Chapterبەش 2 · Lectureوانە 2.1
Data and Informationدراوە و زانیاری
The difference between data and information, the hierarchy of data from a single bit up to a whole database, and the data types a field can hold, and metadata: data about data.
جیاوازیی نێوان و ، لە یەک تا تەواو و کە دەتوانێت هەڵیانبگرێت و : دەربارەی .
What you will learnچی فێر دەبیت
- Explain the difference between and with an example of your own.
- Give six differences between data and information.
- Name the levels of the , from to , with an example of each.
- Explain how a is stored as in ASCII and UTF-8.
- Choose a suitable for a and say why the type matters.
- جیاوازیی نێوان و بە نموونەیەکی خۆت ڕوون بکەیتەوە.
- شەش جیاوازیی نێوان و بڵێیت.
- ئاستەکانی ، لە تا ، ناو ببەیت و بۆ هەریەکەیان نموونەیەک بهێنیتەوە.
- ڕوونی بکەیتەوە چۆن لە ASCII و UTF-8دا وەک خەزن دەکرێت.
- گونجاو بۆ هەڵبژێریت و بڵێیت بۆچی جۆرەکە گرنگە.
This chapter at a glanceئەم بەشە بە کورتی
This lesson opens the first chapter, Data, information and databases. The chapter explains why databases exist and what a DBMS is. It has four lessons:
ئەم وانەیە یەکەم بەش دەکاتەوە: ، و . ئەم بەشە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی هەن و چییە. چوار وانەی هەیە:
- What data is and what information is, and how data is organised (this lesson).
- Manual and file-based systems, what a database is, and the advantages of a database: From files to databases.
- The DBMS, its types and its components: Database management systems.
- The people who use a database and the languages they use to talk to it: Database users and languages.
- چییە و چییە و چۆن ڕێک دەخرێت (ئەم وانەیە).
- و ، چییە و سوودەکانی : لە فایلەوە بۆ بنکەدراوە.
- ، جۆرەکانی و پێکهاتەکانی: سیستەمەکانی بەڕێوەبردنی بنکەدراوە.
- ئەو کەسانەی بەکاردەهێنن و ئەو زمانانەی پێی قسەی لەگەڵ دەکەن: بەکارهێنەران و زمانەکانی بنکەدراوە.
Data: raw factsدراوە: ڕاستیی خاو
People often use the words data and information as if they meant the same thing. In computing they are different, and the difference is the first idea of this course.
خەڵک زۆرجار وشەکانی و وەک یەک بەکاردەهێنن. لە کۆمپیوتەردا جیاوازن و ئەم جیاوازییە یەکەم بیرۆکەی ئەم کۆرسەیە.
Facts, numbers, text, pictures or sounds that a computer stores and works with. Data becomes when it is organised and has meaning.
ئەو ڕاستی و ژمارە و دەق و وێنە و دەنگانەن کە هەڵیاندەگرێت و کاریان لەسەر دەکات. کاتێک ڕێک دەخرێن و واتایان دەبێت، دەبن بە .
The course defines it like this: data are raw facts. The word raw means that the facts have not yet been processed to show their meaning.
کۆرسەکە بەم شێوەیە پێناسەی دەکات: ڕاستیی خاوە. وشەی خاو واتە ئەو ڕاستییانە هێشتا لەسەر نەکراوە بۆ ئەوەی واتاکەیان دەربکەوێت.
Examples of data: 17, Red, Student, Home, pen. Each one is a single value. On its own it tells you very little: 17 what? Red what?
نموونەی : 17، Red، Student، Home، pen. هەریەکەیان یەک . بە تەنها زۆر کەم شت دەڵێت: 17 چی؟ سوور چی؟
The English words data and information are also taught as vocabulary in Technical English: databases and data.
وشە ئینگلیزییەکانی data و information وەک وشەی زمانیش لە ئینگلیزیی تەکنیکی: بنکەدراوەکان و دراوە فێر دەکرێن.
What a DBMS is (software that stores, finds and changes data for its users), and the difference between data and information.
چییە ( کە بۆ خەزن دەکات، دەیدۆزێتەوە و دەیگۆڕێت) و جیاوازیی نێوان و .
Watch 5:28-9:00: data versus information, with examples.
لە 5:28 تا 9:00 سەیر بکە: بەرامبەر ، لەگەڵ چەند نموونەیەک.
Data: raw factsدراوە: ڕاستیی خاو
Information: data with meaningزانیاری: دراوە بە واتاوە
Information is the result of processing raw data to reveal its meaning. The course gives two short examples: 17 student and the Red pen. Here is a fuller one. The number 17 is data. Seventeen students in class 5A passed the exam is information: the number now has a context and a meaning.
ئەنجامی خاوە بۆ ئەوەی واتاکەی دەربکەوێت. کۆرسەکە دوو نموونەی کورت دەهێنێتەوە: 17 قوتابی و پێنووسە سوورەکە. ئەمەش نموونەیەکی تەواوترە: ژمارەی 17 . حەڤدە قوتابیی پۆلی 5A لە تاقیکردنەوەکە دەرچوون : ئێستا ژمارەکە پاشخان و واتای هەیە.
Processing is any work that turns data into something useful: adding a label, sorting, counting, comparing or calculating. Computers do this work very fast. In the picture, three marks become a short report.
هەر کارێکە کە دەکاتە شتێکی بەسوود: دانانی ناونیشان، ڕیزکردن، ژماردن، بەراوردکردن یان حیسابکردن. ئەم کارە زۆر بە خێرایی دەکەن. لە وێنەکەدا سێ نمرە دەبنە ڕاپۆرتێکی کورت.
Six differences between data and informationشەش جیاوازیی نێوان دراوە و زانیاری
The same idea, seen from six sides:
هەمان بیرۆکە، لە شەش لایەنەوە:
| # | Data | Information |
|---|---|---|
| 1 | Data is used as for a computer system. وەک بۆ سیستەمی کۆمپیوتەر بەکاردێت. | Information is the made from data. ئەو کە لە دروست دەکرێت. |
| 2 | Data is unprocessed facts and figures. ڕاستی و ژمارەی چارەسەرنەکراوە. | Information is processed data. چارەسەرکراوە. |
| 3 | Data does not depend on information. پشت بە نابەستێت. | Information depends on data: no data, no information. پشت بە دەبەستێت: نەبێت، نییە. |
| 4 | Each data item is a single value on its own.هەر پارچەیەکی یەک بە تەنها. | Information is a group of data that, together, carries news and meaning. کۆمەڵێک کە پێکەوە هەواڵ و واتا دەگەیەنن. |
| 5 | Data does not carry meaning. واتا ناگەیەنێت. | Information must carry a logical meaning. دەبێت واتایەکی لۆژیکی بگەیەنێت. |
| 6 | Data is the raw material. کەرەستەی خاوە. | Information is the product. بەرهەمەکەیە. |
Data is like wheat and information is like bread. The baker (processing) turns the raw material into a product that people can use.
وەک گەنم وایە و وەک نان. نانەواکە () کەرەستە خاوەکە دەکاتە بەرهەمێک کە خەڵک دەتوانن بەکاری بهێنن.
Where the analogy stops workingسنووری ئەم نموونەیە
Wheat is used up when you bake. Data is not: the same marks can be processed again to make many different pieces of information (the class average, the best student, a chart). And information can become the data of a new process: the averages of all classes are the data for the school's yearly report.
گەنم کاتێک نانی لێ دەکەیت تەواو دەبێت. وا نییە: هەمان نمرەکان دەکرێت دووبارە چارەسەر بکرێنەوە بۆ دروستکردنی چەندین جیاواز (تێکڕای پۆل، باشترین قوتابی، هێڵکارییەک). هەروەها دەتوانێت ببێتە بۆ کارێکی نوێ: تێکڕای هەموو پۆلەکان ڕاپۆرتی ساڵانەی قوتابخانەن.
The hierarchy of dataپلەبەندیی دراوە
Inside a computer, data is organised in levels, from a single 0 or 1 up to a whole database. Each level is built from the level below it. This ladder is called the .
لەناو لە چەند ئاستێکدا ڕێک دەخرێت، لە یەک 0 یان 1ـەوە تا تەواو. هەر ئاستێک لە ئاستەکەی ژێرەوەی خۆی پێکدێت. بەم پەیژەیە دەگوترێت .
- : one 0 or 1, the smallest unit of data.
- / : 8 bits make a byte; one byte can hold one character, such as
D. - : a group of characters that holds one fact, such as
Dilan. - : a group of fields about one thing, such as one student.
- : a group of related records, such as all the students.
- : a group of integrated, related files, such as everything a college keeps.
- : یەک 0 یان 1، بچووکترین یەکەی .
- / : ٨ یەک پێکدەهێنن؛ یەک دەتوانێت یەک هەڵبگرێت، وەک
D. - : کۆمەڵێک کە یەک ڕاستی هەڵدەگرێت، وەک
Dilan. - : کۆمەڵێک دەربارەی یەک شت، وەک یەک قوتابی.
- : کۆمەڵێک پەیوەندیدارە، وەک هەموو قوتابیان.
- : کۆمەڵێک پەیوەندیدار و تێکەڵکراوە، وەک هەموو ئەوەی کۆلێژێک هەڵیدەگرێت.
The hierarchy of dataپلەبەندیی دراوە
Bits, bytes and charactersبیت، بایت و نووسە
A is the smallest unit of data. Its value is either 0 or 1. The name comes from binary digit: a digit of the number system, which has only two digits.
بچووکترین یەکەی . یان 0ـە یان 1. ناوەکەی لە binary digitـەوە هاتووە: ژمارەیەکی ، کە تەنها دوو ژمارەی هەیە.
One bit is too small to mean much, so computers work with groups of bits. 8 bits make 1 (more about bytes), and one byte can hold one : a letter, a digit, a space or a symbol.
یەک زۆر بچووکە بۆ ئەوەی واتایەکی زۆری هەبێت، بۆیە لەگەڵ کۆمەڵە کار دەکەن. ٨ دەکاتە ١ (زیاتر دەربارەی بایت) و یەک دەتوانێت یەک هەڵبگرێت: پیتێک، ژمارەیەک، بۆشاییەک یان هێمایەک.
Which pattern of bits stands for which letter? A decides. The oldest common one is . In ASCII the capital letter D is number 68, which is 1000100 in binary (7 bits). In a byte it is stored with a 0 in front: 01000100 (why seven bits are kept in a byte).
کام کۆمەڵە مانای کام پیتە؟ بڕیار دەدات. کۆنترین کە زۆر بەکارهاتووە ـە. لە ASCIIدا پیتی گەورەی D ژمارە 68ـە، کە بە دەبێتە 1000100 (٧ ). لەناو بە 0ێک لە پێشیەوە خەزن دەکرێت: 01000100 (بۆچی حەوت بیت لە بایتێکدا هەڵدەگیرێت).
The hierarchy of dataپلەبەندیی دراوە
Kurdish letters in UTF-8پیتە کوردییەکان لە UTF-8دا
The bigger units (kilobyte, megabyte, gigabyte) are practised in Technical English: units of data.
یەکە گەورەترەکان (، ، ) لە ئینگلیزیی تەکنیکی: یەکەکانی دراوە ڕاهێنانیان لەسەر دەکرێت.
Understand how computers save letters as numbers: ASCII, Unicode code points, and why UTF-8 can store every language.
تێدەگەیت چۆن پیتەکان وەک ژمارە پاشەکەوت دەکات: ASCII، Unicode و code points و بۆچی UTF-8 دەتوانێت پیتی هەموو زمانێک هەڵبگرێت.
Watch 0:12-6:41: bits, ASCII, and why non-Latin letters take more bytes in UTF-8.
لە 0:12 تا 6:41 سەیر بکە: ، و بۆچی پیتە نالاتینییەکان لە UTF-8دا زیاتر دەگرن.
The hierarchy of dataپلەبەندیی دراوە
Fields and recordsستوونەکان و تۆمارەکان
A is a group of characters that holds one fact. For example, the characters D, i, l, a, n make the value Dilan in the first-name field. A data field represents an attribute: one property of something, such as a name, a phone number or a date.
کۆمەڵێک کە یەک ڕاستی هەڵدەگرێت. بۆ نموونە، D، i، l، a و n Dilan لە ناودا پێکدەهێنن. هەر نوێنەرایەتیی (attribute) دەکات: سیفەتێکی شتێک، وەک ناو، ژمارەی مۆبایل یان ڕێکەوت.
A is a group of fields (attributes) that together describe one real-world : one student, one book, one sale. The record 2024017 Dilan IT 2024-09-15 describes one student: her student number, first name, department and the date she registered.
کۆمەڵێک () کە پێکەوە جیهانی ڕاستەقینە وەسف دەکەن: یەک قوتابی، یەک کتێب، یەک فرۆشتن. 2024017 Dilan IT 2024-09-15 یەک قوتابی وەسف دەکات: ژمارەی قوتابی، ناو، بەش و ئەو ڕێکەوتەی تێیدا ناونووسی کردووە.
In a database table, a field is a column and a record is a row. The box where one row and one column meet is a : one field of one record, the same word as in a spreadsheet. Databases and SQL shows this with a spreadsheet.
لە ، هەر یەک (row) خشتەکەیە و هەر یەک (column) خشتەکەیە. ئەو چوارگۆشەیەی و تێیدا یەک دەگرنەوە : یەک یەک ، هەمان وشەی ناو . بنکەدراوەکان و SQL ئەمە بە پیشان دەدات.
For a video on fields and records in Microsoft Access, see Tables, Fields and Datasheets.
بۆ ڤیدیۆیەک دەربارەی و لە Microsoft Access، بڕوانە خشتەکان، ستوونەکان و پەڕەکانی دراوە.
The hierarchy of dataپلەبەندیی دراوە
Files and databasesفایلەکان و بنکەدراوەکان
A is a group of related records. Files are usually named after the job they are mainly used for: the employee file, the students file, the payroll file.
کۆمەڵێک پەیوەندیدارە. بە زۆری بەپێی ئەو کارەی زیاتر بۆی بەکاردێن ناو دەنرێن: فەرمانبەران، قوتابیان، مووچە.
A is a collection of integrated and related files. Integrated means that the files are designed to work together: the same student number links Dilan's record in the students file to her marks in the marks file.
کۆمەڵێک تێکەڵکراو و پەیوەندیدارە. تێکەڵکراو واتە وا دیزاین کراون کە پێکەوە کار بکەن: هەمان ژمارەی قوتابی دیلان لە قوتابیان بە نمرەکانییەوە لە نمرەکان دەبەستێتەوە.
The course example is a company: a project database made of a personnel file, a department file and a payroll file. In the diagram above it is a college: a students file, a teachers file and a courses file.
نموونەکەی کۆرسەکە کۆمپانیایەکە: پڕۆژە کە لە کارمەندان، بەشەکان و مووچە پێکدێت. لە هێڵکارییەکەی سەرەوەدا کۆلێژێکە: قوتابیان، مامۆستایان و وانەکان.
In a relational database, each “file” of this ladder is a table. You will meet tables properly in Database management systems.
لە ، هەر «»ێکی ئەم پەیژەیە . لە سیستەمەکانی بەڕێوەبردنی بنکەدراوە بە تەواوی دەناسیت.
For each example, write its level in the hierarchy of data: 1 · K · Karwan · 2024019 Karwan IT 2024-09-16 · all the student records of the college · the students, teachers and courses files together.
بۆ هەر نموونەیەک، ئاستەکەی لە بنووسە: 1 · K · Karwan · 2024019 Karwan IT 2024-09-16 · هەموو قوتابیانی کۆلێژ · قوتابیان، مامۆستایان و وانەکان پێکەوە.
Hintئاماژە
Start from the smallest: is it one 0 or 1, one character, one fact, or one whole student?
لە بچووکترینەوە دەست پێبکە: یەک 0 یان 1ـە، یەک ، یەک ڕاستییە، یان یەک قوتابیی تەواو؟
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
| Exampleنموونە | Levelئاست |
|---|---|
1 | bit |
K | character (one byte) (یەک ) |
Karwan | field |
2024019 Karwan IT 2024-09-16 | record |
| all the student recordsهەموو قوتابیان | file |
| students + teachers + courses files قوتابیان + مامۆستایان + وانەکان | database |
Data typesجۆرەکانی دراوە
Every field has a : the kind of value it is allowed to hold. The course lists ten common types. The names are the ones used by Microsoft Access:
هەموو هەیە: ئەو جۆرە ڕێگەی پێدراوە هەڵیبگرێت. کۆرسەکە دە جۆری باو دەژمێرێت. ناوەکان هی Microsoft Accessـن:
| Typeجۆر | What it holdsچی هەڵدەگرێت | Exampleنموونە |
|---|---|---|
Text | Letters and words (a ), and digits you never calculate withپیت و وشە () و ئەو ژمارانەی هەرگیز حیسابیان پێ ناکەیت | Dilan, 0750 000 0000 |
Numeric | Numbers you can calculate with ( or )ئەو ژمارانەی دەتوانیت حیسابیان پێ بکەیت ( یان ) | 72, 3.5 |
AutoNumber | A number the database creates for each new record ()ژمارەیەک کە بۆ هەر نوێ دروستی دەکات () | 1, 2, 3 … |
Currency | Money amounts, kept exact (no rounding errors)بڕی پارە، بە وردی و بەبێ | 25000.00 |
Date | A day, a month and a yearڕۆژ، مانگ و ساڵ | 2024-09-15 |
Memo | A long piece of textپارچە دەقێکی درێژ | a description, a letterوەسفێک، نامەیەک |
Yes/No | Only two possible values ()تەنها دوو گونجاو () | Yes / No |
Hyperlink | A link to a web page or a file ()بەستەرێک بۆ یان () | https://www.example.com |
Object | A picture, a sound or another file, stored inside the field ()وێنە، دەنگ یان تر کە لەناو خەزن دەکرێت () | a student photoوێنەی قوتابییەک |
Attachment | A file kept with the record () کە لەگەڵ هەڵدەگیرێت () | a PDF certificateبڕوانامەیەکی PDF |
Data typesجۆرەکانی دراوە
The same types todayهەمان جۆرەکان لە ئەمڕۆدا
| In the courseلە کۆرسەکەدا | Access todayAccessی ئەمڕۆ | Similar MySQL typeجۆری هاوشێوە لە MySQL |
|---|---|---|
Text | Short Text | VARCHAR(n) |
Memo | Long Text | TEXT |
Numeric | Number, Large Number | INT, BIGINT, DOUBLE |
AutoNumber | AutoNumber | INT AUTO_INCREMENT |
Currency | Currency | DECIMAL(10,2) |
Date | Date/Time, Date/Time Extended | DATE, DATETIME |
Yes/No | Yes/No | BOOLEAN (= TINYINT(1)) |
Hyperlink | Hyperlink | VARCHAR: the address as textVARCHAR: ناونیشانەکە وەک دەق |
Object | OLE Object | BLOB |
Attachment | Attachment | BLOB, or the file's path in a VARCHARBLOB، یان لە VARCHARێکدا |
Every DBMS has its own names, but the idea is the same everywhere. The MySQL types are taught in Databases and SQL: MySQL data types.
هەموو ناوی خۆی هەیە، بەڵام بیرۆکەکە لە هەموو شوێنێک یەکە. لە MySQL لە بنکەدراوەکان و SQL: جۆرەکانی دراوە لە MySQL فێر دەکرێن.
How Access keeps each type in detail (Yes as and No as ; Long Text up to about 1 GB, of which a box on a form shows the first 64,000 characters) is practised in Access: data types in practice.
Access چۆن هەر جۆرێک بە وردی هەڵدەگرێت (Yes وەک و No وەک ؛ Long Text تا نزیکەی 1 GB، کە خانەیەکی ناو تەنها یەکەم 64,000 پیشان دەدات) لە Access: جۆرەکانی دراوە بە کردەیی ڕاهێنانی لەسەر دەکرێت.
Metadata: data about dataمێتاداتا: دراوە دەربارەی دراوە
is data about data: facts that describe another piece of data instead of being that data. An e-mail is a good example. Its text is the data. Its subject, sender, receiver, date, and the names and sizes of its attachments are metadata: they tell you what the message is without reading it.
دەربارەی : ئەو ڕاستییانەی تر وەسف دەکەن، نەک خودی ئەو بن. نموونەیەکی باشە. دەقەکەی . بابەت، نێرەر، وەرگر، ڕێکەوت و ناو و قەبارەی : پێت دەڵێن نامەکە چییە بەبێ ئەوەی بیخوێنیتەوە.
A photo works the same way. The picture is the data. Its file type, its size in and the size of the file are metadata. A phone camera also saves the camera model, the date and time and often the place where the photo was taken, from .
وێنەیەک بە هەمان شێوە کار دەکات. خودی وێنەکە . جۆری ، قەبارەکەی بە و قەبارەی . کامێرای مۆبایل هەروەها جۆری کامێراکە، ڕێکەوت و کات و زۆرجار ئەو شوێنەش هەڵدەگرێت کە وێنەکەی لێ گیراوە، لە ڕێگەی .
Databases need metadata too. A field's name, its and its size are metadata: they say what each value means. A database keeps this description of itself inside it, as you will see in Schema and instance.
پێویستیان بە هەیە. ناوی ، و قەبارەکەی : دەڵێن هەر واتای چییە. ئەم وەسفەی خۆی لەناو خۆیدا هەڵدەگرێت، وەک لە سکیما و نموونە دەیبینیت.
Quick checkپرسیاری خێرا
What is the difference between data and information?جیاوازیی نێوان دراوە و زانیاری چییە؟
Data are raw facts. Information is data after processing, so it has meaning.
ڕاستیی خاوە. ئەو کە چارەسەر کراوە، بۆیە واتای هەیە.
Name the levels in the hierarchy of data.ئاستەکانی پلەبەندیی دراوە ناو ببە.
From smallest to largest: bit, byte (character), field, record, file, database. The course answer, “Bit (Character), Field, Record, File, Database”, joins the first two levels; a bit and a character are different things.
لە بچووکترینەوە بۆ گەورەترین: ، ()، ، ، ، . وەڵامەکەی کۆرسەکە، « ()، ، ، ، »، دوو ئاستی یەکەم تێکەڵ دەکات؛ و دوو شتی جیاوازن.
Why should a date not be stored as text?بۆچی نابێت ڕێکەوت وەک دەق خەزن بکرێت؟
Text is sorted character by character, so dates come out in the wrong order, and nothing stops a wrong value such as 31/02/2024. A date type sorts by time and rejects impossible dates.
دەق بە ڕیز دەکرێت، بۆیە ڕێکەوتەکان بە ڕیزی هەڵە دەردەچن و هیچ شتێک ڕێگە لە هەڵەی وەک 31/02/2024 ناگرێت. جۆری بەروار بەپێی کات ڕیزیان دەکات و ڕێکەوتی مەحاڵ ڕەت دەکاتەوە.
In UTF-8, how many bytes does Dilan take? And دیلان?لە UTF-8دا، Dilan چەند بایت دەگرێت؟ دیلانیش؟
Dilan takes 5 bytes (one per ASCII letter). دیلان takes 10 bytes, because each Kurdish letter takes two bytes.
Dilan ٥ دەگرێت (یەک بۆ هەر پیتێکی ASCII). دیلان ١٠ دەگرێت، چونکە هەر پیتێکی کوردی دوو دەگرێت.
Sort these six items into data and information: (a) 35 · (b) “It is 35 °C in Erbil today, the hottest day this month.” · (c) Sulaymaniyah · (d) “Most of our customers live in Sulaymaniyah.” · (e) true · (f) “All 40 library books were returned on time this week.”
ئەم شەش بڕگەیە بکە بە و : (أ) 35 · (ب) «ئەمڕۆ لە هەولێر پلەی گەرما 35 °C ـە، گەرمترین ڕۆژی ئەم مانگە.» · (ج) Sulaymaniyah · (د) «زۆربەی کڕیارەکانمان لە سلێمانی دەژین.» · (هـ) true · (و) «هەموو ٤٠ کتێبەکەی کتێبخانە ئەم هەفتەیە لە کاتی خۆیدا گەڕێندرانەوە.»
Hintئاماژە
Ask: does it tell me something on its own, with a context?
پرسیار بکە: ئایا بە تەنها و بە پاشخانەوە شتێکم پێ دەڵێت؟
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
Data: (a) 35, (c) Sulaymaniyah, (e) true. They are single values with no context. Information: (b), (d) and (f). Each one gives the values a context and a meaning, and (d) and (f) can only be made by processing many records (counting customers per city, checking 40 return dates).
: (أ) 35، (ج) Sulaymaniyah، (هـ) true. تاکن بەبێ پاشخان. : (ب)، (د) و (و). هەریەکەیان پاشخان و واتا دەدات بە ، هەروەها (د) و (و) تەنها بە چەندین دروست دەکرێن (ژماردنی کڕیاران بەپێی شار، پشکنینی ٤٠ ڕێکەوتی گەڕاندنەوە).
For each service, list the fields its database must keep and give each field a data type: (a) a hospital in Duhok lets patients book an appointment online; (b) a college publishes exam results online and gives each student an electronic certificate that anyone can check.
بۆ هەر خزمەتگوزارییەک، ئەو بنووسە کە دەبێت هەڵیانبگرێت و بدە بە هەر : (أ) نەخۆشخانەیەک لە دهۆک ڕێگە بە نەخۆشەکان دەدات بە ئۆنلاین کاتی سەردان بگرن؛ (ب) کۆلێژێک ئەنجامی تاقیکردنەوەکان بە ئۆنلاین بڵاو دەکاتەوە و بڕوانامەیەکی ئەلیکترۆنی دەدات بە هەر قوتابییەک کە هەر کەسێک بتوانێت پشکنینی بۆ بکات.
Hintئاماژە
Think of what each screen must show and what each person must type in.
بیر لەوە بکەرەوە هەر شاشەیەک دەبێت چی پیشان بدات و هەر کەسێک دەبێت چی بنووسێت.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
- (a) Patient: patient number (AutoNumber), full name (Text), date of birth (Date), phone (Text). Doctor: doctor number, name, department. Appointment: appointment number, patient number, doctor number, date and time (Date/Time), reason (Long Text), status such as booked, done or cancelled (Text).
- (b) student number, name, course or exam, mark (Number), result (Text, or Yes/No for pass), date issued (Date), certificate number (Text) and a verification code, for example in a , that lets an employer check the certificate on the college's website.
- Store only what the service needs: a booking needs a phone number, not the patient's home address or family details.
- (أ) نەخۆش: ژمارەی نەخۆش (AutoNumber)، ناوی تەواو (Text)، ڕێکەوتی لەدایکبوون (Date)، ژمارەی مۆبایل (Text). دکتۆر: ژمارەی دکتۆر، ناو، بەش. کاتی سەردان: ژمارەی سەردان، ژمارەی نەخۆش، ژمارەی دکتۆر، ڕێکەوت و کات (Date/Time)، هۆکار (Long Text)، دۆخ وەک گیراو، کراو یان هەڵوەشاوە (Text).
- (ب) ژمارەی قوتابی، ناو، وانە یان تاقیکردنەوە، نمرە (Number)، ئەنجام (Text، یان Yes/No بۆ دەرچوون)، ڕێکەوتی دەرچوون (Date)، ژمارەی بڕوانامە (Text) و کۆدێکی پشتڕاستکردنەوە، بۆ نموونە لەناو ، کە ڕێگە بە خاوەنکارێک دەدات لە ماڵپەڕی کۆلێژەکەدا بڕوانامەکە بپشکنێت.
- تەنها ئەوە هەڵبگرە کە خزمەتگوزارییەکە پێویستی پێیەتی: گرتنی کاتی سەردان پێویستی بە ژمارەی مۆبایلە، نەک ناونیشانی ماڵ یان زانیاریی خێزانی نەخۆشەکە.
Summaryپوختە
- Data are raw facts; information is data after processing, with a context and a meaning. Data goes in, information comes out.
- The hierarchy of data: bit → byte (character) → field → record → file → database. Each level is built from the one below.
- 8 bits make a byte. In ASCII, D is
1000100; in UTF-8 a Kurdish letter takes two bytes. - Every field has a data type. The right type keeps wrong values out, saves space and sorts correctly. Access today says Short Text, Long Text, Number, Date/Time and OLE Object.
- Metadata is data about data, such as a photo's date and place or a field's name and type.
- ڕاستیی خاوە؛ ئەو کە چارەسەر کراوە و پاشخان و واتای هەیە. دەچێتە ژوورەوە، دێتە دەرەوە.
- : ← () ← ← ← ← . هەر ئاستێک لە ئاستی ژێرەوەی خۆی پێکدێت.
- ٨ یەک پێکدەهێنن. لە ASCIIدا D دەبێتە
1000100؛ لە UTF-8دا پیتێکی کوردی دوو دەگرێت. - هەموو هەیە. جۆری دروست هەڵە دوور دەخاتەوە، شوێن دەپارێزێت و بە دروستی ڕیز دەکات. Accessی ئەمڕۆ دەڵێت Short Text، Long Text، Number، Date/Time و OLE Object.
- دەربارەی ، وەک ڕێکەوت و شوێنی وێنەیەک یان ناو و جۆری .
Next: why organisations moved from paper and separate files to databases. From files to databases.
دواتر: بۆچی دامەزراوەکان لە کاغەز و چوون بۆ . لە فایلەوە بۆ بنکەدراوە.
Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!
Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.
Key termsزاراوە سەرەکییەکان
From Files to Databasesلە فایلەوە بۆ بنکەدراوە
Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان
References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.