Printers, Speakers, Projectors and Assistive Technologyچاپەرەکان، بڵندگۆکان، پرۆجێکتەرەکان و تەکنەلۆژیای یارمەتیدەر

Printers are sorted into two big families by one question: does anything hit the paper? Impact printers strike an inked ribbon against the paper; nonimpact printers make the page without touching it, with ink drops, toner or heat.

چاپەرەکان بە یەک پرسیار دەکرێنە دوو خێزانی گەورە: ئایا هیچ شتێک لە کاغەزەکە دەدات؟ چاپەرە لێدەرەکان شریتێکی مەرەکەبدار لە کاغەزەکە دەدەن؛ چاپەرە بێلێدانەکان بێ بەرکەوتن بە کاغەزەکە لاپەڕەکە دروست دەکەن، بە دڵۆپی مەرەکەب، تۆنەر (Toner) یان گەرما.

The classic impact printer is the dot-matrix printer. Its print head holds a column of thin pins, usually 9 or 24. As the head moves along the line, the right pins shoot forward and press the ribbon onto the paper, each one leaving a dot. The dots together form letters, like the bulbs of a shop sign.

چاپەری لێدەری ناسراو چاپەری ماتریکسی خاڵە. سەری چاپەکەی ستوونێک دەرزیی باریکی تێدایە، زۆرجار 9 یان ⁦24⁩. کاتێک سەرەکە بە درێژایی دێڕەکە دەجووڵێت، دەرزییە گونجاوەکان بەرەو پێش دەچن و شریتەکە بە کاغەزەکەوە دەنووسێنن و هەریەکەیان خاڵێک بەجێ دەهێڵێت. خاڵەکان پێکەوە پیت دروست دەکەن، وەک گڵۆپەکانی تابلۆی دوکانێک.

Dot-matrix printers are slow, noisy and print only plain text and simple graphics, yet they are still sold in 2026. Because the pins really strike, they can print through multi-part forms: an original plus several carbonless copies in one pass, such as invoices, bank slips and delivery notes. Epson's LQ-590II, a 24-pin printer, prints an original plus 5 copies.

چاپەرەکانی ماتریکسی خاڵ هێواش و بەدەنگن و تەنها دەقی سادە و گرافیکی سادە چاپ دەکەن، بەڵام هێشتا لە ⁦2026⁩ـدا دەفرۆشرێن. چونکە دەرزییەکان بە ڕاستی لێ دەدەن، دەتوانن بە ناو فۆڕمی چەند بەشیدا چاپ بکەن: ئەسڵێک لەگەڵ چەند کۆپییەکی بێکاربۆن بە یەک جار، وەک پسوولەی فرۆشتن، پسوولەی بانک و پسوولەی گەیاندن. ⁦LQ-590II⁩ـی Epson، کە چاپەرێکی ⁦24⁩ دەرزییە، ئەسڵێک و 5 کۆپی چاپ دەکات.

Almost every printer in homes and offices today is nonimpact: quieter, faster and sharper than impact printers. The course lists eight kinds; the next screens explain each one.

نزیکەی هەموو ئەو چاپەرانەی ئەمڕۆ لە ماڵ و ئۆفیسەکاندان چاپەری بێلێدانن: بێدەنگتر، خێراتر و ڕوونتر لە چاپەرە لێدەرەکان. کۆرسەکە هەشت جۆریان دەهێنێت؛ شاشەکانی داهاتوو هەریەکەیان ڕوون دەکەنەوە.

The print head has hundreds of nozzles thinner than a hair. There are two ways to shoot a drop: a thermal head (HP, Canon) heats the ink for a split second so a tiny bubble pushes a drop out; a piezo head (Epson, Brother) uses a crystal that bends when electricity flows and squeezes the drop out. Colour pages are mixed from cyan, magenta, yellow and black ink.

سەری چاپەکە سەدان کونی لە موو باریکتری هەیە. دوو ڕێگە هەیە بۆ دەرکردنی دڵۆپێک: سەری گەرمی (HP و Canon) بۆ ساتێکی زۆر کورت مەرەکەبەکە گەرم دەکات تا بڵقێکی بچووک دڵۆپێک دەربکات؛ سەری piezo (Epson و Brother) کریستاڵێک بەکار دەهێنێت کە کاتێک کارەبای پێدا دەڕوات دەچەمێتەوە و دڵۆپەکە دەگوشێتە دەرەوە. لاپەڕەی ڕەنگاوڕەنگ لە مەرەکەبی شینی ئاسمانی، ئەرخەوانی، زەرد و ڕەش تێکەڵ دەکرێت.

Inkjets are among the most common printers at home and at work. The idea dates back to the 1950s (Siemens sold the first inkjet devices, chart recorders, in 1951). Printer speed is measured in pages per minute (ppm).

چاپەرە مەرەکەبپرژێنەکان لە باوترین چاپەرەکانن لە ماڵ و شوێنی کاردا. بیرۆکەکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ⁦1950 (Siemens⁩ لە ⁦1951⁩ـدا یەکەم ئامێری مەرەکەبپرژێنی فرۆشت کە تۆمارکەری هێڵکاری بوون). خێرایی چاپەر بە لاپەڕە لە خولەکێکدا ⁦(ppm)⁩ دەپێورێت.

A photo printer produces lab-quality photos, the kind you used to collect from a photo studio. Many photo printers use inkjet technology with six or more inks; small ones often use dye-sublimation (next screens).

چاپەری وێنە وێنەی کوالیتیی تاقیگە دروست دەکات، لەو جۆرەی پێشتر لە ستۆدیۆی وێنەگرتن وەرتدەگرت. زۆرێک لە چاپەرەکانی وێنە تەکنەلۆژیای مەرەکەبپرژێن بە شەش مەرەکەب یان زیاتر بەکار دەهێنن؛ بچووکەکان زۆرجار ⁦dye-sublimation⁩ بەکار دەهێنن (شاشەکانی داهاتوو).

Laser printers are high-speed, high-quality printers, in black and white or in colour. Instead of liquid ink they use toner, a very fine plastic powder, and a turning drum that holds an electric charge. The whole process is done with static electricity, light and heat:

چاپەرە لەیزەرییەکان چاپەرەکانی خێرا و کوالیتی بەرزن، ڕەش و سپی یان ڕەنگاوڕەنگ. لە جیاتی مەرەکەبی شل تۆنەر بەکار دەهێنن، تۆزێکی پلاستیکیی زۆر ورد، لەگەڵ درەمێکی خولاوە کە بارگەی کارەبایی هەڵدەگرێت. هەموو کارەکە بە کارەبای ستاتیک، ڕووناکی و گەرما دەکرێت:

Laser printers are still used widely in big offices because, page for page, they are traditionally cheaper and faster than inkjets.

چاپەرە لەیزەرییەکان هێشتا بە فراوانی لە ئۆفیسە گەورەکاندا بەکار دێن، چونکە بە پێی لاپەڕە بە شێوەیەکی نەریتی لە چاپەرە مەرەکەبپرژێنەکان هەرزانتر و خێراترن.

LED printers work like laser printers, but a row of thousands of tiny LEDs across the whole width of the page lights the drum instead of a laser and a spinning mirror. With fewer moving parts they can be smaller and very reliable; OKI, Brother and Fujifilm make them. The charge, toner, transfer and fusing steps are the same.

چاپەرەکانی LED وەک چاپەرە لەیزەرییەکان کار دەکەن، بەڵام لە جیاتی لەیزەرێک (Laser) و ئاوێنەیەکی خولاوە، ڕیزێک لە هەزاران LEDـی بچووک بە پانیی هەموو لاپەڕەکە درەمەکە ڕووناک دەکەنەوە. چونکە بەشی جووڵاویان کەمترە، دەکرێت بچووکتر و زۆر متمانەپێکراو بن؛ OKI، Brother و Fujifilm دروستیان دەکەن. هەنگاوەکانی بارگەکردن، تۆنەر، گواستنەوە و تواندنەوە وەک خۆیانن.

The lecture notes also describe solid ink printers. They used blocks of wax-like ink that the printer melted; the print head sprayed the melted ink onto a heated drum, which rolled it onto the paper. A solid ink printer needed only one drum, while a typical colour laser printer has four, one for each colour.

تێبینییەکانی وانە باسی چاپەرەکانی مەرەکەبی ڕەقیش دەکەن. پارچە مەرەکەبی وەک مۆمیان بەکار دەهێنا کە چاپەرەکە دەیتواندەوە؛ سەری چاپەکە مەرەکەبە تواوەکەی دەپرژاندە سەر درەمێکی گەرم کە بەسەر کاغەزەکەدا دەیگلاندەوە. چاپەری مەرەکەبی ڕەق تەنها یەک درەمی پێویست بوو، لە کاتێکدا چاپەری لەیزەریی ڕەنگاوڕەنگی ئاسایی چوار درەمی هەیە، یەکێک بۆ هەر ڕەنگێک.

Most shop receipts come from direct thermal printers: the paper itself darkens where it is heated, so the printer needs no ink and no ribbon. That is why the printer is so small and quiet, and also why an old receipt fades in the sun or near heat; keep a photo of important receipts.

زۆربەی پسوولەکانی دوکان لە چاپەرە گەرمییەکانی ڕاستەوخۆوە دێن: خودی کاغەزەکە لەو شوێنەی گەرم دەکرێت ڕەش دەبێت، بۆیە چاپەرەکە نە مەرەکەبی پێویستە و نە شریت. بۆیە چاپەرەکە ئەوەندە بچووک و بێدەنگە، هەروەها بۆیە پسوولەی کۆن لە بەر خۆر یان نزیک گەرما کاڵ دەبێتەوە؛ وێنەی پسوولە گرنگەکان هەڵبگرە.

Three numbers help you compare printers. Resolution in dots per inch (dpi): how many dots the printer can place along one inch. Office laser printers usually print at 600 or 1,200 dpi, sharp enough for any text; photo inkjets advertise much higher numbers. Speed in pages per minute (ppm), measured with the ISO/IEC 24734 test so that brands can be compared. Cost: the price to buy, and the cost per page to run it: the price of the ink or toner divided by the number of pages it prints.

سێ ژمارە یارمەتیت دەدەن چاپەرەکان بەراورد بکەیت. ڕوونیی چاپ بە خاڵ لە ئینجێکدا (dpi): چاپەرەکە لە یەک ئینجدا چەند خاڵ دادەنێت. چاپەرە لەیزەرییەکانی ئۆفیس زۆرجار بە ⁦600⁩ یان ⁦1,200 dpi⁩ چاپ دەکەن، کە بۆ هەموو دەقێک بەس ڕوونە؛ چاپەرە مەرەکەبپرژێنەکانی وێنە ژمارەی زۆر بەرزتر ڕادەگەیەنن. خێرایی بە لاپەڕە لە خولەکێکدا ⁦(ppm)⁩، کە بە تاقیکردنەوەی ⁦ISO/IEC 24734⁩ دەپێورێت تا براندەکان بەراورد بکرێن. تێچوو: نرخی کڕین و تێچووی هەر لاپەڕەیەک بۆ بەکارهێنان: نرخی مەرەکەب یان تۆنەر دابەش بەسەر ژمارەی ئەو لاپەڕانەی چاپیان دەکات.

Before buying a printer, ask yourself a series of questions. The course gives nineteen; grouped by topic they are easier to remember:

پێش کڕینی چاپەر، زنجیرەیەک پرسیار لە خۆت بکە. کۆرسەکە نۆزدە پرسیار دەدات؛ بە پۆلێنکردن بەپێی بابەت ئاسانتر لەبەر دەکرێن:

A speaker turns the computer's sound signal back into sound waves we can hear; it amplifies sound so a room can hear it. Many users attach a speaker system to their computer, games console or phone for higher-quality sound. A surround-sound system has satellite speakers around the room, a centre speaker for voices and a subwoofer for deep bass; a “5.1” system means five speakers and one subwoofer.

بڵندگۆ سیگناڵی (Signal) دەنگی کۆمپیوتەر دەگەڕێنێتەوە بۆ شەپۆلی دەنگ کە دەیبیستین؛ دەنگ بەرز دەکاتەوە تا ژوورێک بیبیستێت. زۆر بەکارهێنەر (User) سیستەمێکی بڵندگۆ بە کۆمپیوتەر، ئامێری یاری یان مۆبایلەکەیانەوە دەبەستن بۆ دەنگێکی کوالیتی بەرزتر. سیستەمی دەنگی دەوروبەر ⁦(surround)⁩ بڵندگۆکانی لاوەکیی لە دەوری ژوورەکە هەیە، بڵندگۆیەکی ناوەڕاست بۆ قسە و subwoofer بۆ دەنگی قووڵ ⁦(bass)⁩؛ سیستەمی «⁦5.1⁩» واتە پێنج بڵندگۆ و یەک subwoofer.

A projector's brightness is measured in lumens: a dark lecture hall needs fewer lumens than a bright classroom with sunlight. Its resolution works like a monitor's (for example 1920 × 1080).

ڕووناکیی پرۆجێکتەر بە لومێن دەپێورێت: هۆڵێکی تاریکی وانە لومێنی کەمتری پێویستە لە پۆلێکی ڕووناک بە تیشکی خۆرەوە. ڕوونیی شاشەکەی (Screen resolution) وەک هی شاشە کار دەکات (بۆ نموونە $1920 \times 1080$).

Today much assistive technology is built into every computer and phone, free:

ئەمڕۆ بەشێکی زۆری تەکنەلۆژیای یارمەتیدەر لەناو هەموو کۆمپیوتەر و مۆبایلێکدایە، بە خۆڕایی: