IPv6 Addresses: Format and Typesناونیشانەکانی IPv6: شێوە و جۆرەکان

IPv4 has 32-bit addresses: about 4.3 billion, fewer than the people on Earth. IANA handed out its last free IPv4 blocks on 3 February 2011, and RIPE NCC — the registry for Iraq — ran out on 25 November 2019 (IPv4 ran out). NAT and carrier-grade NAT stretch IPv4 by sharing addresses (NAT), but they are a stop-gap.

IPv4 ناونیشانی ⁦32⁩ بیتی هەیە: نزیکەی ⁦4.3⁩ ملیار، کەمتر لە ژمارەی خەڵکی سەر زەوی. IANA لە 3ی شوباتی ⁦2011⁩دا دوایین بلۆکە بەتاڵەکانی IPv4ـی دابەش کرد و RIPE NCC — تۆماری عێراق — لە ⁦25⁩ی تشرینی دووەمی ⁦2019⁩دا تەواو بوو (IPv4 تەواو بوو). وەرگێڕانی ناونیشانی ڕایەڵە (Network address translation) و NATـی ئاستی دابینکەر (Carrier-grade NAT) بە هاوبەشکردنی ناونیشان IPv4 درێژ دەکەنەوە (وەرگێڕانی ناونیشانی ڕایەڵە)، بەڵام چارەسەرێکی کاتین.

IPv6 is the long-term answer. Its first specification appeared in 1995 (RFC 1883); today's, RFC 8200, has been an Internet Standard since July 2017. An address is 128 bits: only four times longer than IPv4, but it holds $2^{96}$ times as many addresses. Its simpler packet header is previewed in The Network Layer and the IPv4 Packet, and the short recap is in IP and MAC addresses.

IPv6 وەڵامی درێژخایەنە. یەکەم پێناسەی لە ⁦1995⁩دا دەرچوو ⁦(RFC 1883)⁩؛ ئەوەی ئەمڕۆ، ⁦RFC 8200⁩، لە تەممووزی ⁦2017⁩ـەوە ستانداردی ئینتەرنێتە (Internet). ناونیشانێک ⁦128⁩ بیتە: تەنیا چوار هێندەی IPv4 درێژترە، بەڵام $2^{96}$ هێندە ناونیشانی زیاتر دەگرێت. سەردێڕی پاکێتی (Packet header) سادەترەکەی لە چینی ڕایەڵە و پاکێتی ⁦IPv4⁩ پێشاندراوە و کورتەکەشی لە ناونیشانەکانی IP و ناونیشانەکانی MACـدایە.

An IPv6 address is written as eight groups of 16 bits, separated by colons. Each group is four hexadecimal digits (0–9 and a–f), because one hex digit stands for 4 bits (Hex to binary). So a full address has 32 hex digits: 2001:0db8:4b2a:0010:0000:0000:0000:0025.

ناونیشانێکی IPv6 وەک هەشت گرووپی ⁦16⁩ بیت دەنووسرێت کە بە دووخاڵ لە یەک جیا دەکرێنەوە. هەر گرووپێک چوار هێمای شانزەییە (⁦0⁩ تا 9 و a تا f)، چونکە هەر هێمایەکی شانزەیی جێگەی 4 بیت دەگرێتەوە (شانزەیی بۆ دووانی). بۆیە ناونیشانێکی تەواو ⁦32⁩ هێمای شانزەیی هەیە: 2001:0db8:4b2a:0010:0000:0000:0000:0025.

Every example in CêIT uses 2001:db8::/32, the block reserved for documentation (RFC 3849), so no example points at a real network. Since 2024 a second documentation block, 3fff::/20, exists too (RFC 9637). Base subscripts and the 0x prefix are explained in Notation in Computing.

هەموو نموونەیەک لە CêIT بلۆکی 2001:db8::/32 بەکار دەهێنێت، کە بۆ نموونەی نووسین تەرخان کراوە ⁦(RFC 3849)⁩، بۆ ئەوەی هیچ نموونەیەک ئاماژە بە ڕایەڵەیەکی (Network) ڕاستەقینە نەکات. لە ⁦2024⁩ـەوە بلۆکێکی دووەمی نموونەش هەیە، 3fff::/20 ⁦(RFC 9637)⁩. ژمارەی بنکە بە ژێرنووس و پێشگری 0x لە هێماکان لە کۆمپیوتەردا ڕوون کراونەتەوە.

Two rules make addresses shorter (recap): drop the leading zeros in each group (0db8 → db8, 0000 → 0), and replace one run of all-zero groups with ::. Many short forms are still possible for the same address, so RFC 5952 (2010) fixes one canonical form: lowercase letters; no leading zeros; :: for the longest run of zero groups; the first run when two are equally long; and never :: for a single zero group.

دوو یاسا ناونیشان کورتتر دەکەن (بیرخستنەوە): سفرەکانی سەرەتای هەر گرووپێک لاببە (0db8 دەبێتە db8، 0000 دەبێتە 0) و یەک زنجیرەی گرووپی سفر بکە بە ::. هێشتا چەندین شێوەی کورت بۆ هەمان ناونیشان دەکرێت، بۆیە ⁦RFC 5952 (2010)⁩ یەک شێوەی یەکگرتوو دیاری دەکات: پیتی بچووک؛ بێ سفری سەرەتا؛ :: بۆ درێژترین زنجیرەی گرووپی سفر؛ یەکەم زنجیرە کاتێک دووان یەکسانن؛ هەرگیز :: بۆ تاکە گرووپێکی سفر.

To expand, count the groups you can see; :: stands for the missing ones. 2001:db8:a::1 shows 4 groups, so :: hides 8 − 4 = 4 zero groups: 2001:0db8:000a:0000:0000:0000:0000:0001. This is why only one :: is allowed — with two, nobody could tell how many zeros each one hides.

بۆ درێژکردنەوە، ئەو گرووپانە بژمێرە کە دەیانبینیت؛ :: جێگەی ونبووەکان دەگرێتەوە. 2001:db8:a::1 چوار گرووپ پیشان دەدات، بۆیە :: $8 - 4 = 4$ گرووپی سفر دەشارێتەوە: 2001:0db8:000a:0000:0000:0000:0000:0001. هەر بۆیە تەنیا یەک :: ڕێگەپێدراوە — بە دووان، کەس نازانێت هەریەکەیان چەند سفر دەشارێتەوە.

In a web address an IPv6 address goes in square brackets, because its colons would mix with the port: http://[2001:db8::1]:8080/ (RFC 5952 §6).

لە ناونیشانی وێبدا ناونیشانی IPv6 دەخرێتە ناو کەوانەی چوارگۆشەوە، چونکە دووخاڵەکانی لەگەڵ پۆرت (Port) تێکەڵ دەبن: http://[2001:db8::1]:8080/ (⁦RFC 5952⁩ §⁦6⁩).

IPv6 is classless, like CIDR: an address carries a prefix length, 2001:db8:4b2a:10::25/64. On a LAN the first 64 bits are the network prefix — a global routing prefix from the ISP plus a subnet ID the company chooses — and the last 64 bits are the interface ID of one device.

IPv6 بێ‌پۆلە، وەک CIDR: ناونیشانێک درێژیی پێشگرێک (Prefix length) هەڵدەگرێت، 2001:db8:4b2a:10::25/64. لەسەر ڕایەڵەیەکی ناوچەیی یەکەم ⁦64⁩ بیت پێشگری ڕایەڵەیە — پێشگری ڕێدۆزیی گشتی لە دابینکەری ئینتەرنێتەوە (ISP) لەگەڵ ژمارەی ژێرڕایەڵە کە کۆمپانیاکە هەڵیدەبژێرێت — و دوایین ⁦64⁩ بیت ناسێنەری نێوبەستەـی یەک ئامێرە.

Typical sizes: IANA gives each RIR a /12; an RIR gives an ISP a /32 or more; ISPs give a company a /48 and a home a /56 (RIPE-690); every LAN is a /64. So a /48 holds 65,536 LANs and a /56 holds 256. Keep LANs at /64: SLAAC builds the 64-bit interface ID itself (IPv6 in practice).

قەبارە باوەکان: IANA بە هەر RIRـێک /12 دەدات؛ RIR بە دابینکەری ئینتەرنێتێک /32 یان زیاتر دەدات؛ دابینکەرەکانی ئینتەرنێت بە کۆمپانیایەک /48 و بە ماڵێک /56 دەدەن ⁦(RIPE-690)⁩؛ هەر ڕایەڵەیەکی ناوچەیی /64ـە. بۆیە /48 ⁦65,536⁩ ڕایەڵەی ناوچەیی دەگرێت و /56 ⁦256⁩. ڕایەڵە ناوچەییەکان بە /64 بهێڵەرەوە: SLAAC خۆی ناسێنەری نێوبەستەی ⁦64⁩ بیتی دروست دەکات (IPv6 لە کرداردا).

The first bits tell the type of an IPv6 address (RFC 4291). An interface normally has several IPv6 addresses at once — always a link-local one, usually one or more global ones. There is no broadcast: multicast does that job.

بیتەکانی سەرەتا جۆری ناونیشانێکی IPv6 دیاری دەکەن ⁦(RFC 4291)⁩. نێوبەستەیەک (Interface (network)) بە ئاسایی لە یەک کاتدا چەندین ناونیشانی IPv6ـی هەیە — هەمیشە ناونیشانێکی بەستەری ناوخۆیی، زۆرجار یەک یان چەند ناونیشانێکی گشتی. پەخشکردن نییە: فرەپەخش ئەو کارە دەکات.

Two special addresses: ::1 is the loopback — 'this computer' — like 127.0.0.1, but just one address instead of a /8. :: (all zeros) is the unspecified address: 'no address yet'. A host uses it as the source while it checks that its new address is unique (duplicate address detection).

دوو ناونیشانی تایبەت: ::1 ناونیشانی خۆگەڕانەوەیە — «ئەم کۆمپیوتەرە (Computer)» — وەک 127.0.0.1، بەڵام تەنیا یەک ناونیشانە نەک /8ـێک. :: (هەمووی سفر) ناونیشانی دیارینەکراوە: «هێشتا ناونیشانی نییە». میوانگرێک (Host) وەک سەرچاوە بەکاری دەهێنێت کاتێک دڵنیا دەبێتەوە کە ناونیشانە نوێیەکەی بێ‌وێنەیە (دۆزینەوەی ناونیشانی دووپاتە).

Global unicast addresses (2000::/3, today starting with 2 or 3) are unique on the whole Internet and routed everywhere — IPv6's public addresses. IANA hands blocks to the RIRs: RIPE NCC, the registry for Iraq, received 2a00::/12 in 2006 and 2a10::/12 in 2019, so many addresses from Kurdistan's ISPs start with 2a0 or 2a1. They need no NAT: every device can have its own public address.

ناونیشانەکانی تاکپەخشی گشتی (2000::/3، ئەمڕۆ بە 2 یان 3 دەست پێ دەکەن) لە هەموو ئینتەرنێتدا بێ‌وێنەن و لە هەموو شوێنێک دەگوازرێنەوە — ناونیشانە گشتییەکانی IPv6. IANA بلۆکەکان دەداتە RIRـەکان: RIPE NCC، تۆماری عێراق، لە ⁦2006⁩دا 2a00::/12 و لە ⁦2019⁩دا 2a10::/12ـی وەرگرت، بۆیە زۆرێک لە ناونیشانەکانی دابینکەرەکانی ئینتەرنێتی کوردستان بە 2a0 یان 2a1 دەست پێ دەکەن. پێویستیان بە وەرگێڕانی ناونیشانی ڕایەڵە نییە: هەموو ئامێرێک دەتوانێت ناونیشانی گشتیی خۆی هەبێت.

Every IPv6 interface makes a link-local address for itself, fe80::/10 (in practice fe80::/64 plus an interface ID), before anything else. It works only on its own link — routers never forward it — and Neighbor Discovery and routing protocols talk with it. Unlike IPv4's 169.254.x.x, it does not mean that something failed.

هەموو نێوبەستەیەکی IPv6 پێش هەموو شتێک ناونیشانێکی بەستەری ناوخۆیی بۆ خۆی دروست دەکات، fe80::/10 (لە کرداردا fe80::/64 لەگەڵ ناسێنەری نێوبەستەیەک). تەنیا لەسەر بەستەری خۆی کار دەکات — ڕێدۆزەکان (Router) هەرگیز نایپەڕێننەوە — و دۆزینەوەی دراوسێ (Neighbor Discovery) و پرۆتۆکۆڵەکانی ڕێدۆزی (Routing protocol) پێی قسە دەکەن. بە پێچەوانەی 169.254.x.xـی IPv4، واتای ئەوە نییە کە شتێک سەرنەکەوتووە.

Because every link uses the same fe80:: prefix, the router's fe80::1 can exist on every link, so a computer adds a zone index after %: fe80::1%12 means 'fe80::1 on interface 12'. The default gateway of an IPv6 host is usually such a link-local address; administrators often give a router a short one such as fe80::1 by hand (IPv6 on a router interface).

لەبەر ئەوەی هەموو بەستەرێک هەمان پێشگری fe80:: بەکار دەهێنێت، fe80::1ـی ڕێدۆزەکە دەکرێت لەسەر هەموو بەستەرێک هەبێت، بۆیە کۆمپیوتەر دوای % ژمارەی ناوچە زیاد دەکات: fe80::1%12 واتە «fe80::1 لەسەر نێوبەستەی ⁦12⁩». دەروازەی بنەڕەتیی (Default gateway) میوانگرێکی IPv6 زۆرجار ناونیشانێکی لەو جۆرەیە؛ بەڕێوەبەران زۆرجار ناونیشانێکی کورتی وەک fe80::1 بە دەست بۆ ڕێدۆز دادەنێن (IPv6 لەسەر نێوبەستەی ڕێدۆز).

Unique local addresses (fc00::/7; in practice fd00::/8) are IPv6's private addresses, like 10.0.0.0/8 or 192.168.0.0/16: used inside a site and never routed on the Internet. After fd comes a random 40-bit Global ID (RFC 4193), so two companies almost never choose the same prefix and can join their networks without renumbering.

ناونیشانەکانی بێ‌وێنەی ناوخۆیی (fc00::/7؛ لە کرداردا fd00::/8) ناونیشانە تایبەتەکانی IPv6ـن، وەک 10.0.0.0/8 یان 192.168.0.0/16: لە ناو شوێنێکدا بەکار دێن و هەرگیز لەسەر ئینتەرنێت ناگوازرێنەوە. دوای fd ناسێنەرێکی گشتیی هەڕەمەکیی ⁦40⁩ بیت دێت ⁦(RFC 4193)⁩، بۆیە دوو کۆمپانیا بە دەگمەن هەمان پێشگر هەڵدەبژێرن و دەتوانن ڕایەڵەکانیان بەبێ گۆڕینی ناونیشان پێکەوە ببەستن.

Multicast (ff00::/8) sends one packet to a group: ff02::1 is 'all nodes on this link' — what a broadcast did in IPv4 — and ff02::2 is 'all routers'. Anycast gives one unicast address to several servers; routing delivers each packet to the nearest one. The DNS root servers answer this way from 2,048 server instances around the world (as of November 2026).

فرەپەخش (ff00::/8) پاکێتێک (Packet) بۆ گرووپێک دەنێرێت: ff02::1 واتە «هەموو گرێکانی سەر ئەم بەستەرە» — ئەو کارەی پەخشکردن لە IPv4ـدا دەیکرد — و ff02::2 واتە «هەموو ڕێدۆزەکان». هەرپەخش یەک ناونیشانی تاکپەخش (Unicast) دەدات بە چەند ڕاژەکارێک (Server)؛ ڕێدۆزی هەر پاکێتێک دەگەیەنێتە نزیکترینیان. ڕاژەکارەکانی ڕەگ (Root name server) بەم شێوەیە لە ⁦2,048⁩ ڕاژەکاری هاوشێوەوە لە سەرانسەری جیهاندا وەڵام دەدەنەوە (تا تشرینی دووەمی ⁦2026⁩).

The 64-bit interface ID can be made from the 48-bit MAC address with the modified EUI-64 method (RFC 4291, appendix A): split the MAC in the middle, insert FF-FE, and flip the 7th bit of the first byte — the universal/local bit you met in MAC addresses.

ناسێنەری نێوبەستەی ⁦64⁩ بیت دەکرێت لە ناونیشانی MACـی (MAC address) ⁦48⁩ بیت بە ڕێگەی EUI-64ـی دەستکاریکراو دروست بکرێت (⁦RFC 4291⁩، پاشکۆی A): ناونیشانی MACـەکە لە ناوەڕاستەوە دابەش بکە، FF-FE بخە ناوەڕاستەوە و بیتی حەوتەمی یەکەم بایت (Byte) پێچەوانە بکەرەوە — بیتی گشتی/ناوخۆیی کە لە ناونیشانەکانی MAC ناسیت.

An EUI-64 ID stays the same wherever the device goes, so websites and networks can recognise it again — at home, at university, in a café. RFC 8064 (2017) therefore says hosts should not embed the MAC address. Instead they use a stable random ID per network (RFC 7217) for incoming connections, plus temporary addresses with random IDs for outgoing connections, replaced about once a day (RFC 8981, 2021).

ناسێنەری نێوبەستەیەکی EUI-64 لە هەر شوێنێک ئامێرەکە بچێت وەک خۆی دەمێنێتەوە، بۆیە تۆڕگەکان (Website) و ڕایەڵەکان دەتوانن دووپاتە بیناسنەوە — لە ماڵ، لە زانکۆ، لە چایخانە. بۆیە ⁦RFC 8064 (2017)⁩ دەڵێت میوانگرەکان نابێت ناونیشانی MAC بخەنە ناو ناونیشانەکەوە. لە جیاتی ئەوە بۆ پەیوەندییە هاتووەکان ناسێنەرێکی هەڕەمەکیی جێگیر بۆ هەر ڕایەڵەیەک بەکار دەهێنن ⁦(RFC 7217)⁩، لەگەڵ ناونیشانە کاتییەکان (Temporary address (IPv6)) بە ناسێنەری هەڕەمەکی بۆ پەیوەندییە دەرچووەکان کە نزیکەی ڕۆژی جارێک دەگۆڕێن (⁦RFC 8981⁩، ⁦2021⁩).

You will see both kinds on a Windows PC as 'IPv6 Address' and 'Temporary IPv6 Address' (what ipconfig shows). Routers are different: Cisco IOS still builds an interface's link-local address with EUI-64 unless you set one by hand.

هەردوو جۆرەکە لەسەر کۆمپیوتەرێکی Windows وەک IPv6 Address و Temporary IPv6 Address دەبینیت (ئەوەی ipconfig پیشانی دەدات). ڕێدۆزەکان جیاوازن: Cisco IOS هێشتا ناونیشانی بەستەری ناوخۆیی نێوبەستەیەک بە EUI-64 دروست دەکات، مەگەر بە دەست یەکێک دابنێیت.

How hosts get these addresses, how Neighbor Discovery replaces ARP and how both versions run side by side is the next lesson: IPv6 in Practice.

میوانگرەکان چۆن ئەم ناونیشانانە وەردەگرن، دۆزینەوەی دراوسێ چۆن جێگەی ARP دەگرێتەوە و هەردوو وەشان چۆن شان بە شانی یەک کار دەکەن، وانەی داهاتووە: IPv6 لە کرداردا.