OSI Layers 6 and 7: Presentation and Applicationچینەکانی 6 و 7ی OSI: چینی پێشکەشکردن و چینی ئەپ

This lesson finishes the walk through the OSI model. Layers 1 to 3 move the data across the network (layers 1–3), layer 4 carries the whole message between two programs and layer 5 manages their conversation (layers 4 and 5). The two layers on top are the closest to the user — a person, or a program that uses the network. Layer 6, presentation, makes sure that both sides understand the data in the same format. Layer 7, application, gives programs the network services they ask for.

ئەم وانەیە گەشتەکەی ناو مۆدێلی OSI تەواو دەکات. چینەکانی 1 تا 3 دراوە بە ناو ڕایەڵەدا دەگوازنەوە (چینەکانی 1 تا 3)، چینی 4 هەموو نامەکە لە نێوان دوو بەرنامەدا دەگەیەنێت و چینی 5 گفتوگۆکەیان بەڕێوە دەبات (چینەکانی 4 و 5). دوو چینەکەی سەرەوە لە هەموو چینەکان نزیکترن لە بەکارهێنەرەوە (User) — کەسێک یان بەرنامەیەک کە ڕایەڵە بەکار دەهێنێت. چینی 6، چینی پێشکەشکردن، دڵنیا دەبێتەوە کە هەردوو لا لە دراوەکە بە هەمان شێوە تێدەگەن. چینی 7، چینی ئەپ، ئەو خزمەتگوزارییانەی ڕایەڵە دەدات بە بەرنامەکان کە داوایان دەکەن.

Two computers may store the same information in different ways: different character codes, number formats or file formats. The presentation layer is responsible for presenting the data in a proper, agreed format, so that what the sender meant is exactly what the receiver gets. It works on the form of the data — its syntax — not on its meaning, so it is sometimes called the syntax layer. At the receiver it prepares the data for the application layer; it is responsible for the representation of data between different hardware and operating systems.

لەوانەیە دوو کۆمپیوتەر (Computer) هەمان زانیاری بە دوو شێوەی جیاواز هەڵبگرن: کۆدی جیاوازی پیت، شێوەی جیاوازی ژمارە یان جۆری فایلی (File format) جیاواز. چینی پێشکەشکردن بەرپرسە لە پیشاندانی دراوەکە بە شێوەیەکی دروست و ڕێککەوتنلەسەرکراو، تاکو ئەوەی نێرەر مەبەستی بوو ڕێک ئەوە بێت کە بە وەرگر دەگات. کار لەسەر شێوەی دراوەکە — شێوەی نووسینەکەی — دەکات، نەک واتاکەی، بۆیە هەندێک جار پێی دەگوترێت syntax layer. لە وەرگردا دراوەکە بۆ چینی ئەپ ئامادە دەکات؛ بەرپرسە لە نواندنی دراوە لە نێوان ڕەقەواڵە (Hardware) و سیستەمەکانی وەگەڕخەری (Operating system) جیاوازدا.

So the OSI model lists three jobs for layer 6 — translation (encoding), compression and encryption — and some books add “code formatting”. Its unit of data is still simply called data (some books: formatted data). The next screens take the jobs one by one. The «presentation layer» inside a program's code, its screens, is a different idea: see Layers and Business Logic.

کەواتە مۆدێلی OSI سێ کار بۆ چینی 6 دیاری دەکات — وەرگێڕان (ئینکۆدینگ)، پەستاندنی دراوە و شفرەکردن — و هەندێک کتێب «ڕێکخستنی کۆد»یش زیاد دەکەن. یەکەی دراوە لێرەدا هێشتا تەنیا پێی دەگوترێت دراوە (لە هەندێک کتێبدا: دراوەی ڕێکخراو). شاشەکانی داهاتوو کارەکان یەک یەک باس دەکەن. «چینی (Layer) پیشاندان» لە ناو کۆدی بەرنامەیەکدا (Program)، واتە شاشەکانی، بیرۆکەیەکی جیاوازە: بڕوانە چینەکان و لۆجیکی کاروبار.

Text travels as numbers, and a character encoding says which number stands for which letter. IBM mainframes use EBCDIC, while most other computers use codes based on ASCII, so text that moves between them must be translated. ASCII has English letters only. Today almost every system uses Unicode, which gives every letter of every writing system its own number, its code point, stored as bytes with UTF-8. Kurdish letters arrive intact only when both sides use the same encoding.

دەق وەک ژمارە دەگوازرێتەوە و ئینکۆدینگ دیاری دەکات کام ژمارە بۆ کام پیتە. مەینفرەیمەکانی (Mainframe) IBM کۆدی EBCDIC بەکار دەهێنن، کەچی زۆربەی کۆمپیوتەرەکانی تر کۆدی لەسەر بنەمای ASCII، بۆیە دەبێت ئەو دەقەی لە نێوانیاندا دەگوازرێتەوە وەربگێڕدرێت. ASCII تەنیا پیتی ئینگلیزیی تێدایە. ئەمڕۆ نزیکەی هەموو سیستەمێک Unicode بەکار دەهێنێت، کە ژمارەیەکی تایبەت، واتە ژمارەی نووسە (Code point)، دەدات بە هەر پیتێکی هەموو سیستەمەکانی نووسین و بە ⁦UTF-8⁩ وەک بایت هەڵدەگیرێت. پیتە کوردییەکان تەنیا کاتێک وەک خۆیان دەگەن کە هەردوو لا هەمان ئینکۆدینگ بەکار بهێنن.

The garbled سڵاو is UTF-8 read with the wrong code: every byte arrived, but the two sides disagreed on the presentation. UTF-8 is explained in Unicode and UTF-8.

نووسینە تێکچووەکەی سڵاو ⁦UTF-8⁩ـە کە بە کۆدێکی هەڵە خوێنراوەتەوە: هەموو بایتێک گەیشت، بەڵام دوو لایەنەکە لەسەر شێوەی پیشاندان ڕێک نەکەوتبوون. ⁦UTF-8⁩ لە Unicode و ⁦UTF-8⁩ـدا ڕوون کراوەتەوە.

Classic examples of the presentation idea are standard formats: ASCII for text, JPEG (JPG) for pictures and AVI for video — today also UTF-8, PNG, MP4 and JSON. A format is an agreement on how the bytes are arranged, so that any program can read them. OSI's layer 6 also adds a header with information about the transmission: the type of data, its parameters and its length. On today's Internet the application protocol carries such labels itself: a web server sends Content-Type: text/html; charset=utf-8 (the MIME type and the character code), Content-Encoding and Content-Length.

نموونە کلاسیکییەکانی بیرۆکەی پیشاندان شێوە ستانداردەکانن (جۆرەکانی فایل): ASCII بۆ دەق، ⁦JPEG (JPG)⁩ بۆ وێنە و AVI بۆ ڤیدیۆ — ئەمڕۆش ⁦UTF-8⁩، PNG، ⁦MP4⁩ و JSON. جۆری فایل ڕێککەوتنێکە لەسەر چۆنییەتیی ڕیزکردنی بایتەکان، بۆ ئەوەی هەر بەرنامەیەک بتوانێت بیانخوێنێتەوە. چینی 6ی OSI سەردێڕێکیش زیاد دەکات کە زانیاری لەسەر گواستنەوەکە هەڵدەگرێت: جۆری دراوەکە، ڕێکخستنەکانی و درێژییەکەی. لە ئینتەرنێتی (Internet) ئەمڕۆدا پرۆتۆکۆڵی ئەپەکە خۆی ئەم نیشانانە هەڵدەگرێت: ڕاژەکارێکی وێب (Web server) Content-Type: text/html; charset=utf-8 دەنێرێت (جۆری MIMEـەکە (MIME type) و کۆدی پیتەکان)، هەروەها Content-Encoding و Content-Length.

Compression stores the same data in fewer bits, so it travels faster and costs less; the receiver expands (decompresses) it again. Lossless compression gives back every bit: ZIP, PNG, and gzip or Brotli on the web, where the browser lists the methods it understands (Accept-Encoding: gzip, br) and the server names the one it used (Content-Encoding: br). Some documents shrink by up to about 70 %. Lossy compression throws away details people hardly notice — JPEG photos, MP3 music, MP4 video — and those details never come back.

پەستاندنی دراوە هەمان دراوە بە بیتی (Bit) کەمتر هەڵدەگرێت، بۆیە خێراتر دەگات و هەرزانتر دەکەوێت؛ وەرگر دووپاتە دەیکاتەوە. جۆری بێ لەدەستدان (lossless compression) هەموو بیتێک دەگەڕێنێتەوە: ZIP و PNG، هەروەها gzip یان Brotli لە وێبدا، کە تۆڕگەڕەکە ئەو ڕێگانە ڕیز دەکات کە تێیان دەگات (Accept-Encoding: gzip, br) و ڕاژەکارەکە (Server) ناوی ئەوەیان دەڵێت کە بەکاری هێناوە (Content-Encoding: br). هەندێک بەڵگەنامە تا نزیکەی ⁦70⁩٪ بچووک دەبنەوە. جۆری بە لەدەستدان (lossy compression) هەندێک وردەکاری فڕێ دەدات کە خەڵک بە زەحمەت هەستیان پێ دەکەن — وێنەی JPEG، مۆسیقای ⁦MP3⁩، ڤیدیۆی ⁦MP4⁩ — و ئەو وردەکارییانە هەرگیز ناگەڕێنەوە.

Encryption turns readable data (plaintext) into ciphertext that only someone with the right key can turn back; decryption does that at the receiver. It protects the data from anyone on the way — for example a stranger on the same café Wi-Fi. The OSI model gives this job to the presentation layer, so that data is encrypted and decrypted to protect it. How keys and ciphers work is taught in Plaintext, ciphertext and the key.

شفرەکردن دراوەی خوێنراوە (دەقی ئاشکرا (Plaintext)) دەکات بە دەقی شفرەکراو (Ciphertext) کە تەنیا خاوەنی کلیلی شفرەکردنی (Encryption key) دروست دەتوانێت بیگەڕێنێتەوە؛ شفرەکردنەوە (Decryption) ئەمە لە وەرگردا دەکات. دراوە لە هەر کەسێک دەپارێزێت کە لە ڕێگادایە — بۆ نموونە کەسێکی نەناسراو لەسەر هەمان وای‌فایی (Wi-Fi) چایخانەیەک. مۆدێلی OSI ئەم کارە دەداتە چینی پێشکەشکردن، تاکو دراوە بۆ پاراستنی شفرە بکرێت و شفرەکەی بکرێتەوە. چۆنییەتیی کارکردنی کلیلەکانی شفرەکردن و شفرەکان (Cipher) لە دەقی ئاشکرا، دەقی شفرەکراو و کلیلـدا فێر دەبیت.

On the Internet the encryption protocol is TLS, Transport Layer Security. Some books place it in OSI's presentation layer, but TCP/IP has no presentation layer: TLS runs between the application and TCP. It needs only a reliable, in-order stream below it, and any application protocol can run on top of it — HTTP over TLS is HTTPS (port 443), and e-mail and calls use it too. HTTP/3 goes further: it runs over QUIC, which has TLS 1.3 built in and travels in UDP. As of November 2026, the TLS 1.3 standard is RFC 9846 (July 2026), which replaced RFC 8446 (2018).

لە ئینتەرنێتدا پرۆتۆکۆڵی شفرەکردن TLSـە، Transport Layer Security. هەندێک کتێب دەیخەنە چینی پێشکەشکردنی OSI، بەڵام TCP/IP چینی پێشکەشکردنی نییە: TLS لە نێوان ئەپەکە و TCPـدا کار دەکات. تەنیا ڕەوتێکی متمانەپێکراو و ڕیزکراوی لە ژێر خۆیەوە پێویستە و هەر پرۆتۆکۆڵێکی ئەپ دەتوانێت لەسەری کار بکات — HTTP لەسەر TLS واتە HTTPS (پۆرتی (Port) ⁦443⁩)، هەروەها ئیمەیڵ و پەیوەندییە دەنگییەکانیش بەکاری دەهێنن. ⁦HTTP/3⁩ هەنگاوێکی تر دەڕوات: لەسەر QUIC کار دەکات، کە ⁦TLS 1.3⁩ لەناو خۆیدایە و بە UDP دەگوازرێتەوە. تا تشرینی دووەمی ⁦2026⁩، ستانداردی ⁦TLS 1.3⁩ ⁦RFC 9846⁩ـە (تەممووزی ⁦2026⁩)، کە جێگەی ⁦RFC 8446⁩ـی ⁦(2018)⁩ گرتەوە.

At the sender, layer 6 takes the data from layer 7 and works in this order: it translates it into a standard code, compresses it and then encrypts it. In the OSI model it adds its header, H6, and passes the result to layer 5. At the receiver the steps run backwards: layer 6 reads and removes H6, decrypts, decompresses and turns the bytes back into the original form for layer 7.

لە نێرەردا، چینی 6 دراوەکە لە چینی 7 وەردەگرێت و بەم ڕیزە کار دەکات: دەیکاتە کۆدێکی ستاندارد، دەیپەستێنێت و پاشان شفرەی دەکات. لە مۆدێلی OSIـدا سەردێڕەکەی خۆی، ⁦H6⁩، زیاد دەکات و ئەنجامەکە دەداتە چینی 5. لە وەرگردا هەنگاوەکان بە پێچەوانەوە دەڕۆن: چینی ⁦6 H6⁩ دەخوێنێتەوە و لای دەبات، شفرەکردنەوە دەکات، پەستاندنەکە دەکاتەوە و بایتەکان دەگەڕێنێتەوە بۆ شێوە ئەسڵییەکەیان بۆ چینی 7.

Why compress before encrypting? Good encryption makes data look random, and random data hardly shrinks. TLS 1.3 does not compress at all any more; web servers compress the page first and TLS then encrypts it.

بۆچی پێش شفرەکردن دەپەستێنرێت؟ شفرەکردنی باش دراوە وەک شتێکی هەڕەمەکی دەردەخات و دراوەی هەڕەمەکی بە زەحمەت بچووک دەبێتەوە. ⁦TLS 1.3⁩ ئیتر هەرگیز ناپەستێنێت؛ ڕاژەکارەکانی وێب سەرەتا لاپەڕەکە دەپەستێنن و پاشان TLS شفرەی دەکات.

Layer 7 is what most users see — the layer closest to the end user. It lets the user, whether a person or a program, access the network: it takes what the user asks for, hands it to the layers below, and gives the incoming data back to be shown. In one line, it allows access to network resources and provides services to the user. Each everyday program has a protocol of its own at this layer: a web browser uses HTTP, and an e-mail program uses SMTP to send mail (and IMAP or POP3 to read it).

چینی 7 ئەوەیە کە زۆربەی بەکارهێنەرەکان دەیبینن — ئەو چینەی لە هەموویان نزیکترە لە بەکارهێنەرەوە. ڕێگە دەدات بەکارهێنەر، چ کەس بێت چ بەرنامە، دەستی بە ڕایەڵە بگات: داواکەی بەکارهێنەر وەردەگرێت، دەیداتە چینەکانی خوارەوە و ئەو دراوەیەی دێتەوە بۆ پیشاندان دەیگەڕێنێتەوە. بە یەک دێڕ، ڕێگە دەدات بە دەستگەیشتن بە سەرچاوەکانی ڕایەڵە و خزمەتگوزاری پێشکەشی بەکارهێنەر دەکات. هەر بەرنامەیەکی ڕۆژانە پرۆتۆکۆڵێکی تایبەتی خۆی لەم چینەدا هەیە: تۆڕگەڕ HTTP بەکار دەهێنێت و بەرنامەی ئیمەیڵ (Email client) SMTP بۆ ناردنی نامە بەکار دەهێنێت (و IMAP یان POP3 بۆ خوێندنەوەی).

Careful: the program you click — Chrome, Firefox, Safari, Outlook — is not itself the application layer. Its window and buttons are the part you see; its network code, which speaks HTTP or SMTP, is layer 7, and the operating system offers more of that code to every network-aware program. So when an exam says that “the software users employ to access the network resides at layer 7”, it means this protocol part.

ئاگادار بە: ئەو بەرنامەیەی کلیکی لێ دەکەیت — Chrome، Firefox، Safari، Outlook — خۆی چینی ئەپ نییە. پەنجەرە و دوگمەکانی ئەو بەشەن کە دەیبینیت؛ کۆدی ڕایەڵەکەی، کە بە HTTP یان SMTP قسە دەکات، چینی 7ـە و سیستەمی وەگەڕخەر زیاتر لەو کۆدە پێشکەشی هەموو بەرنامەیەکی ئاگا لە ڕایەڵە دەکات. بۆیە کاتێک لە تاقیکردنەوەدا دەگوترێت «ئەو نەرمەواڵەیەی (Software) بەکارهێنەرەکان بۆ دەستگەیشتن بە ڕایەڵە بەکاری دەهێنن لە چینی 7دایە»، مەبەست ئەم بەشە پرۆتۆکۆڵییە.

Layer 7 contains standard protocols of general use. Textbooks list these services:

چینی 7 پرۆتۆکۆڵی ستانداردی بەکارهێنانی گشتیی تێدایە. کتێبەکان ئەم خزمەتگوزارییانە ڕیز دەکەن:

Because these services live at layer 7, you can choose between several programs for the same job: any browser opens the same page, and any mail app reads the same mailbox.

چونکە ئەم خزمەتگوزارییانە لە چینی 7دان، دەتوانیت لە نێوان چەند بەرنامەیەک بۆ هەمان کار هەڵبژێریت: هەر تۆڕگەڕێک هەمان لاپەڕە دەکاتەوە و هەر بەرنامەیەکی ئیمەیڵ هەمان سندووقی نامە دەخوێنێتەوە.

How clients, servers and peers talk to each other at this layer is taught in Clients, servers and peer-to-peer.

ڕاژەخوازەکان (Client)، ڕاژەکارەکان و تاکەکان (Peer) چۆن لەم چینەدا لەگەڵ یەکتر قسە دەکەن لە ڕاژەخواز، ڕاژەکار و تاکەکانـدا فێر دەبیت.

The OSI model came with its own application services: X.400 for messages (e-mail), X.500 for directories and FTAM for file transfer, access and management; in OSI's own example a user sends an e-mail with X.400. These services lost to the Internet's simpler protocols — SMTP and IMAP, DNS and LDAP, FTP and HTTP — and are history now. One part lives on: X.509, X.500's certificate format, is inside every HTTPS certificate.

مۆدێلی OSI خزمەتگوزارییەکانی ئەپی تایبەت بە خۆی هەبوو: ⁦X.400⁩ بۆ نامە (ئیمەیڵ)، ⁦X.500⁩ بۆ ڕێبەر و FTAM بۆ گواستنەوە، دەستگەیشتن و بەڕێوەبردنی فایل؛ لە نموونەکەی خودی OSIـدا بەکارهێنەرێک بە ⁦X.400⁩ ئیمەیڵێک دەنێرێت. ئەم خزمەتگوزارییانە لە بەرانبەر پرۆتۆکۆڵەکانی ئینتەرنێتدا دۆڕان، کە سادەتر بوون — SMTP و IMAP، DNS و LDAP، FTP و HTTP — و ئێستا مێژوون. بەشێکیان ماوەتەوە: ⁦X.509⁩، شێوەی بڕوانامەی ⁦X.500⁩، لەناو هەموو بڕوانامەیەکی دیجیتاڵیی (Digital certificate) HTTPSـدایە.

The application layer is implemented in the end systems — the hosts at the two ends of a conversation, such as Aram's phone and a web server. RFC 1122 says it in its own words: an Internet host is what OSI calls an end system, and a router is an intermediate system. A router forwards the packet that carries a web page without reading the page; it uses only layers 1–3. You will draw this in the worked example from X to Y.

چینی ئەپ لە سیستەمە کۆتاییەکاندا جێبەجێ دەکرێت — ئەو میوانگرانەی (Host) لە دوو سەری گفتوگۆیەکدان، وەک مۆبایلی ئارام و ڕاژەکارێکی وێب. ⁦RFC 1122⁩ بە وشەی خۆی دەیڵێت: میوانگرێکی ئینتەرنێت ئەوەیە کە OSI پێی دەڵێت سیستەمی کۆتایی و ڕێدۆز (Router) سیستەمێکی نێوەندییە. ڕێدۆز ئەو پاکێتەی (Packet) لاپەڕەیەکی وێب هەڵدەگرێت پێش دەخات بەبێ ئەوەی لاپەڕەکە بخوێنێتەوە؛ تەنیا چینەکانی 1 تا 3 بەکار دەهێنێت. ئەمە لە نموونە کارپێکراوەکەی X بۆ Yـدا دەکێشیت.

That completes the OSI model. Here is the job of each layer in one line — worth knowing by heart:

بەمە مۆدێلی OSI تەواو دەبێت. ئەمە کاری هەر چینێکە بە یەک دێڕ — شایەنی لەبەرکردنە:

In the textbook wording: application — to allow access to network resources; presentation — to translate, encrypt and compress data; session — to establish, manage and terminate sessions; transport — to provide reliable process-to-process message delivery and error recovery; network — to move packets from source to destination and to provide internetworking; data link — to organise bits into frames and to provide hop-to-hop delivery; physical — to transmit bits over a medium and to provide the mechanical and electrical specifications.

بە وشەکانی کتێب: چینی ئەپ — ڕێگەدان بە دەستگەیشتن بە سەرچاوەکانی ڕایەڵە؛ چینی پێشکەشکردن — وەرگێڕان، شفرەکردن و پەستاندنی دراوە؛ چینی سێشن (Session layer) — دامەزراندن، بەڕێوەبردن و کۆتاییهێنانی سێشنەکان (Session)؛ چینی گواستنەوە (Transport layer) — گەیاندنی متمانەپێکراوی نامە لە پرۆسێسەوە (Process) بۆ پرۆسێس و چاککردنەوەی هەڵە؛ چینی ڕایەڵە (Network layer) — گواستنەوەی پاکێتەکان لە سەرچاوەوە بۆ مەبەست و بەستنەوەی ڕایەڵەکان بە یەکەوە؛ چینی بەستەری دراوە (Data link layer) — ڕێکخستنی بیتەکان لە فرەیمەکاندا (Frame) و گەیاندن باز (Hop) بە باز؛ چینی فیزیکی (Physical layer) — ناردنی بیتەکان بە هۆکارێکی گواستنەوەدا (Transmission medium) و دیاریکردنی تایبەتمەندییە میکانیکی و کارەباییەکان.