۆی هەموو ئەنتێناکان (Antenna) لە بارودۆخی تەواودا — کە یارمەتیی یاری، پەیوەندیی ڤیدیۆیی و پەخشی ڤیدیۆ دەدات. وای‌فای ⁦7 (802.11be)⁩ زیاتر دەڕوات: وای‌فای 6 و وای‌فای 7 چی زیاد دەکەن.

For IoT two other features matter more than speed. OFDMA lets the access point serve many small devices in one transmission instead of one after another. Target wake time (TWT) lets a device agree with the access point when it will next wake up; until then its radio is switched off. Both ends must support Wi-Fi 6 to use them.

بۆ IoT دوو تایبەتمەندیی تر لە خێرایی گرنگترن. OFDMA وا دەکات خاڵی دەستڕاگەیشتن لە یەک ناردندا خزمەتی زۆر ئامێری بچووک بکات، نەک یەک لە دوای یەک. کاتی دیاریکراوی بەئاگاهاتن (Target wake time) ⁦(TWT)⁩ وا دەکات ئامێرێک لەگەڵ خاڵی دەستڕاگەیشتندا ڕێک بکەوێت کە جاری داهاتوو کەی بەئاگا دێت؛ تا ئەو کاتە ڕادیۆکەی کوژاوەیە. بۆ بەکارهێنانیان دەبێت هەردوو لا پشتگیریی وای‌فای 6 بکەن.

Wi-Fi was designed for laptops and phones that move a lot of data. Its radio needs a strong transmitter and a sensitive receiver, and both draw a lot of current. The datasheet of the ESP32, a popular Wi-Fi chip, gives 180–240 mA while sending and about 100 mA while receiving, but only 0.01 mA in deep sleep: more than ten thousand times less. A BLE chip made for low power sends with about 5 mA.

وای‌فای بۆ لاپتۆپ و مۆبایل دیزاین کراوە کە دراوەی زۆر دەگوازنەوە. ڕادیۆکەی پێویستی بە نێرەرێکی بەهێز و وەرگرێکی هەستیار هەیە و هەردووکیان تەزووی زۆر دەکێشن. داتاشیتی ⁦ESP32⁩، چیپێکی ناسراوی وای‌فای، لە کاتی ناردندا ⁦180–240 mA⁩ و لە کاتی وەرگرتندا نزیکەی ⁦100 mA⁩ دەدات، بەڵام لە خەوی قووڵدا تەنیا ⁦0.01 mA⁩: زیاتر لە دە هەزار جار کەمتر. چیپێکی BLE کە بۆ وزەی کەم دروست کراوە بە نزیکەی ⁦5 mA⁩ دەنێرێت.

That is why most Wi-Fi IoT devices are plugged in: cameras, smart plugs, TVs, thermostats. A Wi-Fi device on a battery has to work in bursts: wake up, connect, send, and go back to deep sleep. A small coin cell is a poor match for Wi-Fi at all, because it is built for tiny currents, not bursts of 200 mA.

لەبەر ئەمە زۆربەی ئامێرەکانی IoTـی وای‌فای بە کارەباوە بەستراون: کامێرا، پلاکی هۆشمەند، تیڤی، تێرمۆستات (Thermostat). ئامێرێکی وای‌فای کە بە پاتری کار دەکات دەبێت بە پچڕپچڕی کار بکات: بەئاگا بێت، ببەسترێتەوە، بنێرێت و بگەڕێتەوە ناو خەوی قووڵ. پاترییەکی دوگمەیی بچووک هەر بە کەڵکی وای‌فای نایەت، چونکە بۆ تەزووی زۆر کەم دروست کراوە، نەک بۆ کێشانی کورت و بەهێزی ⁦200 mA⁩.

In industry two uses are ideal for Wi-Fi. Barcode scanners in factories and warehouses send each scan at once to the stock system, and connected machines report their status and faults over the same network. Two benefits make this easy: enterprise buildings already have Wi-Fi coverage almost everywhere, so there is no new network to build, and Wi-Fi chipsets and modules are inexpensive.

لە پیشەسازیدا دوو بەکارهێنان بۆ وای‌فای گونجاون. خوێنەرەوەکانی بارکۆد (Barcode reader) لە کارگە و کۆگاکاندا هەر خوێندنەوەیەک دەستبەجێ بۆ سیستەمی کۆگا دەنێرن و ئامێرە بەستراوەکان دۆخ و تێکچوونەکانی خۆیان بە هەمان ڕایەڵە (Network) ڕادەگەیەنن. دوو سوود ئەمە ئاسان دەکەن: بیناکانی کۆمپانیاکان پێشتر نزیکەی لە هەموو شوێنێک وای‌فاییان هەیە، بۆیە پێویست بە دروستکردنی ڕایەڵەیەکی نوێ ناکات و چیپ و مۆدیولەکانی وای‌فای هەرزانن.

Ordinary Wi-Fi reaches about one building. For sensors spread over a farm or a campus there is Wi-Fi HaLow (IEEE 802.11ah), which works below 1 GHz with about 1 km of range and low power; it is compared with the other long-range options in Range, Speed and Power.

وای‌فایی ئاسایی نزیکەی بینایەک دەگرێتەوە. بۆ هەستەوەرەکان کە بە سەر کێڵگە یان کەمپێکدا بڵاو بوونەتەوە، Wi-Fi HaLow ⁦(IEEE 802.11ah)⁩ هەیە کە لە خوار ⁦1 GHz⁩ بە مەودای سیگناڵی (Range (wireless)) نزیکەی ⁦1 km⁩ و وزەی کەم کار دەکات؛ لەگەڵ هەڵبژاردەکانی تری دووریی زۆر لە وانەی هەڵبژاردنی تەکنەلۆجیایەکی بێتەل بەراورد کراوە.

Bluetooth is very popular in consumer electronics: the devices ordinary people buy for daily life, such as phones, tablets, TVs, headphones, speakers, smartwatches and game consoles. Interest is also growing in Bluetooth in industrial settings — factories, warehouses, power plants and construction sites — mainly because it is among the cheapest wireless technologies. Its odd name comes from a Viking king (Why “Bluetooth”?).

Bluetooth لە ئەلیکترۆنیاتی بەکاربەردا زۆر بەناوبانگە: ئەو ئامێرانەی خەڵکی ئاسایی بۆ ژیانی ڕۆژانە دەیانکڕن، وەک مۆبایل، تابلێت، تیڤی، هێدفۆن، بڵندگۆ، کاتژمێری هۆشمەند و ئامێری یاری. حەزکردن لە Bluetooth لە ژینگەی پیشەسازیشدا زیاد دەکات — کارگە، کۆگا، وێستگەی کارەبا و شوێنی بیناسازی — بە تایبەتی چونکە یەکێکە لە هەرزانترین تەکنەلۆجیا بێتەلەکان. ناوە سەیرەکەی لە پاشایەکی ڤایکینگەوە هاتووە (بۆچی ناوی Bluetoothـە؟).

But Bluetooth is really two radios. Bluetooth Classic streams continuously: music to headphones, a file to a laptop. Bluetooth Low Energy (BLE), added in Bluetooth 4.0 in 2010 and once sold as Bluetooth Smart, is a version made to save battery and send small bits of data now and then, not music or big files — perfect for sensors and small devices. Most phones contain both.

بەڵام Bluetooth لە ڕاستیدا دوو ڕادیۆیە. Bluetoothـی کلاسیک بە بەردەوامی دەنێرێت: مۆسیقا بۆ هێدفۆن، فایلێک بۆ لاپتۆپ. بلووتووسی کەموزە ⁦(BLE)⁩، کە لە Bluetooth ⁦4.0⁩ـدا لە ⁦2010⁩ زیاد کرا و جاران بە ناوی Bluetooth Smart دەفرۆشرا، وەشانێکە بۆ پاراستنی پاتری و ناردنی بڕی بچووکی دراوە جار بە جار دروست کراوە، نەک مۆسیقا یان فایلی گەورە — بۆ هەستەوەرەکان و ئامێری بچووک تەواوە. زۆربەی مۆبایلەکان هەردووکیان تێدایە.

Both share the 2.4 GHz band with Wi-Fi, but their channels are different, so a Classic-only device cannot talk to an LE-only device. Short links around one person are explained in Bluetooth, mobile networks and satellites.

هەردووکیان باندی ⁦2.4 GHz⁩ لەگەڵ وای‌فای هاوبەش دەکەن، بەڵام کەناڵەکانیان جیاوازن، بۆیە ئامێرێک کە تەنیا کلاسیکی هەیە ناتوانێت لەگەڵ ئامێرێک قسە بکات کە تەنیا LEـی هەیە. پەیوەندیی کورت لە دەوری یەک کەسدا لە Bluetooth، ڕایەڵەکانی مۆبایل و مانگە دەستکردەکان ڕوون کراوەتەوە.

Bluetooth usually works between two or more paired or connected devices, and one of them acts as the 'access point': a central device that the others connect to, usually a phone or a device made for the job. In BLE the two roles have names. The peripheral is the small device: a sensor, a tag, a watch. It advertises — every few milliseconds to a few seconds it sends a short packet on the three advertising channels that says, in effect, 'I am here, and this is what I measure'.

Bluetooth زۆرجار لە نێوان دوو یان زیاتر ئامێری جووتکراو یان بەستراودا کار دەکات و یەکێکیان کاری «خاڵی دەستڕاگەیشتن» دەکات: ئامێرێکی ناوەندی کە ئەوانی تر پەیوەندیی پێوە دەکەن، زۆرجار مۆبایلێک یان ئامێرێک کە بۆ ئەو کارە دروست کراوە. لە BLEـدا ئەم دوو ڕۆڵە ناویان هەیە. ئامێری لاوەکی ئامێرە بچووکەکەیە: هەستەوەرێک، تاگێک، کاتژمێرێک. ڕاگەیاندنی BLE دەکات — هەر چەند میلیچرکە یان چەند چرکەیەک جارێک پاکێتێکی (Packet) کورت لەسەر سێ کەناڵی ڕاگەیاندن دەنێرێت کە بە کورتی دەڵێت: «من لێرەم و ئەمە ئەو شتەیە کە دەیپێوم».

The central — a phone, a tablet or a gateway — scans for these packets, chooses a device and connects; after that the two talk at agreed moments. Inside the peripheral, data is kept as characteristics (such as a temperature value) grouped into services; the central reads them or subscribes to changes. A beacon only advertises and never connects. When the central is a gateway, it passes the data on to the internet: the device-to-gateway model.

ئامێری ناوەندی — مۆبایل، تابلێت یان دەروازەی ڕایەڵە (Gateway) — بۆ ئەم پاکێتانە دەپشکنێت، ئامێرێک هەڵدەبژێرێت و پەیوەندیی پێوە دەکات؛ دوای ئەوە هەردووکیان لە کاتە ڕێککەوتووەکاندا قسە دەکەن. لەناو ئامێری لاوەکیدا، دراوە وەک تایبەتمەندی (characteristic، بۆ نموونە بەهای پلەی گەرمی) هەڵدەگیرێت کە لە ناو خزمەتگوزارییەکاندا (service) کۆ کراونەتەوە؛ ئامێری ناوەندی دەیانخوێنێتەوە یان بەشداری دەکات بۆ ئەوەی گۆڕانەکانی پێ بگات. بیکن (beacon) تەنیا ڕادەگەیەنێت و هەرگیز پەیوەندی ناکات. کاتێک ئامێری ناوەندی دەروازەی ڕایەڵەیە، دراوەکە بۆ ئینتەرنێت (Internet) دەگوازێتەوە: مۆدێلی ئامێر بۆ دەروازە.

Three industrial uses suit BLE well. The first is light control: switching lights on or off, or changing their brightness, without wires in factories, warehouses or offices — for example a warehouse worker with a Bluetooth tablet. BLE saves energy and needs neither a big Wi-Fi network nor new cabling; the lights of a whole building often form a Bluetooth Mesh.

سێ بەکارهێنانی پیشەسازی بۆ BLE زۆر گونجاون. یەکەمیان کۆنترۆڵی ڕووناکییە: هەڵکردن و کوژاندنەوەی گڵۆپەکان یان گۆڕینی ڕووناکییەکەیان بەبێ وایەر لە کارگە، کۆگا یان نووسینگەدا — بۆ نموونە کرێکارێکی کۆگا بە تابلێتێکی Bluetoothـەوە. BLE وزە دەپارێزێت و نە پێویستی بە ڕایەڵەیەکی گەورەی وای‌فای هەیە و نە بە کێبڵی نوێ؛ گڵۆپەکانی بینایەکی تەواو زۆرجار Bluetooth Mesh پێک دەهێنن.

The second is proximity monitoring: detecting how close a person, a machine or a vehicle is. A worker who comes too close to a dangerous machine triggers a warning on a supervisor's phone; BLE badges or wristbands send the signals that show location or distance. The receiver estimates distance from signal strength; Channel Sounding, added in Bluetooth 6.0 in 2024, measures it far more precisely. The third use, tracking boxes, comes next.

دووەمیان چاودێریکردنی نزیکییە: زانینی ئەوەی کەسێک، ئامێرێک یان ئۆتۆمبێلێک چەند نزیکە. کرێکارێک کە زۆر لە ئامێرێکی مەترسیدار نزیک دەبێتەوە ئاگادارییەک لەسەر مۆبایلی سەرپەرشتێک دروست دەکات؛ کارتی ناسنامە یان بازنی BLE ئەو سیگناڵانە (Signal) دەنێرن کە شوێن یان دووری پیشان دەدەن. وەرگرەکە دووری لە بەهێزیی سیگناڵەوە مەزەندە دەکات؛ Channel Sounding، کە لە ⁦2024⁩ـدا لە Bluetooth ⁦6.0⁩ـدا زیاد کرا، زۆر وردتر دەیپێوێت. بەکارهێنانی سێیەم، بەدواداچوونی سندوقەکان، لە دواوە دێت.

The third use is the disposable asset tracker. Disposable means used once or for a short time; an asset is a valuable thing, such as a box, a package or a tool; a tracker is a small device that tells where something is. Picture a car factory in Erbil that sends spare parts to a workshop in Duhok. Each box gets a cheap BLE tag. Workers follow the boxes with an app on a phone or tablet in the warehouse, and when they leave and arrive. After delivery the tag is thrown away, like a one-use plastic bag.

بەکارهێنانی سێیەم تراکەری یەکجارییە بۆ بەدواداچوونی کەلوپەل (Asset tracking). یەکجاری واتە بۆ یەک جار یان بۆ ماوەیەکی کورت بەکار دێت؛ کەلوپەل (asset) شتێکی بەنرخە، وەک سندوق، پاکەت یان ئامراز؛ تراکەر ئامێرێکی بچووکە کە دەڵێت شتێک لە کوێیە. کارگەیەکی ئۆتۆمبێل لە هەولێر وێنا بکە کە پارچەی یەدەگ بۆ وەرشەیەک لە دهۆک دەنێرێت. هەر سندوقێک تاگێکی BLEـی هەرزانی پێوە دەنووسێنرێت. کرێکاران بە ئەپێک لەسەر مۆبایل یان تابلێت لە کۆگاکەدا و لە کاتی ڕۆیشتن و گەیشتندا بەدوای سندوقەکاندا دەچن. دوای گەیاندن تاگەکە فڕێ دەدرێت، وەک کیسەیەکی نایلۆنی یەکجاری.

A BLE tag does not know where it is: it has no GPS. It only advertises its ID to whatever is a few metres away, and the phone that hears it records the place and the time. Each tag also holds a small battery, so collect used tags for recycling instead of the bin.

تاگی BLE نازانێت لە کوێیە: GPSـی نییە. تەنیا ناسنامەکەی بۆ هەر شتێک ڕادەگەیەنێت کە چەند مەترێک لێیەوە دوور بێت و ئەو مۆبایلەی دەیبیستێت شوێن و کاتەکە تۆمار دەکات. هەر تاگێک پاترییەکی بچووکیشی تێدایە، بۆیە لە جیاتی تەنەکەی خۆڵ، تاگە بەکارهاتووەکان بۆ دووپاتە بەکارهێنانەوە کۆ بکەرەوە.

Watch Box 17 travel. The phone in the Erbil factory registers the tag, a scan at the door records the departure, and the workshop's phone in Duhok records the arrival. On the road nobody hears the tag, because BLE reaches only metres. For live updates on the way, the truck would need a gateway with a mobile connection: that is cellular IoT.

سەیری گەشتی سندوقی ⁦17⁩ بکە. مۆبایلەکەی کارگەی هەولێر تاگەکە تۆمار دەکات، خوێندنەوەیەک لە دەرگاکەدا ڕۆیشتنەکە تۆمار دەکات و مۆبایلەکەی وەرشەکە لە دهۆک گەیشتنەکە تۆمار دەکات. لە ڕێگادا کەس گوێی لە تاگەکە نابێت، چونکە BLE تەنیا چەند مەترێک دەگرێتەوە. بۆ زانیاریی ڕاستەوخۆ لە ڕێگادا، بارهەڵگرەکە پێویستی بە دەروازەیەکی ڕایەڵە دەبێت کە پەیوەندیی ڕایەڵەی مۆبایلی (Mobile network) هەبێت: ئەمە پێی دەوترێت IoTـی خانەیی.

BLE's benefits fit small devices well:

سوودەکانی BLE زۆر لەگەڵ ئامێری بچووک دەگونجێن:

BLE's range is usually about 10 m, but it depends on the radio, its power, the antenna and the walls: the Bluetooth SIG gives anything from less than a metre to more than a kilometre, using the long-range (Coded) mode added in Bluetooth 5 in 2016. As of November 2026 the newest version is Bluetooth 7.0 (November 2026), which adds an optional faster mode, High Data Throughput, nearly four times the old top speed (up to 7.5 Mbit/s); products with it are expected from 2027. New features are optional, so a version number alone does not tell you what a product supports.

مەودای سیگناڵی BLE زۆرجار نزیکەی ⁦10⁩ مەترە، بەڵام پشت بە ڕادیۆکە، هێزەکەی، ئەنتێناکە و دیوارەکان دەبەستێت: Bluetooth SIG لە کەمتر لە مەترێکەوە تا زیاتر لە کیلۆمەترێک دەڵێت، بە دۆخی دووریی زۆر ⁦(Coded)⁩ کە لە ⁦2016⁩ـدا لە Bluetooth 5ـدا زیاد کرا. تا تشرینی دووەمی ⁦2026⁩ نوێترین وەشان Bluetooth ⁦7.0⁩ـە (تشرینی دووەمی ⁦2026⁩)، کە دۆخێکی خێراتری ئارەزوومەندانە زیاد دەکات بە نزیکەی چوار ئەوەندەی خێرایی پێشوو و چاوەڕێ دەکرێت لە ⁦2027⁩ـەوە لە بەرهەمەکاندا بێت؛ تایبەتمەندییە نوێیەکان ئارەزوومەندانەن، بۆیە تەنیا ژمارەی وەشان پێت ناڵێت بەرهەمێک پشتگیریی چی دەکات.

A device is either awake, with a high current, or asleep, with a tiny one. Its average current decides how long the battery lasts:

ئامێرێک یان بەئاگایە و تەزووی زۆرە، یان خەوتووە و تەزووی زۆر کەمە. تێکڕای تەزوو دیاری دەکات پاترییەکە چەند دەمێنێت:

The bars in the figure come from the same method. Wi-Fi waking for 2 s at 150 mA every 10 minutes gives $\frac{150 \times 2 + 0.01 \times 598}{600} \approx 0.51\,\mathrm{mA}$, so a 2,500 mAh battery lasts about 4,900 hours, around 7 months.

شریتەکانی وێنەکە بە هەمان ڕێگا دەرهێنراون. وای‌فای کە هەر ⁦10⁩ خولەک بۆ ⁦2 s⁩ بە ⁦150 mA⁩ بەئاگا دێت تێکڕای $\frac{150 \times 2 + 0.01 \times 598}{600} \approx 0.51\,\mathrm{mA}$ دەدات، بۆیە پاترییەکی ⁦2,500 mAh⁩ نزیکەی ⁦4,900⁩ کاتژمێر دەمێنێت، نزیکەی 7 مانگ.

Two questions decide most cases. Is the device plugged in, or does it move a lot of data such as video? Choose Wi-Fi. Does it run on a small battery, send a little data now and then, and have a phone or hub within a few tens of metres? Choose BLE. Many products carry both radios: BLE to set them up from a phone, Wi-Fi to do the work — many smart plugs and Matter devices are set up this way. If neither fits, the device is too far from phones and routers: see cellular IoT and LPWAN. The full trade-off between range, speed and power is in Range, Speed and Power.

دوو پرسیار زۆربەی حاڵەتەکان یەکلا دەکەنەوە. ئایا ئامێرەکە بە کارەباوە بەستراوە، یان دراوەی زۆر وەک ڤیدیۆ دەگوازێتەوە؟ وای‌فای هەڵبژێرە. ئایا بە پاترییەکی بچووک کار دەکات، دراوەی کەم جار بە جار دەنێرێت و مۆبایلێک یان هەبێک لە دووریی چەند دە مەترێکدا هەیە؟ BLE هەڵبژێرە. زۆر بەرهەم هەردوو ڕادیۆکەیان تێدایە: BLE بۆ ڕێکخستنیان لە مۆبایلەوە، وای‌فای بۆ کارکردن — زۆر پلاکی هۆشمەند و ئامێری Matter بەم شێوەیە ڕێک دەخرێن. ئەگەر هیچیان نەگونجا، ئامێرەکە لە مۆبایل و ڕێدۆزەکان زۆر دوورە: بڕوانە IoTـی خانەیی و ڕایەڵەی فراوانی کەموزە. هاوسەنگیی تەواوی نێوان مەودای سیگناڵ، خێرایی و وزە لە وانەی هەڵبژاردنی تەکنەلۆجیایەکی بێتەلدایە.