How Countries Protect Themselves: Iraq and Kurdistan Todayوڵاتان چۆن خۆیان دەپارێزن: عێراق و کوردستان ئەمڕۆ

The report starts with a comparison. A house needs locked doors, security cameras and — depending on its size — guards. A country needs the same kinds of protection in cyberspace, the online world of connected computers, networks and the Internet.

ڕاپۆرتەکە بە بەراوردێک دەست پێ دەکات. خانوو پێویستی بە دەرگای داخراو، کامێرای چاودێری و — بەپێی گەورەیی خانووەکە — پاسەوان هەیە. وڵاتیش لە بۆشایی سایبەردا هەمان جۆرە پاراستنی پێویستە، واتە جیهانی ئۆنلاینی کۆمپیوتەرەکان (Computer)، ڕایەڵەکان (Network) و ئینتەرنێتی (Internet) بەیەکەوە بەستراو.

The report lists five steps; the presentation lists five strategies. They are the same five ideas — and they match the five pillars that the International Telecommunication Union (ITU), the UN agency for information and communication technology, uses to measure every country:

ڕاپۆرتەکە پێنج هەنگاو ڕیز دەکات؛ پێشکەشکردنەکە پێنج ستراتیژی. هەمان پێنج بیرۆکەن — و لەگەڵ ئەو پێنج کۆڵەگەیەدا دەگونجێن کە یەکێتیی نێودەوڵەتیی پەیوەندییەکان ⁦(ITU)⁩، دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ تەکنەلۆجیای زانیاری و پەیوەندی، بۆ پێوانەکردنی هەموو وڵاتێک بەکاریان دەهێنێت:

Laws must be made to punish cybercriminals, so that fewer crimes happen in the future. Good cyber laws also protect people: data-protection laws say how personal data may be used, and breach-notification rules make organisations tell victims. Laws only work when people are allowed to report, police and courts know the technology, and other countries can be asked for help.

پێویستە یاسا بۆ سزادانی تاوانبارە سایبەرییەکان دابنرێت، بۆ ئەوەی لە داهاتوودا تاوانی کەمتر ڕووبدات. یاسای سایبەریی باش خەڵکیش دەپارێزێت: یاساکانی پاراستنی دراوە (Data) دەڵێن دراوەی کەسی چۆن بەکار دەهێنرێت، هەروەها یاساکانی ئاگادارکردنەوەی دزەکردنی دراوە (Breach notification) ڕێکخراوەکان ناچار دەکەن بە قوربانییەکان بڵێن. یاسا تەنها کاتێک کار دەکات کە خەڵک بتوانن ڕاپۆرت بکەن، پۆلیس و دادگاکان تەکنەلۆجیاکە بناسن و بتوانرێت داوای یارمەتی لە وڵاتانی تر بکرێت.

The legal situation at home, as of October 2026: Iraq has no dedicated cybercrime law in force. Drafts have been debated since 2011 (one was paused in 2021 after warnings that its vague wording could punish free expression), and a new Combating Cybercrimes Bill had its first reading in parliament on 6 July 2026 but had not passed by October 2026. Meanwhile courts use older general laws, mainly the Penal Code of 1969. The Kurdistan Region applies its Law No. 6 of 2008 on preventing the misuse of telecommunication devices. Details and sources: The law at home and the bill's long history.

دۆخی یاسایی لە ناوخۆدا، تا تشرینی یەکەمی ⁦2026⁩: عێراق هیچ یاسایەکی تایبەتی تاوانی سایبەریی (Cybercrime) لە کاردا نییە. لە ⁦2011⁩ـەوە پڕۆژەیاسا گفتوگۆیان لەسەر دەکرێت (یەکێکیان لە ⁦2021⁩دا ڕاگیرا دوای ئاگادارکردنەوە لەوەی دەقە ناڕوونەکەی دەتوانێت ئازادیی ڕادەربڕین سزا بدات)، هەروەها پڕۆژەیاسایەکی نوێ بە ناوی بەرەنگاربوونەوەی تاوانی سایبەری لە 6ی تەممووزی ⁦2026⁩دا یەکەم خوێندنەوەی لە پەرلەمان بۆ کرا، بەڵام تا تشرینی یەکەمی ⁦2026⁩ پەسەند نەکرابوو. لەم نێوانەدا دادگاکان یاسا گشتییە کۆنترەکان بەکار دەهێنن، بە تایبەتی یاسای سزادانی ⁦1969⁩. هەرێمی کوردستان یاسای ژمارە 6ی ساڵی ⁦2008⁩ بۆ ڕێگریکردن لە خراپ بەکارهێنانی ئامێرەکانی پەیوەندی (Communications device) جێبەجێ دەکات. وردەکاری و سەرچاوەکان: یاسا لە ناوخۆدا و مێژووە درێژەکەی پڕۆژەیاساکە.

The report asks for a Cyber defence community: competent groups and teams that watch systems 24 hours a day, 7 days a week and stop threats and attacks. It also asks for technology development: money for equipment that detects and prevents cyberattacks, especially in sensitive places such as military and health facilities. The presentation adds better network and system security.

ڕاپۆرتەکە داوای کۆمەڵەیەکی بەرگریی سایبەری دەکات: گرووپ و تیمی لێهاتوو کە ⁦24⁩ کاتژمێر لە ڕۆژدا، 7 ڕۆژ لە هەفتەدا چاودێریی سیستەمەکان دەکەن و هەڕەشەکان و هێرشەکان (Attack) ڕادەگرن. هەروەها داوای پەرەپێدانی تەکنەلۆجیا دەکات: پارە بۆ ئەو ئامێرانەی هێرشە سایبەرییەکان (Cyberattack) دەدۆزنەوە و ڕێیان لێ دەگرن، بەتایبەتی لە شوێنە هەستیارەکانی وەک دامەزراوە سەربازی و تەندروستییەکان. پێشکەشکردنەکە ئاسایشی باشتری ڕایەڵە و سیستەم زیاد دەکات.

A country also needs someone in charge and a written plan. The presentation names a Cyber defence unit, partnering with local groups to protect critical infrastructure and managing risks effectively. In practice this means a national cybersecurity strategy (goals, who does what, a budget), an agency that leads, and a list of the critical systems that must be protected first. ITU counted 132 countries with a national strategy in 2024 (107 in 2021).

وڵات هەروەها پێویستی بە بەرپرسێک و پلانێکی نووسراو هەیە. پێشکەشکردنەکە ناوی یەکەیەکی بەرگریی سایبەری، هاوبەشی لەگەڵ گرووپە ناوخۆییەکان بۆ پاراستنی ژێرخانی گرنگ و بەڕێوەبردنی کاریگەری مەترسییەکان دەهێنێت. لە ڕاستیدا ئەمە واتە ستراتیژییەکی نیشتیمانیی ئاسایشی سایبەر (Cybersecurity) (ئامانج، کێ چی دەکات، بودجە)، دەزگایەک کە سەرکردایەتی دەکات و لیستێکی ئەو سیستەمە گرنگانەی سەرەتا دەبێت بپارێزرێن. ITU لە ⁦2024⁩دا ⁦132⁩ وڵاتی هەژمار کرد کە ستراتیژییەکی نیشتیمانییان هەیە (⁦107⁩ لە ⁦2021⁩دا).

Iraq, according to the evidence listed by the NCSI index, has an Iraqi Cybersecurity Strategy 2022–2025, a national strategy for the security of critical infrastructure (2020) and national information security and data-sharing policies and standards (2020).

عێراق، بەپێی ئەو بەڵگانەی پێوەری NCSI ڕیزیان دەکات، ستراتیژیی ئاسایشی سایبەری عێراق ⁦2022–2025⁩، ستراتیژییەکی نیشتیمانی بۆ ئاسایشی ژێرخانی گرنگ ⁦(2020)⁩ و سیاسەت و ستانداردە نیشتیمانییەکانی ئاسایشی زانیاری (Information security) و هاوبەشکردنی دراوە ⁦(2020)⁩ـی هەیە.

The report asks governments to educate the public about protecting themselves online, through awareness campaigns: create strong passwords, avoid opening suspicious links and recognise spyware. The Kurdish version of the report says the same through the education sector, and adds learning to recognise fake news. Both ideas belong here. The presentation adds training.

ڕاپۆرتەکە داوا لە حکومەتەکان دەکات خەڵک لەسەر پاراستنی خۆیان لە ئۆنلایندا فێر بکەن، لە ڕێگەی هەڵمەتی هۆشیارییەوە: تێپەڕەوشەی (Password) بەهێز دروست بکەن، بەستەری گوماناوی مەکەنەوە و نەرمەواڵەی سیخوڕی (Spyware) بناسنەوە. وەشانە کوردییەکەی ڕاپۆرتەکە هەمان شت لە ڕێگەی کەرتی پەروەردەوە دەڵێت و فێربوونی ناسینەوەی زڕهەواڵ (هەواڵی ساختە (Fake news)) زیاد دەکات. هەردوو بیرۆکەکە سەر بەم بەشەن. پێشکەشکردنەکە ڕاهێنان زیاد دەکات.

Capacity also means experts: university programmes, research and professional training. ITU found that 152 countries ran awareness campaigns in 2024, but capacity development and technical measures were the weakest pillars worldwide. In Iraq the NCSI lists, among other evidence, cybersecurity degrees at the University of Technology in Baghdad and at the University of Kurdistan Hewlêr, and computer subjects in secondary-school curricula.

توانا هەروەها واتای پسپۆڕ: بەرنامەی زانکۆ، توێژینەوە و ڕاهێنانی پیشەیی. ITU دۆزییەوە کە ⁦152⁩ وڵات لە ⁦2024⁩دا هەڵمەتی هۆشیارییان ئەنجام دا، بەڵام پەرەپێدانی توانا و ڕێکارە تەکنیکییەکان لاوازترین کۆڵەگەکان بوون لە جیهاندا. لە عێراقدا NCSI، لە نێو بەڵگەکانی تردا، بڕوانامەی ئاسایشی سایبەر لە زانکۆی تەکنەلۆجیا لە بەغدا و لە زانکۆی کوردستان هەولێر و بابەتی کۆمپیوتەر لە پرۆگرامی خوێندنی ناوەندیدا ڕیز دەکات.

Cyber problems are global: an attack can start on one continent, use servers on a second and hit victims on a third. So countries must work together; international cooperation can reduce or prevent cyberattacks. The report's conclusion adds that working with international organisations and sharing information about cyber threats builds a stronger defence.

کێشە سایبەرییەکان جیهانین: هێرشێک دەکرێت لە کیشوەرێکەوە دەست پێ بکات، ڕاژەکارەکان (Server) لە کیشوەرێکی دووەمدا بەکار بهێنێت و لە قوربانییەکانی کیشوەرێکی سێیەم بدات. بۆیە وڵاتان دەبێت پێکەوە کار بکەن؛ هاوکاریی نێودەوڵەتی دەتوانێت هێرشە سایبەرییەکان کەم بکاتەوە یان ڕێیان لێ بگرێت. ئەنجامی ڕاپۆرتەکە زیاد دەکات کە کارکردن لەگەڵ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان و هاوبەشکردنی زانیاریی هەڕەشە سایبەرییەکان بەرگرییەکی بەهێزتر بونیاد دەنێت.

Cooperation was the most common measure in ITU's 2024 survey: 166 countries (92%) had at least one international cooperation agreement or mechanism.

هاوکاری باوترین ڕێکار بوو لە ڕاپرسیی ⁦2024⁩ی ITUدا: ⁦166⁩ وڵات ⁦(92%)⁩ لانیکەم یەک ڕێککەوتن یان میکانیزمی هاوکاریی نێودەوڵەتییان هەبوو.

The Global Cybersecurity Index (GCI) of the ITU measures how committed countries are to cybersecurity. Its fifth edition, GCI 2024, was published on 12 September 2024 and assessed 194 countries. Governments answer a questionnaire through a national focal point, and the answers and evidence are scored across the five pillars — legal, technical, organisational, capacity development and cooperation — each worth up to 20 points, so the total is out of 100.

پێوەری جیهانیی ئاسایشی سایبەر ⁦(GCI)⁩ـی ITU دەپێوێت وڵاتان چەند پابەندن بە ئاسایشی سایبەرەوە. پێنجەمین وەشانی، ⁦GCI 2024⁩، لە ⁦12⁩ـی ئەیلوولی ⁦2024⁩دا بڵاو کرایەوە و ⁦194⁩ وڵاتی هەڵسەنگاند. حکومەتەکان لە ڕێگەی خاڵێکی پەیوەندیی نیشتیمانییەوە وەڵامی پرسیارنامەیەک دەدەنەوە. پاشان وەڵام و بەڵگەکان لەسەر پێنج کۆڵەگەکە نمرەیان پێ دەدرێت — یاسایی، تەکنیکی، ڕێکخستنی، پەرەپێدانی توانا و هاوکاری — هەریەکەیان تا ⁦20⁩ خاڵ، بۆیە کۆی گشتی لە ⁦100⁩ـە.

Instead of ranking countries 1st, 2nd, 3rd…, GCI 2024 places them in five tiers, because small score differences between countries do not mean much:

⁦GCI 2024⁩ لەبری ڕیزکردنی وڵاتان بە یەکەم، دووەم، سێیەم…، لە پێنج پلەدا دایاندەنێت، چونکە جیاوازیی بچووکی نمرە لە نێوان وڵاتاندا واتایەکی زۆری نییە:

ITU's country profile places Iraq in Tier 4 'Evolving' — with most Arab states. Its five pillar scores, each out of 20, are shown below. The strongest is organisational measures (strategies and leadership); ITU lists the other four as areas for growth.

پرۆفایلی وڵاتی ITU عێراق لە پلەی 4ـی «لە گەشەدا» دادەنێت — لەگەڵ زۆربەی وڵاتانی عەرەبی. پێنج نمرەی کۆڵەگەکانی، هەریەکەیان لە ⁦20⁩، لە خوارەوە پیشان دراون. بەهێزترینیان ڕێکارە ڕێکخستنییەکانـە (ستراتیژی و سەرکردایەتی)؛ ITU چوارەکەی تر وەک بواری گەشەکردن ڕیز دەکات.

53.07 lies near the top of Tier 4 (20 to 55): about 2 more points would reach the Tier 3 band. For comparison, eight Arab states — among them Egypt, Qatar, Saudi Arabia and the United Arab Emirates — reached Tier 1.

⁦53.07⁩ نزیک سەرەوەی پلەی 4ـە (⁦20⁩ تا ⁦55⁩): نزیکەی 2 خاڵی تر دەیگەیەنێتە ناوەندی پلەی 3. بۆ بەراورد، هەشت وڵاتی عەرەبی — لەوانە میسر، قەتەر، سعودیە و ئیمارات — گەیشتنە پلەی 1.

The National Cyber Security Index (NCSI) is made by the e-Governance Academy, a foundation in Estonia. It measures how prepared a country is to prevent cyber threats and manage incidents, using only public evidence: laws, official documents and official websites. It has 3 categories, 12 capacities and 49 indicators. The score is the percentage of the maximum points a country earns. The NCSI is updated continuously — whenever new evidence is accepted — so always quote it with a date.

پێوەری نیشتیمانیی ئاسایشی سایبەر ⁦(NCSI)⁩ لەلایەن ئەکادیمیای ئەلیکترۆنیی حوکمڕانییەوە دروست دەکرێت، دامەزراوەیەک لە ئیستۆنیا. دەپێوێت وڵاتێک چەند ئامادەیە بۆ ڕێگرتن لە هەڕەشە سایبەرییەکان و بەڕێوەبردنی ڕووداوەکان، تەنها بە بەکارهێنانی بەڵگەی گشتی: یاسا، بەڵگەنامەی فەرمی و تۆڕگەی (Website) فەرمی. 3 پۆل، ⁦12⁩ توانا و ⁦49⁩ نیشاندەری هەیە. نمرەکە ڕێژەی سەدیی ئەو خاڵانەیە کە وڵاتێک لە کۆی زۆرترین خاڵ بەدەستی دەهێنێت. NCSI بەردەوام نوێ دەکرێتەوە — هەر کاتێک بەڵگەی نوێ پەسەند بکرێت — بۆیە هەمیشە لەگەڵ بەرواردا بیهێنەرەوە.

Iraq in the NCSI (version of 15 December 2025, still current on 25 October 2026): rank 129th, score 24.17 — that is 29 of 120 points.

عێراق لە NCSIدا (وەشانی ⁦15⁩ـی کانوونی یەکەمی ⁦2025⁩، کە لە ⁦25⁩ـی تشرینی یەکەمی ⁦2026⁩دا هێشتا دوایین وەشانە): پلەی ⁦129⁩، نمرەی ⁦24.17⁩ — واتە ⁦29⁩ خاڵ لە ⁦120⁩.

Iraq's points in each of the twelve capacities:

خاڵەکانی عێراق لە هەر یەکێک لە دوازدە تواناکەدا:

The evidence behind the points includes IQ-CERT, the Iraqi Cybersecurity Strategy 2022–2025, the critical-infrastructure strategy (2020) and the Electronic Signature and Electronic Transactions Law No. 78 of 2012. Four capacities have zero points: global contribution, personal data protection, crisis management and the fight against cybercrime — which matches the missing cybercrime law and the missing data-protection law.

ئەو بەڵگانەی لە پشت خاڵەکانن ⁦IQ-CERT⁩، ستراتیژیی ئاسایشی سایبەری عێراق ⁦2022–2025⁩، ستراتیژیی ژێرخانی گرنگ ⁦(2020)⁩ و یاسای واژووی ئەلیکترۆنی و مامەڵە ئەلیکترۆنییەکان ژمارە ⁦78⁩ی ساڵی ⁦2012⁩ دەگرنەوە. چوار توانا سفر خاڵیان هەیە: بەشداریی جیهانی، پاراستنی دراوەی کەسی، بەڕێوەبردنی قەیران و بەرەنگاربوونەوەی تاوانی سایبەری — ئەمەش لەگەڵ نەبوونی یاسای تاوانی سایبەریی و نەبوونی یاسای پاراستنی دراوە دەگونجێت.

The group's presentation said: 'According to the ITU, Iraq and Kurdistan are ranked 129th among 193 countries in tier four with a 20.71 score.' That sentence mixes the two indices. Put side by side:

پێشکەشکردنەکەی گرووپەکە گوتی: «بەپێی ITU، عێراق و کوردستان لە نێو ⁦193⁩ وڵاتدا پلەی ⁦129⁩ـیان هەیە لە پلەی چوارەمدا بە نمرەی ⁦20.71⁩.» ئەو ڕستەیە دوو پێوەرەکە تێکەڵ دەکات. بە تەنیشت یەکەوە:

Putting the two indices and the legal facts together gives a picture of where things stand in late 2026:

کۆکردنەوەی دوو پێوەرەکە و ڕاستییە یاساییەکان وێنەیەک دەدات لە دۆخەکە لە کۆتایی ⁦2026⁩دا:

The report ends where it began: cybersecurity is part of national security, and countries and their leaders must take strong measures to protect their systems and data. This can be done by improving education, teaching people about online safety and raising awareness.

ڕاپۆرتەکە لەو شوێنە کۆتایی دێت کە لێوەی دەستی پێکرد: ئاسایشی سایبەر بەشێکە لە ئاسایشی نیشتیمانی (National security). وڵاتان و سەرکردەکانیان دەبێت هەنگاوی بەهێز بنێن بۆ پاراستنی سیستەم و دراوەی خۆیان. ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی باشترکردنی پەروەردە، فێرکردنی خەڵک لەسەر سەلامەتیی ئۆنلاین و بەرزکردنەوەی هۆشیاری.

Governments should also invest in advanced tools to detect and prevent cyberattacks, work with international organisations and share information about threats. Doing so protects not only a nation's sensitive data but also the safety and well-being of its citizens in the digital world.

حکومەتەکان هەروەها دەبێت وەبەرهێنان لە ئامرازی پێشکەوتوو بۆ دۆزینەوە و ڕێگرتن لە هێرشە سایبەرییەکان بکەن، لەگەڵ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان کار بکەن و زانیاریی هەڕەشەکان هاوبەش بکەن. ئەم کارانە نەک تەنها دراوەی هەستیاری گەلێک دەپارێزن، بەڵکو سەلامەتی و خۆشگوزەرانیی هاووڵاتیانیشی لە جیهانی دیجیتاڵیدا دەپارێزن.

The presentation closes on a hopeful note. As smartphones, computers and other devices spread, national security faces new cyber threats every day. But with strong strategies, better defences and better security in our systems and organisations, we can protect our digital future. Challenges will always exist, and so will chances to grow; the key is to stay prepared, aware and responsive to new threats.

پێشکەشکردنەکە بە هیوایەکەوە کۆتایی دێت. بە بڵاوبوونەوەی مۆبایلە هۆشمەندەکان (Smartphone)، کۆمپیوتەرەکان و ئامێرەکانی تر، ئاسایشی نیشتیمانی هەموو ڕۆژێک ڕووبەڕووی هەڕەشەی سایبەریی نوێ دەبێتەوە. بەڵام بە ستراتیژیی بەهێز، بەرگریی باشتر و ئاسایشی باشتر لە سیستەم و ڕێکخراوەکانماندا، دەتوانین داهاتووی دیجیتاڵیمان بپارێزین. ئاستەنگ هەمیشە دەبن، هەروەها دەرفەتی گەشەکردنیش؛ کلیلەکە ئەوەیە ئامادە، ئاگادار و وەڵامدەرەوە بمێنینەوە بەرامبەر هەڕەشە نوێیەکان.

A good report is only as good as its sources. The report and the presentation used these references — and checking them is a useful skill in itself:

ڕاپۆرتێکی باش تەنها هێندەی سەرچاوەکانی باشە. ڕاپۆرتەکە و پێشکەشکردنەکە ئەم سەرچاوانەیان بەکار هێنا — هەروەها پشکنینیان خۆی لە خۆیدا لێهاتووییەکی بەسوودە: