DHCP on a Cisco Router and DHCP RelayDHCP لەسەر ڕێدۆزێکی Cisco و گوازەرەوەی DHCP

DHCP hands every device its address, mask, gateway and DNS server automatically: the device broadcasts a request and a DHCP server answers with a free address. You learned the four messages in DORA and the lease in the concept lesson. Here you make a Cisco router be that server.

DHCP ناونیشان، ماسک، دەروازەی بنەڕەتی و ڕاژەکاری DNS بە خۆکاری دەداتە هەموو ئامێرێک: ئامێرەکە داواکارییەک بە پەخشکردن (Broadcast) دەنێرێت و ڕاژەکارێکی DHCP بە ناونیشانێکی ئازاد وەڵام دەداتەوە. چوار پەیامەکەت لە DORA و کرێی DHCP لە وانە چەمکییەکەدا ناسی. لێرەدا ڕێدۆزێکی Cisco دەکەیتە ئەو ڕاژەکارە.

This is common in small offices and shops, where there is no separate server. The DHCP server inside Cisco IOS is switched on by default; it starts to lend addresses as soon as you create a pool whose network matches one of the router’s interfaces.

ئەمە لە نووسینگە و دوکانە بچووکەکاندا باوە، کە ڕاژەکاری جیایان نییە. ڕاژەکاری DHCP لە ناو Cisco IOSـدا بە بنەڕەت هەڵکراوە؛ هەر کە پووڵێکی ناونیشان دروست بکەیت کە ڕایەڵەکەی (Network) لەگەڵ یەکێک لە نێوبەستەکانی ڕێدۆزەکەدا بگونجێت، دەست دەکات بە قەرزدانی ناونیشان.

A DHCP server on IOS needs one command in global configuration mode and a small block of commands for the pool. Notice the new prompt: ip dhcp pool takes you into DHCP pool configuration mode, R1(dhcp-config)#.

ڕاژەکارێکی DHCP لەسەر IOS پێویستی بە یەک فەرمان (Command) لە باری ڕێکخستنی گشتیدا (Global configuration mode) و بلۆکێکی بچووک فەرمان بۆ پووڵی ناونیشانەکە هەیە. سەرنجی پرۆمپتە نوێیەکە بدە: ip dhcp pool دەتباتە باری ڕێکخستنی پووڵی ناونیشانی DHCP، R1(dhcp-config)#.

Build a 1941 router R1, a 2960 switch SW1, two PCs and a printer in Packet Tracer. The LAN is 192.168.2.0/24 and R1’s G0/0 is its gateway, 192.168.2.1. The printer keeps a fixed address, 192.168.2.10, typed by hand. (You can also join one PC straight to the router with a crossover cable; a switch lets you add more PCs.)

لە Packet Tracerـدا ڕێدۆزێکی ⁦1941⁩ بە ناوی ⁦R1⁩، سویچێکی (Network switch) ⁦2960⁩ بە ناوی ⁦SW1⁩، دوو PC و چاپەرێک دروست بکە. ڕایەڵە ناوچەییەکە ⁦192.168.2.0/24⁩ـە و ⁦G0/0⁩ـی ⁦R1⁩ دەروازەی بنەڕەتییەتی، ⁦192.168.2.1⁩. چاپەرەکە ناونیشانێکی جێگیر دەهێڵێتەوە، ⁦192.168.2.10⁩، کە بە دەست نووسراوە. (دەتوانیت PCـێکیش ڕاستەوخۆ بە کێبڵی خاچی (Crossover cable) ببەستیتەوە بە ڕێدۆزەکەوە؛ سویچ ڕێگە دەدات PCـی زیاتر زیاد بکەیت.)

Step 1 — the interface. Give G0/0 its address and switch it on, as in your first router. This address matters twice: it is the PCs’ gateway, so the pool’s default-router must be exactly this address.

هەنگاوی 1 — نێوبەستەکە. ناونیشان بدە بە ⁦G0/0⁩ و هەڵی بکە، وەک لە یەکەم ڕێدۆزەکەت. ئەم ناونیشانە دوو جار گرنگە: دەروازەی بنەڕەتیی PCـەکانە، بۆیە default-routerـی پووڵی ناونیشانەکە دەبێت ڕێک ئەم ناونیشانە بێت.

Devices that are set by hand — the router, servers, printers — must never get the same address from DHCP. Exclude a range with ip dhcp excluded-address <first> [<last>] in global configuration mode; one address alone needs no second number. Here 192.168.2.1–192.168.2.10 are kept for such devices.

ئەو ئامێرانەی بە دەست ڕێک دەخرێن — ڕێدۆزەکە، ڕاژەکارەکان، چاپەرەکان — هەرگیز نابێت هەمان ناونیشان لە DHCPـەوە وەربگرن. زنجیرەیەک ناونیشان بە ip dhcp excluded-address <first> [<last>] لە باری ڕێکخستنی گشتیدا جیا بکەرەوە؛ یەک ناونیشان بەتەنیا ژمارەی دووەمی ناوێت. لێرەدا ⁦192.168.2.1–192.168.2.10⁩ بۆ ئەو جۆرە ئامێرانە هێڵراونەتەوە.

Real IOS never lends the router’s own interface address — it is excluded automatically. Excluding it yourself is still good practice and keeps Packet Tracer happy too. An excluded address must lie inside the pool’s network: ip dhcp excluded-address 192.168.1.2 does nothing for a 192.168.2.0/24 pool.

IOSـی ڕاستەقینە هەرگیز ناونیشانی نێوبەستەی خودی ڕێدۆزەکە بە قەرز نادات — بە خۆکاری جیا دەکرێتەوە. جیاکردنەوەی بە دەستی خۆت هێشتا خوویەکی باشە و Packet Tracerـیش ڕازی دەکات. ناونیشانی جیاکراوە دەبێت لە ناو ڕایەڵەی پووڵی ناونیشانەکەدا بێت: ip dhcp excluded-address 192.168.1.2 هیچ کارێک بۆ پووڵێکی ناونیشانی ⁦192.168.2.0/24⁩ ناکات.

Now create the pool and give it the network, the gateway, the DNS server and the lease. The pool name is free text — LAN, OFFICE, V10. (Avoid a misleading name such as vlan2 for a pool that has nothing to do with VLAN 2.)

ئێستا پووڵی ناونیشانەکە دروست بکە و ڕایەڵە، دەروازەی بنەڕەتی، ڕاژەکاری DNS و کرێی DHCPـی پێ بدە. ناوی پووڵی ناونیشانەکە دەقێکی ئازادە — LAN، OFFICE، ⁦V10⁩. (خۆت لە ناوێکی هەڵخەڵەتێنەری وەک vlan2 بەدوور بگرە بۆ پووڵێکی ناونیشان کە هیچ پەیوەندییەکی بە ⁦VLAN 2⁩ـەوە نییە.)

The four pool lines of Step 3 are what most LANs need. A pool can hand out more settings, all optional. domain-name example.com gives the clients a domain to add to short names: when a user types ping fileserver, the PC asks DNS for fileserver.example.com. netbios-name-server 192.168.2.5 names a WINS server, which turned old Windows NetBIOS names into addresses. WINS is legacy: Microsoft deprecated it in Windows Server 2022, and Windows Server 2025 is the last release that includes it.

ئەو چوار دێڕەی پووڵی ناونیشان لە هەنگاوی 3ـدا ئەوەن کە زۆربەی ڕایەڵە ناوچەییەکان پێویستیانە. پووڵی ناونیشان دەتوانێت ڕێکخستنی زیاتریش بدات، هەموویان ئارەزوومەندانەن. domain-name example.com ناوێکی دۆمەین دەداتە ڕاژەخوازەکان کە دەیخەنە سەر ناوە کورتەکان: کاتێک بەکارهێنەرێک ping fileserver دەنووسێت، PCـەکە پرسیاری fileserver.example.com لە DNS دەکات. netbios-name-server 192.168.2.5 ڕاژەکارێکی WINS دیاری دەکات، کە ناوە کۆنەکانی NetBIOSـی لە Windowsـدا دەکردە ناونیشان. WINS کۆنە: Microsoft لە ⁦Windows Server 2022⁩ـدا ڕایگەیاند کە وازی لێ دەهێنێت و ⁦Windows Server 2025⁩ دوایین وەشانە کە تێیدایە.

Every other setting is a numbered DHCP option (what a DHCP server hands out), set with option <number> ip|ascii|hex …; option 150 above tells Cisco IP phones where their TFTP server is. The DHCP service itself is on by default (service dhcp); no service dhcp switches off both the server and the relay. Packet Tracer’s routers accept only some of these lines: skip any line it refuses.

هەموو ڕێکخستنێکی تر هەڵبژاردەیەکی ژمارەداری DHCPـە (ئەوەی ڕاژەکاری DHCP دەیدات)، کە بە option <number> ip|ascii|hex … دادەنرێت؛ option 150ـی سەرەوە بە تەلەفۆنەکانی IPـی Cisco دەڵێت ڕاژەکاری TFTPـەکەیان لە کوێیە. خودی خزمەتی DHCP بە بنەڕەت هەڵکراوە (service dhcp)؛ no service dhcp هەم ڕاژەکارەکە و هەم گوازەرەوەی DHCPـەکە (DHCP relay) دەکوژێنێتەوە. ڕێدۆزەکانی Packet Tracer تەنیا هەندێک لەم دێڕانە قبووڵ دەکەن: هەر دێڕێک ڕەت کرایەوە، بەجێی بهێڵە.

On each PC open Desktop > IP Configuration and choose DHCP. After a moment Packet Tracer says DHCP request successful. and fills in the address, mask, gateway and DNS server. (On a Windows PC the same choice is “Obtain an IP address automatically”; ipconfig /all then shows the lease — see your lease.)

لەسەر هەر PCـێک ⁦Desktop > IP Configuration⁩ بکەرەوە و DHCP هەڵبژێرە. دوای کەمێک Packet Tracer دەڵێت DHCP request successful. و ناونیشان، ماسک، دەروازەی بنەڕەتی و ڕاژەکاری DNS پڕ دەکاتەوە. (لەسەر PCـی Windows هەمان هەڵبژاردە «Obtain an IP address automatically»ـە؛ پاشان ipconfig /all کرێی DHCPـەکە پیشان دەدات — کرێی DHCPـەکەت ببینە.)

Without exclusions the first PC would get 192.168.2.2, the first free address after the router’s own .1. With our exclusions PC1 gets 192.168.2.11 and PC2 192.168.2.12.

بەبێ جیاکردنەوە یەکەم ⁦PC 192.168.2.2⁩ وەردەگرێت، یەکەم ناونیشانی ئازاد دوای .1ـی خودی ڕێدۆزەکە. بە جیاکردنەوەکانی ئێمە ⁦PC1 192.168.2.11⁩ و ⁦PC2 192.168.2.12⁩ وەردەگرن.

show ip dhcp binding lists every address the router has lent, with the client’s MAC address. show ip dhcp pool shows how full each pool is and the next address it will try.

show ip dhcp binding هەموو ئەو ناونیشانانە ڕیز دەکات کە ڕێدۆزەکە بە قەرزی داون، لەگەڵ ناونیشانی MACـی (MAC address) ڕاژەخوازەکە. show ip dhcp pool پیشان دەدات هەر پووڵێکی ناونیشان چەند پڕە و ناونیشانی داهاتوو کە تاقی دەکاتەوە چییە.

Packet Tracer prints a shorter binding table: no VRF line, the bare MAC address (0001.9702.D144) and -- instead of the expiry date, because it does not track lease times.

Packet Tracer خشتەیەکی bindingـی کورتتر پیشان دەدات: دێڕی VRF نییە، تەنیا ناونیشانی MACـەکە (0001.9702.D144) و -- لە جیاتی ڕێکەوتی بەسەرچوون، چونکە کاتی کرێی DHCP ناژمێرێت.

Before the router offers an address, it pings it: two echo requests, waiting up to two seconds for each (RFC 2131 asks servers to probe first). If something answers, the address is already in use — perhaps a device set by hand. The router logs a conflict, takes that address out of the pool and offers the next one.

پێش ئەوەی ڕێدۆزەکە ناونیشانێک پێشکەش بکات، پینگـی دەکات: دوو echo request، بۆ هەریەکەیان تا دوو چرکە چاوەڕێ دەکات (RFC ⁦2131⁩ داوا لە ڕاژەکارەکان دەکات سەرەتا بپشکنن). ئەگەر شتێک وەڵام بداتەوە، ناونیشانەکە پێشتر بەکار دێت — لەوانەیە ئامێرێک بێت کە بە دەست ڕێکخراوە. ڕێدۆزەکە ناکۆکییەک تۆمار دەکات، ئەو ناونیشانە لە پووڵی ناونیشانەکە دەردەهێنێت و دانەی دواتر پێشکەش دەکات.

In Packet Tracer you may see %DHCPD-4-PING_CONFLICT: DHCP address conflict: server pinged 192.168.2.1. — the router’s own gateway address, when no exclusion was typed. A real router excludes its interface address by itself, so there the same message always means another device holds the address. Check with show ip dhcp conflict, fix the device or exclude its address, then empty the list with clear ip dhcp conflict *.

لە Packet Tracerـدا لەوانەیە ئەمە ببینیت: %DHCPD-4-PING_CONFLICT: DHCP address conflict: server pinged 192.168.2.1. — ناونیشانی دەروازەی بنەڕەتیی خودی ڕێدۆزەکە، کاتێک هیچ جیاکردنەوەیەک نەنووسراوە. ڕێدۆزێکی ڕاستەقینە ناونیشانی نێوبەستەکەی خۆی خۆی جیا دەکاتەوە، بۆیە لەوێ هەمان پەیام هەمیشە واتە ئامێرێکی تر ناونیشانەکەی هەیە. بە show ip dhcp conflict بیپشکنە، ئامێرەکە چاک بکە یان ناونیشانەکەی جیا بکەرەوە، پاشان بە clear ip dhcp conflict * لیستەکە بەتاڵ بکە.

In a bigger network one DHCP server serves many LANs. But the Discover is a broadcast, and routers do not forward broadcasts. The fix is a relay agent on the router interface that faces the clients: ip helper-address <server>. The router takes the broadcast, sends it on as a unicast to the server, and writes its own interface address (giaddr) into it so the server knows which pool to use.

لە ڕایەڵەیەکی گەورەتردا یەک ڕاژەکاری DHCP خزمەتی زۆر ڕایەڵەی ناوچەیی دەکات. بەڵام Discover پەخشکردنـە و ڕێدۆزەکان پەخشکردنەکان تێناپەڕێنن. چارەسەر گوازەرەوەی DHCPـە لەسەر ئەو نێوبەستەیەی ڕێدۆزەکە کە ڕووی لە ڕاژەخوازەکانە: ip helper-address <server>. ڕێدۆزەکە پەخشکردنەکە وەردەگرێت، وەک تاکپەخش (Unicast) بۆ ڕاژەکارەکەی دەنێرێت و ناونیشانی نێوبەستەکەی خۆی (giaddr) تێدا دەنووسێت بۆ ئەوەی ڕاژەکارەکە بزانێت کام پووڵی ناونیشان بەکار بهێنێت.

In this lab, Server0 (192.168.1.2) is a DHCP server with two pools: pool192 for its own LAN (gateway 192.168.1.1, start 192.168.1.3, mask 255.255.255.0) and pool10 for the other LAN (gateway 10.0.0.1, start 10.0.0.3, mask 255.0.0.0), both with DNS and TFTP server 192.168.1.2. R1 joins the two LANs. Server0 is a Packet Tracer server, so its pools are set on its Services → DHCP tab, not with IOS commands (the server lab).

لەم تاقیکردنەوەیەدا ⁦Server0⁩ ‏⁦(192.168.1.2)⁩ ڕاژەکارێکی DHCPـە بە دوو پووڵی ناونیشان: ⁦pool192⁩ بۆ ڕایەڵەی ناوچەیی خۆی (دەروازەی بنەڕەتی ⁦192.168.1.1⁩، سەرەتا ⁦192.168.1.3⁩، ماسک ⁦255.255.255.0⁩) و ⁦pool10⁩ بۆ ڕایەڵە ناوچەییەکەی تر (دەروازەی بنەڕەتی ⁦10.0.0.1⁩، سەرەتا ⁦10.0.0.3⁩، ماسک ⁦255.0.0.0⁩)، هەردووکیان بە ڕاژەکاری DNS و TFTP ‏⁦192.168.1.2. R1⁩ دوو ڕایەڵە ناوچەییەکە دەبەستێتەوە. ⁦Server0⁩ ڕاژەکارێکی Packet Tracerـە، بۆیە پووڵەکانی ناونیشان لەسەر ئەو لە تابی Services → DHCPـەوە ڕێک دەخرێن، نەک بە فەرمانەکانی IOS (تاقیکردنەوەی ڕاژەکارەکە).

No routing protocol is needed here: both LANs are directly connected to the one router, so it already has both routes. Routing matters for the reply — the server must be able to reach 10.0.0.1 — and here its gateway, R1, can.

لێرەدا هیچ پرۆتۆکۆڵێکی ڕێدۆزی (Routing protocol) پێویست نییە: هەردوو ڕایەڵە ناوچەییەکە ڕاستەوخۆ بە یەک ڕێدۆزەوە بەستراون، بۆیە پێشتر هەردوو ڕێگەکەی هەیە. ڕێدۆزی (Routing) بۆ وەڵامەکە گرنگە — ڕاژەکارەکە دەبێت بگاتە ⁦10.0.0.1⁩ — و لێرەدا دەروازە بنەڕەتییەکەی، ⁦R1⁩، دەگاتێ.

A common case: hosts in VLAN 10 have a DHCP server, VLAN 20 has none. VLANs are separate broadcast domains, so VLAN 20’s Discover never reaches the server by itself. Put ip helper-address <server> on the router interface that is the gateway of VLAN 20; then VLAN 20’s clients run DORA with the server in VLAN 10.

نموونەیەکی باو: میوانگرەکانی ⁦VLAN 10⁩ ڕاژەکاری DHCPـیان هەیە، ⁦VLAN 20⁩ نییەتی. VLANـەکان پاوانی پەخشی (Broadcast domain) جیان، بۆیە Discoverـی ⁦VLAN 20⁩ بە خۆی هەرگیز ناگاتە ڕاژەکارەکە. ip helper-address <server> لەسەر ئەو نێوبەستەیەی ڕێدۆزەکە دابنێ کە دەروازەی بنەڕەتیی ⁦VLAN 20⁩ـە؛ پاشان ڕاژەخوازەکانی ⁦VLAN 20⁩ DORA لەگەڵ ڕاژەکارەکەی ⁦VLAN 10⁩ـدا دەکەن.

With router-on-a-stick the gateway of VLAN 20 is a subinterface, so the helper goes there: interface g0/0.20 then ip helper-address 192.168.1.10. On a layer 3 switch it goes on the SVI: interface vlan 20.

بە ڕێدۆزی تاکقۆڵ دەروازەی بنەڕەتیی ⁦VLAN 20⁩ ژێرنێوبەستەیەکە (Subinterface)، بۆیە helper لەوێ دادەنرێت: interface g0/0.20 پاشان ip helper-address 192.168.1.10. لەسەر سویچی چینی 3 لەسەر نێوبەستەی VLAN (Switch virtual interface) دادەنرێت: interface vlan 20.

If the router itself is the DHCP server, give it one pool per VLAN. When a Discover arrives on a subinterface, the router lends from the pool whose network contains that subinterface’s address. With the router-on-a-stick lab — VLAN 10 on 192.168.10.0/24 and VLAN 20 on 192.168.20.0/24 — it looks like this:

ئەگەر ڕێدۆزەکە خۆی ڕاژەکاری DHCP بێت، یەک پووڵی ناونیشان بۆ هەر VLANـێک پێی بدە. کاتێک Discoverـێک لەسەر ژێرنێوبەستەیەک دەگات، ڕێدۆزەکە لەو پووڵی ناونیشانەوە قەرز دەدات کە ڕایەڵەکەی ناونیشانی ئەو ژێرنێوبەستەیە لەخۆ دەگرێت. بە تاقیکردنەوەی ڕێدۆزی تاکقۆڵ — ⁦VLAN 10⁩ لەسەر ⁦192.168.10.0/24⁩ و ⁦VLAN 20⁩ لەسەر ⁦192.168.20.0/24⁩ — بەم شێوەیە دەبێت:

No pool is made for the management VLAN 99 (its devices are set by hand) or the unused native VLAN 999. The campus project builds this for a whole university, and the company project on the router of each building.

هیچ پووڵێکی ناونیشان بۆ VLANـی بەڕێوەبردنی ⁦99⁩ دروست ناکرێت (میوانگرەکانی بە دەست ڕێک دەخرێن) و نە بۆ VLANـی ڕەسەنی (Native VLAN) بەکارنەهاتووی ⁦999⁩. پڕۆژەی کەمپەس ئەمە بۆ زانکۆیەکی تەواو دروست دەکات و پڕۆژەی کۆمپانیا لەسەر ڕێدۆزی هەر باڵەخانەیەک.

A client trusts the first Offer it hears, so a rogue DHCP server can hand out a false gateway. Switches stop that with DHCP snooping: only the port towards the real server is trusted, and Offers from other ports are dropped. Its configuration is in switch port security.

ڕاژەخواز متمانە بە یەکەم Offer دەکات کە دەیبیستێت، بۆیە ڕاژەکارێکی DHCPـی ساختە دەتوانێت دەروازەی بنەڕەتییەکی درۆ دابەش بکات. سویچەکان بە DHCP snooping ڕێگەی لێ دەگرن: تەنیا ئەو دەرچەیەی (Port) بەرەو ڕاژەکارە ڕاستەقینەکەیە متمانەی پێ دەکرێت و Offerـی دەرچەکانی تر فڕێ دەدرێن. ڕێکخستنەکەی لە ئاسایشی دەرچەـدایە.

IPv6 hosts usually build their own address with SLAAC; DHCPv6 can add DNS servers or hand out addresses. A Cisco router can be a DHCPv6 server too, with ipv6 dhcp pool — see SLAAC and DHCPv6.

میوانگرەکانی IPv6 زۆربەی کات بە SLAAC ناونیشانی خۆیان دروست دەکەن؛ ⁦DHCPv6⁩ دەتوانێت ڕاژەکاری DNS زیاد بکات یان ناونیشان دابەش بکات. ڕێدۆزێکی Cisco دەتوانێت ببێتە ڕاژەکاری ⁦DHCPv6⁩ـیش، بە ipv6 dhcp pool — SLAAC و ⁦DHCPv6⁩ ببینە.

Typing mistakes are normal in a first DHCP lab. Here are real ones from a Packet Tracer session, with what IOS answered and the fix:

هەڵەی نووسین لە یەکەم تاقیکردنەوەی DHCPـدا ئاساییە. ئەمانە هەڵەی ڕاستەقینەن لە دانیشتنێکی Packet Tracerـەوە، لەگەڵ ئەوەی IOS وەڵامی دایەوە و چارەسەرەکە:

Next: sharing one public address among many devices — NAT and PAT.

دواتر: بەشکردنی یەک ناونیشانی گشتی لە نێوان زۆر ئامێردا — وەرگێڕانی ناونیشانی ڕایەڵە و وەرگێڕانی ناونیشانی پۆرت.