CêIT Homeسەرەکی
Glossaryفەرهەنگی زاراوەکان
Internet of Things (IoT)ئینتەرنێتی شتەکان ⁦(IoT)⁩

Chapterبەش 6 · Lectureوانە 6.6

Cellular IoT: 4G, 5G, LTE-M and NB-IoTIoTـی خانەیی: ⁦4G⁩، ⁦5G⁩، LTE-M و NB-IoT

How IoT devices use the mobile network: what cellular gives (coverage, movement, licensed spectrum) and what it imposes (modem, plan, energy), why classic 4G suits fleets and connected cars, how LTE-M and NB-IoT bring cellular to battery devices with deep coverage, PSM and eDRX, what 5G and RedCap add, and what the 2G and 3G switch-offs mean, also in Iraq.

ئامێرەکانی IoT چۆن بەکار دەهێنن: چی دەدات (گەیشتن، جووڵە، ) و چی دەسەپێنێت (، پلان، وزە)، بۆچی ⁦4G⁩ـی ئاسایی بۆ ئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیا و ئۆتۆمبێلی بەستراو دەگونجێت، و چۆن بە گەیشتنی قووڵ، و بۆ ئامێری پاترییدار دەهێنن، ⁦5G⁩ و چی زیاد دەکەن و کوژاندنەوەی ⁦2G⁩ و ⁦3G⁩ چ واتایەکی هەیە، لە عێراقیشدا.

29 min read33 خولەک خوێندنەوە · 23 stepsهەنگاو

What you will learnچی فێر دەبیت

  • Explain what the mobile network gives IoT devices and the three costs it imposes.
  • Describe why classic 4G fits fleets and connected cars but not coin-cell sensors.
  • Compare LTE-M and NB-IoT, and explain deep coverage, PSM and eDRX.
  • Say what 5G and RedCap add for IoT, and plan for the 2G and 3G switch-offs.
  • ڕوون بکەیتەوە چی بە ئامێرەکانی IoT دەدات و ئەو سێ تێچووەی دەیسەپێنێت.
  • وەسف بکەیت بۆچی ⁦4G⁩ـی ئاسایی بۆ ئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیا و ئۆتۆمبێلی بەستراو دەگونجێت بەڵام بۆ دوگمەیی ناگونجێت.
  • و بەراورد بکەیت و گەیشتنی قووڵ، و ڕوون بکەیتەوە.
  • بڵێیت ⁦5G⁩ و چی بۆ IoT زیاد دەکەن و بۆ کوژاندنەوەی ⁦2G⁩ و ⁦3G⁩ پلان دابنێیت.

Your phone's network, now for machinesڕایەڵەی مۆبایلەکەت، ئێستا بۆ ئامێرەکانیش

Look at the SIM card in your phone. In Iraq it probably comes from an operator such as Asiacell or Korek. That small card connects you to a mobile network, also called a cellular network because it is built from many radio cells. Through it you make voice calls, watch YouTube and chat on WhatsApp almost anywhere. These networks are well established for people: they give reliable broadband, fast internet that carries voice and video.

سەیری سیمکارتی مۆبایلەکەت بکە، کە جۆرێکە لە . لە عێراق بە ئەگەری زۆر لە کۆمپانیایەکی وەک Asiacell یان Korekـەوە هاتووە. ئەو کارتە بچووکە بە دەتبەستێتەوە، کە پێی دەوترێت خانەیی، چونکە لە چەندین ڕادیۆیی پێک هاتووە. بەهۆیەوە لە نزیکەی هەموو شوێنێک پەیوەندی دەکەیت، سەیری YouTube دەکەیت و لە WhatsApp قسە دەکەیت. ئەم ڕایەڵانە بۆ خەڵک بە باشی جێگیر بوون: متمانەپێکراو دەدەن، واتە خێرا کە دەنگ و ڤیدیۆ هەڵدەگرێت.

Machines can use the same towers. A meter, a car or a truck with its own SIM sends data over the mobile network exactly as your phone does: this is called cellular IoT. How cells, base stations, handover and the generations from 1G to 6G work is taught in Cellular Networks and Mobile Generations. This lesson asks what cellular gives IoT, what it costs, and which cellular technologies were made for IoT.

ئامێرەکانیش دەتوانن هەمان تاوەر بەکار بهێنن. ، ئۆتۆمبێلێک یان بارهەڵگرێک کە SIMـی خۆی هەیە، ڕێک وەک مۆبایلەکەت بە دەنێرێت: ئەمە پێی دەوترێت IoTـی خانەیی. چۆنیەتیی کارکردنی ، ، و لە ⁦1G⁩ـەوە تا ⁦6G⁩ لە وانەی ڕایەڵەکانی مۆبایل و نەوەکانی مۆبایل فێر دەکرێت. ئەم وانەیە دەپرسێت چی بە IoT دەدات، تێچووی چەندە و کام تەکنەلۆجیای خانەیی بۆ IoT دروست کراوە.

A base station (tower) with dashed radio links to six users below it: a phone with a SIM from a local operator such as Asiacell or Korek, a smartwatch, a smart meter that sends one reading a day, a street camera with live video, a connected car with maps and an emergency call, and a company truck that reports its location every minute. The tower is joined by fibre or microwave to the operator's network, where the SIM is checked, and on to the internet and the cloud. Note: phones and machines share the same towers; each one needs its own SIM and plan.وێستگەیەکی بنکە (تاوەر) بە هێڵی ڕادیۆیی پچڕپچڕ بۆ شەش بەکارهێنەر لە خوارەوە: مۆبایلێک بە SIM لە کۆمپانیایەکی ناوخۆیی وەک Asiacell یان Korek، کاتژمێرێکی هۆشمەند، پێوەرێکی هۆشمەند کە ڕۆژی یەک خوێندنەوە دەنێرێت، کامێرایەکی شەقام بە ڤیدیۆی ڕاستەوخۆ، ئۆتۆمبێلێکی بەستراو بە نەخشە و پەیوەندیی فریاکەوتن و بارهەڵگرێکی کۆمپانیا کە هەموو خولەکێک شوێنی خۆی دەنێرێت. تاوەرەکە بە فایبەر یان مایکرۆوەیڤ بە ڕایەڵەی کۆمپانیای مۆبایلەوە بەستراوە، کە SIM لەوێ دەپشکنرێت و پاشان بە ئینتەرنێت و هەورەوە. تێبینی: مۆبایل و ئامێرەکان هەمان تاوەر بەکار دەهێنن؛ هەر یەکەیان SIM و پلانی خۆی دەوێت.
One network for people and machines: every device, phone or not, carries a SIM.یەک بۆ خەڵک و ئامێر: هەموو ئامێرێک، مۆبایل بێت یان نا، SIMـی هەیە.CêIT

What the mobile network gives IoTڕایەڵەی مۆبایل چی بە IoT دەدات

With Wi-Fi, Zigbee or LoRaWAN you build the network yourself: you buy gateways, place them and keep them running, and the devices work only near them. With cellular the operator has already built the network. Its towers cover towns, roads and many villages, so a device works almost anywhere, with nothing to install. Four things make this attractive:

بە ، یان خۆت دروست دەکەیت: دەکڕیت، دایاندەنێیت و بە کارکردوویی دەیانهێڵیتەوە و ئامێرەکان تەنیا لە نزیکیاندا کار دەکەن. بە کۆمپانیای مۆبایل پێشتر دروست کردووە. تاوەرەکانی شار، ڕێگا و زۆر گوند دەگرنەوە، بۆیە ئامێرێک لە نزیکەی هەموو شوێنێک کار دەکات و هیچ شتێک دانانێیت. چوار شت ئەمە سەرنجڕاکێش دەکەن:

  • Coverage: a whole country, not one building.
  • Movement: a car or a truck is passed from tower to tower and stays connected (handover).
  • Licensed spectrum: only the operator may use its frequencies, so there is less interference than in the crowded free bands (LPWAN).
  • Identity and security: the SIM proves which device is talking, and the operator runs and protects the network.
  • گەیشتن: هەموو وڵاتێک، نەک یەک بینا.
  • جووڵە: ئۆتۆمبێلێک یان بارهەڵگرێک لە تاوەرێکەوە بۆ تاوەرێکی تر دەگوازرێتەوە و بەستراو دەمێنێتەوە (ڕادەستکردن).
  • : تەنیا کۆمپانیاکە بۆی هەیە بەکار بهێنێت، بۆیە لە باندە بێبەرانبەرە قەرەباڵغەکان کەمترە (ڕایەڵەی فراوانی کەموزە).
  • ناسنامە و : SIM دەیسەلمێنێت کام ئامێر قسە دەکات و کۆمپانیاکە بەڕێوە دەبات و دەیپارێزێت.

The price: every device needs a SIM and a plan, and it works only where the operator has coverage.

نرخەکەی: هەموو ئامێرێک SIM و دەوێت و تەنیا لەو شوێنانە کار دەکات کە کۆمپانیاکە پێی دەگات.

Two panels. Left, You build it: a gateway with a dashed range circle around two sensors and a bulb; Wi-Fi, Zigbee, LoRaWAN; no fee per device; works only where you put gateways; you keep it running; a cross marks that a truck leaves the range after a few hundred metres. Right, The operator built it: three towers with overlapping cells along a road and a truck on it; 4G, 5G, LTE-M, NB-IoT; a SIM and a plan for every device; covers towns and roads across the country; the operator keeps it running; a tick marks that the truck stays connected from town to town.دوو بەش. چەپ، تۆ دروستی دەکەیت: دەروازەیەکی ڕایەڵە بە بازنەیەکی پچڕپچڕ بە دەوری دوو هەستەوەر و گڵۆپێکدا؛ وای‌فای، Zigbee، LoRaWAN؛ بۆ هەر ئامێرێک پارە نادەیت؛ تەنیا لەو شوێنە کار دەکات کە دەروازەی ڕایەڵە دادەنێیت؛ خۆت بەڕێوەی دەبەیت؛ خاچێک نیشان دەدات کە بارهەڵگرێک دوای چەند سەد مەترێک لە بازنەکە دەردەچێت. ڕاست، کۆمپانیای مۆبایل دروستی کردووە: سێ تاوەر بە خانەکان کە بەسەر یەکدا دەکەون بە درێژایی ڕێگایەک و بارهەڵگرێک لەسەری؛ 4G، 5G، LTE-M، NB-IoT؛ بۆ هەر ئامێرێک SIM و پلانێک؛ شار و ڕێگاکانی هەموو وڵات دەگرێتەوە؛ کۆمپانیاکە بەڕێوەی دەبات؛ نیشانەی ڕاست نیشان دەدات کە بارهەڵگرەکە لە شارێکەوە بۆ شارێکی تر بەستراو دەمێنێتەوە.
Your own network costs no fee per device but ends at your gateways; the operator's network reaches the whole country for a fee per device. خۆت بۆ هەر ئامێرێک پارەی ناوێت بەڵام لە کۆتایی دێت؛ کۆمپانیاکە بە پارە بۆ هەر ئامێرێک هەموو وڵات دەگرێتەوە.CêIT

The price: hardware, plans and energyنرخەکە: ئامێر، پلان و وزە

Cellular has a downside: it imposes high operating costs and power needs. To impose means that someone with power forces you to accept something, such as a rule, a punishment or a tax. If you choose cellular, you cannot avoid three costs:

لایەنێکی خراپی هەیە: تێچووی بەکارهێنانی بەرز و پێویستیی زۆری وزە دەسەپێنێت. impose واتە کەسێکی خاوەن دەسەڵات شتێکت بەسەردا دەسەپێنێت و ناچارت دەکات قبووڵی بکەیت، وەک یاسایەک، سزایەک یان باجێک. ئەگەر هەڵبژێریت، ناتوانیت لە سێ تێچوو ڕابکەیت:

  • Hardware: every device needs a cellular modem, which costs more than a Wi-Fi or Bluetooth chip.
  • Service: every device needs a SIM and a plan from an operator, paid every month or year. Ten devices cost little; a fleet of 1,000 trucks means 1,000 plans.
  • Energy: a classic 4G modem uses much more power than Wi-Fi or Bluetooth, so it needs a big battery or the vehicle's electricity.
  • ئامێر: هەموو ئامێرێک خانەیی دەوێت، کە لە چیپی یان گرانترە.
  • خزمەتگوزاری: هەموو ئامێرێک SIM و کۆمپانیای مۆبایلی دەوێت کە هەموو مانگێک یان ساڵێک پارەی دەدرێت. دە ئامێر تێچوویان کەمە؛ ⁦1,000⁩ بارهەڵگر واتە ⁦1,000⁩ پلان.
  • وزە: ⁦4G⁩ـی ئاسایی وزەیەکی زۆر زیاتر لە یان بەکار دەهێنێت، بۆیە گەورە یان کارەبای ئۆتۆمبێلی دەوێت.

IoT plans are often small, because most devices send little data. In 2025 operators earned about 20.8 billion US dollars from about 4.7 billion cellular IoT connections: on average about 4.4 dollars per connection per year (IoT Analytics, April 2026). Real prices depend on the operator and the plan, so ask yours.

پلانەکانی IoT زۆرجار بچووکن، چونکە زۆربەی ئامێرەکان کەم دەنێرن. لە ⁦2025⁩ـدا کۆمپانیاکانی مۆبایل نزیکەی ⁦20.8⁩ ملیار دۆلاری ئەمریکییان لە نزیکەی ⁦4.7⁩ ملیار بەستنەوەی IoTـی خانەیی بەدەست هێنا: بە تێکڕایی نزیکەی ⁦4.4⁩ دۆلار بۆ هەر بەستنەوەیەک لە ساڵێکدا (IoT Analytics، نیسانی ⁦2026⁩). نرخی ڕاستەقینە بەپێی کۆمپانیا و پلانەکە جیاوازە، بۆیە لە کۆمپانیاکەی خۆت بپرسە.

Three cards. 1 Hardware: a chip; a cellular modem in every device; paid once per device, more than a Wi-Fi or BLE chip. 2 Service: a SIM card; a SIM and a data plan; paid every month or year, for every device. 3 Energy: an almost empty battery; power for the radio; a classic 4G modem needs a big battery or the vehicle's power. Below: 1,000 trucks = 1,000 modems + 1,000 plans + 1,000 batteries or power supplies. A green band: LTE-M and NB-IoT were made to cut all three: simpler modems, IoT plans, years on a battery.سێ کارت. یەکەم، ئامێر: چیپێک؛ مۆدێمێکی خانەیی لە هەر ئامێرێکدا؛ بۆ هەر ئامێرێک یەکجار دەدرێت و لە چیپی وای‌فای یان BLE گرانترە. دووەم، خزمەتگوزاری: سیمکارتێک؛ SIM و پلانێکی دراوە؛ هەموو مانگێک یان ساڵێک بۆ هەر ئامێرێک. سێیەم، وزە: پاترییەکی نزیکەی بەتاڵ؛ وزە بۆ ڕادیۆکە؛ مۆدێمێکی 4Gـی ئاسایی پاتریی گەورە یان کارەبای ئۆتۆمبێلی دەوێت. لە خوارەوە: 1,000 بارهەڵگر = 1,000 مۆدێم + 1,000 پلان + 1,000 پاتری یان سەرچاوەی وزە. شریتێکی سەوز: LTE-M و NB-IoT بۆ کەمکردنەوەی هەر سێکیان دروست کران.
Every cellular device pays three times: once for the modem, every month for the plan, and all the time in energy.هەموو ئامێرێکی خانەیی سێ جار پارە دەدات: یەکجار بۆ ، هەموو مانگێک بۆ پلان و هەمیشەش بە وزە.CêIT

Why a cellular radio needs so much energyبۆچی ڕادیۆی خانەیی ئەوەندە وزەی دەوێت

Three things make a classic cellular modem hungry. Distance: the tower may be kilometres away, so the modem sends with up to 200 milliwatts (23 dBm), while a Bluetooth LE tag talking to a phone a few metres away uses about 1 milliwatt. Listening: to receive calls and messages, a classic modem wakes every second or two, all day, to check whether the network is calling it. Talking to the network: before it sends, the modem exchanges control messages with the network, which adds radio time to every report.

سێ شت خانەیی ئاسایی برسی دەکەن. دووری: لەوانەیە تاوەرەکە چەند کیلۆمەترێک دوور بێت، بۆیە بە تا ⁦200⁩ میلیوات ⁦(23 dBm)⁩ دەنێرێت، لە کاتێکدا کە لەگەڵ مۆبایلێکی چەند مەتر دوور قسە دەکات نزیکەی 1 میلیوات بەکار دەهێنێت. گوێگرتن: بۆ وەرگرتنی پەیوەندی و پەیام، ئاسایی بە درێژایی ڕۆژ هەموو یەک تا دوو چرکە جارێک بەئاگا دێت بۆ ئەوەی بزانێت بانگی دەکات یان نا. قسەکردن لەگەڵ : پێش ناردن، چەند پەیامێکی کۆنترۆڵ لەگەڵ ئاڵوگۆڕ دەکات، کە کاتی ڕادیۆ بۆ هەموو ڕاپۆرتێک زیاد دەکات.

Every radio trades power for range, as you saw in Why Wi-Fi drains batteries. LTE-M and NB-IoT attack exactly these three costs, as the next screens show.

هەموو ڕادیۆیەک بۆ ئەوەی دوورتر بگات وزەی زیاتر دەخوات، وەک لە بۆچی وای‌فای پاتری بەتاڵ دەکات بینیت. و ڕێک هێرش دەکەنە سەر ئەم سێ تێچووە، وەک شاشەکانی داهاتوو نیشانی دەدەن.

Three rows. Row 1: a BLE tag sends a few metres to a phone at about 1 mW (a tiny bar) and listens only when it wants. Row 2: a tracker in a truck sends kilometres to a tower at up to 200 mW, 200 times more (a long orange bar), because the tower is far away and the signal must be strong. Row 3: a time line full of ticks: the classic modem keeps listening, waking every second or two all day; PSM and eDRX change this. Bottom: strong signals over kilometres plus always listening equals a battery that empties fast.سێ ڕیز. ڕیزی 1: تاگێکی BLE بۆ مۆبایلێکی چەند مەتر دوور بە نزیکەی 1 mW دەنێرێت (ستوونێکی زۆر بچووک) و تەنیا کاتێک بیەوێت گوێ دەگرێت. ڕیزی 2: تراکەرێکی ناو بارهەڵگر بۆ تاوەرێکی چەند کیلۆمەتر دوور بە تا 200 mW دەنێرێت، 200 هێندە زیاتر (ستوونێکی درێژی نارنجی)، چونکە تاوەرەکە دوورە و سیگناڵەکە دەبێت بەهێز بێت. ڕیزی 3: هێڵێکی کات پڕ لە نیشانە: مۆدێمە ئاساییەکە هەمیشە گوێ دەگرێت و بە درێژایی ڕۆژ هەموو یەک تا دوو چرکە جارێک بەئاگا دێت؛ PSM و eDRX ئەمە دەگۆڕن. لە خوارەوە: سیگناڵی بەهێز بۆ چەند کیلۆمەترێک و هەمیشە گوێگرتن، پاترییەک دەدەن کە زوو بەتاڵ دەبێت.
Distance and constant listening, not the data itself, are what drain a classic cellular modem.دووری و گوێگرتنی هەمیشەیی، نەک خودی ، خانەیی ئاسایی بەتاڵ دەکەن.CêIT

Where classic cellular fits, and where it does notڕایەڵەی مۆبایلی ئاسایی لە کوێ دەگونجێت و لە کوێ ناگونجێت

Because of these costs, classic cellular (3G and 4G) is not viable, that is, not workable, for most battery-powered sensor networks. A soil sensor or a door sensor on a coin cell must last months or years; a 4G modem would empty that cell within days. But cellular fits jobs where power is available and the device moves or sits far from any Wi-Fi: connected cars, and fleet management in transport and logistics, where trucks and buses send their live position to a control centre. A vehicle has a large battery that its engine keeps charging, so the modem's appetite is no problem.

بەهۆی ئەم تێچووانەوە، ئاسایی (⁦3G⁩ و ⁦4G⁩) بۆ زۆربەی کە بە کار دەکەن viable نییە، واتە گونجاو و کارپێکراو نییە. خاک یان دەرگا کە بە دوگمەیی کار دەکات دەبێت چەند مانگ یان چەند ساڵێک بژی؛ ⁦4G⁩ لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا ئەو بەتاڵ دەکات. بەڵام بۆ ئەو کارانە دەگونجێت کە وزەیان هەیە و ئامێرەکە دەجووڵێت یان لە هەموو دوورە: ئۆتۆمبێلی بەستراو و بەڕێوەبردنی ئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیا لە گواستنەوە و ، کە بارهەڵگر و پاسەکان شوێنی ئێستایان بۆ ناوەندی کۆنترۆڵ دەنێرن. ئۆتۆمبێل گەورەی هەیە کە بزوێنەرەکەی بەردەوام پڕی دەکاتەوە، بۆیە ئیشتیای کێشە نییە.

That was true for the old generations. Since 2016, LTE-M and NB-IoT have brought cellular to battery devices too, and today cellular IoT makes up about 22 % of all IoT connections (What IoT devices really use).

ئەمە بۆ کۆن ڕاست بوو. لە ⁦2016⁩ـەوە، و بۆ ئامێرە پاترییدارەکانیش هێناوە و ئەمڕۆ IoTـی خانەیی نزیکەی ⁦22%⁩ـی هەموو بەستنەوەکانی IoT پێک دەهێنێت (ئامێرەکانی IoT بەڕاستی چی بەکار دەهێنن).

Two columns. Poor fit, in orange: a soil sensor in a field, a tag on a parcel and a door sensor, each with an almost empty battery; a coin cell must last months or years and a 4G modem would empty it in days. Good fit, in green: trucks and buses of a fleet, connected cars and a camera on mains power, each with a full battery; power is there, and the device moves or is far from any Wi-Fi. Bottom: since 2016, LTE-M and NB-IoT bring cellular to battery devices too.دوو ستوون. نەگونجاو، بە نارنجی: هەستەوەری خاک لە کێڵگەیەکدا، تاگێک لەسەر پاکەتێک و هەستەوەری دەرگا، هەر یەکەیان بە پاترییەکی نزیکەی بەتاڵ؛ پاترییەکی دوگمەیی دەبێت چەند مانگ یان ساڵێک بژی و مۆدێمێکی 4G لە چەند ڕۆژێکدا بەتاڵی دەکات. گونجاو، بە سەوز: بارهەڵگر و پاسی کۆمپانیایەک، ئۆتۆمبێلی بەستراو و کامێرایەک لەسەر کارەبای ماڵ، هەر یەکەیان بە پاترییەکی پڕ؛ وزە هەیە و ئامێرەکە دەجووڵێت یان لە وای‌فای دوورە. لە خوارەوە: لە 2016ـەوە LTE-M و NB-IoT ڕایەڵەی مۆبایل بۆ ئامێرە پاترییدارەکانیش دەهێنن.
Classic 4G suits devices with power to spare, such as vehicles; tiny batteries need the IoT versions.⁦4G⁩ـی ئاسایی بۆ ئەو ئامێرانە گونجاوە کە وزەی زۆریان هەیە، وەک ئۆتۆمبێل؛ بچووک وەشانەکانی IoTـی دەوێت.CêIT

Fleets: vehicles that report to a control centreئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیا: ڕاپۆرت بۆ ناوەندی کۆنترۆڵ

A fleet is all the vehicles of one company: trucks, buses, taxis or ambulances. In fleet management each vehicle carries a small tracker: a receiver that finds the position, a cellular modem with a SIM, and a cable to the vehicle's power. Every minute or so it sends a short report, with the position, the speed and sometimes the fuel level, the door state or the cargo temperature, to the company's servers. In the control centre a dashboard draws every vehicle on a map. Fleet tracking is one kind of machine-to-machine (M2M) communication (Industrial internet and M2M).

fleet واتە هەموو ئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیایەک: بارهەڵگر، پاس، تەکسی یان ئەمبولانس. لە بەڕێوەبردنی ئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیادا هەر ئۆتۆمبێلێک تراکەرێکی بچووکی پێیە: وەرگرێکی کە شوێنەکە دەدۆزێتەوە، خانەیی بە SIM و وایەرێک بۆ کارەبای ئۆتۆمبێلەکە. نزیکەی هەموو خولەکێک ڕاپۆرتێکی کورت بۆ کۆمپانیاکە دەنێرێت، کە شوێن، خێرایی و هەندێک جار ئاستی سووتەمەنی، دۆخی دەرگا یان پلەی گەرمیی بارەکەی تێدایە. لە ناوەندی کۆنترۆڵدا هەموو ئۆتۆمبێلەکان لەسەر نەخشەیەک دەکێشێت. بەدواداچوونی ئۆتۆمبێلەکان جۆرێکە لە (ئینتەرنێتی شتەکانی پیشەسازی و پەیوەندیی مەکینە بۆ مەکینە).

With these reports the company sees delays early, plans better routes (), finds a stolen truck, keeps medicine and food cold, and gets an alert when a vehicle leaves an allowed area (). Remember Box 17 in Wi-Fi and Bluetooth: on the road no phone heard its BLE tag. A cellular tracker in the truck closes that gap.

بەم ڕاپۆرتانە کۆمپانیاکە دواکەوتن زوو دەبینێت، ڕێگای باشتر پلان دەکات ()، بارهەڵگرێکی دزراو دەدۆزێتەوە، دەرمان و خۆراک بە ساردی دەهێڵێتەوە و کاتێک ئۆتۆمبێلێک لە ناوچەیەکی ڕێگەپێدراو دەردەچێت ئاگادار دەکرێتەوە (). سندوقی ⁦17⁩ لە وای‌فای و Bluetooth لە بیرە؟ لە ڕێگادا هیچ مۆبایلێک گوێی لە نەبوو. تراکەرێکی خانەیی لە ناو بارهەڵگرەکەدا ئەو بۆشاییە پڕ دەکاتەوە.

A sketch map with a road from Duhok on the left to Erbil on the right. Three trucks, 15, 08 and 11, drive on the road, each with a dashed radio link to the nearest of three towers. The towers are joined by the operator's network, through fibre or microwave, to a control centre in Erbil whose dashboard shows the vehicles' tracks. A card shows one report from truck 08, sent every minute: 09:12, position 36.55 N 43.48 E, 72 km/h, cargo 5 °C, door closed, fuel 64 %; it comes from a GNSS position, a cellular modem and a SIM.نەخشەیەکی سادە بە ڕێگایەک لە دهۆکەوە لە چەپ بۆ هەولێر لە ڕاست. سێ بارهەڵگر، 15، 08 و 11، بە ڕێگاکەدا دەڕۆن و هەر یەکەیان هێڵێکی ڕادیۆیی پچڕپچڕی بۆ نزیکترین تاوەر لە سێ تاوەرەکە هەیە. تاوەرەکان بە ڕایەڵەی کۆمپانیای مۆبایل، بە فایبەر یان مایکرۆوەیڤ، بە ناوەندی کۆنترۆڵێک لە هەولێر بەستراون کە داشبۆردەکەی ڕێڕەوی ئۆتۆمبێلەکان نیشان دەدات. کارتێک ڕاپۆرتێکی بارهەڵگری 08 نیشان دەدات کە هەموو خولەکێک دەنێردرێت: 09:12، شوێن 36.55 N 43.48 E، 72 km/h، بار 5 °C، دەرگا داخراوە، سووتەمەنی 64%؛ لە شوێنی GNSS، مۆدێمێکی خانەیی و SIMـەوە دێت.
Each truck is one point on the company's map, refreshed every minute over the mobile network.هەر بارهەڵگرێک خاڵێکە لەسەر نەخشەی کۆمپانیاکە کە هەموو خولەکێک بە نوێ دەکرێتەوە.CêIT

Fleets: vehicles that report to a control centreئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیا: ڕاپۆرت بۆ ناوەندی کۆنترۆڵ

Follow truck 08 from tower to towerبەدوای بارهەڵگری ⁦08⁩ بکەوە لە تاوەرێکەوە بۆ تاوەرێکی تر

Truck 08 carries Box 17 from Erbil to Duhok. On the way it passes through the cells of several towers. Each time it nears the edge of a cell, the network moves its connection to the next tower: this is handover. The modem never has to start again, so the reports keep arriving and the dashboard in Erbil draws the whole route. LTE-M and 4G keep the connection like this while moving; NB-IoT does not, so it would have to reconnect in each new cell. Drones can stay on the mobile network in the same way: Drones on mobile networks.

بارهەڵگری ⁦08⁩ سندوقی ⁦17⁩ لە هەولێرەوە بۆ دهۆک دەبات. لە ڕێگادا بە چەند تاوەرێکدا تێدەپەڕێت. هەر جارێک کە لە لێواری نزیک دەبێتەوە، بەستنەوەکەی دەگوازێتەوە بۆ تاوەری دواتر: ئەمە پێی دەوترێت . هەرگیز پێویست ناکات لە سەرەتاوە دەست پێ بکاتەوە، بۆیە ڕاپۆرتەکان بەردەوام دەگەن و لە هەولێر هەموو ڕێگاکە دەکێشێت. و ⁦4G⁩ بەم شێوەیە لە کاتی جووڵەدا بەستنەوەکە دەپارێزن؛ ناپارێزێت، بۆیە دەبوو لە هەر نوێدا دووپاتە ببەستێتەوە. دەتوانن بە هەمان شێوە لەسەر بمێننەوە: درۆنەکان لەسەر ڕایەڵەی مۆبایل.

Animation in six steps. Three towers, A near Erbil, B in the middle and C near Duhok, each with its cell, stand above a road; their network leads to a control centre in Erbil. 1, 08:10: truck 08 leaves Erbil and report 1 goes to tower A. 2, 08:40: still in cell A, report 2. 3, 09:05: between cells, the network hands the link from A to B; the modem keeps sending and needs no new connection. 4, 09:40: in cell B, report 3; the connection never dropped. 5, 10:20: a second handover, now in cell C, report 4. 6, 10:50: the truck arrives in Duhok and the dashboard has drawn the whole route; LTE-M or 4G keeps one connection, while NB-IoT would reconnect in each cell.
Animation in six steps. Three towers, A near Erbil, B in the middle and C near Duhok, each with its cell, stand above a road; their network leads to a control centre in Erbil. 1, 08:10: truck 08 leaves Erbil and report 1 goes to tower A. 2, 08:40: still in cell A, report 2. 3, 09:05: between cells, the network hands the link from A to B; the modem keeps sending and needs no new connection. 4, 09:40: in cell B, report 3; the connection never dropped. 5, 10:20: a second handover, now in cell C, report 4. 6, 10:50: the truck arrives in Duhok and the dashboard has drawn the whole route; LTE-M or 4G keeps one connection, while NB-IoT would reconnect in each cell.
Handover lets one connection follow the truck across three cells. ڕێگە دەدات یەک بەستنەوە بەدوای بارهەڵگرەکەدا بە سێ خانەدا بڕوات.CêIT

Connected carsئۆتۆمبێلی بەستراو

A connected car has its own cellular modem and SIM, usually together with a GNSS receiver. It uses them for navigation with live traffic, for locking, unlocking or warming the car from a phone app, for software updates over the air (), for health reports so that a workshop can replace a part before it fails (), and for a Wi-Fi hotspot for the passengers.

ئۆتۆمبێلی بەستراو و SIMـی خانەیی خۆی هەیە، زۆرجار لەگەڵ وەرگرێکی . ئەمانە بەکار دەهێنێت بۆ بە هاتوچۆی ئێستا، بۆ داخستن، کردنەوە یان گەرمکردنی ئۆتۆمبێلەکە بە مۆبایل، بۆ نوێکردنەوەی لە دوورەوە ()، بۆ ڕاپۆرتی تەندروستی تا گەراج پێش تێکچوونی پارچەیەک بیگۆڕێت () و بۆ بۆ سەرنشینان.

The most important service is the emergency call. In the European Union every new car model must call 112 by itself after a serious crash (eCall, see Safer cars). The first eCall systems made 2G or 3G calls. Because those networks are closing, new car types in the EU must make eCall over 4G or 5G (NG eCall) since 1 January 2026.

گرنگترین خزمەتگوزاری پەیوەندیی فریاکەوتنە. لە یەکێتیی ئەورووپا هەموو مۆدێلێکی نوێی ئۆتۆمبێل دەبێت دوای پێکدادانێکی سەخت خۆی پەیوەندی بە ⁦112⁩ـەوە بکات (eCall، بڕوانە ئۆتۆمبێلی سەلامەتتر). یەکەم سیستەمەکانی eCall پەیوەندیی ⁦2G⁩ یان ⁦3G⁩ـیان دەکرد. چونکە ⁦2G⁩ و ⁦3G⁩ دادەخرێن، لە 1ی کانوونی دووەمی ⁦2026⁩ـەوە مۆدێلە نوێکانی ئۆتۆمبێل لە یەکێتیی ئەورووپا دەبێت eCall بە ⁦4G⁩ یان ⁦5G⁩ بکەن (NG eCall).

A car in the middle with radio waves above it and six labels around it: navigation with live traffic; automatic emergency call (eCall), highlighted; software updates over the air; lock and unlock from a phone app; health reports before parts fail; Wi-Fi hotspot for passengers. Footnote: in the EU, new car types must make eCall over 4G or 5G since 1 January 2026.ئۆتۆمبێلێک لە ناوەڕاست بە شەپۆلی ڕادیۆیی لە سەرەوەی و شەش نووسین بە دەوریدا: ڕێنیشاندان بە هاتوچۆی ئێستا؛ پەیوەندیی فریاکەوتنی خۆکار (eCall)، کە دیار کراوە؛ نوێکردنەوە بێتەلەکان؛ داخستن و کردنەوە بە ئەپێکی مۆبایل؛ ڕاپۆرتی تەندروستی پێش تێکچوونی پارچەکان؛ وای‌فای بۆ سەرنشینان. پەراوێز: لە یەکێتیی ئەورووپا، مۆدێلە نوێکانی ئۆتۆمبێل لە 1ی کانوونی دووەمی 2026ـەوە دەبێت eCall بە 4G یان 5G بکەن.
One modem and one SIM carry six services; the emergency call matters most.یەک و یەک SIM شەش خزمەتگوزاری هەڵدەگرن؛ پەیوەندیی فریاکەوتن لە هەموویان گرنگترە.CêIT

LTE-M and NB-IoT: cellular made for IoTLTE-M و NB-IoT: ڕایەڵەی مۆبایل کە بۆ IoT دروست کراوە

Phone networks were designed for people who want speed. Many IoT devices want the opposite: a few bytes a day, ten years on a battery, a signal in a basement and a cheap modem. So 3GPP, the body that writes the mobile standards, finished two light versions of 4G LTE in Release 13, in June 2016:

بۆ خەڵکێک دیزاین کران کە خێرایی دەوێت. زۆر ئامێری IoT پێچەوانەکەیان دەوێت: ڕۆژی چەند ، دە ساڵ بە یەک ، لە ژێرزەمیندا و هەرزان. بۆیە 3GPP، ئەو دەزگایەی ستانداردەکانی مۆبایل دەنووسێت، لە ⁦Release 13⁩، لە حوزەیرانی ⁦2016⁩ـدا دوو وەشانی سووکی ⁦4G LTE⁩ـی تەواو کرد:

  • LTE-M, also called LTE Cat-M1 or eMTC: a slimmed-down LTE for devices that move, need a quick answer or even carry voice. A faster Cat-M2 followed in Release 14.
  • NB-IoT, Narrowband IoT, also called LTE Cat-NB1 (and the faster Cat-NB2 of Release 14): a very narrow, very simple radio for devices that stay in one place and send tiny messages.
  • ، کە پێی دەوترێت ⁦LTE Cat-M1⁩ یان eMTC: LTEـیەکی سووککراو بۆ ئەو ئامێرانەی دەجووڵێن، وەڵامی خێرایان دەوێت یان تەنانەت دەنگ دەگوازنەوە. دواتر لە ⁦Release 14⁩ـدا ⁦Cat-M2⁩ـی خێراتر هات.
  • ، Narrowband IoT، کە پێی دەوترێت ⁦LTE Cat-NB1⁩ (و ⁦Cat-NB2⁩ـی خێراتر لە ⁦Release 14⁩): ڕادیۆیەکی زۆر تەسک و زۆر سادە بۆ ئەو ئامێرانەی لە یەک شوێندا دەمێننەوە و پەیامی زۆر بچووک دەنێرن.

Both run in the operator's licensed spectrum on the same towers as 4G, and both need a SIM. Together with LoRaWAN and Sigfox they form the family of low-power wide-area networks, taught in LPWAN.

هەردووکیان لە کۆمپانیای مۆبایلدا لەسەر هەمان تاوەرەکانی ⁦4G⁩ کار دەکەن و هەردووکیان SIMـیان دەوێت. لەگەڵ و خێزانی پێک دەهێنن کە لە ڕایەڵەی فراوانی کەموزە فێر دەکرێت.

A band at the top: 3GPP Release 13, June 2016, licensed spectrum, operator towers and SIM. Two cards. LTE-M, with a truck: equals LTE Cat-M1, equals eMTC; Cat-M2 is faster (Release 14); for things that move or talk. NB-IoT, with a meter: equals Narrowband IoT, equals LTE Cat-NB1; Cat-NB2 is faster (Release 14); for things that sit still and whisper. A warning below: Cat-M is LTE-M; it is not another name for NB-IoT.شریتێک لە سەرەوە: 3GPP Release 13، حوزەیرانی 2016، باندی مۆڵەتدار، تاوەری کۆمپانیای مۆبایل و SIM. دوو کارت. LTE-M، بە بارهەڵگرێکەوە: یەکسانە بە LTE Cat-M1 و eMTC؛ Cat-M2 خێراترە (Release 14)؛ بۆ شتێک کە دەجووڵێت یان قسە دەکات. NB-IoT، بە پێوەرێکەوە: یەکسانە بە Narrowband IoT و LTE Cat-NB1؛ Cat-NB2 خێراترە (Release 14)؛ بۆ شتێک کە جێگیرە و بە چرپە دەنێرێت. ئاگادارکردنەوەیەک لە خوارەوە: Cat-M هەمان LTE-Mـە و ناوێکی تر نییە بۆ NB-IoT.
Two names, five labels: sort them once and datasheets become easy to read.دوو ناو، پێنج ناونیشان: یەکجار ڕێکیان بخە و خوێندنەوەی پەڕەی زانیاریی ئامێرەکان ئاسان دەبێت.CêIT

LTE-M and NB-IoT: cellular made for IoTLTE-M و NB-IoT: ڕایەڵەی مۆبایل کە بۆ IoT دروست کراوە

LTE-M or NB-IoT?LTE-M یان NB-IoT؟

The two differ mainly in width. An LTE-M channel is 1.4 MHz wide; NB-IoT uses only 180 kHz, about one eighth. A wider channel carries more: LTE-M reaches about 1 Mbit/s in the standard (real devices 300–400 kbit/s) and answers in 50–100 ms. A narrow channel is cheaper and concentrates the power, so NB-IoT reaches deeper into buildings, but it carries only tens of kbit/s (Cat-NB2 up to about 150 kbit/s) and may need 1.5 to 10 seconds.

جیاوازیی سەرەکیی نێوانیان پانییە. کەناڵێکی ⁦1.4 MHz⁩ پانە؛ تەنیا ⁦180 kHz⁩ بەکار دەهێنێت، نزیکەی یەک لەسەر هەشت. کەناڵی پانتر زیاتر هەڵدەگرێت: لە ستانداردەکەدا دەگاتە نزیکەی ⁦1 Mbit/s⁩ (ئامێری ڕاستەقینە ⁦300–400 kbit/s⁩) و لە ⁦50–100 ms⁩ وەڵام دەداتەوە. کەناڵی تەسک هەرزانترە و وزەکە کۆ دەکاتەوە، بۆیە قووڵتر دەچێتە ناو بیناکانەوە، بەڵام تەنیا چەند دەیان ⁦kbit/s⁩ هەڵدەگرێت (⁦Cat-NB2⁩ تا نزیکەی ⁦150 kbit/s⁩) و لەوانەیە ⁦1.5⁩ تا ⁦10⁩ چرکەی پێ بچێت.

LTE-M keeps its connection while the device moves (handover) and can carry voice calls (VoLTE), so it suits trackers, wearables and alarm buttons. NB-IoT suits fixed devices: meters, parking sensors and waste bins. Many operators run both, some only one, and plans change: at the end of 2024 AT&T in the USA stopped selling NB-IoT and moved its customers to LTE-M, closing its NB-IoT network in 2025. Always check what your operator offers.

لە کاتی جووڵەی ئامێرەکەدا بەستنەوەکەی دەپارێزێت () و دەتوانێت پەیوەندیی دەنگی ⁦(VoLTE)⁩ بگوازێتەوە، بۆیە بۆ تراکەر، و دوگمەی ئاگادارکردنەوە گونجاوە. بۆ ئامێری جێگیر گونجاوە: ، پارکینگ و تەنەکەی خۆڵ. زۆر کۆمپانیا هەردووکیان هەیە، هەندێکیان تەنیا یەکێکیان و پلانەکانیش دەگۆڕێن: لە کۆتایی ⁦2024⁩ـدا ⁦AT&T⁩ لە ئەمریکا فرۆشتنی ڕاگرت و کڕیارەکانی گواستەوە بۆ و لە ⁦2025⁩ـدا داخست. هەمیشە بپشکنە کۆمپانیاکەت چی پێشکەش دەکات.

A comparison card with LTE-M on the left and NB-IoT on the right. Channel width: a long bar of 1.4 MHz against a short bar of 180 kHz. Peak data rate: about 1 Mbit/s, real devices 300–400 kbit/s, against tens of kbit/s, Cat-NB2 up to about 150 kbit/s. Delay: 50–100 ms against 1.5–10 s. Moving: handover from tower to tower against reconnecting in each new cell. Voice: possible with VoLTE against no. Deep indoors: good against best, basements and far fields. Typical uses: trackers, wearables and alarms against meters, parking sensors and bins. Bottom: both get about 10 years on a battery with PSM and eDRX, and both meet the 5G requirements for massive IoT (mMTC).کارتێکی بەراورد کە LTE-M لە چەپ و NB-IoT لە ڕاستە. پانیی کەناڵ: ستوونێکی درێژی 1.4 MHz بەرامبەر ستوونێکی کورتی 180 kHz. بەرزترین خێرایی: نزیکەی 1 Mbit/s، ئامێری ڕاستەقینە 300–400 kbit/s، بەرامبەر چەند دەیان kbit/s، Cat-NB2 تا نزیکەی 150 kbit/s. دواکەوتن: 50–100 ms بەرامبەر 1.5–10 s. جووڵە: ڕادەستکردن لە تاوەرێکەوە بۆ تاوەرێکی تر بەرامبەر دووپاتە بەستنەوە لە هەر خانەیەکی نوێدا. دەنگ: بە VoLTE دەکرێت بەرامبەر نەخێر. قووڵایی ناو بینا: باش بەرامبەر باشترین، ژێرزەمین و کێڵگەی دوور. بەکارهێنانی باو: تراکەر، ئامێرە لەبەرکراوەکان و ئاگادارکەرەوە بەرامبەر پێوەرە هۆشمەندەکان، هەستەوەری پارکینگ و تەنەکەی خۆڵ. لە خوارەوە: هەردووکیان بە PSM و eDRX نزیکەی 10 ساڵ بە یەک پاتری دەژین و هەردووکیان مەرجەکانی 5G بۆ mMTC پڕ دەکەنەوە.
Wide and quick, or narrow and deep: LTE-M follows things that move, NB-IoT reaches things that hide.پان و خێرا، یان تەسک و قووڵ: بەدوای شتی جووڵاودا دەڕوات و دەگاتە شتی شاراوە.CêIT

A meter in the basement: deep coverageپێوەرێک لە ژێرزەمیندا: گەیشتنی قووڵ

Water, gas and electricity meters often sit in basements or behind thick walls, where a phone shows no signal bars. NB-IoT was designed for them. 3GPP set a target of 164 dB maximum coupling loss: the largest loss of signal between tower and device at which the link must still work. A phone call would have failed long before that.

پێوەری ئاو، گاز و کارەبا زۆرجار لە ژێرزەمین یان لە پشت دیواری ئەستوورەوەن، کە مۆبایل هیچ هێڵێکی نیشان نادات. بۆ ئەوان دیزاین کرا. ئامانجی ⁦164 dB⁩ بۆ زۆرترین لەدەستچوونی دانا: زۆرترین لاوازبوونی لە نێوان تاوەر و ئامێرەکەدا کە هێشتا دەبێت بەستنەوەکە کار بکات. پەیوەندییەکی مۆبایل زۆر پێش ئەوە دەپچڕا.

How? The narrow channel puts all its power into a small slice of spectrum, and the tower and the device can repeat a message, up to 2048 times towards the device and 128 times from it. The receiver adds the copies together until the message is clear. The price is time and energy: a device deep inside a building needs more radio time, and more battery, for every report. Smart meters stay in one place, wake once a day and need no handover, so NB-IoT fits them well.

چۆن؟ کەناڵە تەسکەکە هەموو وزەکەی دەخاتە پارچەیەکی بچووکی و تاوەر و ئامێرەکە دەتوانن پەیامێک دووپاتە بکەنەوە، تا ⁦2048⁩ جار بەرەو ئامێرەکە و ⁦128⁩ جار لە ئامێرەکەوە. وەرگرەکە کۆپییەکان پێکەوە کۆ دەکاتەوە تا پەیامەکە ڕوون دەبێتەوە. نرخەکەی کات و وزەیە: ئامێرێک لە قووڵایی بینایەکدا بۆ هەموو ڕاپۆرتێک کاتی ڕادیۆی زیاتر و زیاتری دەوێت. لە یەک شوێندا دەمێننەوە، ڕۆژی جارێک بەئاگا دێن و پێویست نییە، بۆیە زۆر لێیان دێت.

A base station on the left sends radio arcs that grow fainter with distance. In the middle stands a block of flats with a basement below the ground, where a meter sits behind concrete and soil. Far away on the right is a well pump with a meter. Near the ground five small boxes show the same packet sent five times. A green box: NB-IoT repeats a message many times and the copies are added together; a much weaker signal still gets through (164 dB target), but each repeat costs airtime and battery.وێستگەیەکی بنکە لە چەپ کەوانەی ڕادیۆیی دەنێرێت کە بە دووری لاوازتر دەبن. لە ناوەڕاست بینایەکی شوقە هەیە بە ژێرزەمینێک لە ژێر زەویدا، کە پێوەرێکی تێدایە لە پشت کۆنکرێت و خاکەوە. لە دوور لە ڕاست پەمپی بیرێک بە پێوەرێکەوە هەیە. لە نزیک زەوی پێنج سندوقی بچووک نیشان دەدەن کە هەمان پاکێت پێنج جار نێردراوە. سندوقێکی سەوز: NB-IoT پەیامێک چەندین جار دووپاتە دەکاتەوە و کۆپییەکان پێکەوە کۆ دەکرێنەوە؛ سیگناڵێکی زۆر لاوازتریش دەگات (ئامانجی 164 dB)، بەڵام هەر دووپاتەکردنەوەیەک کات و پاتری دەخوات.
Repetition buys reach: the same message sent again and again until a weak signal is understood.دووپاتەکردنەوە گەیشتن دەکڕێت: هەمان پەیام دووپاتە و دووپاتە دەنێردرێت تا لاواز تێبگەیەنرێت.CêIT

Sleeping on a mobile network: PSM and eDRXخەوتن لەسەر ڕایەڵەی مۆبایل: PSM و eDRX

A classic modem stays reachable by waking every second or two to listen for paging, the network calling a device. Most IoT devices do not need that. LTE-M and NB-IoT add two ways to sleep:

ئاسایی هەمیشە ئامادەیە پەیامی پێ بگات، چونکە هەموو یەک تا دوو چرکە جارێک بەئاگا دێت و گوێ لە بانگکردن دەگرێت، واتە کاتێک ئامێرێک بانگ دەکات. زۆربەی ئامێرەکانی IoT پێویستیان بەمە نییە. و دوو ڕێگای خەوتن زیاد دەکەن:

  • PSM (power saving mode): after sending, the device listens for a short moment, then switches its radio off but stays registered. Nobody can reach it until it wakes, on its own timer or when it has data, and then it sends at once without joining the network again. In PSM the modem draws only a few microamps.
  • eDRX (extended discontinuous reception): instead of every second or two, the device listens only at agreed moments, from seconds to hours apart. It can still receive a command, just later.
  • (دۆخی پاشەکەوتکردنی وزە): دوای ناردن، ئامێرەکە ماوەیەکی کورت گوێ دەگرێت، پاشان ڕادیۆکەی دەکوژێنێتەوە بەڵام هەر تۆمارکراو دەمێنێتەوە. تا بەئاگا نەیەت کەس پێی ناگات، بە کاتژمێری خۆی یان کاتێک هەبێت، پاشان دەستبەجێ دەنێرێت بەبێ ئەوەی دیسان بچێتەوە ناو . لە تەنیا چەند مایکرۆئەمپێرێک بەکار دەبات.
  • (وەرگرتنی پچڕپچڕی درێژکراوە): لە جیاتی هەموو یەک تا دوو چرکە جارێک، ئامێرەکە تەنیا لە کاتە ڕێککەوتووەکاندا گوێ دەگرێت، کە لە چەند چرکەیەکەوە تا چەند کاتژمێرێک لە یەکتر دوورن. هێشتا دەتوانێت فەرمانێک وەربگرێت، تەنیا درەنگتر.

The device asks for its timers, but the network decides. A water meter that reports once a day lives in PSM; a parking sensor whose settings the city may change uses eDRX. With these modes 3GPP aims at about ten years on a 5 Wh battery (Power). Exercise 2 lets you check this with the method of Estimate battery life yourself.

ئامێرەکە داوای کاتەکانی خۆی دەکات، بەڵام بڕیار دەدات. پێوەرێکی ئاو کە ڕۆژی جارێک ڕاپۆرت دەدات لە دەژی؛ پارکینگ کە لەوانەیە شارەوانی ڕێکخستنەکانی بگۆڕێت بەکار دەهێنێت. بەم دۆخانە ئامانجی نزیکەی دە ساڵە بە ⁦5 Wh⁩ (وزە). لە ڕاهێنانی 2ـدا ئەمە خۆت دەپشکنیت، بە هەمان ڕێگای هەڵسەنگاندنی تەمەنی پاتری.

Three time lines of one hour. No saving: dense ticks, the modem listens every 1–2 s; reachable at once, battery lasts days. eDRX: six short listening windows, one every 10 minutes, with sleep between; reachable within 10 minutes, battery lasts months to years. PSM: one report at the start, a short moment of listening, then deep sleep for the rest of the hour; not reachable until it wakes, battery up to about 10 years. Note: example settings; the network decides the real timers.سێ هێڵی کاتی یەک کاتژمێر. بێ پاشەکەوت: نیشانەی چڕ، مۆدێمەکە هەموو یەک تا دوو چرکە گوێ دەگرێت؛ پەیام دەستبەجێ پێی دەگات و پاتری چەند ڕۆژێک دەژی. eDRX: شەش پەنجەرەی کورتی گوێگرتن، هەموو 10 خولەک یەکێک، لە نێوانیاندا خەو؛ لە ماوەی 10 خولەکدا پەیامی پێ دەگات و پاتری چەند مانگ تا چەند ساڵ دەژی. PSM: یەک ڕاپۆرت لە سەرەتادا، ماوەیەکی کورتی گوێگرتن و پاشان خەوی قووڵ تا کۆتایی کاتژمێرەکە؛ تا بەئاگا نەیەت کەس پێی ناگات و پاتری تا نزیکەی 10 ساڵ دەژی. تێبینی: نموونەیە؛ ڕایەڵەکە کاتەکانی ڕاستەقینە دیاری دەکات.
Listening less often is the secret of long battery life: eDRX listens sometimes, PSM almost never.کەمتر گوێگرتن نهێنیی تەمەنی درێژی : هەندێک جار گوێ دەگرێت، نزیکەی هەرگیز.CêIT

5G and IoT: speed, delay and many devices⁦5G⁩ و IoT: خێرایی، دواکەوتن و ئامێری زۆر

5G adds high-speed mobility support and ultra-low latency: it stays fast while you move, and its radio delay can be as low as 1 millisecond. Its three usage scenarios, eMBB, URLLC and mMTC, are explained in 5G: the fifth generation. For massive IoT (mMTC) you have already met the answer: LTE-M and NB-IoT meet the 5G requirements, so they continue inside 5G networks. What is new for machines is URLLC: fast links that almost never fail.

⁦5G⁩ پشتگیریی جووڵەی خێرا و زۆر کەم زیاد دەکات: لە کاتی جووڵەدا خێرا دەمێنێتەوە و ڕادیۆکەی دەکرێت تەنیا 1 میلیچرکە بێت. سێ جۆرە بەکارهێنانەکەی (eMBB، URLLC و mMTC) لە ⁦5G⁩: نەوەی پێنجەم ڕوون کراونەتەوە. بۆ IoTـی زۆر ⁦(mMTC)⁩ وەڵامەکەت پێشتر بینیوە: و مەرجەکانی ⁦5G⁩ پڕ دەکەنەوە، بۆیە لە ناو ⁦5G⁩ـیشدا بەردەوام دەبن. ئەوەی بۆ ئامێرەکان نوێیە URLLCـە: بەستنەوەی خێرا کە نزیکەی هەرگیز شکست ناهێنێت.

That is why 5G is called the future of self-driving cars and augmented reality (AR). Delay matters when things move: at 72 km/h a car covers 20 m every second. A message delayed 10 s, which is normal for NB-IoT, arrives 200 m too late; with 1 ms the car has moved only 2 cm. AR glasses need a short delay too, or the pictures they draw lag behind your head.

بۆیە بە ⁦5G⁩ دەوترێت داهاتووی و ⁦(AR)⁩. کاتێک گرنگە کە شتەکان دەجووڵێن: بە ⁦72 km/h⁩ ئۆتۆمبێلێک هەموو چرکەیەک ⁦20 m⁩ دەبڕێت. پەیامێک کە ⁦10 s⁩ دوا بکەوێت، کە بۆ ئاساییە، ⁦200 m⁩ درەنگ دەگات؛ بە ⁦1 ms⁩ ئۆتۆمبێلەکە تەنیا ⁦2 cm⁩ ڕۆیشتووە. چاویلکەی AR-یش کورتی دەوێت، دەنا ئەو وێنانەی دەیانکێشێت لە دوای جووڵەی سەرت دەمێننەوە.

Title: how far a car moves while a message waits; at 72 km/h a car covers 20 m every second. Four rows with bars on a log scale: 1 ms, the 5G URLLC radio target, 2 cm; 100 ms, the slow end of LTE-M, 2 m; 1.5 s, the fast end of NB-IoT, 30 m; 10 s, the slow end of NB-IoT, 200 m. Bottom: control in real time needs milliseconds; a meter reading can wait seconds.ناونیشان: ئۆتۆمبێلێک چەند دەڕوات تا پەیامێک دەگات؛ بە 72 km/h ئۆتۆمبێلێک هەموو چرکەیەک 20 m دەبڕێت. چوار ڕیز بە ستوون لەسەر پێوەری لۆگاریتمی: 1 ms، ئامانجی ڕادیۆی URLLCـی 5G، 2 cm؛ 100 ms، لای خاوی LTE-M، 2 m؛ 1.5 s، لای خێرای NB-IoT، 30 m؛ 10 s، لای خاوی NB-IoT، 200 m. لە خوارەوە: کۆنترۆڵ لە کاتی ڕاستەقینەدا میلیچرکەی دەوێت؛ خوێندنەوەی پێوەرێک دەتوانێت چەند چرکەیەک چاوەڕێ بکات.
The same delay that does not matter for a meter is fatal for a moving car.هەمان کە بۆ پێوەرێک گرنگ نییە، بۆ ئۆتۆمبێلێکی جووڵاو کوشندەیە.CêIT

5G and IoT: speed, delay and many devices⁦5G⁩ و IoT: خێرایی، دواکەوتن و ئامێری زۆر

Does a self-driving car need 5G?ئایا ئۆتۆمبێلی خۆگەڕ پێویستی بە ⁦5G⁩ هەیە؟

A self-driving car does not drive by 5G. It sees the road with its own cameras, radar and lidar, decides on board, and must stay safe when the signal drops, in a tunnel or on a mountain road. The network adds what its sensors cannot see: warnings from cars ahead, traffic-light timing, map updates and remote help. 3GPP added such vehicle-to-everything messages (V2X) to LTE in Release 14 and to 5G in Release 16.

بە ⁦5G⁩ لێناخوڕێت. ڕێگاکە بە کامێرا، و خۆی دەبینێت، لە ناو خۆیدا بڕیار دەدات و دەبێت کاتێک دەپچڕێت سەلامەت بمێنێتەوە، لە تونێلێکدا یان لەسەر ڕێگایەکی شاخاوی. ئەوە زیاد دەکات کە خۆی نایبینن: ئاگادارکردنەوە لە ئۆتۆمبێلەکانی پێشەوە، کاتی گڵۆپەکانی هاتوچۆ، نەخشە و یارمەتیی دوور. ئەم پەیامانەی نێوان ئۆتۆمبێل و هەموو شتێک ⁦(V2X)⁩ لە ⁦Release 14⁩ـدا بۆ LTE و لە ⁦Release 16⁩ـدا بۆ ⁦5G⁩ زیاد کرد.

Left, on board: a car with three sensors above it — cameras, radar and lidar — and the computer on board, which decides. Right: what the network adds — warnings from cars ahead, traffic-light timing, map updates and remote help — sent as V2X messages over LTE and 5G. Bottom: in a tunnel the mobile signal drops, and the car must still drive safely on its own sensors.چەپ، لە ناو ئۆتۆمبێلەکەدا: ئۆتۆمبێلێک کە سێ هەستەوەر لە سەرەوەیەتی — کامێرا، ڕادار و لایدار — و کۆمپیوتەرەکەی ناوەوە کە بڕیار دەدات. ڕاست: ئەوەی ڕایەڵەکە زیادی دەکات — ئاگادارکردنەوە لە ئۆتۆمبێلەکانی پێشەوە، کاتی گڵۆپەکانی هاتوچۆ، نوێکردنەوەی نەخشە و یارمەتی لە دوورەوە — کە وەک پەیامی V2X بە LTE و 5G دەنێردرێن. خوارەوە: لە تونێلدا سیگناڵی مۆبایل دەپچڕێت و ئۆتۆمبێلەکە هێشتا دەبێت بە هەستەوەرەکانی خۆی بە سەلامەتی بڕوات.
The car sees and decides by itself; the network only adds information.ئۆتۆمبێلەکە خۆی دەبینێت و بڕیار دەدات؛ تەنیا زانیاری زیاد دەکات.CêIT

5G and IoT: speed, delay and many devices⁦5G⁩ و IoT: خێرایی، دواکەوتن و ئامێری زۆر

Cameras, ambulances and factoriesکامێرا، ئەمبولانس و کارگە

5G is also expected to carry three kinds of time-critical IoT:

هەروەها چاوەڕێ دەکرێت ⁦5G⁩ سێ جۆری IoT هەڵبگرێت کە کات تێیاندا گرنگە:

  • Real-time video surveillance for public safety: many cameras send live video up to a control room at the same time. That needs a fast uplink and room for many devices.
  • Connected health: an ambulance sends a patient's heart rate, blood pressure and video to the hospital while it drives, so the doctors are ready when it arrives.
  • Time-sensitive industrial automation: factory machines and robot arms must react within milliseconds and almost never lose a message. Some factories run their own private 5G network for this, for example Hyundai's car plant in Ulsan, South Korea.
  • ڤیدیۆیی لە بۆ ئاسایشی گشتی: چەندین کامێرا لە هەمان کاتدا ڤیدیۆی ڕاستەوخۆ بەرز دەنێرن بۆ ژووری کۆنترۆڵ. ئەمە خێرا و شوێن بۆ ئامێری زۆری دەوێت.
  • تەندروستیی بەستراو: ئەمبولانسێک لە کاتی ڕۆیشتندا لێدانی دڵ، پەستانی خوێن و ڤیدیۆی نەخۆشێک بۆ نەخۆشخانە دەنێرێت، بۆ ئەوەی کاتێک دەگات پزیشکەکان ئامادە بن.
  • پیشەسازیی هەستیار بە کات: ئامێرەکانی کارگە و دەستی دەبێت لە ماوەی چەند میلیچرکەیەکدا وەڵام بدەنەوە و نزیکەی هەرگیز پەیامێک لەدەست نەدەن. هەندێک کارگە بۆ ئەمە ⁦5G⁩ـی تایبەتی خۆیان هەیە، بۆ نموونە کارگەی ئۆتۆمبێلی Hyundai لە Ulsan لە کۆریای باشوور.

Cameras in public places also raise questions of privacy: who may watch, and for how long the video is kept (AI ethics).

کامێرا لە شوێنە گشتییەکاندا پرسیاری دروست دەکەن: کێ بۆی هەیە سەیر بکات و ڤیدیۆکە تا کەی دەهێڵرێتەوە (ئەخلاقی ژیریی دەستکرد).

Three panels. Public safety: a camera on a pole with radio waves; many cameras send live video up; needs a fast uplink and many devices. Connected health: an ambulance with a red cross and radio waves; it streams vital signs; needs a reliable link while moving. Factory automation: a robot arm beside a box; it reacts within milliseconds; needs very low delay and almost no loss. Bottom: cameras in public places raise privacy questions: who may watch, and for how long is video kept?سێ بەش. ئاسایشی گشتی: کامێرایەک لەسەر ستوونێک بە شەپۆلی ڕادیۆییەوە؛ چەندین کامێرا ڤیدیۆی ڕاستەوخۆ بەرز دەنێرن؛ ناردنی سەرەوەی خێرا و ئامێری زۆری دەوێت. تەندروستیی بەستراو: ئەمبولانسێک بە خاچێکی سوور و شەپۆلی ڕادیۆییەوە؛ نیشانە ژیانییەکان دەنێرێت؛ بەستنەوەی متمانەپێکراوی لە کاتی جووڵەدا دەوێت. خۆکارکردنی کارگە: دەستی ڕۆبۆتێک لە تەنیشت سندوقێکەوە؛ لە چەند میلیچرکەیەکدا وەڵام دەداتەوە؛ دواکەوتنی زۆر کەم و نزیکەی هیچ لەدەستچوونێکی دەوێت. لە خوارەوە: کامێرا لە شوێنە گشتییەکاندا پرسیاری تایبەتێتی دروست دەکەن.
Three jobs, three needs: uplink for cameras, reliability for ambulances, milliseconds for machines.سێ کار، سێ پێویستی: بۆ کامێرا، متمانە بۆ ئەمبولانس و میلیچرکە بۆ ئامێرەکان.CêIT

5G RedCap: simpler 5G for mid-sized devices⁦5G⁩ RedCap: ⁦5G⁩ـی سادەتر بۆ ئامێری مامناوەند

Between tiny NB-IoT meters and full 5G phones there is a middle: smartwatches, video cameras and industrial sensors. A full 5G modem is too costly and too hungry for them; LTE-M is too slow for video. So 3GPP made RedCap (Reduced Capability) in Release 17 (2022): a 5G device with a channel of at most 20 MHz and only one or two antennas. It reaches about 150 Mbit/s down and 50 Mbit/s up, similar to a 4G Cat-4 modem, with a longer battery life. eRedCap (Release 18) is simpler still, with about 10 Mbit/s.

لە نێوان پێوەرە بچووکەکانی و مۆبایلی ⁦5G⁩ـی تەواودا ناوەڕاستێک هەیە: کاتژمێری هۆشمەند، کامێرای ڤیدیۆ و پیشەسازی. ⁦5G⁩ـی تەواو بۆ ئەوان زۆر گران و زۆر برسییە؛ بۆ ڤیدیۆ زۆر خاوە. بۆیە لە ⁦Release 17 (2022)⁩ـدا ـی دروست کرد (Reduced Capability، واتە توانای کەمکراوە): ئامێرێکی ⁦5G⁩ بە کەناڵێکی زۆرترین ⁦20 MHz⁩ و تەنیا یەک یان دوو . نزیکەی ⁦150 Mbit/s⁩ وەردەگرێت و ⁦50 Mbit/s⁩ دەنێرێت، نزیک لە ⁦4G⁩ـی ⁦Cat-4⁩، بە تەمەنێکی درێژتری . eRedCap ⁦(Release 18)⁩ لەوەش سادەترە، بە نزیکەی ⁦10 Mbit/s⁩.

RedCap works only on 5G standalone networks, that is, 5G with its own new core. As of April 2026, the GSA counted 42 operators in 27 countries investing in RedCap; 14 of them had launched it by March 2026. Much of the mass market below RedCap goes to LTE Cat-1 bis, a cheap one-antenna 4G that is replacing 2G and 3G modules.

تەنیا لەسەر ⁦5G⁩ـی سەربەخۆ ⁦(standalone)⁩ کار دەکات، واتە ⁦5G⁩ بە ناوکی نوێی خۆیەوە. تا نیسانی ⁦2026⁩، ⁦GSA 42⁩ کۆمپانیای لە ⁦27⁩ وڵاتدا ژمارد کە پارەیان لە دادەنا؛ ⁦14⁩ـیان تا ئاداری ⁦2026⁩ دەستیان پێ کردبوو. زۆربەی بازاڕی گەورەی خوار بۆ ⁦LTE Cat-1 bis⁩ دەچێت، ⁦4G⁩ـێکی هەرزان بە یەک کە شوێنی مۆدیوڵەکانی ⁦2G⁩ و ⁦3G⁩ دەگرێتەوە.

A ladder of six rows with bars of peak download rate on a log scale. From the top: full 5G, phone class, hundreds of Mbit/s and more, for phones, routers and AR; 5G RedCap (Release 17), about 150 Mbit/s down, for cameras, smartwatches and industrial sensors; 5G eRedCap (Release 18), about 10 Mbit/s, for simple wearables and sensors; LTE Cat-1 bis, up to 10 Mbit/s down, for trackers, payment terminals and alarms; LTE-M, up to about 1 Mbit/s, for trackers, wearables and things that move; NB-IoT, tens of kbit/s up to about 150 kbit/s, for meters and parking sensors. Bottom: up the ladder, faster but costlier modems and more power; down, cheaper and years on a battery. Real rates are lower than these peaks.پەیژەیەکی شەش ڕیز بە ستوونی بەرزترین خێرایی وەرگرتن لەسەر پێوەری لۆگاریتمی. لە سەرەوە: 5Gـی تەواو، وەک مۆبایل، سەدان Mbit/s و زیاتر، بۆ مۆبایل، ڕێدۆز و ڕاستیی زیادکراو؛ 5G RedCap (Release 17)، نزیکەی 150 Mbit/s، بۆ کامێرا، کاتژمێری هۆشمەند و هەستەوەرەکانی پیشەسازی؛ 5G eRedCap (Release 18)، نزیکەی 10 Mbit/s، بۆ ئامێرە لەبەرکراوەکان و هەستەوەرەکانی سادە؛ LTE Cat-1 bis، تا 10 Mbit/s، بۆ تراکەر، ئامێری پارەدان و ئاگادارکەرەوە؛ LTE-M، تا نزیکەی 1 Mbit/s، بۆ تراکەر، ئامێرە لەبەرکراوەکان و شتی جووڵاو؛ NB-IoT، چەند دەیان kbit/s تا نزیکەی 150 kbit/s، بۆ پێوەرە هۆشمەندەکان و هەستەوەری پارکینگ. لە خوارەوە: بەرەو سەرەوە خێراتر بەڵام مۆدێمی گرانتر و وزەی زیاتر؛ بەرەو خوارەوە هەرزانتر و چەند ساڵ بە یەک پاتری. خێرایی ڕاستەقینە لەم بەرزترینانە کەمترە.
Pick the lowest rung that does the job: every step up costs money and battery.نزمترین پلیکانە هەڵبژێرە کە کارەکە دەکات: هەر هەنگاوێک بەرەو سەرەوە پارە و دەخوات.CêIT

What cellular IoT uses in 2026IoTـی خانەیی لە ⁦2026⁩ـدا چی بەکار دەهێنێت

At the end of 2025 there were about 4.7 billion cellular IoT connections, about 22 % of all IoT connections, and about 5.4 billion are expected in 2026. Of the cellular IoT modules and chips shipped in 2025, about a third were NB-IoT (33.5 %), 21.4 % were LTE Cat-1 bis and 18.6 % were other 4G (IoT Analytics, April 2026).

لە کۆتایی ⁦2025⁩ـدا نزیکەی ⁦4.7⁩ ملیار بەستنەوەی IoTـی خانەیی هەبوو، کە نزیکەی ⁦22%⁩ـی هەموو بەستنەوەکانی IoTـە. چاوەڕێ دەکرێت لە ⁦2026⁩ـدا ببێتە نزیکەی ⁦5.4⁩ ملیار. لەو مۆدیوڵ و IoTـی خانەیی کە لە ⁦2025⁩ـدا نێردران، نزیکەی سێیەکیان بوون ⁦(33.5%)⁩، ⁦21.4% LTE Cat-1 bis⁩ و ⁦18.6% 4G⁩ـی تر (IoT Analytics، نیسانی ⁦2026⁩).

Counted by money instead of devices, 5G comes first, because each 5G connection carries much more data. Growth slowed to about 13 % in 2025, mainly because the market in China grew more slowly. Such numbers change every year: look up the newest report when you need them.

ئەگەر بە پارە بژمێردرێت نەک بە ئامێر، ⁦5G⁩ یەکەمە، چونکە هەر بەستنەوەیەکی ⁦5G⁩ زۆر زیاتر هەڵدەگرێت. گەشەکە لە ⁦2025⁩ـدا بۆ نزیکەی ⁦13%⁩ خاو بووەوە، بە تایبەتی چونکە بازاڕی چین بە خاوی گەشەی کرد. ئەم ژمارانە هەموو ساڵێک دەگۆڕێن: کاتێک پێویستت پێیانە سەیری نوێترین ڕاپۆرت بکە.

Bar chart: shares of cellular IoT modules and chips shipped in 2025. NB-IoT 33.5 %, LTE Cat-1 bis 21.4 %, other 4G 18.6 %, everything else 26.5 % (LTE-M, 5G and RedCap, LTE Cat-1, 2G and 3G and more). A box: about 4.7 billion cellular IoT connections at the end of 2025; about 5.4 billion expected in 2026. By money, 5G earns the most. Source: IoT Analytics, April 2026.هێڵکاریی ستوونی: بەشەکانی ئەو مۆدیوڵ و چیپانەی IoTـی خانەیی کە لە 2025ـدا نێردران. NB-IoT 33.5%، LTE Cat-1 bis 21.4%، 4Gـی تر 18.6%، هەموو ئەوانی تر 26.5% (LTE-M، 5G و RedCap، LTE Cat-1، 2G و 3G و هی تر). سندوقێک: نزیکەی 4.7 ملیار بەستنەوەی IoTـی خانەیی لە کۆتایی 2025؛ چاوەڕێ دەکرێت لە 2026ـدا ببێتە 5.4 ملیار. بەپێی پارە، 5G زۆرترین داهات دەهێنێت. سەرچاوە: IoT Analytics، نیسانی 2026.
Counted in devices, cheap low-rate modules win; counted in money, 5G wins.بە ژمارەی ئامێر، مۆدیوڵی هەرزانی خێرایی نزم دەبەنەوە؛ بە پارە، ⁦5G⁩ دەباتەوە.CêIT

When 2G and 3G switch offکاتێک ⁦2G⁩ و ⁦3G⁩ دەکوژێنرێنەوە

Operators are closing their oldest networks to reuse the frequencies for 4G and 5G and to run fewer networks. By June 2026 the GSA, an industry group that tracks mobile networks, counted 313 2G and 3G switch-offs completed, planned or under way in 89 countries and territories. For 3G, 174 operators in 67 markets had started and 102 had finished; for 2G, 139 operators in 70 markets had finished or planned it, 56 of them finished. Europe has the most (43 %), then Asia (26 %).

کۆمپانیاکانی مۆبایل کۆنترین دادەخەن بۆ ئەوەی بۆ ⁦4G⁩ و ⁦5G⁩ بەکار بهێننەوە و کەمتر بەڕێوە ببەن. تا حوزەیرانی ⁦2026⁩، GSA، کە گرووپێکی پیشەسازییە و چاودێریی دەکات، ⁦313⁩ کوژاندنەوەی ⁦2G⁩ و ⁦3G⁩ـی تەواوبوو، پلاندار یان لە کاردا لە ⁦89⁩ وڵات و هەرێمدا ژمارد. بۆ ⁦3G⁩، ⁦174⁩ کۆمپانیا لە ⁦67⁩ بازاڕدا دەستیان پێ کردبوو و ⁦102⁩ـیان تەواویان کردبوو؛ بۆ ⁦2G⁩، ⁦139⁩ کۆمپانیا لە ⁦70⁩ بازاڕدا تەواویان کردبوو یان پلانیان بۆ دانابوو، ⁦56⁩ـیان تەواو. ئەورووپا زۆرترینی هەیە ⁦(43%)⁩، پاشان ئاسیا ⁦(26%)⁩.

For IoT this is serious, because devices live long. A meter or an alarm with only a 3G modem simply goes silent when its network closes. When the US operators closed 3G in 2022, many older connected cars lost emergency calls, remote unlocking and app features unless their modem was replaced. So new IoT devices use 4G (LTE-M, NB-IoT, Cat-1 bis) or 5G, and planners ask how long each network will run.

بۆ IoT ئەمە جیددییە، چونکە ئامێرەکان تەمەنیان درێژە. پێوەرێک یان ئاگادارکەرەوەیەک کە تەنیا ⁦3G⁩ـی هەبێت، کاتێک دادەخرێت بە سادەیی بێدەنگ دەبێت. کاتێک کۆمپانیاکانی ئەمریکا لە ⁦2022⁩ـدا ⁦3G⁩ـیان داخست، زۆر ئۆتۆمبێلی بەستراوی کۆن پەیوەندیی فریاکەوتن، کردنەوە لە دوورەوە و تایبەتمەندییەکانی لەدەست دا، مەگەر گۆڕدرابێت. بۆیە ئامێرە نوێیەکانی ⁦IoT 4G⁩ (، ، ⁦Cat-1 bis⁩) یان ⁦5G⁩ بەکار دەهێنن و پلاندانەران دەپرسن هەر تا کەی کار دەکات.

Headline: 2G and 3G are being switched off. A big number 313: switch-offs done, planned or under way in 89 countries and territories, June 2026. A bar split by region: Europe 43 %, Asia 26 %, Latin America 9 %, other 22 %. Two bars: 3G, 174 operators started in 67 markets, the dark part 102 completed; 2G, 139 operators done or planned in 70 markets, the dark part 56 completed. A box with a crossed-out chip: a device with only a 2G or 3G modem goes silent when its network closes; USA, 2022: many connected cars lost emergency calls and app unlocking. Source: GSA, 2G and 3G switch-off report, August 2026.ناونیشان: 2G و 3G دەکوژێنرێنەوە. ژمارەیەکی گەورە 313: کوژاندنەوەی تەواوبوو، پلاندار یان لە کاردا لە 89 وڵات و هەرێمدا، حوزەیرانی 2026. ستوونێک بەپێی ناوچە دابەش کراوە: ئەورووپا 43%، ئاسیا 26%، ئەمریکای لاتین 9%، تر 22%. دوو ستوون: 3G، 174 کۆمپانیا لە 67 بازاڕدا دەستیان پێ کردووە، بەشە تارەکە 102 تەواو بووە؛ 2G، 139 کۆمپانیا لە 70 بازاڕدا تەواو یان پلاندار، بەشە تارەکە 56 تەواو بووە. سندوقێک بە چیپێکی خاچ لێدراو: ئامێرێک کە تەنیا مۆدێمی 2G یان 3Gـی هەبێت، کاتێک ڕایەڵەکەی دادەخرێت بێدەنگ دەبێت؛ ئەمریکا، 2022: زۆر ئۆتۆمبێلی بەستراو پەیوەندیی فریاکەوتن و کردنەوە بە ئەپیان لەدەست دا. سەرچاوە: GSA، ئابی 2026.
Old networks close one country at a time; devices built for them go silent. کۆن وڵات بە وڵات دادەخرێن؛ ئەو ئامێرانەی بۆیان دروست کراون بێدەنگ دەبن.CêIT

When 2G and 3G switch offکاتێک ⁦2G⁩ و ⁦3G⁩ دەکوژێنرێنەوە

Iraq and the Kurdistan Regionعێراق و هەرێمی کوردستان

Iraq reached each generation late. Its three operators, Asiacell, Korek and Zain, agreed to pay for 3G frequencies only in November 2014, and Zain Iraq announced the first nationwide 4G-LTE service in January 2021. As of November 2026 there was still no 5G service across Iraq. At the end of August 2026 the federal Minister of Communications said he wanted one launch for all provinces and the Kurdistan Region together, and in September 2026 the Kurdistan Region's Ministry of Transport and Communications said that 5G could start at the end of 2026 or early in 2027, possibly first in Erbil.

عێراق درەنگ گەیشتە هەر نەوەیەک. سێ کۆمپانیای مۆبایلەکەی، Asiacell، Korek و Zain، تەنیا لە تشرینی دووەمی ⁦2014⁩ـدا ڕازی بوون پارەی ⁦3G⁩ بدەن و Zain Iraq لە کانوونی دووەمی ⁦2021⁩ـدا یەکەم خزمەتگوزاریی ⁦4G-LTE⁩ـی لە هەموو عێراقدا ڕاگەیاند. تا تشرینی دووەمی ⁦2026⁩ هێشتا خزمەتگوزاریی ⁦5G⁩ لە عێراقدا نەبوو. لە کۆتایی ئابی ⁦2026⁩ـدا وەزیری گەیاندنی فیدراڵ گوتی دەیەوێت ⁦5G⁩ لە هەموو پارێزگاکان و هەرێمی کوردستاندا پێکەوە دەست پێ بکات و لە ئەیلوولی ⁦2026⁩ـدا وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی هەرێمی کوردستان گوتی ⁦5G⁩ دەکرێت لە کۆتایی ⁦2026⁩ یان سەرەتای ⁦2027⁩ـدا دەست پێ بکات، لەوانەیە یەکەمجار لە هەولێر.

For an IoT project here this means three things. Ask the operator, in writing, which technologies its network supports today (4G, LTE-M, NB-IoT) and where. Choose modules that work on 4G and later networks, not on 2G or 3G only. And plan for the device's whole life, which may be ten years or more.

بۆ پڕۆژەیەکی IoT لێرە ئەمە سێ واتای هەیە. بە نووسراو لە کۆمپانیای مۆبایل بپرسە ئەمڕۆ پشتگیریی کام تەکنەلۆجیا دەکات (⁦4G⁩، ، ) و لە کوێ. ئەو مۆدیوڵانە هەڵبژێرە کە لەسەر ⁦4G⁩ و دواتر کار دەکەن، نەک تەنیا لەسەر ⁦2G⁩ یان ⁦3G⁩. هەروەها بۆ هەموو تەمەنی ئامێرەکە پلان دابنێ، کە لەوانەیە دە ساڵ یان زیاتر بێت.

Choosing a cellular optionهەڵبژاردنی جۆرێکی خانەیی

Start with the operator: which technologies does it run, and where? Then ask about the device. Video or a lot of data? Take 4G or 5G, or RedCap for cameras and watches. Moves between towers, or needs voice? Take LTE-M. Fixed, sending tiny messages from deep indoors for years on a battery? Take NB-IoT. Otherwise, for medium data on mains or vehicle power, take LTE Cat-1 bis. With no mobile coverage at all, look at LoRaWAN or satellite links; the comparison of all radios is in Choosing a radio, step by step.

لە کۆمپانیای مۆبایلەوە دەست پێ بکە: کام تەکنەلۆجیای هەیە و لە کوێ؟ پاشان پرسیار لەبارەی ئامێرەکە بکە. ڤیدیۆ یان زۆر؟ ⁦4G⁩ یان ⁦5G⁩ بەکار بهێنە، یان بۆ کامێرا و کاتژمێر. لە نێوان تاوەرەکاندا دەجووڵێت، یان دەنگی دەوێت؟ . جێگیرە و پەیامی زۆر بچووک لە قووڵایی بیناوە بۆ چەند ساڵێک بە دەنێرێت؟ . ئەگەر هیچیان نەبوو، بۆ مامناوەند لەسەر کارەبای ماڵ یان ئۆتۆمبێل، ⁦LTE Cat-1 bis⁩. ئەگەر هیچ نەبوو، سەیری LoRaWAN یان بەستنەوەی مانگی دەستکرد بکە؛ بەراوردی هەموو ڕادیۆکان لە وانەی هەڵبژاردنی ڕادیۆ هەیە.

A decision flow. Top note: first ask the operator which of these it runs, and where. Question 1: video, or lots of data? Yes: 4G or 5G; RedCap for cameras and watches. No: question 2: moves between towers, or needs voice? Yes: LTE-M. No: question 3: still, tiny messages, deep indoors, years on a battery? Yes: NB-IoT. No: LTE Cat-1 bis, simple, cheap 4G for medium amounts of data. A dashed box: no mobile coverage at all? LoRaWAN, or satellite. Bottom: plan for the device's whole life; pick a technology that will still run in ten years.ڕێڕەوێکی بڕیاردان. تێبینیی سەرەوە: سەرەتا لە کۆمپانیای مۆبایل بپرسە کامیان هەیە و لە کوێ. پرسیاری 1: ڤیدیۆ، یان دراوەی زۆر؟ بەڵێ: 4G یان 5G؛ RedCap بۆ کامێرا و کاتژمێر. نەخێر: پرسیاری 2: لە نێوان تاوەرەکاندا دەجووڵێت، یان دەنگی دەوێت؟ بەڵێ: LTE-M. نەخێر: پرسیاری 3: جێگیرە، پەیامی زۆر بچووک، قووڵایی بینا، چەند ساڵ بە پاتری؟ بەڵێ: NB-IoT. نەخێر: LTE Cat-1 bis، 4Gـی سادە و هەرزان بۆ دراوەی مامناوەند. سندوقێکی پچڕپچڕ: هیچ ڕایەڵەیەکی مۆبایل نییە؟ LoRaWAN، یان مانگی دەستکرد. لە خوارەوە: بۆ هەموو تەمەنی ئامێرەکە پلان دابنێ؛ تەکنەلۆجیایەک هەڵبژێرە کە دوای دە ساڵیش هەر کار بکات.
Three questions, asked in order, settle most choices.سێ پرسیار، بە ڕیز، زۆربەی هەڵبژاردنەکان یەکلا دەکەنەوە.CêIT

Common mistakesهەڵە باوەکان

Exercisesڕاهێنانەکان

Exerciseڕاهێنان1. Choose the technology1. تەکنەلۆجیاکە هەڵبژێرە

Choose a cellular option for each device and give one reason: (a) the buses of an Erbil bus company report their position every 30 seconds; (b) water meters in basements in Duhok send one reading a day and must last ten years on a battery; (c) a 5G security camera at a factory gate; (d) a fall-alarm button for an elderly person that must also allow a voice call.

بۆ هەر ئامێرێک جۆرێکی خانەیی هەڵبژێرە و یەک هۆکار بڵێ: (أ) پاسەکانی کۆمپانیایەکی پاس لە هەولێر هەموو ⁦30⁩ چرکە جارێک شوێنی خۆیان دەنێرن؛ (ب) پێوەری ئاو لە ژێرزەمینەکانی دهۆک ڕۆژی یەک خوێندنەوە دەنێرن و دەبێت دە ساڵ بە بژین؛ (ج) کامێرایەکی ئاسایشی ⁦5G⁩ لە دەرگای کارگەیەک؛ (د) دوگمەی ئاگادارکردنەوەی کەوتن بۆ کەسێکی بەتەمەن کە دەبێت پەیوەندیی دەنگیش ڕێگەپێدراو بێت.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
  • (a) LTE-M or 4G (for example Cat-1 bis): the buses move between cells all day, so they need handover, and they have power from the bus.
  • (b) NB-IoT if the operator offers it, otherwise LTE-M, both with PSM: fixed, tiny data, deep indoors, years on a battery.
  • (c) 5G RedCap (or full 4G or 5G): video needs megabits per second, which LTE-M and NB-IoT cannot carry.
  • (d) LTE-M: it can carry voice (VoLTE), follows the person between cells and still saves power.
  • (أ) یان ⁦4G⁩ (بۆ نموونە ⁦Cat-1 bis⁩): پاسەکان بە درێژایی ڕۆژ لە نێوان خانەکاندا دەجووڵێن، بۆیە پێویستە و وزەشیان لە پاسەکەوە هەیە.
  • (ب) ئەگەر کۆمپانیاکە پێشکەشی بکات، دەنا ، هەردووکیان بە : جێگیر، زۆر کەم، قووڵایی بینا، چەند ساڵ بە .
  • (ج) ⁦5G⁩ (یان ⁦4G⁩ یان ⁦5G⁩ـی تەواو): ڤیدیۆ چەند مێگابیت لە چرکەیەکدا دەوێت کە و ناتوانن هەڵیبگرن.
  • (د) : دەتوانێت دەنگ بگوازێتەوە ⁦(VoLTE)⁩، لە نێوان خانەکاندا بەدوای کەسەکەدا دەچێت و هێشتا وزە پاشەکەوت دەکات.
Exerciseڕاهێنان2. How long does the battery last?2. پاترییەکە چەند دەژی؟

An NB-IoT water meter sleeps in PSM at 0.005 mA. Once a day it wakes for 10 s and draws 50 mA on average while it sends. Its battery stores 5 Wh at 3.6 V, about 1,389 mAh. (a) Find the average current. (b) Estimate the battery life. (c) Without PSM, suppose the modem stays registered and listening at an average of 1 mA. How long does the battery last then? (These currents are example values for the exercise.)

پێوەرێکی ئاوی لە بە ⁦0.005 mA⁩ دەخەوێت. ڕۆژی جارێک ⁦10 s⁩ بەئاگا دێت و لە کاتی ناردندا بە تێکڕایی ⁦50 mA⁩ بەکار دەبات. ⁦5 Wh⁩ لە ⁦3.6 V⁩ـدا هەڵدەگرێت، نزیکەی ⁦1,389 mAh⁩. (أ) تێکڕای بدۆزەرەوە. (ب) تەمەنی هەڵبسەنگێنە. (ج) بەبێ ، وا دابنێ کە تۆمارکراو دەمێنێتەوە و بە تێکڕایی ⁦1 mA⁩ گوێ دەگرێت. ئەو کاتە چەند دەژی؟ (ئەم ژمارانەی نموونەن بۆ ئەم ڕاهێنانە.)

Hintئاماژە

Use the method of Estimate battery life yourself: average current = charge used in one cycle ÷ length of the cycle.

ڕێگای هەڵسەنگاندنی تەمەنی پاتری بەکار بهێنە: تێکڕای = ئەو بارەی لە یەک خولدا بەکار دێت ÷ درێژیی خولەکە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
Iˉ=50×10+0.005×86 39086 400≈0.0108 mAt=1389 mAh0.0108 mA≈128 800 h≈14.7 yearstno PSM=1389 mAh1 mA≈1 389 h≈58 days\begin{aligned} \bar I &= \frac{50 \times 10 + 0.005 \times 86\,390}{86\,400} \approx 0.0108\ \text{mA} \\ t &= \frac{1389\ \text{mAh}}{0.0108\ \text{mA}} \approx 128\,800\ \text{h} \approx 14.7\ \text{years} \\ t_{\text{no PSM}} &= \frac{1389\ \text{mAh}}{1\ \text{mA}} \approx 1\,389\ \text{h} \approx 58\ \text{days} \end{aligned}

A day has 86,400 s. Real batteries also lose a little charge each year by themselves, so about ten years is the honest promise. PSM makes the difference between two months and ten years.

ڕۆژێک ⁦86,400⁩ چرکەیە. ڕاستەقینە هەموو ساڵێک خۆی کەمێک لە بارەکەی لەدەست دەدات، بۆیە نزیکەی دە ساڵ بەڵێنێکی ڕاستگۆیانەیە. جیاوازیی نێوان دوو مانگ و دە ساڵ دروست دەکات.

Exerciseڕاهێنان3. Delay and distance3. دواکەوتن و دووری

A delivery robot drives on a pavement at 18 km/h. How far does it move while a message is delayed by (a) 10 ms, (b) 100 ms, (c) 10 s? Which delay is acceptable for an 'emergency stop' command, and which only for a daily report?

گەیاندن بە خێرایی ⁦18 km/h⁩ لەسەر شۆستە دەڕوات. چەند دەڕوات لە کاتێکدا پەیامێک (أ) ⁦10 ms⁩، (ب) ⁦100 ms⁩، (ج) ⁦10 s⁩ دوا دەکەوێت؟ کام بۆ فەرمانی «وەستانی فریاکەوتن» قبووڵە و کامیان تەنیا بۆ ڕاپۆرتی ڕۆژانە؟

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
18 km/h=5 m/s:5×0.01=0.05 m,5×0.1=0.5 m,5×10=50 m18\ \text{km/h} = 5\ \text{m/s}: \quad 5 \times 0.01 = 0.05\ \text{m}, \quad 5 \times 0.1 = 0.5\ \text{m}, \quad 5 \times 10 = 50\ \text{m}

5 cm and 50 cm are acceptable for a stop command; 50 m is far too late and fits only a report that may wait, such as a daily summary. A robot should also stop by itself when it loses the link.

⁦5 cm⁩ و ⁦50 cm⁩ بۆ فەرمانی وەستان قبووڵن؛ ⁦50 m⁩ زۆر درەنگە و تەنیا بۆ ڕاپۆرتێک دەگونجێت کە دەتوانێت چاوەڕێ بکات، وەک پوختەی ڕۆژانە. دەبێت کاتێک بەستنەوەکە لەدەست دەدات خۆشی بوەستێت.

Exerciseڕاهێنان4. Plan for a switch-off4. پلان بۆ کوژاندنەوە

A water company installed 3G meters in 2016 and expected them to work for fifteen years. Its operator now plans to close 3G. List the risks and write a short plan.

کۆمپانیایەکی ئاو لە ⁦2016⁩ـدا پێوەری ⁦3G⁩ـی دانا و چاوەڕێی دەکرد پازدە ساڵ کار بکەن. ئێستا کۆمپانیای مۆبایلەکەی پلانی داخستنی ⁦3G⁩ـی هەیە. مەترسییەکان بنووسە و پلانێکی کورت دابنێ.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
  • Risk: the meters go silent years before 2031, readings stop and bills must be estimated or read by hand.
  • Ask the operator for the exact date and which technologies stay (4G, LTE-M, NB-IoT).
  • Budget for replacing modems or meters; start with the meters that matter most.
  • Buy new meters with NB-IoT or LTE-M (with PSM) and modules that support more than one technology, plus software updates over the air.
  • مەترسی: پێوەرەکان چەند ساڵێک پێش ⁦2031⁩ بێدەنگ دەبن، خوێندنەوەکان دەوەستن و دەبێت پسوولەکان بە خەمڵاندن یان بە دەست بخوێنرێنەوە.
  • لە کۆمپانیای مۆبایل ڕێکەوتی ڕاستەقینە بپرسە و کام تەکنەلۆجیا دەمێنێتەوە (⁦4G⁩، ، ).
  • بودجە بۆ گۆڕینی یان پێوەرەکان دابنێ؛ لەو پێوەرانەوە دەست پێ بکە کە لە هەمووان گرنگترن.
  • پێوەری نوێ بە یان (بە ) بکڕە و ئەو مۆدیوڵانەی پشتگیریی زیاتر لە یەک تەکنەلۆجیا دەکەن، لەگەڵ .

Summaryپوختە

  • Cellular IoT uses the operator's mobile network and a SIM, like a phone (the Asiacell or Korek SIM in your pocket): country-wide coverage, movement with handover, licensed spectrum.
  • It imposes three costs: the modem, a plan for every device and energy. Classic 3G or 4G suits vehicles, not coin cells: connected cars and fleets that report to a control centre.
  • LTE-M (Cat-M1, eMTC) and NB-IoT (Cat-NB1/NB2), 3GPP Release 13, 2016: LTE-M for things that move or talk; NB-IoT for fixed devices deep indoors. PSM and eDRX let both sleep for about ten years on a battery.
  • 5G brings low delay for cars, AR, cameras, ambulances and factories; RedCap (Release 17) serves cameras and watches; Cat-1 bis carries much of today's volume.
  • 2G and 3G are closing (313 switch-offs in 89 countries by June 2026): ask your operator, avoid 2G/3G-only modules and plan for the device's whole life.
  • IoTـی خانەیی کۆمپانیا و SIM بەکار دەهێنێت، وەک مۆبایل (سیمکارتی Asiacell یان Korek لە گیرفانتدا): گەیشتن بە هەموو وڵات، جووڵە بە ، .
  • سێ تێچوو دەسەپێنێت: ، پلانێک بۆ هەر ئامێرێک و وزە. ⁦3G⁩ یان ⁦4G⁩ـی ئاسایی بۆ ئۆتۆمبێل دەگونجێت، نەک بۆ دوگمەیی: ئۆتۆمبێلی بەستراو و ئۆتۆمبێلەکانی کۆمپانیا کە ڕاپۆرت بۆ ناوەندی کۆنترۆڵ دەنێرن.
  • (⁦Cat-M1⁩، eMTC) و ⁦(Cat-NB1/NB2)⁩، ⁦Release 13⁩، ⁦2016⁩: بۆ شتی جووڵاو یان قسەکەر؛ بۆ ئامێری جێگیر لە قووڵایی بینادا. و ڕێگە دەدەن هەردووکیان نزیکەی دە ساڵ بە یەک بخەون.
  • ⁦5G⁩ کەم بۆ ئۆتۆمبێل، AR، کامێرا، ئەمبولانس و کارگە دەهێنێت؛ ⁦(Release 17)⁩ خزمەتی کامێرا و کاتژمێر دەکات؛ ⁦Cat-1 bis⁩ بەشێکی زۆری بازاڕی ئەمڕۆ هەڵدەگرێت.
  • ⁦2G⁩ و ⁦3G⁩ دادەخرێن (⁦313⁩ کوژاندنەوە لە ⁦89⁩ وڵاتدا تا حوزەیرانی ⁦2026⁩): لە کۆمپانیاکەت بپرسە، خۆت لە مۆدیوڵی تەنیا ⁦2G/3G⁩ بپارێزە و بۆ هەموو تەمەنی ئامێرەکە پلان دابنێ.

Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!

Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.

Key termsزاراوە سەرەکییەکان

Next lessonوانەی داهاتوو

Low-Power Wide-Area Networks (LPWAN)ڕایەڵە فراوانە کەموزەکان

Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان

References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.

Appearanceڕووکار

Modeدۆخ
Styleشێواز
Coloursڕەنگەکان

Saved on this device only.تەنیا لەسەر ئەم ئامێرە پاشەکەوت دەکرێت.