A Short History of IoT, and How Many Devices There Areمێژوویەکی کورتی ئینتەرنێتی شتەکان و ژمارەی ئامێرەکانی

The words 'Internet of Things' first appeared in 1999, but people connected things to networks long before that. The first experiments were small and playful — a drinks machine, a toaster, a coffee pot — and each one solved a real everyday problem. Together they show the pattern that every IoT system still follows. This lesson walks along the timeline, then looks at how many devices are connected today.

وشەکانی «ئینتەرنێتی شتەکان» یەکەمجار لە ⁦1999⁩دا دەرکەوتن، بەڵام خەڵک زۆر پێش ئەوە شتیان بە ڕایەڵەوە (Network) بەستبووەوە. یەکەم تاقیکردنەوەکان بچووک و گەمەئامێز بوون — ئامێرێکی خواردنەوە، تۆستەرێک، قۆرییەکی قاوە — و هەریەکەیان کێشەیەکی ڕاستەقینەی ڕۆژانەی چارەسەر کرد. پێکەوە ئەو نەخشەیە پیشان دەدەن کە هەموو سیستەمێکی IoT تا ئێستاش پەیڕەوی دەکات. ئەم وانەیە بە درێژایی هێڵی کاتدا دەڕوات، پاشان سەیری ئەوە دەکات کە ئەمڕۆ چەند ئامێر بەستراون.

At Carnegie Mellon University in Pittsburgh, USA, the computer science department had a Coca-Cola machine far from most offices. People often walked all the way there only to find it empty — or just refilled with warm bottles. In 1982 a few students and staff connected it to the department's computer. They fitted micro-switches — tiny switches that the bottles press — under each of the machine's six columns. The computer read the switches and kept a status for each column: EMPTY; the time since the column was refilled; or COLD once the bottles had been inside for about three hours.

لە زانکۆی Carnegie Mellon لە پیتسبێرگی ئەمریکا، بەشی زانستی کۆمپیوتەر (Computer) ئامێرێکی فرۆشتنی کۆکاکۆلای هەبوو کە لە زۆربەی ژوورەکانەوە دوور بوو. خەڵک زۆرجار هەموو ڕێگاکەیان دەبڕی و دەیانبینی بەتاڵە — یان تازە بوتڵی گەرمی تێکراوەتەوە. لە ⁦1982⁩دا چەند خوێندکار و فەرمانبەرێک بە کۆمپیوتەری بەشەکەوە بەستیانەوە. لە ژێر هەریەک لە شەش ڕیزی بوتڵەکانی ئامێرەکەدا سویچی زۆر بچووکیان (Electrical switch) دانا کە بوتڵەکان دایاندەگرن. کۆمپیوتەرەکە سویچەکانی دەخوێندەوە و بۆ هەر ڕیزێک دۆخێکی هەڵدەگرت: EMPTY (بەتاڵ)؛ ئەو کاتەی لە پڕکردنەوەی ڕیزەکەوە تێپەڕیوە؛ یان COLD (سارد) کاتێک بوتڵەکان نزیکەی سێ کاتژمێر لە ناویدا مابوونەوە.

From any computer on the department's network — and through the ARPANET, the network that grew into the internet — anyone could type finger coke and see the status before walking over.

لە هەر کۆمپیوتەرێکی سەر ڕایەڵەی بەشەکەوە — و لە ڕێی ARPANETـەوە، ئەو ڕایەڵەیەی دواتر بووە ئینتەرنێت — هەر کەسێک دەیتوانی finger coke بنووسێت و پێش ڕۆیشتن دۆخەکە ببینێت.

The drinks machine already had the four parts of every IoT system. A sensor measured the world (the micro-switches); a computer processed the readings (it timed the columns); a network carried the data; and an application showed it to people where they were (finger). Today the parts are smaller and often wireless, but the pattern is the same — you will meet it again in Inside an IoT System.

ئامێری خواردنەوەکە پێشتر ئەو چوار بەشەی هەبوو کە هەموو سیستەمێکی IoT هەیەتی. هەستەوەر جیهانی دەپێوا (سویچە بچووکەکان)؛ کۆمپیوتەر خوێندنەوەکانی چارەسەر دەکرد (کاتی ڕیزەکانی دەژمارد)؛ ڕایەڵە دراوەکەی (Data) دەگواستەوە؛ ئەپێک لە شوێنی خۆیانەوە پیشانی خەڵکی دەدا (finger). ئەمڕۆ بەشەکان بچووکترن و زۆرجار بێتەلن (Wireless)، بەڵام نەخشەکە هەمانە — دووپاتە لە ناوەوەی سیستەمێکی IoTـدا دەیبینیتەوە.

In 1989 the organiser of Interop, a big networking show in the USA, challenged the engineer John Romkey to connect a toaster to the internet — it would be a star of next year's show. At Interop 1990, Romkey and Simon Hackett showed a toaster connected with TCP/IP, the internet's own protocols. From a computer they could switch its power on over the network; the longer the power stayed on, the darker the toast. A person still had to put the bread in — so in 1991 a small robot crane, also controlled over the internet, was added to drop the bread into the slot.

لە ⁦1989⁩دا ڕێکخەری Interop، پیشانگایەکی گەورەی ڕایەڵە لە ئەمریکا، داوای لە ئەندازیار John Romkey کرد تۆستەرێک بە ئینتەرنێتەوە ببەستێت؛ ئەگەر بیکردایە، دەبووە ئەستێرەی پیشانگای ساڵی داهاتوو. لە Interopـی ⁦1990⁩دا Romkey و Simon Hackett تۆستەرێکیان پیشان دا کە بە TCP/IP، پرۆتۆکۆڵەکانی (Protocol) خودی ئینتەرنێت، بەسترابوو. لە کۆمپیوتەرێکەوە دەیانتوانی لە ڕێی ڕایەڵەوە کارەباکەی هەڵبکەن؛ تا کارەبا زیاتر بمایەتەوە، نانەکە سوورتر دەبووەوە. هێشتا دەبوو مرۆڤێک نانەکە دابنێت — بۆیە لە ⁦1991⁩دا قولاپێکی ڕۆبۆتیی بچووک، کە ئەویش لە ڕێی ئینتەرنێتەوە کۆنترۆڵ دەکرا، زیاد کرا بۆ ئەوەی نانەکە بخاتە ناو کونەکەوە.

The drinks machine only reported (sensing). The toaster was controlled (acting). IoT devices do both.

ئامێری خواردنەوەکە تەنیا ڕاپۆرتی دەدا (هەستکردن). تۆستەرەکە کۆنترۆڵ دەکرا (کارکردن). ئامێرەکانی IoT هەردووکیان دەکەن.

At the University of Cambridge Computer Laboratory in England, people working on other floors kept climbing the stairs to the coffee pot outside the 'Trojan Room', only to find it empty. In 1991 they pointed a small camera at the pot and connected it to a computer on the laboratory's network. A little program called XCoffee showed a tiny black-and-white picture of the pot on everyone's screen, updated about three times a minute. Now nobody had to climb the stairs for an empty pot.

لە تاقیگەی کۆمپیوتەری زانکۆی Cambridge لە ئینگلتەرا، ئەوانەی لە نهۆمەکانی تردا کاریان دەکرد هەر بە پلیکانەدا سەردەکەوتن بۆ لای قۆری قاوەکەی دەرەوەی «ژووری Trojan» و دەیانبینی بەتاڵە. لە ⁦1991⁩دا کامێرایەکی بچووکیان ئاراستەی قۆرییەکە کرد و بە کۆمپیوتەرێکی سەر ڕایەڵەی تاقیگەکەوە بەستیانەوە. بەرنامەیەکی (Program) بچووک بە ناوی XCoffee وێنەیەکی ڕەش و سپیی زۆر بچووکی قۆرییەکەی لەسەر شاشەی (Monitor) هەمووان پیشان دەدا، کە نزیکەی سێ جار لە خولەکێکدا نوێ دەبووەوە. ئیتر کەس پێویستی نەدەکرد بۆ قۆرییەکی بەتاڵ بە پلیکانەدا سەربکەوێت.

In November 1993 the picture was put on the World Wide Web, so anyone in the world could watch the pot in a web browser. It became one of the first famous webcams, watched by people in many countries. The camera was switched off on 22 August 2001, when the laboratory moved to a new building, and the coffee machine was sold in an online auction.

لە تشرینی دووەمی ⁦1993⁩دا وێنەکە خرایە سەر وێب (World Wide Web)، بۆیە هەر کەسێک لە جیهاندا دەیتوانی لە تۆڕگەڕێکدا (Web browser) سەیری قۆرییەکە بکات. بووە یەکێک لە یەکەم کامیراکانی وێب (Webcam) کە ناوبانگیان دەرکرد و خەڵکی زۆر وڵات سەیریان دەکرد. کامێراکە لە ⁦22⁩ی ئابی ⁦2001⁩دا کوژێندرایەوە، کاتێک تاقیگەکە گواسترایەوە بۆ باڵەخانەیەکی نوێ؛ ئامێری قاوەکەش لە مەزادێکی ئۆنلایندا فرۆشرا.

In 1999 Kevin Ashton was working on the supply chain of the company Procter & Gamble. He had noticed that one shade of lipstick always seemed to be sold out in shops, although the warehouses had plenty. His idea: put a cheap RFID chip — a tag that a radio reader can identify from a distance — on every product, so that computers could follow each one through the supply chain by themselves. In 1999 the internet was the most exciting new topic, so he called his presentation to the company's managers 'Internet of Things'. The name stuck.

لە ⁦1999⁩دا Kevin Ashton لەسەر زنجیرەی دابینکردنی (Supply chain) کۆمپانیای ⁦Procter & Gamble⁩ کاری دەکرد. سەرنجی دابوو کە ڕەنگێکی سووراو هەمیشە لە دووکانەکاندا نەمابوو، هەرچەندە لە کۆگاکاندا زۆر هەبوو. بیرۆکەکەی ئەوە بوو: چیپێکی (Microchip) هەرزانی RFID — تاگێکی RFID (RFID tag) کە خوێنەرەوەیەکی ڕادیۆیی لە دوورەوە دەیناسێتەوە — لەسەر هەموو کاڵایەک دابنرێت، بۆ ئەوەی کۆمپیوتەرەکان خۆیان بتوانن بە درێژایی زنجیرەی دابینکردن بەدوای هەریەکەیاندا بچن. لە ⁦1999⁩دا ئینتەرنێت سەرنجڕاکێشترین بابەتی نوێ بوو، بۆیە ناوی پێشکەشکردنەکەی بۆ بەڕێوەبەرانی کۆمپانیاکە نا «ئینتەرنێتی شتەکان». ناوەکە مایەوە.

Ashton's idea in one picture: every box carries an RFID tag, and readers at the factory door, the warehouse and the shop notice each tag that passes. The computer then knows — without anyone counting — how many boxes are on the shelf and how many are waiting in the warehouse, so it can order more before the shelf is empty. Ashton then helped set up the Auto-ID Center at MIT, where companies developed these tags together. How RFID tags work: RFID tags and RFID and Zigbee.

بیرۆکەکەی Ashton لە یەک وێنەدا: هەر سندووقێک تاگێکی RFIDـی پێوەیە و خوێنەرەوەکان لە دەرگای کارگە، کۆگا و دووکاندا هەست بە هەر تاگێک دەکەن کە تێدەپەڕێت. ئیتر کۆمپیوتەرەکە — بێ ئەوەی کەس بژمێرێت — دەزانێت چەند سندووق لەسەر ڕەفەکەیە و چەندیان لە کۆگادا چاوەڕێن؛ بۆیە دەتوانێت پێش بەتاڵبوونی ڕەفەکە داوای زیاتر بکات. پاشان Ashton یارمەتیی دامەزراندنی ⁦Auto-ID Center⁩ـی دا لە MIT، کە کۆمپانیاکان پێکەوە ئەم تاگانەیان تێیدا پەرە پێ دەدا. تاگەکانی RFID چۆن کار دەکەن: تاگەکانی RFID و RFID و Zigbee.

At the start of the 21st century, the 'Internet of Things' became a popular topic in newspapers and magazines, and several big developments prepared its future. In June 2000 LG Electronics in South Korea launched the Internet Digital DIOS, known as the world's first internet-connected refrigerator. It had a screen with a TV in its door and a network (LAN) port; a camera kept track of the food inside; it showed the temperature, how fresh the food was and recipes; and family members could leave video messages on it.

لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا «ئینتەرنێتی شتەکان» بووە بابەتێکی بەناوبانگ لە ڕۆژنامە و گۆڤارەکاندا و چەند گەشەسەندنێکی گەورە ڕێگای داهاتووی خۆش کرد. لە حوزەیرانی ⁦2000⁩دا کۆمپانیای LG Electronics لە کۆریای باشوور Internet Digital DIOSـی بڵاو کردەوە، کە وەک یەکەم سەلاجەی بەستراو بە ئینتەرنێتەوە لە جیهاندا ناسراوە. شاشەیەکی بە تیڤییەوە لە دەرگاکەیدا بوو لەگەڵ دەرچەیەکی (Port) ڕایەڵەی ناوچەیی (LAN)؛ کامێرایەک ئاگای لە خواردنەکانی ناوەوە بوو؛ پلەی گەرمی، تازەیی خواردن و ڕێنمایی چێشتلێنانی پیشان دەدا؛ ئەندامانی خێزانیش دەیانتوانی نامەی ڤیدیۆیی لەسەری جێ بهێڵن.

The response was lukewarm: at the time, few families saw why a fridge needed the internet. Being first is not the same as being useful — a lesson that IoT designers still learn.

وەڵامی خەڵک سارد بوو: لەو کاتەدا خێزانی کەم دەیانزانی بۆچی سەلاجە پێویستی بە ئینتەرنێت هەیە. یەکەم بوون هەمان سوودبەخش بوون نییە — وانەیەک کە دیزاینەرانی IoT تا ئێستاش فێری دەبن.

Counting IoT devices is hard, so always check who counted and what they counted. The research firm IoT Analytics counts connected IoT devices but not phones, computers or tablets. In October 2025 it reported about 18.5 billion devices in 2024 and about 21.1 billion at the end of 2025 — 14 % more in one year — and it forecast about 39 billion by 2030. As of November 2026 these are its latest published counts; its February 2026 report gave the same 21.1 billion for the end of 2025. With about 8 billion people on Earth, that is already more than two IoT devices per person. Reports that also count phones and computers give much bigger totals.

ژماردنی ئامێرەکانی IoT قورسە، بۆیە هەمیشە بپشکنە کێ ژماردوویەتی و چی ژماردووە. کۆمپانیای توێژینەوەی IoT Analytics ئامێرە بەستراوەکانی IoT دەژمێرێت بەڵام مۆبایل، کۆمپیوتەر و تابلێت (Tablet) ناژمێرێت. لە تشرینی یەکەمی ⁦2025⁩دا ڕایگەیاند کە لە ⁦2024⁩دا نزیکەی ⁦18.5⁩ ملیار ئامێر هەبوو و لە کۆتایی ⁦2025⁩دا گەیشتە نزیکەی ⁦21.1⁩ ملیار — لە یەک ساڵدا ⁦14%⁩ زیاتر — هەروەها پێشبینیی کرد تا ⁦2030⁩ بگاتە نزیکەی ⁦39⁩ ملیار. تا تشرینی دووەمی ⁦2026⁩ ئەمانە دوایین ژمارە بڵاوکراوەکانی ئەو کۆمپانیایەن؛ ڕاپۆرتەکەی شوباتی ⁦2026⁩ـیشی هەمان ⁦21.1⁩ ملیاری بۆ کۆتایی ⁦2025⁩ دووپات کردەوە. لەگەڵ نزیکەی 8 ملیار مرۆڤ لەسەر زەوی، ئەمە ئێستا زیاتر لە دوو ئامێری IoTـە بۆ هەر کەسێک. ئەو ڕاپۆرتانەی مۆبایل و کۆمپیوتەرەکانیش دەژمێرن ژمارەی زۆر گەورەتر دەدەن.

A short version of these numbers, with how the devices connect, is in How many things are connected?

کورتەیەکی ئەم ژمارانە، لەگەڵ ئەوەی ئامێرەکان چۆن دەبەسترێن، لە بەشی چەند شت بەستراوە؟ هەیە.

Two numbers for the same year show how much the method matters. For 2023, the research firm Frost & Sullivan estimated about 41.8 billion active IoT-connected devices, while IoT Analytics counted 16.6 billion. IoT Analytics counts a gateway once instead of every sensor behind it, and it leaves out phones, computers, tablets, RFID and NFC tags, and about 23 billion wired end devices. A firm that counts more kinds of things gets a much bigger total — so before you repeat a number, ask what was counted.

دوو ژمارە بۆ هەمان ساڵ پیشان دەدەن ڕێگای ژماردن چەند گرنگە. بۆ ساڵی ⁦2023⁩، کۆمپانیای توێژینەوەی ⁦Frost & Sullivan⁩ نزیکەی ⁦41.8⁩ ملیار ئامێری چالاکی بەستراو بە IoTـی خەملاند، لە کاتێکدا IoT Analytics ⁦16.6⁩ ملیاری ژمارد. IoT Analytics هەر دەروازەی ڕایەڵەیەک (Gateway) یەک جار دەژمێرێت نەک هەر هەستەوەرێک کە لە پشتییەوەیە و مۆبایل، کۆمپیوتەر، تابلێت، تاگی RFID و تاگی NFC (NFC tag) و نزیکەی ⁦23⁩ ملیار ئامێری کۆتایی (End device) وایەردار ناژمێرێت. کۆمپانیایەک کە جۆری زیاتر بژمێرێت کۆی گەورەتر وەردەگرێت — بۆیە پێش ئەوەی ژمارەیەک دووپاتە بکەیتەوە، بپرسە چی ژمێردراوە.

About ten years ago many forecasts were far too high. A widely shared 2016 forecast promised about 75 billion IoT devices by 2025. In 2019 the research firm IDC forecast 41.6 billion devices for 2025, and some popular summaries even spoke of '80 billion devices'. Others expected IoT to grow by more than 30 % every year, or to pass 100 billion devices by 2030. Reality was slower: about 21 billion devices at the end of 2025, growing by 12–14 % a year.

نزیکەی دە ساڵ لەمەوبەر زۆرێک لە پێشبینییەکان زۆر بەرز بوون. پێشبینییەکی بڵاوی ساڵی ⁦2016⁩ بەڵێنی نزیکەی ⁦75⁩ ملیار ئامێری IoTـی تا ⁦2025⁩ دا. لە ⁦2019⁩دا کۆمپانیای توێژینەوەی IDC پێشبینیی ⁦41.6⁩ ملیار ئامێری بۆ ⁦2025⁩ کرد و هەندێک کورتەی بڵاو تەنانەت باسیان لە «⁦80⁩ ملیار ئامێر» کرد. هەندێکی تر چاوەڕێیان دەکرد IoT ساڵانە زیاتر لە ⁦30%⁩ گەشە بکات، یان تا ⁦2030⁩ لە ⁦100⁩ ملیار ئامێر تێپەڕێت. ڕاستییەکە هێواشتر بوو: نزیکەی ⁦21⁩ ملیار ئامێر لە کۆتایی ⁦2025⁩دا، بە گەشەی ساڵانەی ⁦12–14%⁩.

Where did '80 billion devices' come from? IDC's forecast had two numbers: 41.6 billion devices and 79.4 zettabytes of data that those devices would produce. The amount of data was mistaken for the number of devices. (One zettabyte is $10^{21}$ bytes — a billion terabytes.)

«⁦80⁩ ملیار ئامێر» لە کوێوە هات؟ پێشبینییەکەی IDC دوو ژمارەی تێدا بوو: ⁦41.6⁩ ملیار ئامێر و ⁦79.4⁩ زێتابایت (Zettabyte) دراوە کە ئەو ئامێرانە بەرهەمی دەهێنن. بڕی دراوە لەگەڵ ژمارەی ئامێرەکان تێکەڵ کرا. (یەک زێتابایت دەکاتە $10^{21}$ بایت (Byte) — ملیارێک تێرابایت (Terabyte).)

Forecasts also miss because firms count different things (see Same year, different counts), excitement pushes numbers up, and the real economy changes: in 2025 IoT Analytics itself lowered its forecast because companies delayed spending and demand in China was weaker than expected. You can check a growth claim yourself — from 18.5 billion in 2024:

پێشبینییەکان هەروەها هەڵە دەردەچن چونکە کۆمپانیاکان شتی جیاواز دەژمێرن (هەمان ساڵ، ژماردنی جیاواز ببینە)، هەیەجانی بازاڕ ژمارەکان بەرز دەکاتەوە و ئابووریی ڕاستەقینە دەگۆڕێت: لە ⁦2025⁩دا IoT Analytics خۆی پێشبینییەکەی دابەزاند، چونکە کۆمپانیاکان خەرجییان دواخست و داواکاری لە چین لاوازتر بوو لە چاوەڕوانی. خۆت دەتوانیت بانگەشەیەکی گەشە بپشکنیت — لە ⁦18.5⁩ ملیاری ⁦2024⁩ـەوە:

Money forecasts are even harder. In 2019 one market-research firm forecast that the IoT market would be worth about 1.1 trillion US dollars by 2026. IoT Analytics measured what companies actually spent on IoT in 2025: about 324 billion dollars (reported in February 2026 — the latest figure as of November 2026). The two numbers do not even measure the same thing — one counts far more products and services than the other. When you read a market number, ask: who counted, what did they count, and when?

پێشبینیی پارە لەوەش قورسترە. لە ⁦2019⁩دا کۆمپانیایەکی توێژینەوەی بازاڕ پێشبینیی کرد کە بەهای بازاڕی IoT تا ⁦2026⁩ بگاتە نزیکەی ⁦1.1⁩ ترلیۆن دۆلاری ئەمریکی. IoT Analytics پێوای کە کۆمپانیاکان لە ⁦2025⁩دا بەڕاستی چەندیان بۆ IoT خەرج کردووە: نزیکەی ⁦324⁩ ملیار دۆلار (لە شوباتی ⁦2026⁩دا بڵاو کرایەوە و تا تشرینی دووەمی ⁦2026⁩ دوایین ژمارەیە). ئەم دوو ژمارەیە تەنانەت هەمان شت ناپێون — یەکێکیان بەرهەم و خزمەتگوزاریی زۆر زیاتر لەوی تر دەژمێرێت. کاتێک ژمارەیەکی بازاڕ دەخوێنیتەوە، بپرسە: کێ ژماردی، چی ژمارد و کەی؟

In the late 2010s big technology companies — Google, Cisco, Microsoft, Dell, Apple and Facebook (renamed Meta in 2021) — invested heavily in IoT. Plans change, too: Google closed its Cloud IoT Core service on 16 August 2023, and its customers had to move their devices to other platforms.

لە کۆتایی ساڵانی ⁦2010⁩دا کۆمپانیا گەورەکانی تەکنەلۆجیا — Google، Cisco، Microsoft، Dell، Apple و Facebook (کە لە ⁦2021⁩دا ناوی گۆڕا بۆ Meta) — پارەیەکی زۆریان لە IoT وەبەرهێنا. پلانەکانیش دەگۆڕێن: Google لە ⁦16⁩ی ئابی ⁦2023⁩دا خزمەتگوزاریی Cloud IoT Coreـی داخست و کڕیارەکانی ناچار بوون ئامێرەکانیان بگوازنەوە بۆ پلاتفۆرمی تر.