Subnet Masks: Binary, Dotted Decimal and Prefixماسکی ژێرڕایەڵە: دووانی، شێوەی دەیی‌خاڵدار و پێشگر

You met the subnet mask in IP Addresses and MAC Addresses: it tells a device which part of an IP address is the network and which part is the host. Like an IPv4 address it has 32 bits in four octets, but its pattern is special: 1s under the network part, then 0s under the host part. A subnet is a smaller network made by dividing a bigger one; its mask shows where the network part ends (Subnetting Step by Step).

ماسکی ژێرڕایەڵە پێشتر لە ناونیشانەکانی IP و ناونیشانەکانی MAC ناسیوە: بە ئامێرێک دەڵێت کام بەشی ناونیشانی IPـیەکە (IP address) ڕایەڵەیە و کام بەش میوانگر (Host). وەک ناونیشانێکی IPv4 ⁦32⁩ بیتی (Bit) هەیە لە چوار هەشتەدا، بەڵام شێوەکەی تایبەتە: 1 لە ژێر بەشی ڕایەڵەدا، پاشان 0 لە ژێر بەشی میوانگردا. ژێرڕایەڵە (Subnet) ڕایەڵەیەکی بچووکترە کە بە دابەشکردنی ڕایەڵەیەکی گەورەتر دروست دەبێت؛ ماسکی ژێرڕایەڵەکەی نیشان دەدات بەشی ڕایەڵە لە کوێ کۆتایی دێت (ژێرڕایەڵەسازی هەنگاو بە هەنگاو).

Example: the mask 255.255.255.0 is 11111111.11111111.11111111.00000000 in binary — 24 ones, then 8 zeros. So the first 24 bits of the address are the network part, and you can write the address and its mask together as 192.168.1.1/24. In short, the mask separates the network part from the host part, so that a device knows which addresses are on its own network.

نموونە: ماسکی ژێرڕایەڵەی ⁦255.255.255.0⁩ بە دووانی دەبێتە 11111111.11111111.11111111.00000000 — ⁦24⁩ یەک، پاشان 8 سفر. کەواتە ⁦24⁩ بیتی یەکەمی ناونیشانەکە بەشی ڕایەڵەن و دەتوانیت ناونیشان و ماسکی ژێرڕایەڵەکەی پێکەوە وەک ⁦192.168.1.1/24⁩ بنووسیت. بە کورتی، ماسکی ژێرڕایەڵە بەشی ڕایەڵە لە بەشی میوانگر جیا دەکاتەوە، بۆ ئەوەی ئامێرەکە بزانێت کام ناونیشانانە لەسەر ڕایەڵەکەی خۆین.

In computing, a mask is a pattern of bits that covers some bits and lets others through — like a stencil or masking tape when you paint. Where the subnet mask has a 1, the address bit shows through; where it has a 0, the bit is covered and becomes 0. What is left is the network part: the network ID.

لە کۆمپیوتەردا mask شێوەیەکی بیتە کە هەندێک بیت دادەپۆشێت و هەندێکی تر تێدەپەڕێنێت — وەک قاڵبێکی ڕەنگکردن یان شریتی چەسپاو کاتێک ڕەنگ دەکەیت. لە شوێنی 1ـی ماسکی ژێرڕایەڵە، بیتی ناونیشانەکە دەردەکەوێت؛ لە شوێنی 0، بیتەکە دادەپۆشرێت و دەبێتە 0. ئەوەی دەمێنێتەوە بەشی ڕایەڵەیە: ناسەڕایەڵە.

Not every 32-bit number is a mask. The rules: 1s and 0s must not be mixed; if there are 1s, they are on the left; if there are 0s, they are on the right. In other words, a mask is one contiguous run of 1s followed by 0s — RFC 4632 says the mask “must be left contiguous”. So 10101010 01010101 11110000 00001111 is not a mask, and neither is 00000000 00000000 00000000 11111111, whose 1s are on the right. 11111111 00000000 00000000 00000000 and 11111111 11111111 11111111 00000000 are valid masks.

هەموو ژمارەیەکی ⁦32⁩ بیتی ماسکی ژێرڕایەڵە نییە. یاساکان: 1 و 0 نابێت تێکەڵ بن؛ ئەگەر 1 هەبێت، لە لای چەپن؛ ئەگەر 0 هەبێت، لە لای ڕاستن. بە واتایەکی تر، ماسکی ژێرڕایەڵە یەک ڕیزی بەتەنیشت یەکەوەی 1ـە کە 0 بە دوایدا دێت — ⁦RFC 4632⁩ دەڵێت دەبێت ماسکی ژێرڕایەڵە لە چەپەوە بەتەنیشت یەکەوە بێت. بۆیە 10101010 01010101 11110000 00001111 ماسکی ژێرڕایەڵە نییە، 00000000 00000000 00000000 11111111ـیش نییە، چونکە 1ـەکانی لە لای ڕاستن. 11111111 00000000 00000000 00000000 و 11111111 11111111 11111111 00000000 ماسکی ژێرڕایەڵەی دروستن.

Can 255.255.255.32 be a mask? No: 32 is 00100000, and a 1 after 0s breaks the run. A quick test: every octet must be one of the nine values on the next screen, and after the first octet that is not 255, every octet must be 0.

ئایا ⁦255.255.255.32⁩ دەتوانێت ماسکی ژێرڕایەڵە بێت؟ نەخێر: ⁦32⁩ دەبێتە 00100000 و 1ـێک لە دوای 0ـەکان ڕیزەکە دەپچڕێنێت. تاقیکردنەوەیەکی خێرا: هەموو هەشتەیەک دەبێت یەکێک بێت لە نۆ بەهاکەی پەڕەی داهاتوو و لە دوای یەکەم هەشتە کە ⁦255⁩ نەبێت، هەموو هەشتەکانی تر دەبێت 0 بن.

Because the 1s must come first, a mask octet can only take nine values. Start with 00000000 = 0 and add one 1 at a time from the left: each new 1 adds the next place value — 128, then 64, 32, 16, 8, 4, 2 and 1 (binary place values). So the nine values are 0, 128, 192, 224, 240, 248, 252, 254 and 255. Learn them by heart: they make every conversion fast.

چونکە دەبێت 1ـەکان یەکەم بن، هەشتەیەکی ماسکی ژێرڕایەڵە تەنیا دەتوانێت نۆ بەها وەربگرێت. لە ⁦00000000 = 0⁩ دەست پێ بکە و هەر جارە یەک 1 لە چەپەوە زیاد بکە: هەر 1ـێکی نوێ بەهای خانەیی (Place value) دواتر زیاد دەکات — ⁦128⁩، پاشان ⁦64⁩، ⁦32⁩، ⁦16⁩، 8، 4، 2 و 1 (بەها خانەییەکانی دووانی). کەواتە نۆ بەهاکە بریتین لە 0، ⁦128⁩، ⁦192⁩، ⁦224⁩، ⁦240⁩، ⁦248⁩، ⁦252⁩، ⁦254⁩ و ⁦255⁩. لەبەریان بکە: هەموو گۆڕینێک خێرا دەکەن.

The same mask can be written in three formats. Binary: 32 bits, such as 11111111.11111111.11110000.00000000. Dotted decimal: four decimal numbers, such as 255.255.240.0 — the form you type on a PC. Prefix: a slash and the number of 1s, such as /20 — the form that routers, Packet Tracer and CIDR addresses use (10.0.0.0/8, 192.168.1.0/24). /8, /16 and /24 are the old class masks, but any value from /0 to /32 is possible: /5 is 248.0.0.0 and /20 is 255.255.240.0.

هەمان ماسکی ژێرڕایەڵە بە سێ شێوە دەنووسرێت. دووانی: ⁦32⁩ بیت، وەک 11111111.11111111.11110000.00000000. شێوەی دەیی‌خاڵدار: چوار ژمارەی دەیی (Decimal)، وەک ⁦255.255.240.0⁩ — ئەو شێوەیەی لەسەر کۆمپیوتەر دەینووسیت. پێشگر: هێڵێکی لار و ژمارەی 1ـەکان، وەک /20 — ئەو شێوەیەی ڕێدۆزەکان (Router)، Packet Tracer و ناونیشانەکانی CIDR بەکاری دەهێنن (⁦10.0.0.0/8⁩، ⁦192.168.1.0/24⁩). /8، /16 و /24 ماسکی ژێرڕایەڵەی بنەڕەتیی پۆلە کۆنەکانن، بەڵام هەر بەهایەک لە /0 تا /32 دەگونجێت: /5 دەبێتە ⁦248.0.0.0⁩ و /20 دەبێتە ⁦255.255.240.0⁩.

Why prefix? The network part is at the beginning — the front — of the address, and the number tells how many bits that front part has. So the number after the slash is the prefix length. It is never a “suffix”: the suffix would be the host part at the end.

بۆچی «پێشگر»؟ چونکە بەشی ڕایەڵە لە سەرەتای ناونیشانەکەدایە و ژمارەکە دەڵێت ئەو بەشەی پێشەوە چەند بیتە. بۆیە ئەو ژمارەیەی دوای هێڵە لارەکە دێت درێژیی پێشگرە. هەرگیز «پاشگر» نییە: پاشگر بەشی میوانگر دەبوو کە لە کۆتاییدایە.

There are four conversions, and the nine values do most of the work:

چوار جۆر گۆڕین هەیە و نۆ بەهاکە زۆربەی کارەکە دەکەن:

Check yourself in each row: the binary has as many 1s as the prefix says, and every decimal number is one of the nine values. Backwards, /13 means thirteen 1s and nineteen 0s; /28 means twenty-eight 1s and four 0s.

لە هەر ڕیزێکدا خۆت بپشکنە: دووانییەکە ئەوەندە 1ـی تێدایە کە پێشگرەکە دەڵێت و هەموو ژمارەیەکی دەیی یەکێکە لە نۆ بەهاکە. بە پێچەوانەوە، /13 واتە سێزدە 1 و نۆزدە 0؛ /28 واتە بیست و هەشت 1 و چوار 0.

How does a computer use the mask? It does a bitwise AND: it puts the address and the mask one under the other and compares the bits in pairs. 1 AND 1 = 1; every other pair gives 0 — the same rule as an AND gate. The result is the network ID: the network bits stay and the host bits become 0.

کۆمپیوتەر چۆن ماسکی ژێرڕایەڵە بەکار دەهێنێت؟ کاری AND لە سەر بیتەکان ئەنجام دەدات: ناونیشان و ماسکی ژێرڕایەڵە لە ژێر یەکتر دادەنێت و بیتەکان جووت جووت بەراورد دەکات. ⁦1 AND 1 = 1⁩؛ هەموو جووتەکانی تر 0 دەدەن — هەمان یاسای گەیتی AND. ئەنجامەکە ناسەڕایەڵەیە: بیتەکانی ڕایەڵە دەمێننەوە و بیتەکانی میوانگر دەبن بە 0.

A shortcut by octet: where the mask is 255, copy the address octet; where it is 0, write 0; only an octet with another value needs the bits. For 192.168.10.77/26 the mask is 255.255.255.192, so only the last octet needs work: 77 AND 192 = 64. The network ID is 192.168.10.64. The same check tells you whether two PCs joined by one cable can talk (Same network, same mask).

ڕێگەیەکی کورت بە هەشتە: لە شوێنی ⁦255⁩ـی ماسکی ژێرڕایەڵە، هەشتەی ناونیشانەکە کۆپی بکە؛ لە شوێنی 0، 0 بنووسە؛ تەنیا ئەو هەشتەیەی بەهایەکی تری هەیە پێویستی بە بیتەکان هەیە. بۆ ⁦192.168.10.77/26⁩، ماسکی ژێرڕایەڵەکە ⁦255.255.255.192⁩ـە، بۆیە تەنیا دوایین هەشتە کاری دەوێت: $77 \land 192 = 64$. ناسەڕایەڵەکە ⁦192.168.10.64⁩ـە. هەمان پشکنین پێت دەڵێت ئایا دوو کۆمپیوتەر کە بە یەک کێبڵ بەستراون دەتوانن قسە لەگەڵ یەکتر بکەن (هەمان ڕایەڵە، هەمان ماسک: دوو ناونیشانەکە بپشکنە).

Take a small LAN: computer A (10.1.151.2/24) and server B (10.1.151.3/24) on one switch, a router at 10.1.151.1 as the default gateway, and computer C (203.0.113.23) somewhere on the Internet. When A sends something, it must decide: is the receiver on my own network, or must the packet go to the gateway? The mask answers.

ڕایەڵەیەکی ناوچەیی (LAN) وەربگرە: کۆمپیوتەری ⁦A (10.1.151.2/24)⁩ و ڕاژەکاری (Server) ⁦B (10.1.151.3/24)⁩ لەسەر یەک سویچ (Network switch)، ڕێدۆزێک لە ⁦10.1.151.1⁩ وەک دەروازەی بنەڕەتی و کۆمپیوتەری ⁦C (203.0.113.23)⁩ لە شوێنێکی ئینتەرنێت (Internet). کاتێک A شتێک دەنێرێت، دەبێت بڕیار بدات: ئایا وەرگرەکە لەسەر ڕایەڵەکەی خۆمە، یان دەبێت پاکێتەکە (Packet) بچێت بۆ دەروازەی بنەڕەتی؟ ماسکی ژێرڕایەڵە وەڵام دەداتەوە.

A ANDs its own address with its own mask: 10.1.151.0. Then it ANDs the receiver's address with the same mask — its own. For B the result is also 10.1.151.0: the same network, so A delivers directly (it finds B's MAC address with ARP). For C the result is 203.0.113.0: different, so A sends the packet to its default gateway, 10.1.151.1, and the router takes it from there (the sender’s decision).

A ناونیشانی خۆی بە ماسکی ژێرڕایەڵەی خۆی AND دەکات: ⁦10.1.151.0⁩. پاشان ناونیشانی وەرگرەکە بە هەمان ماسکی ژێرڕایەڵە — هی خۆی — AND دەکات. بۆ B ئەنجامەکە دیسان ⁦10.1.151.0⁩ـە: هەمان ڕایەڵە، بۆیە A ڕاستەوخۆ دەیگەیەنێت (ناونیشانی MACـی (MAC address) B بە ARP دەدۆزێتەوە). بۆ C ئەنجامەکە ⁦203.0.113.0⁩ـە: جیاوازە، بۆیە A پاکێتەکە بۆ دەروازە بنەڕەتییەکەی، ⁦10.1.151.1⁩، دەنێرێت و ڕێدۆزەکە لەوێوە دەیبات (بڕیاری نێرەر).

The same two addresses can be on one network with one mask and on two networks with another: the mask, not the address alone, decides.

هەمان دوو ناونیشان دەتوانن بە یەک ماسکی ژێرڕایەڵە لە یەک ڕایەڵەدا بن و بە ماسکی ژێرڕایەڵەی تر لە دوو ڕایەڵەدا: ماسکی ژێرڕایەڵە بڕیار دەدات، نەک تەنیا ناونیشانەکە.

In Packet Tracer you type a PC's address and mask in dotted decimal (Desktop → IP Configuration: 10.1.151.2 and 255.255.255.0). When you rest the pointer on the PC, the tooltip shows the address with its prefix: 10.1.151.2/24. Router commands also print prefixes. So you need both formats, and fast conversion between them. You type them yourself in your first Packet Tracer network.

لە Packet Tracerـدا ناونیشان و ماسکی ژێرڕایەڵەی PCـێک بە شێوەی دەیی‌خاڵدار دەنووسیت (تابی Desktop، پاشان ⁦IP Configuration: 10.1.151.2⁩ و ⁦255.255.255.0⁩). کاتێک نیشاندەرەکە (Cursor) دەخەیتە سەر PCـەکە، پەنجەرە بچووکەکە ناونیشانەکە لەگەڵ پێشگرەکەی نیشان دەدات: ⁦10.1.151.2/24⁩. فەرمانەکانی ڕێدۆزیش پێشگر چاپ دەکەن. بۆیە پێویستت بە هەردوو شێوەکە و گۆڕینی خێرا لە نێوانیاندا هەیە. لە یەکەم ڕایەڵەی Packet Tracerـدا خۆت دەیاننووسیت.

More words you will meet in the next networking lessons, all in the CêIT term list:

وشەی تر کە لە وانەکانی داهاتووی ئەم کۆرسەدا تووشیان دەبیت، هەموویان لە لیستی زاراوەکانی CêITـدان: