PythonPython · Chapterبەش 9 · Lectureوانە 9.3

Removing Items, Joining and Comparing Listsلابردنی دانەکان، پێکەوەلکاندن و بەراوردکردنی لیستەکان

Removing elements by position with pop() and del and by value with remove(), removing safely, clear(), Lab 3 Task 2, joining lists with + and repeating them with *, and comparing lists with ==, != and the lexicographic < and >.

لابردنی بە شوێن بە ⁦pop()⁩ و del و بە بە ⁦remove()⁩، لابردن بە سەلامەتی، ⁦clear()⁩، ئەرکی 2ی تاقیگەی 3، بە + و دووبارەکردنەوەیان بە *. هەروەها بەراوردکردنی بە ==، != و بە < و >ی فەرهەنگی.

17 min read17 خولەک خوێندنەوە · 15 stepsهەنگاو

What you will learnچی فێر دەبیت

Remove elements by position (pop(), del) and by value (remove()), and use what pop() returns.
Avoid IndexError and ValueError when removing, and avoid removing inside a loop over the same list.
Join lists with +, repeat them with *, and know which operations make a new list.
Compare lists with ==, !=, < and > and explain the result pair by pair.

بە شوێن (pop()، del) و بە (remove()) لاببەیت و ئەوەی pop() دەیگەڕێنێتەوە بەکار بهێنیت.
لە کاتی لابردندا خۆت لە IndexError و ValueError بپارێزیت و لە ناو بەسەر هەمان لای نەبەیت.
بە + پێکەوە بلکێنیت، بە * دووبارەیان بکەیتەوە و بزانیت کام کار نوێ دروست دەکات.
بە ==، !=، < و > بەراورد بکەیت و ئەنجامەکە جووت بە جووت ڕوون بکەیتەوە.

Removing elements: by position or by valueلابردنی دانەکان: بە شوێن یان بە نرخ

There are two ways to say which element should go. By position: "remove the element at index 1", with the pop() method (or the del statement). By value: "remove 'apple', wherever it is", with the remove() method. clear() empties the whole list. In every case the list itself changes and gets shorter.

دوو ڕێگە هەیە بۆ گوتنی ئەوەی کام لاببرێت. بە شوێن: « 1 لاببە»، بە pop() (یان del). بە : «'apple' لاببە، لە هەر کوێیەک بێت»، بە remove(). clear() هەموو بەتاڵ دەکاتەوە. لە هەموو حاڵەتێکدا خودی دەگۆڕێت و کورتتر دەبێت.

Four ways to removeچوار ڕێگەی لابردن
Toolئامراز	Removesچی لادەبات	Gives backچی دەگەڕێنێتەوە	When it cannotکاتێک ناتوانێت
`a.pop(i)`	the element at index i i	that elementهەمان	`IndexError`
`a.pop()`	the last elementدوایین	that elementهەمان	`IndexError`
`a.remove(x)`	the first element equal to xیەکەم کە یەکسانە بە x	`None`	`ValueError`
`del a[i]`	the element at index i (also slices) i ()	nothing: it is a statementهیچ:	`IndexError`
`a.clear()`	every elementهەموو	`None`	never failsهەرگیز شکست ناهێنێت

How to Use Lists in PythonProgramming with Mosh · Englishئینگلیزی · 430K viewsبینین · 7.3K likesلایک · Partبەشی 15:07–16:56 (ofلە 18:48)
Making lists and reaching, changing and slicing their elements by index; later chapters remove elements and find where a value is.
دروستکردنی ، خوێندنەوە، گۆڕین و بە ؛ بەشەکانی دواتر لادەبەن و شوێنی دەدۆزنەوە.
Watch 15:07–16:56: pop(), pop(0), remove('b'), del with a slice and clear().
لە ⁦15:07⁩ تا ⁦16:56⁩ سەیر بکە: `pop()`، `pop(0)`، `remove('b')`، `del` لەگەڵ و `clear()`.

pop(): remove by position`pop()`: لابردن بە شوێن

pop(i) removes the element at index i. All the elements after it move one place to the left to close the gap, and the list gets shorter by 1. The index must be valid, exactly as when you read an element.

pop(i) i لادەبات. هەموو دوای ئەو یەک شوێن بەرەو چەپ دەجووڵێن بۆ داخستنی بۆشاییەکە و 1 کورتتر دەبێت. دەبێت دروست بێت، ڕێک وەک کاتی خوێندنەوەی .

Popping index 1لابردنی ئیندێکسی 1pop.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
fruits.pop(1)
print(fruits)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 2

'orange' (index 1) goes; 'banana' moves from index 2 to index 1.

'orange' ( ⁦1⁩) دەڕوات؛ 'banana' لە 2ەوە دەچێتە 1.

Animation of three lines of code. fruits = ['apple', 'orange', 'banana', 'kiwi'] shows four boxes at indexes 0 to 3. taken = fruits.pop(1): the 'orange' box is lifted out of index 1, leaving a dashed gap; then 'banana' and 'kiwi' slide one place to the left, to indexes 1 and 2, the variable box taken holds 'orange', and len(fruits) is 3. fruits.remove('kiwi'): 'apple' and 'banana' are crossed out as not equal, 'kiwi' is ticked; then 'kiwi' is taken out and the result is ['apple', 'banana'] with len(fruits) = 2. — pop() works by index and gives the element back; remove() looks for a value.`pop()` بە کار دەکات و دەگەڕێنێتەوە؛ `remove()` بەدوای دەگەڕێت.CêIT

Going furtherزانیاری زیاتر

Because every later element has to move, pop(0) on a very long list is slow: it shifts all the others. A queue made from a list pays exactly this price, and Python has a better tool for it: see A queue made from a list and The hidden cost of pop(0). pop() at the end moves nothing, so it stays fast.

لەبەر ئەوەی هەموو دواتر دەبێت بجووڵێن، pop(0) لەسەر زۆر درێژ هێواشە: هەموو ئەوانی تر دەخزێنێت. کە لە دروست کرابێت ڕێک تووشی ئەم تێچووە دەبێت و ئامرازێکی باشتری بۆی هەیە: بڕوانە کیوویەک لە لیستێکەوە و تێچووی شاراوەی pop(0). pop() لە کۆتاییدا هیچ شتێک ناجووڵێنێت، بۆیە خێرا دەمێنێتەوە.

pop(): remove by positionpop(): لابردن بە شوێن

pop() gives the element back`pop()` دانەکە دەگەڕێنێتەوە

Unlike remove(), pop() returns the element it removes, so you can store it in a variable and use it. With no index at all, pop() removes and returns the last element, which is perfect for an "undo" list. A list used only with append() and pop() is a stack: see A Python list as a stack. Two things raise IndexError: an index outside the list, and popping from an empty list.

بە پێچەوانەی remove()ـەوە، pop() ئەو لایدەبات دەیگەڕێنێتەوە، بۆیە دەتوانیت لە هەڵیبگریت و بەکاری بهێنیت. بەبێ هیچ ، pop() دوایین لادەبات و دەیگەڕێنێتەوە، کە بۆ تەواوە. کە تەنها بە append() و pop() بەکار بێت : بڕوانە لیستێکی Python وەک ستاک. دوو شت IndexError دروست دەکەن: لە دەرەوەی و pop لە بەتاڵ.

Keeping what pop() returnsهەڵگرتنی ئەوەی pop() دەیگەڕێنێتەوەpop_returns.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
last = fruits.pop()
print(last, fruits)
second = fruits.pop(1)
print(second, fruits)
print(len(fruits))

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 2

No index: the last element, 'banana', is removed and returned.

بەبێ : دوایین ، 'banana'، لادەبرێت و دەگەڕێنرێتەوە.

Lineدێڕی 4

With an index: 'orange' is removed and stored in second.

بە : 'orange' لادەبرێت و لە secondدا هەڵدەگیرێت.

Index 5 does not existئیندێکسی 5 بوونی نییەpop_error.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
fruits.pop(5)

Nothing left to popلیستەکە بەتاڵە: هیچ شتێک بۆ pop نییەpop_empty.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = []
fruits.pop()

remove(): remove by value`remove()`: لابردن بە نرخ

remove(x) removes an element by value instead of by position: Python looks for an element equal to x and takes it out. It searches like in, from index 0, and removes only the first match; later copies stay.

remove(x) بە لادەبات نەک بە شوێن: بەدوای دەگەڕێت کە یەکسان بێت بە x و دەریدەهێنێت. وەک in دەگەڕێت، لە 0ەوە و تەنها یەکەم هاوتا لادەبات؛ کۆپییەکانی دواتر دەمێننەوە.

Removing appleلابردنی appleremove.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
fruits.remove('apple')
print(fruits)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 2

The value 'apple' is found at index 0 and removed.

'apple' لە 0دا دەدۆزرێتەوە و لادەبرێت.

Only the first match goesتەنها یەکەم هاوتا دەڕواتremove_first.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['orange', 'apple', 'banana', 'apple']
fruits.remove('apple')
print(fruits)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 2

The 'apple' at index 1 is removed; the one at the end stays.

'apple'ـی 1 لادەبرێت؛ ئەوەی کۆتایی دەمێنێتەوە.

remove(): remove by valueremove(): لابردن بە نرخ

Removing safelyلابردن بە سەلامەتی

The value you remove must be in the list, or Python raises a ValueError and the program stops. To avoid this run-time error, first check that the element is in the list, then remove it.

ئەو لایدەبەیت دەبێت لە بێت، ئەگەرنا ValueError دروست دەکات و دەوەستێت. بۆ ڕێگرتن لەم ، سەرەتا بپشکنە کە لە ، پاشان لای ببە.

Removing a missing valueلابردنی نرخێک کە بوونی نییەremove_error.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
fruits.remove('kiwi')
print(fruits)

Check with in firstسەرەتا بە in بپشکنەremove_guard.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
if 'kiwi' in fruits:
    fruits.remove('kiwi')
print(fruits)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 2-3

'kiwi' is not there, so remove() is never called and nothing breaks.

'kiwi' لەوێ نییە، بۆیە remove() هەرگیز بانگ ناکرێت و هیچ تێک ناچێت.

del and clear()`del` و `clear()`

del is a statement, not a method: del a[i] removes the element at index i, like pop(i), but gives nothing back. It also removes a whole slice, del a[1:3], even one with a step, del a[::2]. a.clear() removes every element and leaves an empty list. Finally, del a deletes the name a itself; using it afterwards is a NameError.

del ، نەک : del a[i] i لادەبات، وەک pop(i)، بەڵام هیچ ناگەڕێنێتەوە. هەروەها دەتوانێت بە چەند پێکەوە لاببات، del a[1:3]، تەنانەت بە هەنگاویشەوە، del a[::2]. a.clear() هەموو لادەبات و بەتاڵ دەهێڵێتەوە. لە کۆتاییدا، del a خودی ناوی a دەسڕێتەوە؛ بەکارهێنانی دواتری NameErrorـە.

del with an index and a slice, then clear()del بە ئیندێکس و لەتکردن، پاشان clear()del_clear.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

numbers = [10, 20, 30, 40, 50]
del numbers[0]
print(numbers)
del numbers[1:3]
print(numbers)
numbers.clear()
print(numbers, len(numbers))

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 2

Index 0 (10) goes.

⁦0 (10)⁩ دەڕوات.

Lineدێڕی 4

The slice 1:3 removes indexes 1 and 2 (30 and 40).

⁦1:3⁩ 1 و ⁦2 (30⁩ و ⁦40⁩) لادەبات.

Lineدێڕی 6

Every element goes; the list still exists, empty.

هەموو دەڕۆن؛ هێشتا هەیە، بەتاڵ.

del removes the name itselfdel خودی ناوەکە لادەباتdel_name.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

shopping = ["bread", "tea", "sugar"]
del shopping
print(shopping)

Lab 3, Task 2: remove Logic, or the last moduleتاقیگەی 3، ئەرکی ⁦2: Logic⁩ لاببە، یان دوایین وانە

ExerciseڕاهێنانLab 3, Task 2تاقیگەی 3، ئەرکی 2

Create a list of the modules Programming, Mathematics, English and Logic. Then search the list: if it contains "Logic", remove it; otherwise remove the last element. Print the list before and after.

لە وانەکانی Programming، Mathematics، English و Logic دروست بکە. پاشان لە بگەڕێ: ئەگەر "Logic"ی تێدا بوو، لای ببە؛ ئەگەرنا دوایین لاببە. پێش و دوای ئەوە چاپ بکە.

Hintئاماژە

if "Logic" in modules: … else: …

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

lab3_task2.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

modules = ["Programming", "Mathematics", "English", "Logic"]
print("The list before Update ", modules)
if "Logic" in modules:
    modules.remove("Logic")
else:
    modules.pop()
print("The list after Update", modules)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 3-4

Search with in, then remove by value.

بە in بگەڕێ، پاشان بە لای ببە.

Lineدێڕی 5-6

Not found: pop() with no index removes the last element.

نەدۆزرایەوە: pop() بەبێ دوایین لادەبات.

Both branches remove one element, but in different ways: remove() by value, pop() by position. With a list that has no "Logic", the else branch runs:

هەردوو لقەکە یەک لادەبەن، بەڵام بە دوو ڕێگەی جیاواز: remove() بە و pop() بە شوێن. بە کە "Logic"ی تێدا نییە، بەشی else جێبەجێ دەبێت:

lab3_task2_else.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

modules = ["Programming", "Mathematics", "English", "Physics"]
print("The list before Update ", modules)
if "Logic" in modules:
    modules.remove("Logic")
else:
    modules.pop()
print("The list after Update", modules)

Quick checkپشکنینی خێراIn Task 2, why is pop() used in the else branch and not remove()?لە ئەرکی 2دا، بۆچی لە بەشی elseدا pop() بەکار هاتووە نەک remove()؟The last element's value is not known, but its position isنرخی دوایین دانە نازانرێت، بەڵام شوێنەکەی دەزانرێتpop() is faster for the first elementpop() بۆ یەکەم دانە خێراترەremove() cannot remove stringsremove() ناتوانێت زنجیرەنووسە لاببات

Joining lists with +پێکەوەلکاندنی لیستەکان بە +

Two lists can be joined with the + operator. This concatenation makes a new list holding the elements of the first list followed by the elements of the second. The two original lists do not change.

دوو بە + پێکەوە دەلکێنرێن. ئەم نوێ دروست دەکات کە یەکەم و لە دوایانەوە دووەم هەڵدەگرێت. دوو ڕەسەنەکە ناگۆڕێن.

Our favourite fruitsمیوە دڵخوازەکانمانconcat.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

my_fav_fruits = ["Orange", "Kiwi", "Fig"]
your_fav_fruits = ["Apple", "mango"]
our_fav_fruits = my_fav_fruits + your_fav_fruits
for i in our_fav_fruits:
    print(i, end="  ")

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 3

A new list with five elements: three from the first list, then two from the second.

نوێ بە پێنج : سێ لە یەکەم، پاشان دوو لە دووەم.

Lineدێڕی 5

end=" " prints two spaces instead of a new line.

end=" " لەبری دێڕی نوێ دوو بۆشایی چاپ دەکات.

The slide named the lists myFavFruits, yourFavFruits and ourfavFruits; Python's style guide, PEP 8, prefers snake_case names such as my_fav_fruits. To change a list in place instead of making a new one, use += (the same as extend()).

سلایدەکە ناوی نابوو myFavFruits، yourFavFruits و ourfavFruits؛ ڕێبەری شێوازی ، ⁦PEP 8⁩، ناوی snake_caseی وەک my_fav_fruitsی پێ باشترە. بۆ گۆڕینی لە شوێنی خۆیدا لەبری دروستکردنی نوێ، += بەکار بهێنە (وەک extend()).

+ makes a new list; += changes the old one+ لیستێکی نوێ دروست دەکات؛ += کۆنەکە دەگۆڕێتconcat_new.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

a = [1, 2]
b = [3, 4]
c = a + b
print(c)
print(a, b)
a += [5]
print(a)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 3-5

a and b are untouched after a + b.

دوای a + b، a و b دەستیان لێ نادرێت.

Lineدێڕی 6

a += [5] extends a itself.

a += [5] خودی a درێژ دەکاتەوە.

Repeating a list with دووبارەکردنەوەی لیستێک بە

To join a list to itself several times, use the replication operator *: [1, 2, 3] * 4 is the list [1, 2, 3] four times in a row, 12 elements. A common use is to make a list of equal starting values, for example [0] * 5. Multiplying by 0 (or a negative number) gives an empty list.

بۆ لکاندنی بە خۆیەوە چەند جارێک، * بەکار بهێنە: [1, 2, 3] * 4 واتە [1, 2, 3] چوار جار لە دوای یەک، ⁦12⁩ . بەکارهێنانێکی باو دروستکردنی لە سەرەتایی یەکسان، بۆ نموونە [0] * 5. لێکدان لە 0 (یان ) بەتاڵ دەدات.

Replicationدووبارەکردنەوەreplication.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

month_in_quarter = [1, 2, 3] * 4
print(month_in_quarter)
print(len(month_in_quarter))
print(month_in_quarter[5 - 1])
zeros = [0] * 5
print(zeros)
print(["Hi"] * 3)
print([1, 2] * 0)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 1

The slide's name was monthInQuarter; snake_case here.

ناوی سلایدەکە monthInQuarter بوو؛ لێرەدا ⁦snake_case⁩.

Lineدێڕی 4

Month 5 (May) is at index 4: it is month 2 of its quarter.

مانگی 5 (ئایار) لە 4دایە: مانگی دووەمی چارەکەکەیەتی.

Lineدێڕی 5

Five zeros: a quick way to prepare counters or scores.

پێنج سفر: ڕێگەیەکی خێرا بۆ ئامادەکردنی یان خاڵەکان.

Lineدێڕی 8

Times 0: an empty list.

لێکدان لە 0: بەتاڵ.

Why is the slide's list called month in quarter? A year has four quarters of three months. For a month number m from 1 to 12, month_in_quarter[m - 1] tells whether it is the 1st, 2nd or 3rd month of its quarter: January → 1, May → 2, December → 3.

بۆچی سلایدەکە ناوی ⁦month in quarter⁩ـە؟ ساڵ چوار چارەکی سێ مانگی هەیە. بۆ ژمارەی مانگێک m لە 1 تا ⁦12⁩، month_in_quarter[m - 1] دەڵێت ئایا مانگی یەکەم، دووەم یان سێیەمی چارەکەکەیەتی: کانوونی دووەم ← 1، ئایار ← 2، کانوونی یەکەم ← 3.

Comparing lists with == and !=بەراوردکردنی لیستەکان بە == و !=

== checks whether two lists have the same elements in the same order. Python compares them pair by pair from index 0; as soon as one pair differs, the answer is False. != is the opposite of ==.

== دەپشکنێت ئایا دوو هەمان بە هەمان ڕیزیان هەیە. جووت بە جووت لە 0ەوە بەراوردیان دەکات؛ هەر کە جووتێک جیاواز بوو، وەڵامەکە Falseـە. != پێچەوانەی ==ـە.

Equal or not?یەکسانن یان نا؟equality.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

print([1, 4, 9] == [1, 4, 9])
print([1, 4, 9] == [4, 1, 9])
print([1, 4, 9] != [4, 9])

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 1

Same elements, same order: True.

هەمان ، هەمان ڕیز: True.

Lineدێڕی 2

Same elements in a different order: False.

هەمان بە ڕیزێکی جیاواز: False.

Lineدێڕی 3

Different lengths, so they are not equal: != gives True.

درێژیی جیاواز، بۆیە یەکسان نین: != True دەدات.

Pair by pair, from the start, until something differs.جووت بە جووت، لە سەرەتاوە، تا شتێک جیاواز دەبێت.CêIT

Values matter, types of container matterنرخەکان گرنگن، جۆری هەڵگرەکەش گرنگەequality_more.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

print([1, 2] == [1.0, 2.0])
print([1, 2] == (1, 2))
print(["Erbil"] == ["erbil"])
print([] == [])

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 1

1 == 1.0 and 2 == 2.0, so the lists are equal.

⁦1 == 1.0⁩ و ⁦2 == 2.0⁩، بۆیە یەکسانن.

Lineدێڕی 2

A list never equals a tuple, even with the same items.

هەرگیز یەکسان نییە بە ، تەنانەت بە هەمان بڕگەش.

Lineدێڕی 3

String comparison is case-sensitive.

بەراوردکردنی هەستیارە بە پیتی گەورە و بچووک.

Comparing lists with == and !=بەراوردکردنی لیستەکان بە == و !=

< and >: dictionary order for lists`<` و `>`: ڕیزبەندیی فەرهەنگی بۆ لیستەکان

<, >, <= and >= work on lists too, in lexicographic order, the order of a dictionary. Compare the first pair; if it is equal, the second pair; and so on. The first pair that differs decides. If one list runs out first while all pairs so far were equal, the shorter list is the smaller. Strings are compared by the same rule (see Comparing strings).

<، >، <= و >= لەسەر کار دەکەن، بە ، واتە ڕیزی فەرهەنگ. یەکەم جووت بەراورد بکە؛ ئەگەر یەکسان بوون، جووتی دووەم و بەم شێوەیە. یەکەم جووتی جیاواز بڕیار دەدات. ئەگەر زووتر تەواو بوو لە کاتێکدا هەموو جووتەکانی پێشوو یەکسان بوون، ئەو کورتترە بچووکترە. بە هەمان یاسا بەراورد دەکرێن (بڕوانە بەراوردکردنی زنجیرەنووسەکان).

Lists in dictionary orderلیستەکان بە ڕیزبەندیی فەرهەنگیless_than.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

print([1, 2, 3] < [1, 2, 4])
print([1, 2, 3, 4] < [1, 2, 4])
print([1, 2] < [1, 2, -1])
print([2] > [1, 100, 100])
print(["Aram", 17] < ["Aram", 19])
print(["Dilan", 90] < ["Aram", 95])

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 1

First difference: $3 < 4$ .

یەکەم جیاوازی: $3 < 4$ .

Lineدێڕی 2

$3 < 4$ at index 2 decides; the extra 4 does not matter.

$3 < 4$ لە 2دا بڕیار دەدات؛ 4ـی زیادە گرنگ نییە.

Lineدێڕی 3

[1, 2] is a beginning of [1, 2, -1], so it is smaller.

[1, 2] سەرەتای [1, 2, -1]ـە، بۆیە بچووکترە.

Lineدێڕی 5-6

Rows such as [name, mark] are ordered by name first, then by mark.

ڕیزی وەک [ناو، نمرە] سەرەتا بە ناو و پاشان بە نمرە ڕیز دەکرێن.

This is how Python sorts a list of rows, such as [name, mark] pairs: by the first item, and by the second only when the first items are equal. You will use it in Processing two-dimensional lists. Elements that cannot be compared, such as a string and a number at the same position, give a TypeError.

بەم شێوەیە لە ڕیزەکان ڕیز دەکات، وەک جووتی [name, mark]: بە یەکەم بڕگە و تەنها کاتێک یەکەم بڕگەکان یەکسان بن بە دووەم. لە کارکردن لەگەڵ لیستە دووڕەهەندەکان بەکاری دەهێنیت. ئەگەر دوو بەراورد نەکرێن، وەک و ژمارەیەک لە هەمان شوێندا، TypeError دروست دەبێت.

A string and a number at the same positionزنجیرەنووسەیەک و ژمارەیەک لە هەمان شوێنداless_than_error.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

print([1, "a"] < [1, 2])

Common mistakesهەڵە باوەکان

Removing and joining: mistakesلابردن و : هەڵەکان
Mistakeهەڵە	What happensچی ڕوودەدات	Fixچارەسەر
`fruits.remove(1)` to remove index 1`fruits.remove(1)` بۆ لابردنی 1	`ValueError`: it looks for the value 1`ValueError`: بەدوای 1دا دەگەڕێت	`fruits.pop(1)`
`fruits.pop('apple')`	`TypeError`: pop needs an index`TypeError`: pop پێویستە	`fruits.remove('apple')`
`a.remove(x)` without checking`a.remove(x)` بەبێ پشکنین	`ValueError` if x is missingئەگەر x نەبێت `ValueError`	`if x in a: a.remove(x)`
`a = a.remove(x)`	`a` becomes `Nonea` دەبێتە `None`	`a.remove(x)`
`fruits - ['apple']`	`TypeError`: lists have no `-TypeError`: `-`ـی نییە	`fruits.remove('apple')`
`numbers + 3`	`TypeError`: + needs two lists`TypeError`: + دوو پێویستە	`numbers + [3]` or `numbers.append(3)numbers + [3]` یان `numbers.append(3)`
Removing from a list while looping over itلابردن لە لە کاتی سووڕانەوە بەسەریدا	Some elements are skippedهەندێک بازیان بەسەردا دەدرێت	Build a new list (next screen) نوێ دروست بکە (شاشەی داهاتوو)

remove() wants a value, not an indexremove() نرخێک دەوێت، نەک ئیندێکسmistake_remove_index.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
fruits.remove(1)

pop() wants an index, not a valuepop() ئیندێکسێک دەوێت، نەک نرخmistake_pop_value.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
fruits.pop('apple')

There is no list subtractionلێدەرکردنی لیست بوونی نییەmistake_minus.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

fruits = ['apple', 'orange', 'banana']
fruits = fruits - ['apple']

+ joins two lists only+ تەنها دوو لیست پێکەوە دەلکێنێتconcat_error.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

numbers = [1, 2]
numbers = numbers + 3

Common mistakesهەڵە باوەکان

Do not remove while you loop over the same listلە کاتی سووڕانەوە بەسەر هەمان لیستدا لای مەبە

This program tries to remove every even number. It leaves 4 behind. When 2 is removed, every element moves one place left, so 4 slides into the place the loop has already visited, and the loop goes on with 6. Removing 6 pulls 7 back in the same way, so the loop skips 7 (harmless here, it is odd) and still reaches and removes 8.

ئەم هەوڵ دەدات هەموو ژمارەیەکی جووت لاببات. 4 بەجێ دەهێڵێت. کاتێک 2 لادەبرێت، هەموو دوای ئەو یەک شوێن بەرەو چەپ دەجووڵێن، بۆیە 4 دەخزێتە ئەو شوێنەی کە پێشتر سەردانی کردووە و بە 6 بەردەوام دەبێت. لابردنی 6 بە هەمان شێوە 7 دەکێشێتەوە دواوە، بۆیە بازی بەسەر 7دا دەدات (لێرەدا زیانی نییە، چونکە تاکە) و هێشتا دەگاتە 8 و لای دەبات.

A skipped elementدانەیەک کە بازی بەسەردا دراوەmistake_loop_remove.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

numbers = [2, 4, 6, 7, 8]
for n in numbers:
    if n % 2 == 0:
        numbers.remove(n)
print(numbers)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 2-4

Round 1 sees 2 and removes it; 4 moves to index 0, but round 2 looks at index 1, which is now 6.

لە یەکەمدا 2 دەبینرێت و لادەبرێت؛ 4 دەچێتە 0، بەڵام دووەم سەیری 1 دەکات، کە ئێستا 6ە.

Fix: build a new listچارەسەر: لیستێکی نوێ دروست بکەfix_loop_remove.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

numbers = [2, 4, 6, 7, 8]
odds = []
for n in numbers:
    if n % 2 != 0:
        odds.append(n)
print(odds)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 3-5

Keep what you want instead of removing what you do not want.

ئەوەی دەتەوێت بیهێڵەرەوە لەبری لابردنی ئەوەی نایەوێت.

Quick checkپشکنینی خێراWhy did [2, 4, 6, 7, 8] end as [4, 7]?بۆچی [2, 4, 6, 7, 8] بە [4, 7] کۆتایی هات؟Removing shifted the elements, so the loop skipped 4لابردن دانەکان جووڵاند، بۆیە خولەکە بازی بەسەر 4دا داremove() only works once per loopremove() لە هەر خولێکدا تەنها یەک جار کار دەکات4 is not an even number4 ژمارەیەکی جووت نییە

Exercisesڕاهێنانەکان

ExerciseڕاهێنانPredict itپێشبینی بکە

Without running it: what does this program print?

بەبێ جێبەجێکردن: ئەم چی چاپ دەکات؟

ex_predict.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

items = ["a", "b", "c", "d", "e", "b"]
items.pop(2)
items.remove("b")
del items[-1]
x = items.pop()
print(x, items)

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

ex_predict.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

items = ["a", "b", "c", "d", "e", "b"]
items.pop(2)
items.remove("b")
del items[-1]
x = items.pop()
print(x, items)

Step by step: pop(2) removes 'c' → ['a', 'b', 'd', 'e', 'b']; remove('b') removes the first 'b' → ['a', 'd', 'e', 'b']; del items[-1] removes the last 'b' → ['a', 'd', 'e']; pop() returns 'e' → ['a', 'd'].

هەنگاو بە هەنگاو: pop(2) 'c' لادەبات ← ['a', 'b', 'd', 'e', 'b']؛ remove('b') یەکەم 'b' لادەبات ← ['a', 'd', 'e', 'b']؛ del items[-1] دوایین 'b' لادەبات ← ['a', 'd', 'e']؛ pop() 'e' دەگەڕێنێتەوە ← ['a', 'd'].

ExerciseڕاهێنانPredict it: deleting slicesپێشبینی بکە: لابردن بە لەتکردن

Without running it: what are the four lines this program prints?

بەبێ جێبەجێکردن: ئەم چ چوار دێڕێک چاپ دەکات؟

PYTHON

a = [10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80]
for i in range(0, len(a), 2):
    print(a[i], end=" ")
print()
del a[::2]
print(a)
del a[2:]
print(a)
del a[:1]
print(a)

Hintئاماژە

range(0, len(a), 2) gives the even indexes 0, 2, 4, 6. A slice in del works like the same slice when you read.

range(0, len(a), 2) جووتەکان دەدات: 0، 2، 4 و 6. لە ناو delـدا وەک هەمان لە کاتی خوێندنەوەدا کار دەکات.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

PYTHON

a = [10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80]
for i in range(0, len(a), 2):
    print(a[i], end=" ")
print()
del a[::2]
print(a)
del a[2:]
print(a)
del a[:1]
print(a)

The loop prints the elements at the even indexes. del a[::2] deletes exactly those elements (every second one, from index 0), so the odd-index ones are left. del a[2:] deletes from index 2 to the end, and del a[:1] deletes the first element.

ئەو چاپ دەکات کە لە جووتەکاندان. del a[::2] ڕێک هەمان لادەبات (یەک لە دووان، لە 0ەوە)، بۆیە ئەوانەی تاکە دەمێننەوە. del a[2:] لە 2ەوە تا کۆتایی لادەبات و del a[:1] یەکەم لادەبات.

ExerciseڕاهێنانRemove every copyهەموو کۆپییەکان لاببە

remove() deletes only the first match. Remove every "k" from letters = ["k", "u", "r", "d", "k", "k"].

remove() تەنها یەکەم هاوتا دەسڕێتەوە. هەموو "k"ـێک لە letters = ["k", "u", "r", "d", "k", "k"] لاببە.

Hintئاماژە

while "k" in letters:

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

ex_remove_all.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

letters = ["k", "u", "r", "d", "k", "k"]
while "k" in letters:
    letters.remove("k")
print(letters)

The while loop repeats as long as a "k" is left, so remove() never meets a missing value. (Building a new list, as on the mistakes screen, works too.)

تا ئەو کاتەی "k"ـێک لە هەبێت دووبارە دەبێتەوە، بۆیە remove() هەرگیز تووشی نابێت کە نییە. (دروستکردنی نوێ، وەک شاشەی هەڵەکان، کاریش دەکات.)

ExerciseڕاهێنانAn undo listلیستێکی پاشگەزبوونەوە

A text editor keeps the user's actions in a list. Append three actions, then undo the last one with pop() and print what was undone and what is left.

کارەکانی لە هەڵدەگرێت. سێ کار append بکە، پاشان بە pop() لە دوایینیان پاشگەز ببەرەوە و چاپ بکە چی هەڵوەشێنرایەوە و چی دەمێنێتەوە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

ex_undo.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

history = []
history.append("type A")
history.append("type B")
history.append("delete line")
print(history)
undone = history.pop()
print("Undo:", undone)
print(history)

Adding at the end and taking from the end is how a stack works (last in, first out), taught fully in Stacks. The AI labs use exactly this: see A list as a stack or a queue.

زیادکردن لە کۆتاییدا و وەرگرتن لە کۆتاییەوە شێوەی کارکردنی (دوایین هاتوو، یەکەم دەرچوو)، کە بە تەواوی لە ستاکەکان فێری دەبیت. تاقیگەکانی ڕێک ئەمە بەکار دەهێنن: بڕوانە لیست وەک ستاک یان کیوو.

ExerciseڕاهێنانTwo classesدوو پۆل

class_a = ["Aram", "Shilan", "Karwan"], class_b = ["Dilan", "Rezan"]. Make one list of everyone and print it with its length. Then test whether class_a equals ["Aram", "Shilan", "Karwan"] and whether it equals the same names in another order.

class_a = ["Aram", "Shilan", "Karwan"]، class_b = ["Dilan", "Rezan"]. یەک لە هەمووان دروست بکە و لەگەڵ درێژییەکەی چاپی بکە. پاشان تاقی بکەرەوە ئایا class_a یەکسانە بە ["Aram", "Shilan", "Karwan"] و ئایا یەکسانە بە هەمان ناوەکان بە ڕیزێکی تر.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

ex_classes.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

class_a = ["Aram", "Shilan", "Karwan"]
class_b = ["Dilan", "Rezan"]
everyone = class_a + class_b
print(everyone, len(everyone))
print(class_a == ["Aram", "Shilan", "Karwan"])
print(class_a == ["Shilan", "Aram", "Karwan"])

+ joins the classes into a new list; == is True only when the order matches too.

+ پۆلەکان دەکاتە نوێ؛ == تەنها کاتێک Trueـە کە ڕیزەکەش وەک یەک بێت.

ExerciseڕاهێنانA row of seatsڕیزێک کورسی

Make a row of five seats that all say "empty" with one replication. Seat Hana in the middle seat and Soran in the last one, print the row and count the empty seats.

بە یەک دووبارەکردنەوە ڕیزێکی پێنج کورسی دروست بکە کە هەموویان "empty" بن. Hana لە کورسیی ناوەڕاست و Soran لە دوایین کورسی دابنێ، ڕیزەکە چاپ بکە و کورسییە بەتاڵەکان بژمێرە.

Hintئاماژە

["empty"] * 5

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

ex_seats.pyPYTHONType in a terminalلە تێرمیناڵدا بینووسە

seats = ["empty"] * 5
seats[2] = "Hana"
seats[-1] = "Soran"
print(seats)
print(seats.count("empty"))

The middle of five seats is index 2, and the last is index -1. count() from the previous lesson counts the remaining "empty" strings.

ناوەڕاستی پێنج کورسی 2ە و دوایینیان -1. count() لە وانەی پێشووەوە دەژمێرێت چەند "empty" دەمێنێتەوە.

ExerciseڕاهێنانChallenge: a list manager with a menuڕاهێنانی قورستر: بەڕێوەبەری لیست بە مێنیو

Write a program that keeps a list of whole numbers, starting with [5, 3, 8], and shows a menu again and again until the user chooses 0: 1 append a number, 2 insert a number at an index, 3 extend with several numbers typed on one line, 4 change the number at an index, 5 remove by index, 6 remove by value, 7 sort (ascending or descending), 8 show the list. A wrong index or a missing value must give a message, not a crash.

بنووسە کە لە هەڵدەگرێت، بە [5, 3, 8] دەست پێ دەکات و مێنیوێک دووبارە و دووبارە پیشان دەدات تا 0 هەڵدەبژێرێت: 1 ژمارەیەک append بکە، 2 ژمارەیەک لە insert بکە، 3 بە چەند ژمارەیەک کە لە یەک دێڕدا نووسراون extend بکە، 4 ژمارەی سەر بگۆڕە، 5 بە لاببە، 6 بە لاببە، 7 ڕیز بکە (بەرەو سەر یان بەرەو خوار)، 8 پیشان بدە. هەڵە یان کە نییە دەبێت پەیامێک بدات، نەک بوەستێنێت.

Hintئاماژە

Use while True: with break for 0, and compare the choice as text: choice == "1". Check an index with -len(numbers) <= i < len(numbers) and a value with in before you remove. sort() and sort(reverse=True) are explained in Sorting a list.

بۆ 0 while True: لەگەڵ break بەکار بهێنە و هەڵبژاردنەکە وەک دەق بەراورد بکە: choice == "1". پێش لابردن، بە -len(numbers) <= i < len(numbers) و بە in بپشکنە. sort() و sort(reverse=True) لە ڕیزکردنی لیستێک ڕوون کراونەتەوە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

PYTHON

numbers = [5, 3, 8]
while True:
    print("1 append  2 insert  3 extend  4 change  5 pop  6 remove  7 sort  8 show  0 exit")
    choice = input("Choice: ")
    if choice == "1":
        numbers.append(int(input("Number: ")))
    elif choice == "2":
        i = int(input("Index: "))
        numbers.insert(i, int(input("Number: ")))
    elif choice == "3":
        new = []
        for word in input("Numbers with spaces: ").split():
            new.append(int(word))
        numbers.extend(new)
    elif choice == "4" or choice == "5":
        i = int(input("Index: "))
        if not (-len(numbers) <= i < len(numbers)):
            print("No element has index", i)
        elif choice == "4":
            numbers[i] = int(input("New number: "))
        else:
            print("Removed", numbers.pop(i))
    elif choice == "6":
        value = int(input("Value: "))
        if value in numbers:
            numbers.remove(value)
        else:
            print(value, "is not in the list")
    elif choice == "7":
        order = input("a = ascending, d = descending: ")
        numbers.sort(reverse=(order == "d"))
    elif choice == "8":
        print(numbers)
    elif choice == "0":
        break
    else:
        print("Unknown choice")
print("Final list:", numbers)

Explain the codeڕوونکردنەوەی کۆدەکە

Lineدێڕی 2

The menu repeats until break.

مێنیوەکە دووبارە دەبێتەوە تا break.

Lineدێڕی 11-14

Collect the new numbers in a list, then extend() adds them one by one.

ژمارە نوێیەکان لە کۆ بکەرەوە، پاشان extend() یەک یەک زیادیان دەکات.

Lineدێڕی 15-17

Options 4 and 5 both need a valid index, so they share the check.

هەڵبژاردنی 4 و 5 هەردووکیان دروستیان پێویستە، بۆیە پشکنینەکەیان هاوبەشە.

Lineدێڕی 21-22

pop(i) returns what it removed, so the program can show it.

pop(i) ئەوەی لایبردووە دەیگەڕێنێتەوە، بۆیە دەتوانێت پیشانی بدات.

Lineدێڕی 25-28

Test with in first: remove() of a missing value would stop the program.

سەرەتا بە in تاقی بکەرەوە: remove()ـی کە نییە دەوەستێنێت.

Every list tool of the last two lessons appears once: append(), insert(), extend(), changing by index, pop(), remove(), plus sort(). The checks before pop() and remove() turn crashes into messages. Typing a letter where a number is expected would still stop the program with ValueError; catching that is shown in A safe input function.

هەموو ئامرازەکانی لە دوو وانەی ڕابردوودا یەک جار دەردەکەون: append()، insert()، extend()، گۆڕین بە ، pop()، remove() و هەروەها sort(). پشکنینەکانی پێش pop() و remove() تێکچوون دەکەن بە پەیام. نووسینی پیتێک لە شوێنی ژمارەدا هێشتا بە ValueError دەوەستێنێت؛ چۆنیەتی گرتنی ئەوە لە کردارێکی نێوخستەی سەلامەت پیشان دراوە.

Summaryپوختە

pop(i) removes and returns the element at index i; pop() takes the last one. Bad index or empty list: IndexError.
remove(x) removes the first element equal to x; if x is missing it raises ValueError, so test if x in a: first.
del a[i] / del a[i:j] remove by position without returning anything; clear() empties the list.
After a removal the later elements move one place left; never remove from a list while looping over it.
a + b makes a new list; a * n repeats a list n times; += changes the list in place.
== is True for the same elements in the same order; < and > compare lists pair by pair in lexicographic order.

pop(i) i لادەبات و دەیگەڕێنێتەوە؛ pop() دوایینیان دەبات. هەڵە یان بەتاڵ: IndexError.
remove(x) یەکەم کە یەکسانە بە x لادەبات؛ ئەگەر x نەبێت ValueError دروست دەکات، بۆیە سەرەتا if x in a: تاقی بکەرەوە.
del a[i] / del a[i:j] بە شوێن لادەبەن بەبێ گەڕاندنەوەی هیچ؛ clear() بەتاڵ دەکاتەوە.
دوای لابردن دواتر یەک شوێن بەرەو چەپ دەجووڵێن؛ هەرگیز لە کاتی سووڕانەوە بەسەر لێی لامەبە.
a + b نوێ دروست دەکات؛ a * n n جار دووبارە دەکاتەوە؛ += لە شوێنی خۆیدا دەگۆڕێت.
== بۆ هەمان بە هەمان ڕیز True ـە؛ < و > جووت بە جووت بە بەراورد دەکەن.

Review questionsپرسیارەکانی پێداچوونەوە

What is the difference between a.pop(1) and a.remove(1)?جیاوازیی نێوان a.pop(1) و a.remove(1) چییە؟

pop(1) removes the element at index 1 and returns it; remove(1) removes the first element whose value is 1.

pop(1) 1 لادەبات و دەیگەڕێنێتەوە؛ remove(1) یەکەم لادەبات کە 1ە.

a = [1, 2]. Which of a + [3] and a += [3] changes a?a = [1, 2]. کامیان لە a + [3] و a += [3] a دەگۆڕێت؟

Only a += [3]; a + [3] builds a new list and leaves a alone.

تەنها a += [3]؛ a + [3] نوێ دروست دەکات و a بەجێ دەهێڵێت.

Is [3, 1] < [3, 1, 0] True or False? Why?[3, 1] < [3, 1, 0] True ـە یان False؟ بۆچی؟

True: all pairs are equal until the shorter list ends, and the shorter list is the smaller.

True: هەموو جووتەکان یەکسانن تا ئەو کورتترە تەواو دەبێت و ئەو کورتترە بچووکترە.

Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!

Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.

Key termsزاراوە سەرەکییەکان

Next lessonوانەی داهاتوو

Lists, References, Copies and Functionsلیستەکان، ئاماژەکان، کۆپی و کردارەکان

Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان

References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.

Removing Items, Joining and Comparing Listsلابردنی دانەکان، پێکەوەلکاندن و بەراوردکردنی لیستەکان

What you will learnچی فێر دەبیت

Removing elements: by position or by valueلابردنی دانەکان: بە شوێن یان بە نرخ

pop(): remove by positionpop(): لابردن بە شوێن

pop() gives the element backpop() دانەکە دەگەڕێنێتەوە

remove(): remove by valueremove(): لابردن بە نرخ

Removing safelyلابردن بە سەلامەتی

del and clear()del و clear()

Lab 3, Task 2: remove Logic, or the last moduleتاقیگەی 3، ئەرکی ⁦2: Logic⁩ لاببە، یان دوایین وانە

Joining lists with +پێکەوەلکاندنی لیستەکان بە +

Repeating a list with *دووبارەکردنەوەی لیستێک بە *

Comparing lists with == and !=بەراوردکردنی لیستەکان بە == و !=

< and >: dictionary order for lists< و >: ڕیزبەندیی فەرهەنگی بۆ لیستەکان

Common mistakesهەڵە باوەکان

Do not remove while you loop over the same listلە کاتی سووڕانەوە بەسەر هەمان لیستدا لای مەبە

Exercisesڕاهێنانەکان

Summaryپوختە

Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!

Key termsزاراوە سەرەکییەکان

Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان

pop(): remove by position`pop()`: لابردن بە شوێن

pop() gives the element back`pop()` دانەکە دەگەڕێنێتەوە

remove(): remove by value`remove()`: لابردن بە نرخ

del and clear()`del` و `clear()`

Repeating a list with دووبارەکردنەوەی لیستێک بە

< and >: dictionary order for lists`<` و `>`: ڕیزبەندیی فەرهەنگی بۆ لیستەکان