Chapterبەش 3 · Lectureوانە 3.2
URL, URI and URNURL، URI و URN
What the letters of URL, URI and URN mean and how the three are related; URIs that are not web pages (mailto:, tel:, sms:, urn:); the parts of a URI; a link vs a URL; and percent-encoding for spaces, symbols and Kurdish letters.
پیتەکانی URL، URI و URN چی دەگەیەنن و ئەم سێیە چ پەیوەندییەکیان پێکەوە هەیە؛ ئەو کە نین (mailto:، tel:، sms:، urn:)؛ بەشەکانی ؛ بەراورد بە ؛ و بۆ بۆشایی، هێما و پیتی کوردی.
What you will learnچی فێر دەبیت
- Explain the words Uniform, Resource, Locator, Identifier and Name, and say how URL, URN and URI are related.
- Recognise URIs that are not web pages (mailto:, tel:, sms:, urn:) and say what a phone does with each.
- Name the parts of a URI: scheme, host, port, path, query and fragment.
- Tell a link from a URL, and percent-encode spaces, symbols and Kurdish letters.
- وشەکانی Uniform، Resource، Locator، Identifier و Name ڕوون بکەیتەوە و بڵێیت ، و چ پەیوەندییەکیان پێکەوە هەیە.
- ئەو بناسیتەوە کە نین (mailto:، tel:، sms:، urn:) و بڵێیت مۆبایل بە هەر یەکەیان چی دەکات.
- بەشەکانی ناو ببەیت: ، ، ، ، و .
- لە جیا بکەیتەوە و بۆشایی، هێما و پیتی کوردی بە بنووسیت.
A name, a number and an addressناو، ژمارە و ناونیشان
To send Aram a letter, the post office needs his address. His name says who he is, not where he lives. His ID card number identifies him even after he moves to another city.
بۆ ناردنی نامەیەک بۆ ئارام، پۆستەخانە پێویستی بە ناونیشانەکەی هەیە. ناوەکەی دەڵێت کێیە، نەک لە کوێ دەژی. ژمارەی ناسنامەکەیشی دەیناسێنێت، تەنانەت دوای ئەوەی بۆ شارێکی تر دەگوازرێتەوە.
Things on the internet need the same: an address (where it is), a name (what it is), or both. Three short words cover them: URL, URI and URN.
شتەکانی سەر هەمان شتیان پێویستە: ناونیشانێک (لە کوێیە)، ناوێک (چییە)، یان هەردووکیان. سێ وشەی کورت ئەمانە دەگرنەوە: ، و .
A URL is like a home address: it tells you where to go. A URN is like an ID card number: it names one person for life, wherever he lives. URI is the general word for both: anything that identifies.
وەک ناونیشانی ماڵ وایە: پێت دەڵێت بۆ کوێ بچیت. وەک ژمارەی ناسنامە وایە: یەک کەس بۆ هەمیشە ناو دەبات، لە هەر شوێنێک بژی. وشە گشتییەکەیە بۆ هەردووکیان: هەر شتێک کە دەناسێنێت.
Where the analogy stops workingسنووری ئەم نموونەیە
A home address can change when a family moves, and so can a URL when a site moves. A URN is meant never to change, but on its own it does not tell you where to find the thing.
ناونیشانی ماڵ دەگۆڕێت کاتێک خێزانێک دەگوازێتەوە، هەروەها کاتێک دەگوازرێتەوە. وا دانراوە هەرگیز نەگۆڕێت، بەڵام بە تەنها پێت ناڵێت شتەکە لە کوێ بدۆزیتەوە.
What the letters of URL meanپیتەکانی URL چی دەگەیەنن
The full address of a resource on the Web. It has a scheme (https://), a , and often a , a and a .
ناونیشانی تەواوی سەرچاوەیەکە لەسەر وێب. لە پرۆتۆکۆڵ (https://)، و زۆرجار و و پێکدێت.
URL is short for Uniform Resource Locator. Most of us know it already: we use URLs every time we look for something on the internet.
URL کورتکراوەی Uniform Resource Locatorـە. زۆرێکمان پێشتر پێی ئاشناین، چونکە هەموو جارێک کە بەدوای شتێکدا لە دەگەڕێین بەکاری دەهێنین.
- Uniform: similar words are constant, identical and similar. Every URL follows the same rules on every system, which is why URLs work the same everywhere.
- Resource: anything on a computer that a person can use and get something from: a text to read, a picture or a video to watch, a sound to listen to.
- Locator: something that points to a place. The Kurdish paper calls it «جێ‌دەستنیشانکەر».
- Uniform: هاوواتاکانی constant، identical و similarـن، کە لە کوردیدا دەبنە «جێگیر، هاوشێوە، یەکشێوە». هەموو لەسەر هەموو سیستەمێک هەمان یاسا پەیڕەو دەکات، بۆیە لە هەموو شوێنێک وەک یەک کار دەکەن.
- Resource (): هەر شتێک لە کۆمپیوتەردا کە مرۆڤ بتوانێت بەکاری بهێنێت و سوودی لێ وەربگرێت: دەقێک بۆ خوێندنەوە، وێنەیەک یان ڤیدیۆیەک بۆ بینین، دەنگێک بۆ گوێگرتن.
- Locator: واتای «جێ‌دەستنیشانکەر» دێت؛ شتێک کە شوێنێک دیاری دەکات.
So a URL is like an address for anything on the internet (a picture, a web page, a video, a sound file). It tells the browser where to go, and that is why it ends with the word Locator: it points the browser to the place you want.
کەواتە وەک ناونیشانێکە بۆ هەر شتێکی نێو (وێنە، ، ڤیدیۆ، دەنگ). بە دەڵێت بۆ کوێ بچێت، بۆیە وشەی Locatorـی پێوەیە: ئەو شوێنەی دەتەوێت بۆ دیاری دەکات.
URI: the umbrella wordURI: وشە چەترەکە
A string that identifies a : by where it is (a ), by its name (a ) or both. It starts with a and a colon, as in https://example.com/page, mailto:aram@example.com, tel:+9647500000000 or urn:isbn:0451450523.
کە دەناسێنێت: بە شوێنەکەی ()، بە ناوەکەی () یان بە هەردووکیان. بە و دووخاڵێک دەست پێ دەکات، وەک https://example.com/page، mailto:aram@example.com، tel:+9647500000000 یان urn:isbn:0451450523.
URI is short for Uniform Resource Identifier. It is new for many of us, but we already know two of its words; the new one is Identifier, «ناسێنەر»: something that tells which resource you mean.
URI کورتکراوەی Uniform Resource Identifierـە. بۆ زۆرێکمان تازەیە، بەڵام دوو وشەیمان لە بەشی پێشوودا ناسی؛ وشە نوێیەکە Identifierـە، واتە «ناسێنەر»: شتێک کە دەڵێت مەبەستت کام .
A URL, together with the Uniform Resource Name (URN), is part of URI. URI is the wider word: it stands over URL like an umbrella. The standard for URIs (RFC 3986) says it in one line: a URI can be a locator, a name, or both.
، لەپاڵ Uniform Resource Name ()دا، بەشێکە لە . وشە فراوانترەکەیە: وەک چەترێک بەسەر وەستاوە. ستانداردی (RFC 3986) بە یەک دێڕ دەیڵێت: دەکرێت جێ‌دەستنیشانکەر بێت، ناو بێت، یان هەردووکیان.
URI: the umbrella wordURI: وشە چەترەکە
URN: a name that does not moveURN: ناوێک کە ناگوازرێتەوە
A that names a for ever, without saying where to find it. It starts with urn:, as in urn:isbn:0451450523 for a book.
کە بۆ هەمیشە ناو دەنێت، بەبێ ئەوەی بڵێت لە کوێ دەدۆزرێتەوە. بە urn: دەست پێ دەکات، وەک urn:isbn:0451450523 بۆ کتێبێک.
A URN starts with urn:, then a namespace, then the name inside that namespace. urn:isbn:0451450523 names one book by its ISBN number. urn:ietf:rfc:3986 names the document that defines URIs. A URN says what something is, not where it is, so it stays the same when the book moves to another library or the document to another server.
بە urn: دەست پێ دەکات، پاشان بواری ناو (namespace)، پاشان ناوەکە لەنێو ئەو بوارەدا. urn:isbn:0451450523 کتێبێک بە ژمارەی ISBNـەکەی ناو دەبات. urn:ietf:rfc:3986 ئەو بەڵگەنامەیە ناو دەبات کە پێناسە دەکات. دەڵێت شتێک چییە، نەک لە کوێیە، بۆیە کاتێک کتێبەکە بۆ کتێبخانەیەکی تر یان بەڵگەنامەکە بۆ تر دەگوازرێتەوە، وەک خۆی دەمێنێتەوە.
You cannot type a URN into a browser and get the book. Some service, such as a library catalogue, must turn the name into a location, and some URNs never point to a location at all.
ناتوانیت لە بنووسیت و کتێبەکە وەربگریت. خزمەتگوزارییەک، وەک فهرستی کتێبخانەیەک، دەبێت ناوەکە بکاتە شوێنێک. هەندێک هەرگیز ئاماژە بە هیچ شوێنێک ناکەن.
URIs that are not web pagesئەو URIـیانەی کە لاپەڕەتۆڕ نین
The paper makes an important point: a URI can carry an e-mail address or a phone number, not only the address of a website or a web page. On a phone, this is how one app opens another: it hands the operating system a URI, and the system picks the app for that scheme.
نووسینەکە خاڵێکی گرنگ دەڵێت: دەکرێت یان ژمارەی مۆبایل هەڵبگرێت، نەک تەنها ناونیشانی و . لەسەر مۆبایل، بەم شێوەیە تر دەکاتەوە: دەداتە و سیستەمەکە ئەو هەڵدەبژێرێت کە بۆ ئەو دانراوە.
mailto:opens the e-mail app. A?subject=or?body=part fills in the message.tel:opens the phone app with the number ready; the user still presses Call.sms:opens Messages;?body=puts the text in, and the user can change it before sending.urn:only names something; there is nothing to open.
mailto:ئەپی دەکاتەوە. بەشێکی?subject=یان?body=نامەکە پڕ دەکاتەوە.tel:ئەپی پەیوەندیکردن بە ژمارەکەوە دەکاتەوە؛ هێشتا خۆی پەنجە بە Call دادەگرێت.sms:ئەپی نامەکان دەکاتەوە؛?body=دەقەکە دادەنێت و دەتوانێت پێش ناردن بیگۆڕێت.urn:تەنها شتێک ناو دەبات؛ هیچ شتێک نییە بکرێتەوە.
In the Flutter track, Opening links and other apps shows how an app opens tel:, sms: and mailto: URIs, and Building URIs in Dart builds sms: and mailto: links correctly in code.
لە بەشی Flutterـی ئەم کۆرسەدا، کردنەوەی بەستەرەکان و ئەپەکانی تر پیشان دەدات چۆن tel:، sms: و mailto: دەکاتەوە. دروستکردنی URI لە Dartـدا sms: و mailto: بە دروستی لە کۆددا دروست دەکات.
The parts of a URIبەشەکانی URI
Every URI follows one general pattern. Only the scheme and the path are required; the path may even be empty.
هەموو پەیڕەوی یەک نەخشەی گشتی دەکات. تەنها و پێویستن؛ دەتوانێت بەتاڵیش بێت.
scheme:[//authority]path[?query][#fragment]
https://www.example.com:443/courses/flutter?lang=ckb#introExplain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە
- Lineدێڕی 1
Square brackets mean "this part may be missing".
کەوانەی چوارگۆشە واتە «ئەم بەشە دەکرێت نەبێت».
- Lineدێڕی 3
authority = host + port: www.example.com:443
authority واتە + : www.example.com:443
| Partبەش | In the exampleلە نموونەکەدا | Its jobکارەکەی |
|---|---|---|
| Schemeبەشی | https | Which rules to use; on the Web it names the protocol.کام یاسا بەکار بهێنرێت؛ لە وێبدا ناو دەبات. |
| Hostبەشی | www.example.com | Which server: a domain name or an IP address.کام : یان . |
| Portبەشی | :443 | Which door on the server; hidden when it is the default.کام دەرگای ؛ کاتێک بنەڕەتی بێت دەشاردرێتەوە. |
| Pathبەشی | /courses/flutter | Which resource on that server.کام لەسەر ئەو . |
| Queryبەشی | ?lang=ckb | Extra data as key=value pairs, joined with &. زیادە بە شێوەی key=value، کە بە & پێکەوە دەبەسترێن. |
| Fragmentبەشی | #intro | A place inside the page; the browser keeps it.شوێنێک لەنێو لاپەڕەکەدا؛ بۆ خۆی دەیهێڵێتەوە. |
The Web Programming course explains the parts of web URLs in detail: the three parts, the optional parts and domain names and DNS. When a browser asks for the page, the path and the query travel to the server in the request, but the fragment stays in the browser: see the request.
کۆرسی وێب بەشەکانی وێب بە وردی ڕوون دەکاتەوە: سێ بەشەکە، بەشە ئارەزوومەندانەکان و ناوەکانی دۆمەین و DNS. کاتێک داوای لاپەڕەکە دەکات، و لەنێو دەچن بۆ ، بەڵام لە دەمێنێتەوە: داواکارییەکە ببینە.
The parts of a URIبەشەکانی URI
Host or path? A common trapهۆست یان ڕێڕەو؟ تەڵەیەکی باو
The name of the website (www.example.com) is the host, not the path. A common bug when a program builds a URI from parts is to put the website name in the path and leave the host empty. The result is https:www.example.com: no // and no host, so the browser cannot open it. The correct URI is https://www.example.com, with the name as the host.
ناوی (www.example.com) ، نەک . هەڵەیەکی باو کاتێک لە بەشەکانەوە دروست دەکات ئەوەیە کە ناوی لە دابنێت و بەتاڵ بهێڵێتەوە. ئەنجامەکە دەبێتە https:www.example.com: نە // و نە ، بۆیە ناتوانێت بیکاتەوە. ڕاستەکە https://www.example.comـە، کە ناوەکە تێیدا .
In the Flutter track, The host-or-path bug shows how this happens in Dart code and how to fix it.
لە بەشی Flutterـی ئەم کۆرسەدا، هەڵەی هۆست یان ڕێڕەو پیشان دەدات ئەم هەڵەیە چۆن لە کۆدی Dartـدا ڕوو دەدات و چۆن چاک دەکرێتەوە.
A link is not a URLبەستەر و URL یەک شت نین
The paper explains the difference between a URI and a link: a link is clickable, but a URI does not have to be clickable and may be written only to describe something.
نووسینەکە جیاوازیی نێوان و ڕوون دەکاتەوە: کرتەلێدراوە، بەڵام مەرج نییە کرتەلێدراو بێت و دەکرێت تەنها بۆ باسکردنی شتێک بنووسرێت.
Said more exactly: a link (hyperlink) is a clickable thing on a page or in an app. Inside it there is a URL that says where to go. The URL itself is only text: you can print it, say it aloud or write it on the board. In HTML the link is the <a> element and the URL is the value of its href.
بە وردتر: شتێکی کرتەلێدراوە لەسەر لاپەڕەیەک یان لەنێو . لەنێویدا هەیە کە دەڵێت بۆ کوێ بچیت. خودی تەنها دەقە: دەتوانیت چاپی بکەیت، بە دەنگی بەرز بیڵێیت یان لەسەر تەختەکە بینووسیت. لە HTMLـدا <a>ـە و نرخی hrefـەکەیەتی.
Spaces, symbols and Kurdish letters: percent-encodingبۆشایی، هێما و پیتی کوردی: ئینکۆدینگی سەدی
A URI may contain only a small set of characters: English letters, digits and a few symbols. Some symbols have a job, such as : / ? # & =. A space or a Kurdish letter is not allowed at all. So these characters are written in a code called percent-encoding.
تەنها دەتوانێت کۆمەڵێکی بچووک لەخۆ بگرێت: پیتی ئینگلیزی، ژمارە و چەند هێمایەک. هەندێک هێما کاری خۆیان هەیە، وەک : / ? # & =. بۆشایی یان پیتی کوردی هەرگیز ڕێگەپێدراو نین. بۆیە ئەمانە بە کۆدێک دەنووسرێن بە ناوی .
Writing characters that are not allowed in a part of a as % followed by two hexadecimal digits for each byte in UTF-8. A space becomes %20, and each Kurdish letter becomes two such codes.
نووسینی ئەو کە لە بەشێکی ڕێگەپێدراو نین، بە % و دوو ژمارەی شانزەیی بۆ هەر بایتێکی UTF-8. بۆشایی دەبێتە %20 و هەر پیتێکی کوردی دەبێتە دوو کۆدی لەو جۆرە.
- Bytesبایتەکان
Turn the text into bytes with UTF-8. An English letter is one byte; a Kurdish letter is two.
دەقەکە بە UTF-8 بکە بە زنجیرەیەک . پیتێکی ئینگلیزی یەک ؛ پیتێکی کوردی دوو .
- Keep the safe onesسەلامەتەکان وەک خۆیان بهێڵەوە
Letters A–Z and a–z, digits 0–9 and the four symbols
-._~stay as they are.پیتەکانی A–Z و a–z، ژمارەکانی 0–9 و چوار هێمای
-._~وەک خۆیان دەمێننەوە. - Encode the restئەوانی تر بگۆڕە
Every other byte becomes
%and two hexadecimal digits, written in capitals.هەموو تر دەبێتە
%و دوو ژمارەی ، بە پیتی گەورە.
| Character | Bytes (hexadecimal) () | Percent-encoded |
|---|---|---|
| spaceبۆشایی | 20 | %20 |
? | 3F | %3F |
& | 26 | %26 |
, | 2C | %2C |
! | 21 | %21 |
% | 25 | %25 |
| the Kurdish letter سپیتی س | D8 B3 | %D8%B3 |
| the Kurdish letter ڵپیتی ڵ | DA B5 | %DA%B5 |
Each part of a web address explained: scheme, domain name and top-level domain, path, query string and fragment.
هەر بەشێکی ڕوون دەکاتەوە: scheme، و ، ، و fragment.
Watch 3:40-4:13: non-Latin domain names (xn--) and percent-encoding in the path, e.g. %24 for $; stops before the sponsor.
لە 3:40 تا 4:13 سەیر بکە: بە پیتی نالاتینی (xn--) و لە ، بۆ نموونە %24 بۆ $؛ پێش ڕیکلامی سپۆنسەر ڕادەوەستێت.
Spaces, symbols and Kurdish letters: percent-encodingبۆشایی، هێما و پیتی کوردی: ئینکۆدینگی سەدی
Percent-encoding: examples and trapsئینکۆدینگی سەدی: نموونە و تەڵەکان
For example, the message "Hello, how are you?" becomes Hello%2C%20how%20are%20you%3F, so a link that opens Messages with this text is sms:1234567890?body=Hello%2C%20how%20are%20you%3F. To read hexadecimal digits, see binary, octal and hexadecimal.
بۆ نموونە، نامەی «Hello, how are you?» دەبێتە Hello%2C%20how%20are%20you%3F، بۆیە کە ئەپی نامەکان بەم دەقەوە بکاتەوە sms:1234567890?body=Hello%2C%20how%20are%20you%3Fـە. بۆ خوێندنەوەی ژمارە ، دوویی، هەشتی و شانزەیی ببینە.
- Browsers decode the codes for display, so the address bar may show Kurdish letters while the real URI contains %XX codes.
- Encode once. Encoding twice turns every
%into%25, so%D8becomes%25D8and the text arrives broken. - In HTML form data a space may be written as
+. Inmailto:andsms:URIs write%20, because+may be a real plus sign there.
- کۆدەکان بۆ پیشاندان دەگەڕێننەوە، بۆیە لەوانەیە پیتی کوردی پیشان بدات لە کاتێکدا ڕاستەقینەکە کۆدی %XXـی تێدایە.
- یەک جار بیگۆڕە. دوو جار گۆڕین هەموو
%ـێک دەکاتە%25، بۆیە%D8دەبێتە%25D8و دەقەکە تێکچوو دەگات. - لە فۆرمی HTMLـدا بۆشایی دەکرێت وەک
+بنووسرێت. لەmailto:وsms:ـدا%20بنووسە، چونکە لەوێ+دەکرێت نیشانەی کۆی ڕاستەقینە بێت.
Common mistakesهەڵە باوەکان
| Mistakeهەڵە | What is trueڕاستییەکە |
|---|---|
| "URL and URI are two different things."« و دوو شتی جیاوازن.» | A URL is a kind of URI: the kind that says where something is. جۆرێکە لە : ئەو جۆرەی دەڵێت شتێک لە کوێیە. |
| "Every URI opens in a browser."«هەموو لە دەکرێتەوە.» | tel: opens the phone app, mailto: the mail app, and a urn: opens nothing.tel: ئەپی پەیوەندیکردن دەکاتەوە، mailto: ئەپی و urn: هیچ شتێک ناکاتەوە. |
| "A link and a URL are the same."« و هەمان شتن.» | The link is the clickable element; the URL is the address inside it. کرتەلێدراوەکەیە؛ ناونیشانەکەیە لەنێویدا. |
| "The website name is the path."«ناوی .» | It is the host, after //. The path comes after the host.، دوای //. دوای دێت. |
| "Spaces and Kurdish letters can go straight into a URI."«بۆشایی و پیتی کوردی ڕاستەوخۆ دەچنە نێو .» | They must be percent-encoded: a space is %20, س is %D8%B3.دەبێت بە بنووسرێن: بۆشایی %20ـە، س %D8%B3ـە. |
| Encoding a text twice.دوو جار گۆڕینی دەقێک. | % becomes %25 and the text breaks. Encode once.% دەبێتە %25 و دەقەکە تێک دەچێت. یەک جار بیگۆڕە. |
| "The server receives the #fragment."« وەردەگرێت.» | The browser keeps the fragment; only the path and query are sent. بۆ خۆی دەهێڵێتەوە؛ تەنها و دەنێردرێن. |
Exercisesڕاهێنانەکان
Name every part of https://shop.example.com:8080/bread/naan?size=large&qty=2#reviews.
هەموو بەشەکانی https://shop.example.com:8080/bread/naan?size=large&qty=2#reviews ناو ببە.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
| Partبەش | Valueنرخ |
|---|---|
| Scheme | https |
| Host | shop.example.com |
| Port | 8080 |
| Path | /bread/naan |
| Query (two key=value pairs) (دوو ) | size=large&qty=2 |
| Fragment | reviews |
Sort these: (a) https://www.example.com/books/42; (b) urn:isbn:0451450523; (c) mailto:aram@example.com; (d) tel:+9647500000000. Which is a web URL, which is a URN, and which are other URIs?
ئەمانە پۆلێن بکە: (أ) https://www.example.com/books/42؛ (ب) urn:isbn:0451450523؛ (ج) mailto:aram@example.com؛ (د) tel:+9647500000000. کامیان وێبە، کامیان و کامیان ترن؟
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
- (a) A web URL: it says where the page is.
- (b) A URN: it names a book.
- (c) and (d) Other URIs with their own schemes: an e-mail address and a phone number. All four are URIs.
- (أ) وێب: دەڵێت لاپەڕەکە لە کوێیە.
- (ب) : کتێبێک ناو دەبات.
- (ج) و (د) تر بە خۆیانەوە: و ژمارەیەکی مۆبایل. هەر چواریان .
Explain in your own words what Uniform, Resource, Locator and Identifier mean in URL and URI, and why URI is called an umbrella.
بە وشەی خۆت ڕوونی بکەرەوە Uniform، Resource، Locator و Identifier لە URL و URIـدا چی دەگەیەنن و بۆچی بە دەوترێت چەتر.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
- Uniform: the same rules everywhere, so addresses work on every system.
- Resource: anything useful you can reach: a page, a picture, a video, a sound.
- Locator: points to where the resource is.
- Identifier: tells which resource you mean, by its place, its name or both.
- URI is the umbrella because both URLs (locators) and URNs (names) are URIs.
- Uniform: هەمان یاسا لە هەموو شوێنێک، بۆیە ناونیشانەکان لەسەر هەموو سیستەمێک کار دەکەن.
- Resource: هەر شتێکی بەسوود کە پێی دەگەیت: لاپەڕە، وێنە، ڤیدیۆ، دەنگ.
- Locator: دیاری دەکات لە کوێیە.
- Identifier: دەڵێت مەبەستت کام ، بە شوێنەکەی، ناوەکەی یان هەردووکیان.
- چەترەکەیە چونکە هەم (جێ‌دەستنیشانکەر) و هەم (ناو) .
Exercisesڕاهێنانەکان
More exercisesڕاهێنانی زیاتر
Percent-encode (a) Erbil & Duhok and (b) See you at 5?. Then write an sms: URI for the number +9647500000000 with the text (b).
(أ) Erbil & Duhok و (ب) See you at 5? بە بنووسە. پاشان sms: بۆ ژمارەی +9647500000000 بە دەقی (ب) بنووسە.
Hintئاماژە
Use the table: space %20, & %26, ? %3F.
خشتەکە بەکاربهێنە: بۆشایی %20، & %26، ? %3F.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
(a) Erbil%20%26%20Duhok
(b) See%20you%20at%205%3F
sms:+9647500000000?body=See%20you%20at%205%3FExplain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە
- Lineدێڕی 1
space = %20, & = %26
بۆشایی = %20، & = %26
- Lineدێڕی 2
? = %3F; letters and digits stay
? = %3F؛ پیت و ژمارە وەک خۆیان دەمێننەوە
A classmate's app should open the course page, but the URI it builds is https:www.example.com/courses. What is wrong, and what should it be?
هاوپۆلێک دەبێت لاپەڕەی کۆرسەکە بکاتەوە، بەڵام ئەو دروستی دەکات https:www.example.com/coursesـە. چی هەڵەیە و دەبێت چی بێت؟
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
The // and the host are missing: the website name ended up in the path. It should be https://www.example.com/courses, with www.example.com as the host and /courses as the path.
// و کەمن: ناوی کەوتووەتە نێو . دەبێت https://www.example.com/courses بێت، کە www.example.com و /courses .
Summaryپوختە
- URI (Uniform Resource Identifier) is the umbrella: any string that identifies a resource.
- A URL (Locator) says where a resource is; a URN (Name) says what it is, like
urn:isbn:…. - Not every URI is a web page:
mailto:,tel:,sms:andurn:have no//and no host. - Parts:
scheme://host:port/path?query#fragment. Only the scheme and the path are required; the fragment stays in the browser. - A link is clickable; the URL is the address text inside it.
- Percent-encoding writes other characters as % + two hex digits per UTF-8 byte: space
%20, س%D8%B3. Encode once.
- (Uniform Resource Identifier) چەترەکەیە: هەر کە بناسێنێت.
- (Locator) دەڵێت لە کوێیە؛ (Name) دەڵێت چییە، وەک
urn:isbn:…. - هەموو نییە:
mailto:،tel:،sms:وurn:نە//ـیان هەیە و نە . - بەشەکان:
scheme://host:port/path?query#fragment، واتە ، ، ، ، و . تەنها و پێویستن؛ لە دەمێنێتەوە. - کرتەلێدراوە؛ دەقی ناونیشانەکەیە لەنێویدا.
- تر بۆ هەر UTF-8 بە % + دوو ژمارەی دەنووسێت: بۆشایی
%20، س%D8%B3. یەک جار بیگۆڕە.
Why does a URN not change when a book moves to another library?بۆچی URN ناگۆڕێت کاتێک کتێبێک بۆ کتێبخانەیەکی تر دەگوازرێتەوە؟
Because it names the book, not its place.
چونکە کتێبەکە ناو دەبات، نەک شوێنەکەی.
What is the difference between a link and a URL?جیاوازیی نێوان بەستەر و URL چییە؟
The link is the clickable element; the URL is the address inside it, which can also be written or spoken as plain text.
کرتەلێدراوەکەیە؛ ناونیشانەکەیە لەنێویدا، کە دەکرێت وەک دەقێکی سادەش بنووسرێت یان بوترێت.
Why must «سڵاو» be percent-encoded in a URI?بۆچی دەبێت «سڵاو» لە URIـدا بە ئینکۆدینگی سەدی بنووسرێت؟
Kurdish letters are not allowed directly in a URI, so each UTF-8 byte is written as %XX: %D8%B3%DA%B5%D8%A7%D9%88.
پیتی کوردی ڕاستەوخۆ لە ڕێگەپێدراو نییە، بۆیە هەر UTF-8 وەک %XX دەنووسرێت: %D8%B3%DA%B5%D8%A7%D9%88.
Videoڤیدیۆ
Watch a videoسەیری ڤیدیۆیەک بکە
A video that viewers liked a lot and praised in their comments, chosen for this lesson.ڤیدیۆیەک کە بینەران زۆریان پێ خۆش بووە و لە کۆمێنتەکانیاندا ستایشیان کردووە، بۆ ئەم وانەیە هەڵبژێردراوە.
URI is the umbrella; a URL also says where a resource is. Then the parts: scheme, host, port, path, query and fragment.
ناوە گشتییەکەیە؛ جگە لەوە دەڵێت لە کوێیە. پاشان بەشەکان: ، ، ، ، و .
Whole video: URI vs URL vs URN and the parts of a URL.
هەموو ڤیدیۆکە: بەرامبەر و ، پاشان بەشەکانی .
Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!
Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.
Key termsزاراوە سەرەکییەکان
Mobile Cloud and Backend-as-a-Serviceهەورەژمێرکاریی مۆبایل و BaaS
Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان
References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.