Chapterبەش 2 · Lectureوانە 2.7

Bits, Bytes and Storage Unitsبیتەکان، بایتەکان و یەکەکانی خەزنکردن

What a bit and a byte are, what a word is, and the units from kilobyte to yottabyte with real examples. Why there are two kinds of kilobyte (1,000 and 1,024 bytes, kB and KiB), why a «1 TB» drive shows 931 GB in Windows, and why internet speeds use bits while file sizes use bytes.

و چین، چییە و یەکەکان لە تا لەگەڵ نموونەی ڕاستەقینە. بۆچی دوو جۆر هەیە (⁦1,000⁩ و ⁦1,024⁩ ، kB و KiB)، بۆچی درایڤێکی «⁦1 TB⁩» لە Windowsـدا ⁦931 GB⁩ پیشان دەدات و بۆچی خێرایی ئینتەرنێت بە و قەبارەی فایل بە دەپێورێت.

12 min read13 خولەک خوێندنەوە · 13 stepsهەنگاو

What you will learnچی فێر دەبیت

Explain what a bit, a byte and a word are, and how many patterns a byte holds.
Order and convert KB, MB, GB, TB and PB, with real-life examples.
Tell SI units ( $1\,\mathrm{kB} = 1000\,\mathrm{B}$ ) from binary units ( $1\,\mathrm{KiB} = 1024\,\mathrm{B}$ ) and explain the «missing» space on a new drive.
Convert between bits per second and bytes per second, and estimate download times.

ڕوونی بکەیتەوە ، و چین و چەند نەخش هەڵدەگرێت.
KB، MB، GB، TB و PB ڕیز بکەیت و بیانگۆڕیت، لەگەڵ نموونەی ڕاستەقینە.
یەکەکانی SI ( $1\,\mathrm{kB} = 1000\,\mathrm{B}$ ) لە یەکە دووانییەکان ( $1\,\mathrm{KiB} = 1024\,\mathrm{B}$ ) جیا بکەیتەوە و شوێنی «ونبوو»ی درایڤێکی نوێ ڕوون بکەیتەوە.
لە نێوان لە چرکەیەکدا و لە چرکەیەکدا بگۆڕیت و کاتی داگرتن مەزەندە بکەیت.

A bit: one 0 or 1بیت: یەک 0 یان 1

Inside a computer, every tiny part is either off or on: no current or current, no charge or charge. One such off/on value is a bit (short for binary digit). We write it as 0 or 1. The bit is the smallest unit of storage.

لەناو هەر پارچەیەکی زۆر بچووک یان کوژاوەیە یان هەڵکراوە: تەزوو نییە یان هەیە، بار نییە یان هەیە. هەر یەکێک لەم بەهایانەی کوژاوە/هەڵکراو پێی دەوترێت (کورتکراوەی ⁦binary digit⁩). بە 0 یان 1 دەینووسین. بچووکترین یەکەی .

One bit can hold a single yes/no (true/false) answer, or one pixel of a black-and-white picture. That is not much, so a computer almost always joins many bits together to store anything meaningful: a letter, a number, a colour, a sound.

یەک دەتوانێت تەنها وەڵامێکی بەڵێ/نەخێر (ڕاست/هەڵە) هەڵبگرێت، یان وێنەیەکی ڕەش و سپی. ئەمە زۆر نییە، بۆیە نزیکەی هەمیشە چەندین پێکەوە دەبەستێت بۆ ئەوەی هەر شتێکی بەواتا هەڵبگرێت: پیتێک، ژمارەیەک، ڕەنگێک، دەنگێک.

A light switchسویچی گڵۆپ

A bit is like the light switch by the door: it can only be off (0) or on (1). With one switch you can send one yes/no message. With eight switches in a row you can make 256 different patterns — enough for every letter.

وەک گڵۆپی تەنیشت دەرگاکەیە: تەنها دەتوانێت کوژاوە ⁦(0)⁩ یان هەڵکراو ⁦(1)⁩ بێت. بە یەک دەتوانیت یەک پەیامی بەڵێ/نەخێر بنێریت. بە هەشت لە ڕیزێکدا دەتوانیت ⁦256⁩ نەخشی جیاواز دروست بکەیت — بەسە بۆ هەموو پیتێک.

Where the analogy stops workingسنووری ئەم نموونەیە

Real bits are not switches you can see: they are billions of tiny transistors, charges or magnetic spots.

ڕاستەقینە نییە کە بیبینیت: زۆر بچووکە لە نێوان ملیارەهادا، یان بارێکی کارەبایی، یان خاڵێکی موگناتیسی.

A byte: 8 bitsبایت: 8 بیت

Eight bits make one byte (written B). Eight bits can be arranged in $2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 2 \times 2 = 2^8 = 256$ different patterns, so one byte can store:

هەشت دەبنە یەک (بە B دەنووسرێت). هەشت دەتوانن بە $2^8 = 256$ شێوەی جیاواز ڕیز ببن، بۆیە یەک دەتوانێت ئەمانە هەڵبگرێت:

a whole number from 0 to 255, or from $-128$ to 127 if it can be negative;
one character — a letter, a digit or a punctuation mark (in ASCII, the letter A is 01000001).

لە 0 تا ⁦255⁩، یان لە $-128$ تا ⁦127⁩ ئەگەر بتوانێت سالب بێت؛
یەک — پیتێک، ژمارەیەک یان هێمایەکی خاڵبەندی (لە پیتی A دەبێتە ⁦01000001⁩).

One byte. What the bits mean depends on how the program reads them.یەک . واتای بەندە بەوەی چۆن دەیانخوێنێتەوە.CêIT

The ranges come from binary numbers (signed numbers explain $-128$ to 127) and the letter codes from ASCII. Remember the symbols: a small b means bit, a capital B means byte.

ئەم دوو کۆمەڵە ژمارەیە لە ژمارەی دێن (ژمارە نیشانەدارەکان $-128$ تا ⁦127⁩ ڕوون دەکەنەوە) و کۆدی پیتەکان لە ASCII. هێماکان لەبیر بکە: bی بچووک واتە ، Bی گەورە واتە .

A byte: 8 bitsبایت: 8 بیت

Nibbles and words: other groups of bitsنیبڵەکان و وشەکان: کۆمەڵەی تری بیتەکان

Bits come in other groups too. Half a byte — 4 bits, 16 patterns — is a nibble. One hexadecimal digit stands for exactly one nibble, so a whole byte is written with two hex digits (the letter A, 01000001, is 41 in hex). See Groups of four: nibbles and bytes.

بە کۆمەڵەی تریش دەبن. نیوەی — 4 ، ⁦16⁩ نەخش — پێی دەوترێت . یەک ژمارەی ڕێک یەک نیشان دەدات، بۆیە بە دوو ژمارەی دەنووسرێت (پیتی A، واتە ⁦01000001⁩، بە دەبێتە ⁦41⁩). بڕوانە کۆمەڵەی چوارییەکان: نیبڵەکان و بایتەکان.

A bigger group, the word, is the group of bits a processor handles as one piece: one number or one program instruction. In the slides a word is 32 or 64 bits. Today's laptops, desktops and phones are 64-bit machines: their general-purpose registers hold 64 bits (8 bytes) at a time.

کۆمەڵەیەکی گەورەتر، ، ئەو کۆمەڵە کە پرۆسێسەر وەک یەک پارچە مامەڵەی لەگەڵ دەکات: یەک ژمارە یان یەک . لە سلایدەکاندا ⁦32⁩ یان ⁦64⁩ . لاپتۆپ، و مۆبایلەکانی ئەمڕۆ ئامێری ⁦64⁩ : لە هەر جارێکدا ⁦64⁩ (⁦8⁩ ) هەڵدەگرن.

Word size, bit numbering and the most significant bit are explained in Bits, bytes and words; registers in Registers and buses and Registers and word size.

قەبارەی ، ژمارەکردنی و گرنگترین لە بیتەکان، بایتەکان و وشەکان ڕوون کراونەتەوە؛ لە تۆمارگەکان و تێپەڕگەکان و تۆمارگەکان و قەبارەی وشە.

From kilobytes to petabytesلە کیلۆبایتەوە بۆ پێتابایت

Files are counted in bytes, and real files are large, so we use bigger units. Each one is about a thousand times the one before: a kilobyte is about a thousand bytes, a megabyte about a million, a gigabyte about a billion and a terabyte about a trillion bytes.

فایلەکان بە دەژمێردرێن و فایلی ڕاستەقینە گەورەن، بۆیە یەکەی گەورەتر بەکار دەهێنین. هەریەکەیان نزیکەی هەزار هێندەی پێشووە: نزیکەی هەزار ، نزیکەی ملیۆنێک، نزیکەی ملیارێک و نزیکەی تریلیۆنێک .

The ladder of units with everyday examples (rough sizes).پەیژەی یەکەکان لەگەڵ نموونەی ڕۆژانە (قەبارەی نزیکەیی).CêIT

From kilobytes to petabytesلە کیلۆبایتەوە بۆ پێتابایت

How big are real files?فایلی ڕاستەقینە چەند گەورەن؟

Storage sizes with examplesقەبارەکانی لەگەڵ نموونە
Unitیەکە	Aboutنزیکەی	Real-life examplesنموونەی ژیانی ڕۆژانە
kilobyte (KB) ⁦(KB)⁩	a thousand bytesهەزار	A short text message; a block of memory might be this size.؛ بلۆکێکی دەکرێت ئەم قەبارەیەی هەبێت.
megabyte (MB) ⁦(MB)⁩	a million bytesملیۆنێک	A small image or a large text file; a phone photo is a few MB; an MP3 song takes 3–10 MB; a 50-minute TV show, highly compressed, might take 350 MB.وێنەیەکی بچووک یان فایلێکی دەقیی گەورە؛ وێنەیەکی مۆبایل چەند MBـێکە؛ گۆرانییەکی ⁦MP3⁩ بە 3 تا ⁦10 MB⁩؛ بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنیی ⁦50⁩ خولەکی کە زۆر پەستێندرابێت دەکرێت نزیکەی ⁦350 MB⁩ بێت.
gigabyte (GB) ⁦(GB)⁩	a billion bytesملیارێک	A library of songs or images, dozens of books; a DVD holds 4.7 GB (one layer) or 8.5 GB (two layers); an HD film takes a few GB.کتێبخانەیەک گۆرانی یان وێنە، دەیان کتێب؛ DVDـیەک ⁦4.7 GB⁩ (یەک چین) یان ⁦8.5 GB⁩ (دوو چین) هەڵدەگرێت؛ فیلمێکی HD چەند GBـێک دەگرێت.
terabyte (TB) ⁦(TB)⁩	a trillion bytesتریلیۆنێک	A library of films; a laptop's SSD is often 1 or 2 TB.کتێبخانەیەک فیلم؛ لاپتۆپ زۆرجار 1 یان ⁦2 TB⁩ـە.
petabyte (PB) ⁦(PB)⁩	a thousand terabytesهەزار	The storage of a large organisation's data centre. ڕێکخراوێکی گەورە.

1,000 or 1,024? Two ways to count⁦1,000⁩ یان ⁦1,024⁩؟ دوو شێوەی ژماردن

In science kilo means 1,000: a kilogram is 1,000 grams. But memory chips are built in powers of two, and $2^{10} = 1024$ is close to 1,000, so for years computer people also used «kilobyte» for 1,024 bytes. One name with two meanings caused endless confusion.

لە زانستدا کیلۆ واتە ⁦1,000⁩: کیلۆگرامێک ⁦1,000⁩ گرامە. بەڵام بە توانەکانی 2 دروست دەکرێن. $2^{10} = 1024$ نزیکە لە ⁦1,000⁩، بۆیە ساڵانێک خەڵکی بواری «»ـیان بۆ ⁦1,024⁩ بەکار دەهێنا. یەک ناو بە دوو واتا سەرلێشێوانێکی زۆری دروست کرد.

In December 1998 the IEC (International Electrotechnical Commission) gave the powers of two their own names: kibi (Ki) = 1,024, mebi (Mi) = $1024 \times 1024$ , gibi (Gi), tebi (Ti) and so on. So today: $1\,\mathrm{kB} = 1000$ bytes (SI prefix) but $1\,\mathrm{KiB} = 1024$ bytes (binary prefix).

لە دیسەمبەری ⁦1998⁩ـدا IEC (کۆمیسیۆنی نێودەوڵەتیی ئەلیکترۆتەکنیک) ناوی تایبەتی دا بە توانەکانی 2: کیبی ⁦(Ki) = 1,024⁩، مێبی ⁦(Mi)⁩ = $1024 \times 1024$ ، گیبی ⁦(Gi)⁩، تێبی ⁦(Ti)⁩ و هتد. کەواتە ئەمڕۆ: $1\,\mathrm{kB} = 1000$ () بەڵام $1\,\mathrm{KiB} = 1024$ ().

SI and binary units, from kilobyte to yottabyteیەکە SI و دووانییەکان، لە تا
Decimal (SI) unitیەکەی دەیی ⁦(SI)⁩	Bytes	Binary (IEC) unitیەکەی دووانی ⁦(IEC)⁩	Bytes
kilobyte (kB / KB) ⁦(kB / KB)⁩	$10^{3} = 1\,000$	kibibyte (KiB)کیبیبایت ⁦(KiB)⁩	$2^{10} = 1\,024$
megabyte (MB) ⁦(MB)⁩	$10^{6} = 1\,000\,000$	mebibyte (MiB)مێبیبایت ⁦(MiB)⁩	$2^{20} = 1\,048\,576$
gigabyte (GB) ⁦(GB)⁩	$10^{9} = 1\,000\,000\,000$	gibibyte (GiB)گیبیبایت ⁦(GiB)⁩	$2^{30} = 1\,073\,741\,824$
terabyte (TB) ⁦(TB)⁩	$10^{12}$	tebibyte (TiB)تێبیبایت ⁦(TiB)⁩	$2^{40} = 1\,099\,511\,627\,776$
petabyte (PB) ⁦(PB)⁩	$10^{15}$	pebibyte (PiB)پێبیبایت ⁦(PiB)⁩	$2^{50} = 1\,125\,899\,906\,842\,624$
exabyte (EB) ⁦(EB)⁩	$10^{18}$	exbibyte (EiB)ئێکسبیبایت ⁦(EiB)⁩	$2^{60} = 1\,152\,921\,504\,606\,846\,976$
zettabyte (ZB) ⁦(ZB)⁩	$10^{21}$	zebibyte (ZiB)زێبیبایت ⁦(ZiB)⁩	$2^{70}$
yottabyte (YB) ⁦(YB)⁩	$10^{24}$	yobibyte (YiB)یۆبیبایت ⁦(YiB)⁩	$2^{80}$

1,000 or 1,024? Two ways to count⁦1,000⁩ یان ⁦1,024⁩؟ دوو شێوەی ژماردن

Who counts in 1,000s, who in 1,024sکێ بە ⁦1,000⁩ دەژمێرێت و کێ بە ⁦1,024⁩

One name, two sizesیەک ناو، دوو قەبارە

The course table says $1\,\mathrm{KB} = 1024$ bytes, $1\,\mathrm{MB} = 1024\,\mathrm{KB} = 1\,048\,576$ bytes, and so on up to $1\,\mathrm{EB} = 1\,152\,921\,504\,606\,846\,976$ bytes. The numbers are right, but by today's standard they are the binary units: KiB, MiB, GiB, TiB, PiB and EiB. Another slide says «1 MB is about a million bytes», which is the decimal meaning — the two tables mix the two systems under the same names. (The slide's row «1 Petabyte (TB)» is a typo for PB.)

خشتەی وانەکە دەڵێت $1\,\mathrm{KB} = 1024$ ، $1\,\mathrm{MB} = 1024\,\mathrm{KB} = 1\,048\,576$ و بەم شێوەیە تا $1\,\mathrm{EB} = 1\,152\,921\,504\,606\,846\,976$ . ژمارەکان ڕاستن، بەڵام بەپێی ستانداردی ئەمڕۆ ئەمانە یەکە دووانییەکانن: KiB، MiB، GiB، TiB، PiB و EiB. سلایدێکی تر دەڵێت «⁦1 MB⁩ نزیکەی ملیۆنێک »، کە واتا دەییـیەکەیە — دوو خشتەکە هەردوو سیستەمەکە بە هەمان ناو تێکەڵ دەکەن. (ڕیزی «⁦1 Petabyte (TB)⁩»ـی سلایدەکە هەڵەی نووسینە و دەبێت PB بێت.)

Decimal (1,000s): drive and phone makers, macOS and iOS, and network speeds.
Binary values with decimal names: Windows File Explorer shows sizes in 1,024s but writes KB, MB and GB.
Binary: RAM. A «16 GB» memory module really holds 16 GiB.

دەیی ⁦(1,000)⁩: دروستکەرانی درایڤ و مۆبایل، macOS، iOS و خێرایی .
بەهای دووانی بە ناوی دەیی: ⁦File Explorer⁩ـی Windows قەبارەکان بە ⁦1,024⁩ پیشان دەدات بەڵام دەنووسێت KB، MB و GB.
دووانی: . پارچەیەکی بیرگەی «⁦16 GB⁩» لە ڕاستیدا ⁦16 GiB⁩ هەڵدەگرێت.

1,000 or 1,024? Two ways to count⁦1,000⁩ یان ⁦1,024⁩؟ دوو شێوەی ژماردن

Why a «1 TB» drive shows 931 GBبۆچی درایڤێکی «⁦1 TB⁩» دەنووسێت ⁦931 GB⁩

You buy a 1 TB drive, plug it into a Windows laptop and see only about 931 GB. Nothing is missing: the shop and Windows are counting the same bytes in different units.

درایڤێکی ⁦1 TB⁩ دەکڕیت، دەیبەستیت بە لاپتۆپێکی Windowsـەوە و تەنها نزیکەی ⁦931 GB⁩ دەبینیت. هیچ شتێک ون نەبووە: دووکانەکە و Windows هەمان بە یەکەی جیاواز دەژمێرن.

An animation in five frames. A new drive labelled 1 TB, with 1,000,000,000,000 bytes written under it. Windows divides that number by 1,024 three times and gets about 931.3, so its panel shows 931 GB, which really means GiB. macOS divides by 1,000 and shows 1 TB. Last frame: same bytes, two ways of counting, nothing is missing. — The same 1,000,000,000,000 bytes, shown by Windows and by macOS.هەمان ⁦1,000,000,000,000⁩ ، لە Windows و macOSـدا.CêIT

\begin{aligned} 1\ \text{TB} &= 10^{12}\ \text{bytes} \\ \frac{10^{12}}{1024^{3}} &= \frac{1\,000\,000\,000\,000}{1\,073\,741\,824} \approx 931.3\ \text{GiB} \end{aligned}

The same happens with every size: a 500 GB SSD shows about 465 GB in Windows, and a 2 TB drive about 1.82 TB. macOS, iPhones and Android phones count in 1,000s, so they show the number on the box (minus the space the system itself uses).

هەمان شت بۆ هەموو قەبارەیەک ڕوو دەدات: SSDـیەکی ⁦500 GB⁩ لە Windowsـدا نزیکەی ⁦465 GB⁩ پیشان دەدات و درایڤێکی ⁦2 TB⁩ نزیکەی ⁦1.82 TB. macOS⁩، iPhone و مۆبایلە Androidـییەکان بە ⁦1,000⁩ دەژمێرن، بۆیە ئەو ژمارەیە پیشان دەدەن کە لەسەر قوتووەکەیە (جگە لەو شوێنەی خودی سیستەمەکە بەکاری دەهێنێت).

Why Are Computer Drives Smaller Than Advertised?ThioJoe · Englishئینگلیزی · 1.1M viewsبینین · 43K likesلایک · Partبەشی 0:00–6:52 (ofلە 8:30)
Why a new 1 TB drive shows about 931 GB: makers count in 1000s, Windows counts in 1024s but writes GB.
بۆچی درایڤێکی نوێی ⁦1 TB⁩ نزیکەی ⁦931 GB⁩ پیشان دەدات: دروستکەران بە ⁦1000⁩ دەژمێرن، بەڵام Windows بە ⁦1024⁩ دەژمێرێت و هەر GB دەنووسێت.
Watch 0:00-6:52 (stop before 'Other possible causes').
لە ⁦0:00⁩ تا ⁦6:52⁩ سەیر بکە (پێش بەشی «⁦Other possible causes⁩» ڕابوەستە).

b or B: speeds in bits, sizes in bytesb یان B: خێرایی بە بیت، قەبارە بە بایت

Two units, two uses. Internet and network speeds are measured in bits per second: Mbps (megabits per second) or Gbps. Storage capacity and file sizes are measured in bytes: MB, GB, TB. A small b is a bit, a capital B is a byte — and one byte is 8 bits.

دوو یەکە، دوو بەکارهێنان. خێرایی ئینتەرنێت و بە لە چرکەیەکدا دەپێورێت: Mbps (مێگابیت لە چرکەیەکدا) یان Gbps. و قەبارەی فایلەکان بە دەپێورێن: MB، GB، TB. bی بچووک و Bی گەورە — و یەک 8 .

100\ \text{Mbps} \div 8 = 12.5\ \text{MB/s}

How long does a 2 GB film take at 100 Mbps?فیلمێکی ⁦2 GB⁩ بە ⁦100 Mbps⁩ چەندی دەوێت؟

Change the size to bitsقەبارەکە بکە بە بیت
A 2 GB film is 2,000 MB, that is $2000 \times 8 = 16\,000$ megabits.
فیلمێکی ⁦2 GB⁩ دەکاتە ⁦2,000 MB⁩، واتە $2000 \times 8 = 16\,000$ مێگابیت.
Divide by the speedدابەشی خێراییەکەی بکە
At 100 Mbps: $16\,000 \div 100 = 160$ seconds, about 2 minutes 40 seconds.
بە ⁦100 Mbps⁩: $16\,000 \div 100 = 160$ چرکە، نزیکەی 2 خولەک و ⁦40⁩ چرکە.
Expect a little moreچاوەڕێی کەمێک زیاتر بکە
Real downloads are a bit slower, because the network also sends control data and other people share the line.
داگرتنی ڕاستەقینە کەمێک خاوترە، چونکە جڵەوکردنیش دەنێرێت و خەڵکی تریش هێڵەکە بە هاوبەشی بەکار دەهێنن.

Practise saying and writing these units in English in Inside the computer: b or B?.

ڕاهێنان لەسەر وتن و نووسینی ئەم یەکانە بە ئینگلیزی لە ناو کۆمپیوتەرەکە: b یان B؟ بکە.

Megabits per second (Mb/s) vs Megabytes per second (MB/s)Gary Explains · Englishئینگلیزی · 87K viewsبینین · 2.7K likesلایک · Partبەشی 0:34–4:32 (ofلە 8:10)
Megabits per second or megabytes per second? Small b is bits, big B is bytes; divide by eight to compare.
مێگابیت لە چرکەیەکدا یان لە چرکەیەکدا؟ پیتی بچووکی b و پیتی گەورەی B ؛ بۆ بەراوردکردن ژمارەکە دابەشی هەشت بکە.
Watch 0:34-4:32: bits and bytes, then megabits vs megabytes.
لە ⁦0:34⁩ تا ⁦4:32⁩ سەیر بکە: و ، پاشان مێگابیت بەراورد بە .

Common mistakesهەڵە باوەکان

Mistakeهەڵە	What is trueڕاستییەکە
«My 100 Mbps internet downloads 100 MB every second.»«ئینتەرنێتی ⁦100 Mbps⁩ـەکەم لە هەر چرکەیەکدا ⁦100 MB⁩ دادەگرێت.»	Mbps is megabits. Divide by 8: about 12.5 MB per second.Mbps واتە مێگابیت. دابەشی 8ـی بکە: نزیکەی ⁦12.5 MB⁩ لە چرکەیەکدا.
«The shop cheated me: my 1 TB drive is only 931 GB.»«دووکانەکە فێڵی لێ کردم: درایڤە ⁦1 TB⁩ـەکەم تەنها ⁦931 GB⁩ـە.»	Same bytes in different units: $1\,\mathrm{TB} \approx 931\,\mathrm{GiB}$ . Windows writes GiB as «GB».هەمان بە یەکەی جیاواز: $1\,\mathrm{TB} \approx 931\,\mathrm{GiB}$ . Windows بە GiB دەڵێت «GB».
«1 KB is always 1,024 bytes.»«⁦1 KB⁩ هەمیشە ⁦1,024⁩ .»	By the standard, $1\,\mathrm{kB} = 1000$ bytes and $1\,\mathrm{KiB} = 1024$ bytes. Check which one is meant.بەپێی ستاندارد $1\,\mathrm{kB} = 1000$ و $1\,\mathrm{KiB} = 1024$ . بزانە مەبەست کامیانە.
«b and B are the same.»«b و B وەک یەکن.»	b = bit, B = byte = 8 bits. 8 Mb is only 1 MB.b = ، B = = 8 . ⁦8 Mb⁩ تەنها ⁦1 MB⁩ـە.
«One byte can count to 256.»«یەک دەتوانێت تا ⁦256⁩ بژمێرێت.»	A byte has 256 patterns, so it counts from 0 to 255. ⁦256⁩ نەخشی هەیە، بۆیە لە 0 تا ⁦255⁩ دەژمێرێت.

Exercisesڕاهێنانەکان

ExerciseڕاهێنانFill the gapsبۆشاییەکان پڕ بکەرەوە

Complete the two quiz sentences from the lecture notes: (a) We use ______ to measure Internet speed. (b) We use ______ to measure storage capacity.

دوو ڕستەی تاقیکردنەوەی تێبینییەکانی وانەکە تەواو بکە: (أ) ⁦______⁩ بەکار دەهێنین بۆ پێوانی خێرایی ئینتەرنێت. (ب) ⁦______⁩ بەکار دەهێنین بۆ پێوانی .

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

(a) bits per second — Mbps or Gbps. (b) bytes — GB or TB.

(أ) لە چرکەیەکدا — Mbps یان Gbps. (ب) — GB یان TB.

ExerciseڕاهێنانYour phone in Windowsمۆبایلەکەت لە Windowsـدا

A phone has 256 GB of storage (decimal, as the box says). How big does it look in Windows (in GiB)? How big in macOS?

مۆبایلێک ⁦256 GB⁩ـە (دەیی، وەک لەسەر قوتووەکە نووسراوە). لە Windowsـدا چەند دەردەکەوێت (بە GiB)؟ لە macOSـدا چەند؟

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

\frac{256 \times 10^{9}}{2^{30}} \approx 238.4\ \text{GiB}

Windows shows about 238 GB; macOS shows 256 GB.

Windows نزیکەی ⁦238 GB⁩ پیشان دەدات؛ ⁦macOS 256 GB⁩ پیشان دەدات.

ExerciseڕاهێنانComplete the binary tableخشتە دووانییەکە تەواو بکە

Using $1\,\mathrm{KiB} = 1024$ bytes, work out the bytes in 1 MiB and 1 GiB. Then say how many bytes 1 MB and 1 GB are.

بە بەکارهێنانی $1\,\mathrm{KiB} = 1024$ ، ژمارەی لە ⁦1 MiB⁩ و ⁦1 GiB⁩ دەربهێنە. پاشان بڵێ ⁦1 MB⁩ و ⁦1 GB⁩ چەند .

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

\begin{aligned} 1\ \text{MiB} &= 1024 \times 1024 = 1\,048\,576 \text{ bytes} \\ 1\ \text{GiB} &= 1024^{3} = 1\,073\,741\,824 \text{ bytes} \\ 1\ \text{MB} &= 1\,000\,000 \text{ bytes}, \quad 1\ \text{GB} = 1\,000\,000\,000 \text{ bytes} \end{aligned}

ExerciseڕاهێنانHow long will it take?چەندی پێ دەچێت؟

You upload a 600 MB video at 20 Mbps. About how long does it take?

ڤیدیۆیەکی ⁦600 MB⁩ بە خێرایی ⁦20 Mbps⁩ بار دەکەیت. نزیکەی چەندی پێ دەچێت؟

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

600\ \text{MB} \times 8 = 4800\ \text{Mb}, \qquad 4800 \div 20 = 240\ \text{s} = 4\ \text{minutes}

About 4 minutes, a little more in practice.

نزیکەی 4 خولەک، لە ڕاستیدا کەمێک زیاتر.

ExerciseڕاهێنانSort the sizesقەبارەکان ڕیز بکە

Put in order from smallest to largest: 2 GB, 1,500 MB, 0.001 TB, 3,000,000 KB.

لە بچووکترینەوە بۆ گەورەترین ڕیزیان بکە: ⁦2 GB⁩، ⁦1,500 MB⁩، ⁦0.001 TB⁩، ⁦3,000,000 KB⁩.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

Change everything to MB: $0.001\,\mathrm{TB} = 1\,\mathrm{GB} = 1000\,\mathrm{MB}$ ; 1,500 MB; $2\,\mathrm{GB} = 2000\,\mathrm{MB}$ ; $3\,000\,000\,\mathrm{KB} = 3000\,\mathrm{MB}$ . Order: 0.001 TB, 1,500 MB, 2 GB, 3,000,000 KB.

هەمووی بکە بە MB: $0.001\,\mathrm{TB} = 1\,\mathrm{GB} = 1000\,\mathrm{MB}$ ؛ ⁦1,500 MB⁩؛ $2\,\mathrm{GB} = 2000\,\mathrm{MB}$ ؛ $3\,000\,000\,\mathrm{KB} = 3000\,\mathrm{MB}$ . ڕیزبەندی: ⁦0.001 TB⁩، ⁦1,500 MB⁩، ⁦2 GB⁩، ⁦3,000,000 KB⁩.

ExerciseڕاهێنانWhich unit measures what?کام یەکە چی دەپێوێت؟

Give the unit for each: (a) how sharp a printer or scanner prints or scans; (b) how fast a printer prints; (c) a processor's clock speed; (d) the size of a file or the capacity of a drive; (e) internet speed; (f) how fast a hard disk spins. Choose from: bit/s (Mbps), bytes (MB, GB, TB), dpi, GHz, ppm, rpm.

یەکەی هەریەکەیان بنووسە: (أ) یان چەند ورد چاپ یان سکان دەکات؛ (ب) چەند خێرا چاپ دەکات؛ (ج) پرۆسێسەر؛ (د) قەبارەی فایلێک یان درایڤێک؛ (هـ) خێرایی ئینتەرنێت؛ (و) چەند خێرا دەسووڕێتەوە. لەمانە هەڵبژێرە: ⁦bit/s (Mbps)⁩، (MB، GB، TB)، dpi، GHz، ppm، rpm.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

Measurementچی دەپێورێت	Unitیەکە
(a) Sharpness of printing or scanning(أ) وردیی چاپ یان سکان	dpi — dots per inch ⁦(dpi)⁩
(b) Printing speed(ب) خێرایی چاپ	ppm — pages per minuteppm — لاپەڕە لە خولەکێکدا
(c) Clock speed(ج) پرۆسێسەر	GHz — billions of ticks per secondGHz — ملیارەها لێدان لە چرکەیەکدا
(d) File size, drive capacity(د) قەبارەی فایل،	bytes — KB, MB, GB, TB — KB، MB، GB، TB
(e) Internet speed(هـ) خێرایی ئینتەرنێت	bits per second — Mbps, Gbps لە چرکەیەکدا — Mbps، Gbps
(f) Hard-disk spin speed(و) خێرایی سووڕانەوەی	rpm — revolutions per minute — سووڕانەوە لە خولەکێکدا

Careful with (c): GHz tells you how fast the clock ticks, not how fast the whole processor is — cores, cache and design count too (Why GHz is not everything). Where the others are taught: dpi in Scanners, ppm in Choosing a printer, rpm in Hard disk speed.

ئاگاداری (ج) بە: GHz دەڵێت کاتژمێرەکە چەند خێرا لێ دەدات، نەک هەموو پرۆسێسەرەکە چەند خێرایە — ناوک، و دیزاینیش گرنگن (بۆچی GHz هەموو شتێک نییە). شوێنی فێربوونی ئەوانی تر: dpi لە سکانەرەکان، ppm لە هەڵبژاردنی چاپەرێک، rpm لە خێرایی هارد دیسک.

Summaryپوختە

A bit is one 0 or 1, the smallest unit. A byte is 8 bits: 256 patterns, enough for 0–255 or one character.
A word is the group of bits the CPU handles at once: 64 bits in today's PCs and phones.
KB, MB, GB, TB, PB … each about 1,000 times the one before.
SI units count in 1,000s (kB, MB, GB); binary units count in 1,024s (KiB, MiB, GiB). Drives and macOS use SI; Windows shows binary values with SI names; RAM is binary.
Speeds are in bits per second (Mbps); sizes are in bytes (MB). Divide a speed by 8 to get bytes per second.

یەک 0 یان 1ـە، بچووکترین یەکە. 8 : ⁦256⁩ نەخش، بەسە بۆ 0 تا ⁦255⁩ یان یەک .
ئەو کۆمەڵە کە بە یەکجار مامەڵەی لەگەڵ دەکات: ⁦64⁩ لە کۆمپیوتەر و مۆبایلەکانی ئەمڕۆدا.
KB، MB، GB، TB، PB … هەریەکەیان نزیکەی ⁦1,000⁩ هێندەی پێشووە.
یەکەکانی SI بە ⁦1,000⁩ دەژمێرن (kB، MB، GB)؛ یەکە دووانییەکان بە ⁦1,024 (KiB⁩، MiB، GiB). درایڤ و macOS یەکەی SI بەکار دەهێنن؛ Windows بەهای دووانی بە ناوی SI پیشان دەدات؛ دووانییە.
خێرایی بە لە چرکەیەکدایە ⁦(Mbps)⁩؛ قەبارە بە ⁦(MB)⁩. خێرایی دابەشی 8 بکە بۆ ئەوەی لە چرکەیەکدا دەربچێت.

Review questionsپرسیارەکانی پێداچوونەوە

Why does Windows show a 1 TB drive as 931 GB?بۆچی Windows درایڤێکی ⁦1 TB⁩ وەک ⁦931 GB⁩ پیشان دەدات؟

The drive has $10^{12}$ bytes. Windows divides by $1024^{3}$ (GiB) but writes «GB»: about 931.

درایڤەکە $10^{12}$ هەڵدەگرێت. Windows دابەشی $1024^{3}$ دەکات ⁦(GiB)⁩ بەڵام دەنووسێت «GB»: نزیکەی ⁦931⁩.

Is a 16 GB RAM module 16,000,000,000 bytes?ئایا پارچەیەکی ⁦16 GB⁩ـی RAM دەکاتە ⁦16,000,000,000⁩ بایت؟

No. RAM is sold in binary sizes: $16\,\mathrm{GiB} = 17\,179\,869\,184$ bytes.

نەخێر. بە قەبارەی دووانی دەفرۆشرێت: $16\,\mathrm{GiB} = 17\,179\,869\,184$ .

Your internet is 1 Gbps. Roughly how many MB per second is that?ئینتەرنێتەکەت ⁦1 Gbps⁩ـە. نزیکەی چەند MB لە چرکەیەکدایە؟

$1000 \div 8 = 125$ MB per second (a little less in practice).

$1000 \div 8 = 125$ MB لە چرکەیەکدا (لە ڕاستیدا کەمێک کەمتر).

Videoڤیدیۆ

Watch a videoسەیری ڤیدیۆیەک بکە

A video that viewers liked a lot and praised in their comments, chosen for this lesson.ڤیدیۆیەک کە بینەران زۆریان پێ خۆش بووە و لە کۆمێنتەکانیاندا ستایشیان کردووە، بۆ ئەم وانەیە هەڵبژێردراوە.

How many Bytes are in a Gigabyte?Jared Owen · Englishئینگلیزی · 826K viewsبینین · 21K likesلایک
You learn what a bit and a byte are, how the units grow from kilobyte to terabyte and beyond, and why 1,024 sometimes appears.
فێر دەبیت چییە و چییە، یەکەکان چۆن لە تا و زیاتر گەورە دەبن و بۆچی هەندێک جار ژمارە ⁦1024⁩ دەردەکەوێت.
From one bit up to yottabytes in 4.5 minutes. The video counts 1 KB as 1,024 bytes (the old way); today 1 kB = 1,000 bytes and 1,024 bytes = 1 KiB.
لە یەک تا لە چوار خولەک و نیودا. ڤیدیۆکە ⁦1 KB⁩ بە ⁦1024⁩ دەژمێرێت (ڕێگا کۆنەکە)؛ ئەمڕۆ ⁦1 kB⁩ یەکسانە بە ⁦1000⁩ و ⁦1024⁩ یەکسانە بە ⁦1 KiB⁩.

Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!

Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.

Key termsزاراوە سەرەکییەکان

Next lessonوانەی داهاتوو

Memory: RAM, ROM and Cacheبیرگە: RAM، ROM و کاش

Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان

References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.