Clients, Servers and Peer-to-Peer: The Application Layerڕاژەخواز، ڕاژەکار و تاکەکان: چینی ئەپ

When Aram, a student in Duhok, opens his university’s website, we say that his laptop talks to a server. But a laptop does not want anything by itself: the web browser on it wants a page, and the web server program on the other side sends it. So a conversation between two network devices is really a conversation between two applications running on them. The application layer is where those programs meet the network: application-layer protocols are the rules for the data that programs on the source host and the destination host exchange.

کاتێک ئارام، قوتابییەک لە دهۆک، تۆڕگەی (Website) زانکۆکەی دەکاتەوە، دەڵێین لاپتۆپەکەی (Laptop) قسە لەگەڵ ڕاژەکارێک دەکات. بەڵام لاپتۆپ خۆی هیچی ناوێت: تۆڕگەڕەکە (Web browser) لەسەری لاپەڕەتۆڕێکی (Web page) دەوێت و بەرنامەی ڕاژەکاری وێبەکە (Web server) لە لایەکەی ترەوە دەینێرێت. کەواتە گفتوگۆی نێوان دوو ئامێری ڕایەڵە لە ڕاستیدا گفتوگۆی نێوان دوو ئەپە کە لەسەریان کار دەکەن. چینی ئەپ ئەو شوێنەیە کە ئەو بەرنامانە تێیدا بە ڕایەڵە دەگەن: پرۆتۆکۆڵەکانی چینی ئەپ ئەو یاسایانەن کە بەرنامەکانی سەر میوانگری (Host) سەرچاوە و میوانگری مەبەست دراوەیان (Data) بەپێیان ئاڵوگۆڕ دەکەن.

Layer 7 is the interface to the network for the programs: they hand their message to it, and the layers below carry it. Layers 6 and 7 themselves were introduced in OSI layers 6 and 7; this chapter goes deeper into the protocols that work there.

چینی 7 دەرگای بەرنامەکان بۆ ڕایەڵەیە: پەیامەکەیان دەدەنێ و چینەکانی خوارەوە دەیگەیەنن. خودی چینەکانی 6 و 7 لە چینەکانی 6 و 7ی OSIـدا ناسێنران؛ ئەم بەشە قووڵتر دەچێتە ناو ئەو پرۆتۆکۆڵانەی لەوێ کار دەکەن.

Three words are easy to mix up. An application is the program you run, such as a browser or a mail app. A service is what the network gives you through it: web pages, e-mail, a name lookup, an address. A protocol is the set of rules both sides follow on the wire, such as HTTP or SMTP. One service can be reached with many applications — any browser opens the same page — because they all speak the same protocol.

سێ وشە بە ئاسانی تێکەڵ دەبن. ئەپ ئەو بەرنامەیە کە دەیکەیتەوە، وەک تۆڕگەڕ یان بەرنامەی ئیمەیڵ (Email client). خزمەتگوزاری ئەوەیە کە ڕایەڵە لە ڕێگەیەوە پێت دەدات: لاپەڕەتۆڕەکان، ئیمەیڵ (Email)، دۆزینەوەی ناو، ناونیشانێک. پرۆتۆکۆڵ کۆمەڵە یاسایەکە کە هەردوو لا لەسەر هێڵەکە پەیڕەوی دەکەن، وەک HTTP یان SMTP. یەک خزمەتگوزاری بە زۆر ئەپ دەگەیەندرێت — هەر تۆڕگەڕێک هەمان لاپەڕە دەکاتەوە — چونکە هەموویان بە هەمان پرۆتۆکۆڵ قسە دەکەن.

The networking book in Kurdish that this course builds on has its own words for some of these ideas — for example «ڕاژە» for a service, which is where server («ڕاژەکار», the one who serves) and client («ڕاژەخواز», the one who asks for service) come from. On CêIT every technical word is a term you can tap, such as user, app, application software and protocol.

ئەو کتێبە کوردییەی ڕایەڵە کە ئەم کۆرسە لەسەری بنیات نراوە وشەی خۆی بۆ هەندێک لەم بیرۆکانە هەیە — بۆ نموونە «ڕاژە» بۆ خزمەتگوزاری، کە ڕاژەکار (ئەوەی خزمەت دەکات) و ڕاژەخواز (ئەوەی داوای خزمەت دەکات) لێیەوە هاتوون. لە CêITـدا دەتوانیت دەست لە هەموو وشەیەکی تەکنیکی بدەیت، وەک بەکارهێنەر (User)، ئەپ، نەرمەواڵەی بەکارهێنان (Application software) و پرۆتۆکۆڵ.

In the OSI model the top three layers — application, presentation and session — are often called the application layers: they deal with what the program means. The lower four — transport, network, data link and physical — are the data-flow layers: they move the bits. The TCP/IP model has only one application layer for all three; the program itself handles formats, encryption and sessions. Below it come transport, internet and network access. The mapping is explained in the TCP/IP model.

لە مۆدێلی OSIـدا (OSI model) سێ چینی سەرەوە — ئەپ، پێشکەشکردن و سێشن — زۆرجار پێیان دەگوترێت چینەکانی ئەپ: کار لەسەر واتای بەرنامەکە دەکەن. چوار چینی خوارەوە — گواستنەوە، ڕایەڵە، بەستەری دراوە و فیزیکی — چینەکانی ڕۆیشتنی دراوەن: بیتەکان (Bit) دەگوازنەوە. مۆدێلی TCP/IP بۆ هەر سێکیان یەک چینی ئەپی هەیە؛ خودی بەرنامەکە شێوە، شفرەکردن (Encryption) و سێشن ڕادەپەڕێنێت. لە خوارییەوە چینی گواستنەوە (Transport layer)، چینی ئینتەرنێت (Internet) و دەستگەیشتن بە ڕایەڵە دێن. ئەم بەرانبەرکردنە لە مۆدێلی ⁦TCP/IP⁩ـدا ڕوون کراوەتەوە.

Five protocols you will meet again and again sit in that layer: DNS (Domain Name System), HTTP (Hypertext Transfer Protocol), SMTP (Simple Mail Transfer Protocol), POP (Post Office Protocol) and DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol).

پێنج پرۆتۆکۆڵ کە زۆر جار دەیانبینیتەوە لەو چینەدان: DNS ⁦(Domain Name System)⁩، HTTP ⁦(Hypertext Transfer Protocol)⁩، SMTP ⁦(Simple Mail Transfer Protocol)⁩، POP ⁦(Post Office Protocol)⁩ و DHCP ⁦(Dynamic Host Configuration Protocol)⁩.

Most network services work in the client–server model. The client is the device — hardware with the software on it — that requests information; people use it directly. The server is the device that responds. The client always begins the exchange; the server answers with one or more streams of data. The resources — files, pages, mailboxes — are kept on the server: they are downloaded from the server to the client and uploaded from the client to the server. The application-layer protocol describes the exact format of every request and response.

زۆربەی خزمەتگوزارییەکانی ڕایەڵە بە مۆدێلی ڕاژەخواز و ڕاژەکار کار دەکەن. ڕاژەخواز ئەو ئامێرەیە — ڕەقەواڵە (Hardware) لەگەڵ نەرمەواڵەی (Software) سەری — کە داوای زانیاری دەکات؛ خەڵک ڕاستەوخۆ بەکاری دەهێنن. ڕاژەکار ئەو ئامێرەیە کە وەڵام دەداتەوە. هەمیشە ڕاژەخواز ئاڵوگۆڕەکە دەست پێ دەکات؛ ڕاژەکار بە یەک یان چەند ڕەوتێکی دراوە وەڵام دەداتەوە. سەرچاوەکان — فایلەکان، لاپەڕەکان، سندووقی ئیمەیڵ — لەسەر ڕاژەکار هەڵدەگیرێن: لە ڕاژەکارەوە بۆ ڕاژەخواز دابارکردن دەکرێن و لە ڕاژەخوازەوە بۆ ڕاژەکار هەڵبارکردن دەکرێن. پرۆتۆکۆڵی چینی ئەپ شێوەی وردی هەر داواکاری و وەڵامێک دیاری دەکات.

In a client–server network the clients are connected to and served by a central server, often over the Internet: laptops, phones and desktops are all clients. You met the idea in client/server networks and, for the web, in client and server; here we look at the programs inside the server.

لە ڕایەڵەیەکی ڕاژەخواز و ڕاژەکاردا ڕاژەخوازەکان بە ڕاژەکارێکی ناوەندییەوە بەستراون و خزمەت دەکرێن، زۆرجار لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە: لاپتۆپ، مۆبایل و کۆمپیوتەر هەموویان ڕاژەخوازن. ئەم بیرۆکەیەت لە ڕایەڵەکانی ڕاژەخواز و ڕاژەکار و بۆ وێب لە ڕاژەخواز و ڕاژەکارـدا بینیوە؛ لێرەدا سەیری ئەو بەرنامانە دەکەین کە لە ناو ڕاژەکارەکەدان.

In a client/server network the network services sit on a dedicated computer whose only job is to answer the clients’ requests. It is switched on all the time, so that it is always available. One server — sometimes called a host computer — can keep the file, print, application and security services of a whole office in one central place: it controls who may use the hardware, the software and the other resources, and it is the central store for programs, data and information. The other computers and phones, the clients, rely on it for those resources.

لە ڕایەڵەیەکی ڕاژەخواز و ڕاژەکاردا خزمەتگوزارییەکانی ڕایەڵە لەسەر کۆمپیوتەرێکی تایبەتن کە تاکە کاری وەڵامدانەوەی داواکارییەکانی ڕاژەخوازەکانە. هەمیشە هەڵکراوە، بۆ ئەوەی هەمیشە ئامادە بێت. یەک ڕاژەکار — کە هەندێک جار پێی دەگوترێت کۆمپیوتەری خانەخوێ — دەتوانێت خزمەتگوزارییەکانی فایل، چاپکردن، ئەپ و ئاسایشی (Security) هەموو ئۆفیسێک لە یەک شوێنی ناوەندیدا ڕابگرێت: بڕیار دەدات کێ ڕەقەواڵە، نەرمەواڵە و سەرچاوەکانی تر بەکار بهێنێت و کۆگای ناوەندیی بەرنامەکان، دراوە و زانیارییە. کۆمپیوتەر و مۆبایلەکانی تر، واتە ڕاژەخوازەکان، بۆ ئەو سەرچاوانە پشتی پێ دەبەستن.

In TCP/IP every device with an address, client or server, is called a host. And in 2026 a “server” is often not one box: it may be a virtual machine, a cloud service, or hundreds of machines behind one name. At home, your Wi-Fi router is a small server too.

لە TCP/IPـدا هەر ئامێرێک کە ناونیشانی هەبێت، ڕاژەخواز بێت یان ڕاژەکار، پێی دەگوترێت میوانگر. لە ⁦2026⁩دا «ڕاژەکار» زۆرجار یەک سندووق نییە: دەشێت ئامێری گریمانەیی بێت، خزمەتگوزارییەکی هەور، یان سەدان ئامێر لە پشت یەک ناوەوە. لە ماڵەوەش ڕێدۆزی (Router) وای‌فایەکەت (Wi-Fi) ڕاژەکارێکی بچووکە.

What does a server actually run? A service, or process, sometimes called a server daemon. A daemon runs in the background, with no window, and is not under the direct control of a user. It is said to be listening: it waits on its port for a request from a client and is programmed to respond whenever a request for its service arrives. When the daemon “hears” a request, it exchanges the messages its protocol requires with the client and then sends the requested data in the proper format.

ڕاژەکار لە ڕاستیدا چی کار پێ دەکات؟ خزمەتگوزارییەک، یان پرۆسێسێک (Process)، کە هەندێک جار پێی دەگوترێت دیمۆنی ڕاژەکار. دیمۆن لە پشتەوە کار دەکات، بێ پەنجەرە (Window) و لە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی بەکارهێنەردا نییە. دەگوترێت گوێ دەگرێت: لەسەر پۆرتەکەی چاوەڕێی داواکارییەکی ڕاژەخواز دەکات و وا بەرنامە کراوە کە هەر کاتێک داواکارییەک بۆ خزمەتگوزارییەکەی گەیشت، وەڵام بداتەوە. کاتێک دیمۆنەکە داواکارییەک «دەبیستێت»، ئەو پەیامانەی پرۆتۆکۆڵەکەی داوای دەکات لەگەڵ ڕاژەخوازەکە ئاڵوگۆڕ دەکات و پاشان دراوە داواکراوەکە بە شێوەی دروست دەنێرێت.

So the answer to the question “what is a daemon in a server?” is: a program that starts with the server, runs in the background and listens on a port for one kind of request. The name comes from Unix; Linux daemons often end in d (sshd, httpd, dhcpd). Windows calls the same thing a service (open the Services app to see them). Port numbers are explained in ports and sockets.

کەواتە وەڵامی پرسیاری «دیمۆن لە ڕاژەکاردا چییە؟» ئەمەیە: بەرنامەیەکە کە لەگەڵ ڕاژەکارەکە دەست پێ دەکات، لە پشتەوە کار دەکات و گوێ لە پۆرتێک دەگرێت بۆ یەک جۆری داواکاری. ناوەکە لە Unixـەوە هاتووە؛ دیمۆنەکانی Linux زۆرجار بە d کۆتایی دێن (sshd، httpd، dhcpd). Windows هەمان شت ناو دەنێت خزمەتگوزاری (ئەپی Services بکەرەوە بۆ بینینیان). ژمارەی پۆرت لە پۆرتەکان و سۆکێتەکانـدا ڕوون کراوەتەوە.

The simplest network is two computers joined to each other with no network device in between — no switch, no router — and no server. This is a peer-to-peer network: two computers send data to each other directly. Each connected computer is a peer, and the English word means equal: at one moment a peer can be the server, at the next the client. Computer A can send data to B and receive data from B, and B can do the same.

سادەترین ڕایەڵە دوو کۆمپیوتەرە کە ڕاستەوخۆ بە یەکەوە بەستراون، بێ هیچ ئامێرێکی ڕایەڵە لە نێوانیاندا — نە سویچ (Network switch)، نە ڕێدۆز — و بێ ڕاژەکار. ئەمە ڕایەڵەی تاک بۆ تاکە: دوو کۆمپیوتەر ڕاستەوخۆ دراوە بۆ یەکتر دەنێرن. هەر کۆمپیوتەرێکی بەستراو تاکێکە و واتای ڕیشەیی وشە ئینگلیزییەکە یەکسانـە: تاک لە ساتێکدا دەتوانێت ڕاژەکار بێت و لە ساتێکی تردا ڕاژەخواز. کۆمپیوتەر A دەتوانێت دراوە بۆ B بنێرێت و لە B وەریبگرێت و Bـیش هەمان شت دەکات.

Each peer has equal responsibilities and capabilities: it shares its own hardware (for example a printer), data and information with the others. In the last frame both networks have six nodes; the difference is who serves. Small offices share folders this way (Windows calls such a group a workgroup); the pros and cons are in peer-to-peer networks.

هەر تاکێک ئەرک و توانای یەکسانی هەیە: ڕەقەواڵەی خۆی (بۆ نموونە چاپەرێک (Printer))، دراوە و زانیاری لەگەڵ ئەوانی تر هاوبەش دەکات. لە دوایین وێنەدا هەردوو ڕایەڵەکە شەش نۆدیان هەیە؛ جیاوازییەکە ئەوەیە کێ خزمەت دەکات. ئۆفیسە بچووکەکان بەم شێوەیە فۆڵدەر هاوبەش دەکەن (Windows بەم کۆمەڵەیە دەڵێت گرووپی کار (Workgroup))؛ باشی و خراپییەکانی لە ڕایەڵەکانی تاک بۆ تاکـدا هەن.

On the Internet, P2P file sharing let millions of home computers share music and films directly. The peers (hosts) act as both clients and servers, so there is no central file server; the file itself is usually fetched with ordinary HTTP GET requests and responses between two peers. Around 2004 P2P file sharing carried more Internet traffic than any other application. That is history now: in 2022 video streaming made up about 65% of all Internet traffic, sent mostly from big server farms.

لە ئینتەرنێتدا، هاوبەشکردنی فایل بە ⁦P2P⁩ ڕێگەی دا بە ملیۆنان کۆمپیوتەری ماڵەوە کە گۆرانی و فیلم ڕاستەوخۆ هاوبەش بکەن. تاکەکان (میوانگرەکان) هەم ڕاژەخوازن هەم ڕاژەکار، بۆیە هیچ ڕاژەکاری ناوەندیی فایل نییە؛ خودی فایلەکە زۆرجار بە داواکاری و وەڵامەکانی ئاسایی HTTP GET لە نێوان دوو تاکدا وەردەگیرێت. نزیکەی ⁦2004⁩، هاوبەشکردنی فایل بە ⁦P2P⁩ زیاتر لە هەر ئەپێکی تر هاتوچۆی ئینتەرنێتی هەبوو. ئەمە ئێستا مێژووە: لە ⁦2022⁩دا پەخشی ئۆنلاینی (Streaming) ڤیدیۆ نزیکەی ⁦65%⁩ـی هەموو هاتوچۆی ئینتەرنێتی پێک دەهێنا، کە زۆربەی لە ناوەندەکانی دراوەوە (Data centre) دەنێردرا.

Downloading is easy once you know where the file is. The hard question for P2P is the search: which peer has the file I want? Three designs answered it, one after another — the next three screens.

دابارکردن ئاسانە کاتێک بزانیت فایلەکە لە کوێیە. پرسیارە قورسەکەی ⁦P2P⁩ گەڕانە: کام تاک ئەو فایلەی هەیە کە دەمەوێت؟ سێ دیزاین یەک لە دوای یەک وەڵامیان دایەوە — سێ شاشەی داهاتوو.

Gnutella (2000) removed the directory. To find a file, peer A:

⁦Gnutella (2000)⁩ لیستەکەی لابرد. بۆ دۆزینەوەی فایلێک، تاک A:

Nothing central can fail, but each search sends a message to a huge number of peers. Early Gnutella stopped a query after at most seven hops — so a file that was further away was simply not found.

هیچ شتێکی ناوەندی نییە تێک بچێت، بەڵام هەر گەڕانێک پەیام بۆ ژمارەیەکی زۆر تاک دەنێرێت. Gnutellaـی سەرەتا پرسیارێکی دوای زۆرترین حەوت باز ڕادەگرت — بۆیە فایلێک کە دوورتر بوو هەر نەدەدۆزرایەوە.

Kazaa (2001), on the FastTrack network, combined the two earlier ideas: Napster’s directory and Gnutella’s flooding. Powerful peers with good connections became group leaders, also called supernodes. Each leader keeps an index of the files of the ordinary peers in its group, like a small Napster, and the leaders pass queries among themselves, like a small Gnutella. The file itself still comes straight from the peer that has it.

Kazaa ⁦(2001)⁩، لەسەر ڕایەڵەی FastTrack، هەردوو بیرۆکە کۆنەکەی تێکەڵ کرد: لیستی Napster و لافاوکردنی (Flooding) Gnutella. تاکەکانی بەهێز کە پەیوەندیی باشیان هەبوو بوونە سەرۆکی گرووپ (supernode). هەر سەرۆکێک لیستی فایلەکانی تاکەکان ئاساییەکانی گرووپەکەی هەڵدەگرێت، وەک Napsterـێکی بچووک. سەرۆکەکانیش پرسیار بۆ یەکتر دەنێرن، وەک Gnutellaـیەکی بچووک. خودی فایلەکە هەر ڕاستەوخۆ لەو تاکەوە دێت کە هەیەتی.

In 2004 Kazaa produced more Internet traffic than any other application; by 2007 BitTorrent had become the leading P2P application. Kazaa’s FastTrack protocol was proprietary (closed), and the service ended after a legal settlement with the music industry in 2006. Skype, which used supernodes for calls, moved to Microsoft’s own servers and was retired on 5 May 2025 in favour of Microsoft Teams.

لە ⁦2004⁩دا Kazaa زیاتر لە هەر ئەپێکی تر هاتوچۆی ئینتەرنێتی دروست دەکرد؛ تا ⁦2007⁩ BitTorrent بوو بە سەرەکیترین ئەپی ⁦P2P⁩. پرۆتۆکۆڵی FastTrackـی Kazaa تایبەت (داخراو) بوو و خزمەتگوزارییەکە دوای ڕێککەوتنێکی یاسایی لەگەڵ کۆمپانیاکانی مۆسیقا لە ⁦2006⁩دا کۆتایی هات. Skype، کە بۆ پەیوەندییەکان سەرۆکی گرووپی بەکار دەهێنا، گوازرایەوە بۆ ڕاژەکارەکانی خودی Microsoft و لە 5ی ئایاری ⁦2025⁩دا کۆتایی پێ هێنرا و Microsoft Teams جێگەی گرتەوە.

Peer-to-peer did not die with Napster. BitTorrent (2001) cuts a file into pieces, each with its own hash so it can be checked; a tracker, or the trackerless DHT, only tells a peer who else is in the swarm. Everyone downloads some pieces and uploads others at the same time, so a popular file gets faster as more peers join. Linux distributions and many game updates are shared this way.

⁦P2P⁩ لەگەڵ Napster نەمرد. BitTorrent ⁦(2001)⁩ فایلێک دەکات بە پارچە، هەر پارچەیەک هاشی خۆی هەیە بۆ ئەوەی بپشکنرێت؛ ڕێنیشاندەرێک (tracker)، یان DHTـی بێ ڕێنیشاندەر، تەنیا بە تاک دەڵێت کێی تر لە کۆمەڵەکەدایە. هەمووان لە یەک کاتدا هەندێک پارچە دابارکردن دەکەن و هەندێکی تر هەڵبارکردن دەکەن، بۆیە فایلێکی بەناوبانگ هەتا تاکی زیاتر بێن خێراتر دەبێت. دابەشکراوەکانی Linux و زۆر نوێکردنەوەی یاری بەم شێوەیە هاوبەش دەکرێن.

To connect to a peer you need its IP address — and on a P2P network that address does not stay the same. A laptop moves from home Wi-Fi to the university network, a phone switches to mobile data, a DHCP lease ends and a new address is given, or the network's topology changes. A saved address then reaches nobody, or the wrong computer. It is like calling a friend whose name never changes but whose phone number does: the old number reaches nobody, or a stranger.

بۆ پەیوەندیکردن بە تاکێکەوە پێویستت بە ناونیشانی IPـیەکەی هەیە — و لە ڕایەڵەی تاک بۆ تاکدا ئەو ناونیشانە وەک خۆی نامێنێتەوە. لاپتۆپێک لە وای‌فایی ماڵەوە دەچێتە سەر ڕایەڵەی زانکۆ، مۆبایلێک دەچێتە سەر ئینتەرنێتی مۆبایل، کرێیەکی DHCP (DHCP lease) کۆتایی دێت و ناونیشانێکی نوێ دەدرێت، یان تۆپۆلۆجیی ڕایەڵەکە (Network topology) دەگۆڕێت. ئیتر ناونیشانێکی پاشەکەوتکراو بە هیچ کەس ناگات، یان بە کۆمپیوتەرێکی هەڵە دەگات. وەک ئەوە وایە پەیوەندی بە هاوڕێیەکەوە بکەیت کە ناوی هەرگیز ناگۆڕێت، بەڵام ژمارە تەلەفۆنەکەی گۆڕاوە: ژمارە کۆنەکە بە هیچ کەس یان بە کەسێکی نەناسراو دەگات.

The answer is a permanent name for every peer — like a username — kept up to date without a central server. Each peer publishes its name together with its current address; another peer resolves the name to find that address; and when the address changes, the peer simply publishes again, so nobody has to update a connection by hand. Microsoft's PNRP (Peer Name Resolution Protocol, 2003) did exactly this in Windows. It is history now: Microsoft shut down its Internet service in 2018 (Windows 10, version 1809) and removed it completely in Windows 11, version 24H2 (2024).

چارەسەرەکە بریتییە لە ناوێکی هەمیشەیی بۆ هەر تاکێک — وەک ناوی بەکارهێنەرێک (Username) — کە بێ ڕاژەکارێکی ناوەندی نوێ دەکرێتەوە. هەر تاکێک ناوەکەی لەگەڵ ناونیشانی ئێستای بڵاو دەکاتەوە؛ تاکێکی تر لە ڕێی ناوەکەوە ناونیشانەکە دەدۆزێتەوە؛ کاتێکیش ناونیشانەکە دەگۆڕێت، تاکەکە تەنیا دووپاتە بڵاوی دەکاتەوە، بۆیە کەس پێویست ناکات بە دەست پەیوەندییەک نوێ بکاتەوە. PNRPـی Microsoft (Peer Name Resolution Protocol، ⁦2003⁩) ڕێک ئەم کارەی لە Windowsـدا دەکرد. ئێستا مێژووە: Microsoft لە ⁦2018⁩ خزمەتگوزارییەکەی لە ئینتەرنێتدا داخست (⁦Windows 10⁩، وەشانی ⁦1809⁩) و لە ⁦Windows 11⁩، وەشانی ⁦24H2 (2024)⁩ بە تەواوی لای برد.

Microsoft itself recommends mDNS (multicast DNS, RFC 6762) with DNS-SD in place of PNRP. On a LAN, a device that wants the address of printer.local multicasts the question to UDP port 5353 (why UDP); every device hears it, and the printer answers with its current address — no DNS server is needed. Phones, printers, smart TVs and computers find each other this way: Apple calls it Bonjour, and Windows, Android and Linux devices use it too. Names that end in .local work only on the local network.

خودی Microsoft لە جیاتی PNRP پێشنیاری mDNS (multicast DNS، ⁦RFC 6762⁩) لەگەڵ ⁦DNS-SD⁩ دەکات. لە ڕایەڵەی ناوچەییدا (LAN)، ئامێرێک کە دەیەوێت ناونیشانی printer.local بزانێت، پرسیارەکە بە فرەپەخش (Multicast) بۆ پۆرتی ⁦5353⁩ی UDP دەنێرێت (بۆچی UDP)؛ هەموو ئامێرێک گوێی لێ دەبێت و چاپەرەکە بە ناونیشانی ئێستای وەڵام دەداتەوە — پێویست بە ڕاژەکارێکی DNS ناکات. مۆبایلەکان، چاپەرەکان، تیڤییە هۆشمەندەکان (Smart TV) و کۆمپیوتەرەکان بەم شێوەیە یەکتر دەدۆزنەوە: Apple پێی دەڵێت Bonjour و ئامێرەکانی Windows، Android و Linuxـیش بەکاری دەهێنن. ئەو ناوانەی بە .local کۆتایی دێن تەنیا لە ڕایەڵەی ناوخۆییدا کار دەکەن.

On the Internet, BitTorrent's trackerless DHT (distributed hash table) does the same job for millions of peers. Every node picks a random 160-bit ID. A torrent is known by its info-hash, a number of the same size, and the nodes whose IDs are closest to it keep the list of peers that share the file. A new peer asks nodes closer and closer to the info-hash until it reaches that list — with no tracker and no central server.

لە ئینتەرنێتدا، DHTـی بێ ڕێنیشاندەری BitTorrent (distributed hash table، خشتەیەکی هاشی (Hash table) دابەشکراو) هەمان کار بۆ ملیۆنان تاک دەکات. هەر نۆدێک (Node) ناسێنەرێکی (Identifier) هەڕەمەکیی ⁦160⁩ بیتی بۆ خۆی هەڵدەبژێرێت. تۆرێنتێک بە ⁦info-hash⁩ـەکەی دەناسرێت، کە ژمارەیەکە بە هەمان قەبارە و ئەو نۆدانەی ناسێنەرەکانیان لێیەوە نزیکترە لیستی ئەو تاکانە هەڵدەگرن کە فایلەکە هاوبەش دەکەن. تاکێکی نوێ لە نۆدەکان دەپرسێت کە هەنگاو بە هەنگاو لە ⁦info-hash⁩ـەکە نزیکتر دەبنەوە، تا دەگاتە ئەو لیستە — بێ ڕێنیشاندەر و بێ ڕاژەکارێکی ناوەندی.

Here are the application-layer protocols of this chapter, grouped by the job they do. Each one has a daemon listening on a well-known port, and each runs over TCP or UDP (see TCP and UDP). The next lessons open them one by one: DNS, DHCP, web and e-mail protocols and file transfer and remote access.

ئەمانە پرۆتۆکۆڵەکانی چینی ئەپی ئەم بەشەن، بەپێی ئەو کارەی دەیکەن ڕیز کراون. هەریەکەیان دیمۆنێکی هەیە کە گوێ لە پۆرتێکی ناسراو دەگرێت و هەریەکە لەسەر TCP یان UDP کار دەکات (بڕوانە TCP و UDP). وانەکانی داهاتوو یەک بە یەک دەیانکەنەوە: DNS، DHCP، پرۆتۆکۆڵەکانی وێب و ئیمەیڵ و گواستنەوەی فایل و دەستگەیشتن لە دوورەوە.