Troubleshooting a Network, Layer by Layerچارەسەرکردنی کێشەی ڕایەڵە، چین بە چین

A user says “the Internet does not work”. Behind that one sentence hides a long chain: the cable or Wi-Fi, the network card, the switch, the IP settings, the default gateway, the router and its NAT, the ISP, the DNS server and finally the web server. Any link can break, and from the user’s chair they all look the same.

بەکارهێنەرێک دەڵێت «ئینتەرنێت کار ناکات». لە پشت ئەو یەک ڕستەیەوە زنجیرەیەکی درێژ هەیە: کێبڵ یان وای‌فای (Wi-Fi)، کارتی ڕایەڵە (Network interface card)، سویچ (Network switch)، ڕێکخستنەکانی IP، دەروازەی بنەڕەتی، ڕێدۆز (Router) و NATـەکەی، دابینکەری ئینتەرنێت (ISP)، ڕاژەکاری (Server) DNS و لە کۆتاییدا ڕاژەکاری وێب (Web server). هەر ئەڵقەیەک دەکرێت بشکێت و لە کورسیی بەکارهێنەرەکەوە هەموویان وەک یەک دەردەکەون.

This lesson gives you a method: the seven troubleshooting steps applied to networks, the OSI layers as a checklist, five ways to search, the tools from earlier lessons and five real cases. Troubleshooting is the biggest part of the CompTIA Network+ exam: 24 % of the exam (N10-009, launched June 2024 and still the current version as of November 2026).

ئەم وانەیە ڕێبازێکت دەداتێ: حەوت هەنگاوەکەی چارەسەرکردنی کێشە کە لەسەر ڕایەڵە جێبەجێ دەکرێن، چینەکانی OSI وەک لیستی پشکنین، پێنج ڕێگای گەڕان، ئامرازەکانی وانەکانی پێشوو و پێنج دۆخی ڕاستەقینە. چارەسەرکردنی کێشە گەورەترین بەشی تاقیکردنەوەی ⁦CompTIA Network+⁩ـە: ⁦24%⁩ی تاقیکردنەوەکە (وەشانی ⁦N10-009⁩، کە لە حوزەیرانی ⁦2024⁩ دەستی پێکرد و تا تشرینی دووەمی ⁦2026⁩ هێشتا وەشانی ئێستایە).

You already know the seven troubleshooting steps from the IT course (The seven steps of troubleshooting). CompTIA Network+ uses exactly the same method. Here is what each step means when the patient is a network:

حەوت هەنگاوەکەی چارەسەرکردنی کێشە لە وانەی IT دەزانیت (حەوت هەنگاوەکەی چارەسەرکردنی کێشە). ⁦CompTIA Network+⁩ ڕێک هەمان ڕێباز بەکار دەهێنێت. ئەمە واتای هەر هەنگاوێکە کاتێک نەخۆشەکە ڕایەڵەیەکە:

Network+ lists what “identify the problem” means: read the error messages and logs, question the users, list the symptoms, find out what changed (a new cable, an update, a moved desk), reproduce the problem, take one problem at a time, and narrow the scope. The quickest scope question is: who is affected?

⁦Network+⁩ دەڵێت «کێشەکە دیاری بکە» واتە چی: هەڵەنامەکان (Error message) و لۆگەکان (Log) بخوێنەوە، پرسیار لە بەکارهێنەرەکان بکە، نیشانەکان ڕیز بکە، بزانە چی گۆڕاوە (کێبڵێکی نوێ، نوێکردنەوەیەک (Update)، مێزێکی گواستراوە)، کێشەکە دووپاتە بکەرەوە، یەک کێشە لە یەک کاتدا وەربگرە و سنووری کێشەکە تەسک بکەرەوە. خێراترین پرسیار بۆ سنوورەکە ئەمەیە: کێ کاریگەرە؟

The layers you learned in The three lower layers and The TCP/IP model are also a troubleshooting checklist. Each layer needs the one below it: no link light, no frames; no frames, no IP; no IP, no DNS. So a fault low down can look like a fault high up — a broken cable makes the browser say “site cannot be reached”.

ئەو چینانەی لە سێ چینە خوارەوەکە و مۆدێلی ⁦TCP/IP⁩ فێریان بوویت، لیستی پشکنینی چارەسەرکردنی کێشەیشن. هەر چینێک پێویستی بە چینی خوارەوەیەتی: بێ گڵۆپی بەستن، فرەیم (Frame) نییە؛ بێ فرەیم، IP نییە؛ بێ IP، DNS نییە. بۆیە هەڵەیەک لە خوارەوە دەکرێت وەک هەڵەیەکی سەرەوە دەربکەوێت — کێبڵێکی شکاو وا دەکات تۆڕگەڕەکە (Web browser) بڵێت «site cannot be reached».

Network+ says: when you form a theory, consider several approaches — top-to-bottom or bottom-to-top through the OSI layers, or divide and conquer. Cisco’s troubleshooting books add follow the path and swap components. The first three walk through the layers:

⁦Network+⁩ دەڵێت: کاتێک گریمانەیەک دادەنێیت، چەند ڕێبازێک لەبەرچاو بگرە — سەرەوە بۆ خوارەوە یان خوارەوە بۆ سەرەوە بە ناو چینەکانی OSIـدا، یان ڕێبازی دابەشکردن و زاڵبوون. کتێبەکانی چارەسەرکردنی کێشەی Cisco ڕێبازی شوێنکەوتنی ڕێگە و گۆڕینەوەی پارچەـیش زیاد دەکەن. سێ یەکەمیان بە ناو چینەکاندا دەڕۆن:

Bottom-up starts at the physical layer — link lights, cables, the network card — and climbs layer by layer. It is thorough and a good choice when hardware is suspect: a PC that has no network at all, a new cable, old equipment. On a large network it is slow, because it always starts at the bottom.

ڕێبازی خوارەوە بۆ سەرەوە لە چینی فیزیکییەوە (Physical layer) دەست پێ دەکات — گڵۆپەکانی بەستن، کێبڵەکان، کارتی ڕایەڵە — و چین بە چین سەر دەکەوێت. وردە و هەڵبژاردنێکی باشە کاتێک گومانت لە ڕەقەواڵەیە (Hardware): کۆمپیوتەرێک (Computer) کە هیچ ڕایەڵەیەکی نییە، کێبڵێکی نوێ، ئامێری کۆن. لەسەر ڕایەڵەیەکی گەورە هێواشە، چونکە هەمیشە لە خوارەوە دەست پێ دەکات.

Top-down starts at the application the user complains about and goes down. It suits problems with one application, such as “e-mail does not sync, but the web works”: the lower layers obviously work, so start where the trouble is. Its weakness: you need access to that application, and it can be slow when the real fault is a cable.

ڕێبازی سەرەوە بۆ خوارەوە لەو ئەپەوە (App) دەست پێ دەکات کە بەکارهێنەرەکە سکاڵای لێ دەکات و دادەبەزێت. بۆ کێشەی یەک ئەپ دەگونجێت، وەک «ئیمەیڵ (Email) هاوکات نابێت، بەڵام وێب کار دەکات»: ئاشکرایە چینەکانی خوارەوە کار دەکەن، بۆیە لەو شوێنە دەست پێ بکە کە کێشەکەی لێیە. لاوازییەکەی: پێویستت بە دەستڕاگەیشتن بەو ئەپە هەیە و کاتێک هەڵە ڕاستەقینەکە کێبڵێکە دەکرێت هێواش بێت.

Divide and conquer starts in the middle of the stack, usually at the network layer with ping. If the ping works, layers 1–3 are fine: go up. If it fails, go down. The same idea works along a path: ping a device in the middle; whichever half fails, test its middle next. Each test halves the suspects, which is why many engineers start this way.

ڕێبازی دابەشکردن و زاڵبوون لە ناوەڕاستی کۆگاکەوە دەست پێ دەکات، زۆرجار لە چینی ڕایەڵەدا (Network layer) بە ping. ئەگەر پینگەکە (Ping) کاری کرد، چینەکانی ⁦1–3⁩ باشن: بڕۆ سەرەوە. ئەگەر سەرنەکەوت، بڕۆ خوارەوە. هەمان بیرۆکە لەسەر ڕێگایەکیش کار دەکات: پینگی ئامێرێکی ناوەڕاست بکە؛ هەر نیوەیەک تێکچوو، دواتر ناوەڕاستی ئەو تاقی بکەرەوە. هەر تاقیکردنەوەیەک گوماناوییەکان دەکات بە نیوە، بۆیە زۆر ئەندازیار بەم شێوەیە دەست پێ دەکەن.

How to read each ping and tracert result is in Reading the result of a ping and Reading a tracert. Remember that some routers and firewalls do not answer ping at all (When ping fails): silence from one device is a clue, not proof.

چۆنیەتیی خوێندنەوەی ئەنجامی هەر پینگ و tracertـێک لە خوێندنەوەی ئەنجامی پینگێک و خوێندنەوەی tracertـێکدایە. لە بیرت بێت هەندێک ڕێدۆز و ئاگرەدیوار (Firewall) هەرگیز وەڵامی پینگ نادەنەوە (کاتێک پینگ سەرناکەوێت): بێدەنگیی یەک ئامێر نیشانەیەکە، نەک بەڵگە.

Follow the path: find the real route the packets take — tracert shows each router — and check only the devices and links on it (tracert). It usually helps another approach. Swap components: replace a suspect cable, port or PC with one you know works and watch whether the problem stays, moves or disappears. It needs no passwords, but it tells you little about why. Compare a working PC with the broken one — ipconfig /all side by side often shows the difference at once.

ڕێبازی شوێنکەوتنی ڕێگە: ڕێگا ڕاستەقینەکەی پاکێتەکان (Packet) بدۆزەوە — tracert هەر ڕێدۆزێک نیشان دەدات — و تەنیا ئەو ئامێر و بەستەرانەی سەری بپشکنە (tracert). زۆرجار یارمەتیی ڕێبازێکی تر دەدات. گۆڕینەوەی پارچە: کێبڵ، دەرچە (Port) یان کۆمپیوتەرێکی گوماناوی بە یەکێک بگۆڕەوە کە دەزانیت کار دەکات و سەیر بکە ئایا کێشەکە دەمێنێت، دەگوازرێتەوە یان نامێنێت. هیچ تێپەڕەوشەیەکی (Password) پێویست نییە، بەڵام کەم پێت دەڵێت بۆچی. بەراوردکردنی کۆمپیوتەرێکی کارا لەگەڵ تێکچووەکە — ipconfig /all لە تەنیشت یەکدا زۆرجار یەکسەر جیاوازییەکە نیشان دەدات.

With experience, the first symptom already suggests a layer and a first test. This table is a starting point for your theory — always test it before you change anything.

بە ئەزموون، یەکەم نیشانە خۆی چینێک و یەکەم تاقیکردنەوەیەک پێشنیار دەکات. ئەم خشتەیە خاڵی دەستپێکە بۆ گریمانەکەت — هەمیشە پێش گۆڕینی هەر شتێک تاقیی بکەرەوە.

When the PC and the local network pass their tests, look further out: the Internet link, DNS, one server — or a link that fails only now and then.

کاتێک کۆمپیوتەرەکە و ڕایەڵەی ناوخۆیی لە تاقیکردنەوەکان دەردەچن، دوورتر سەیر بکە: هێڵی ئینتەرنێت، DNS، یەک ڕاژەکار — یان بەستەرێک کە تەنیا جار جار دەپچڕێت.

For the most common complaint — “I can’t open a website” — the table becomes a short series of yes/no questions, from the bottom up. Each “no” stops at a likely cause; each “yes” climbs one layer.

بۆ باوترین سکاڵا — «ناتوانم تۆڕگەیەک بکەمەوە» — خشتەکە دەبێتە زنجیرەیەکی کورتی پرسیاری بەڵێ/نەخێر، لە خوارەوە بۆ سەرەوە. هەر «نەخێرێک» لەسەر هۆکارێکی ئەگەری دەوەستێت؛ هەر «بەڵێیەک» یەک چین سەر دەکەوێت.

You have already met every tool you need. Here they are arranged by the layer they test — start with the layer your symptom points to:

پێشتر هەموو ئەو ئامرازانەت ناسیوە کە پێویستتن. لێرەدا بەپێی ئەو چینەی تاقیی دەکەنەوە ڕیز کراون — بەو چینە دەست پێ بکە کە نیشانەکەت ئاماژەی پێ دەکات:

The same tools as a table, each with the lesson that teaches it:

هەمان ئامرازەکان وەک خشتە، هەریەکە لەگەڵ ئەو وانەیەی فێری دەکات:

Each case below follows the same card: symptom → test → finding → fix. Read the symptom, decide which layer and which test you would start with, then check the card. The order runs from layer 1 up to the application.

هەر دۆخێکی خوارەوە هەمان کارت پەیڕەو دەکات: نیشانە ← تاقیکردنەوە ← دۆزینەوە ← چارەسەر. نیشانەکە بخوێنەوە، بڕیار بدە بە کام چین و کام تاقیکردنەوە دەست پێ دەکەیت، پاشان کارتەکە بپشکنە. ڕیزەکە لە چینی 1ـەوە بەرەو ئەپ دەڕوات.

Dilan’s PC has no network, while the PCs beside it work: one PC, so suspect its own cable, port or card — and start at the bottom.

کۆمپیوتەری دیلان هیچ ڕایەڵەیەکی نییە، لە کاتێکدا کۆمپیوتەرەکانی تەنیشتی کار دەکەن: یەک کۆمپیوتەر، بۆیە گومانت لە کێبڵ، دەرچە یان کارتی خۆی بێت — و لە خوارەوە دەست پێ بکە.

How to read a cable tester’s lights is in Reading the faults.

چۆنیەتیی خوێندنەوەی گڵۆپەکانی پشکنەری کێبڵ لە خوێندنەوەی هەڵەکاندایە.

Hana’s laptop shows “No internet” and an address that starts with 169.254. That is APIPA: Windows asked DHCP and got no answer (No answer: APIPA and 169.254). The link works, so the question is: why does DHCP not reach this port?

لاپتۆپی (Laptop) هانا «No internet» و ناونیشانێک نیشان دەدات کە بە ⁦169.254⁩ دەست پێ دەکات. ئەوە APIPAـە: Windows داوای لە DHCP کرد و وەڵامی وەرنەگرت (وەڵام نییە: APIPA و ⁦169.254⁩). بەستنەکە کار دەکات، بۆیە پرسیارەکە ئەمەیە: بۆچی DHCP ناگاتە ئەم دەرچەیە؟

Rebin can ping 203.0.113.10 but not www.example.com: layers 1–3 and the way to the Internet are fine; only the name fails. That points straight at DNS (Ask DNS yourself: nslookup).

ڕێبین دەتوانێت پینگی ⁦203.0.113.10⁩ بکات بەڵام نەک ⁦www.example.com⁩: چینەکانی ⁦1–3⁩ و ڕێگای ئینتەرنێت باشن؛ تەنیا ناوەکە تێکچووە. ئەمە ڕاستەوخۆ ئاماژە بە DNS دەکات (ڕاستەوخۆ لە DNS بپرسە: nslookup).

The whole office lost the Internet at once, but shared folders and the printer still work. Everyone is affected and the LAN is fine, so look at the gateway and beyond — divide and conquer from the gateway outwards.

هەموو نووسینگە یەکسەر ئینتەرنێتی لەدەست دا، بەڵام فۆڵدەرە هاوبەشەکان (Shared folder) و چاپەرەکە (Printer) هێشتا کار دەکەن. هەمووان کاریگەرن و ڕایەڵەی ناوچەیی باشە، بۆیە سەیری دەروازەی بنەڕەتی و دوای ئەو بکە — ڕێبازی دابەشکردن و زاڵبوون لە دەروازەی بنەڕەتییەوە بەرەو دەرەوە.

Every site opens except the university portal. DNS gives its address, so test the service itself: does TCP port 443 answer? Then try from another network, such as a phone on mobile data. If it fails there too, the problem is the server, not you.

هەموو تۆڕگەیەک دەکرێتەوە جگە لە پۆرتاڵی زانکۆ. DNS ناونیشانەکەی دەدات، بۆیە خودی خزمەتگوزارییەکە تاقی بکەرەوە: ئایا پۆرتی ⁦TCP 443⁩ وەڵام دەداتەوە؟ پاشان لە ڕایەڵەیەکی ترەوە هەوڵ بدە، وەک مۆبایلێک بە ئینتەرنێتی مۆبایل. ئەگەر لەوێش سەرنەکەوت، کێشەکە ڕاژەکارەکەیە، نەک تۆ.

Troubleshooting is learned by doing. Work in pairs in the CêIT network lab (choose the “three” example: two routers, two LANs, a server) or in Packet Tracer. One partner secretly breaks one thing; the other finds it with the seven steps and the layer checklist, then fixes it and writes a short note. In Packet Tracer, simulation mode shows where each packet stops (Real-time and simulation mode).

چارەسەرکردنی کێشە بە کردن فێر دەبیت. بە جووت لە تاقیگەی ڕایەڵەی CêIT (نموونەی «three» هەڵبژێرە: دوو ڕێدۆز، دوو ڕایەڵەی ناوچەیی و ڕاژەکارێک) یان لە Packet Tracer کار بکەن. هاوبەشێک بە نهێنی یەک شت تێک دەدات؛ ئەوی تر بە حەوت هەنگاوەکە و لیستی چینەکان دەیدۆزێتەوە، پاشان چاکی دەکاتەوە و تێبینییەکی کورت دەنووسێت. لە Packet Tracer، باری هاوشێوەسازی نیشان دەدات هەر پاکێتێک لە کوێ دەوەستێت (باری ڕاستەوخۆ و باری هاوشێوەسازی).

A fix is finished only when the user confirms that everything works — not just the one test you ran. Then prevent it: fix the same setting on the other PCs, label the patch panel, replace the other old cables. Finally document it, while you still remember: the findings, the actions, the outcome and what you learned. The next person — maybe you — solves the same problem in minutes. How to write a good ticket is in Write a useful ticket.

چارەسەرێک تەنیا کاتێک تەواوە کە بەکارهێنەرەکە پشتڕاستی بکاتەوە هەموو شتێک کار دەکات — نەک تەنیا ئەو یەک تاقیکردنەوەیەی تۆ کردت. پاشان ڕێگری بکە: هەمان ڕێکخستن لەسەر کۆمپیوتەرەکانی تر چاک بکە، پانێڵی پاچەکە (Patch panel) نیشانە بکە، کێبڵە کۆنەکانی تر بگۆڕە. لە کۆتاییدا بینووسەوە، تا هێشتا لە بیرتە: دۆزراوەکان، کردارەکان، ئەنجام و ئەوەی فێری بوویت. کەسی داهاتوو — لەوانەیە خۆت — هەمان کێشە لە چەند خولەکێکدا چارەسەر دەکات. چۆنیەتیی نووسینی تیکێتێکی پشتگیریی (Support ticket) باش لە تیکێتێکی پشتگیریی بەسوود بنووسەدایە.