Chapterبەش 7 · Lectureوانە 7.1
Building IT Wordsدروستکردنی وشەی IT
Understand and build IT words: prefixes, suffixes and word families, compound nouns (and why their order is the opposite of Kurdish), acronyms and how to say them, common phrasal verbs, and adjectives for describing devices.
تێگەیشتن لە وشەکانی IT و دروستکردنیان: ، و خێزانی وشە، (و بۆچی ڕیزەکەیان پێچەوانەی کوردییە)، و چۆنیەتیی گوتنیان، باوەکان و ئاوەڵناو بۆ وەسفکردنی ئامێرەکان.
What you will learnچی فێر دەبیت
- Use common prefixes (micro-, multi-, inter-, cyber-, e-, tele-, de-, re-, un-, over-) to guess the meaning of new IT words.
- Use suffixes (-er/-or, -ware, -ize, -able, -tion, -ity) to build word families such as program → programmer, programmable, programming.
- Understand and build compound nouns by finding the head noun at the end.
- Say acronyms and abbreviations correctly and choose a or an before them.
- Use common IT phrasal verbs (log in, set up, back up, plug in, shut down, print out) and adjectives to describe devices.
- باوەکان (micro-، multi-، inter-، cyber-، e-، tele-، de-، re-، un-، over-) بەکار بهێنیت بۆ تێگەیشتن لە واتای وشە نوێکانی IT.
- (-er/-or، -ware، -ize، -able، -tion، -ity) بەکار بهێنیت بۆ دروستکردنی خێزانی وشە، وەک program → programmer, programmable, programming.
- لە تێبگەیت و دروستیان بکەیت بە دۆزینەوەی ناوە سەرەکییەکە لە کۆتاییدا.
- و بە دروستی بڵێیت و a یان an پێش ئەوان دروست هەڵبژێریت.
- باوەکانی IT (log in، set up، back up، plug in، shut down، print out) و ئاوەڵناو بۆ وەسفکردنی ئامێرەکان بەکار بهێنیت.
EN shows the lessons for English-speaking students; کوردی shows the lessons for Kurdish-speaking students. کوردی وانەکانی خوێندکارانی کوردزمان پیشان دەدات؛ EN وانەکانی خوێندکارانی ئینگلیزیزمان پیشان دەدات.
Warm-up: one word, many wordsخۆئامادەکردن: یەک وشە، چەندین وشە
Look at these words: program, programmer, programming, programmable, reprogram. If you know one, you can guess the others. English builds IT words like LEGO: a root, plus small pieces at the front (prefixes) or at the end (suffixes), or two words together (compound nouns).
سەیری ئەم وشانە بکە: program, programmer, programming, programmable, reprogram. ئەگەر یەکێکیان بزانیت، دەتوانیت واتای ئەوانی تر بزانیت. ئینگلیزی وشەکانی IT وەک لێگۆ دروست دەکات: ڕەگێک، لەگەڵ پارچەی بچووک لە سەرەتا () یان لە کۆتایی ()، یان دوو وشە پێکەوە ().
This skill is very useful: new technology brings new words every year (cyberattack, e-wallet, overclock). If you know how words are built, you can often understand them without a dictionary.
ئەم توانایە زۆر بەسوودە: تەکنەلۆژیای نوێ هەموو ساڵێک وشەی نوێ دەهێنێت (cyberattack، e-wallet، overclock). ئەگەر بزانیت وشەکان چۆن دروست دەبن، زۆرجار بەبێ فەرهەنگ تێیان دەگەیت.
Prefixes: small pieces at the frontپێشگرەکان: پارچە بچووکەکانی سەرەتا
A comes at the beginning of a word and changes its meaning, but usually not its word class: install (verb) → reinstall (verb). Here are ten prefixes you will meet every day in IT.
لە سەرەتای وشەدا دێت و واتاکەی دەگۆڕێت، بەڵام زۆرجار جۆری وشەکە ناگۆڕێت: install (کار) ← reinstall (کار). کوردیش هەیە، وەک «نا-» لە «ناڕوون» و «هاو-» لە «هاوکار». ئەمانە دە کە ڕۆژانە لە ITـدا دەیانبینیت.
- micro-prefix/ˈmaɪkrəʊ/زۆر بچووک: microchip، microprocessor، microphone.Very small: microchip, microprocessor, microphone.A microchip is tiny, but it contains billions of transistors.زۆر بچووکە، بەڵام ملیارەها ترانزیستۆری تێدایە.
- multi-prefix/ˈmʌlti/چەند، زۆر: multimedia، multitasking، multi-user.Many: multimedia, multitasking, multi-user.Multitasking means running several programs at the same time.واتە کارپێکردنی چەند لە هەمان کاتدا.
- inter-prefix/ˈɪntə(r)/نێوان، پێکەوەبەستن: internet، interface، interactive.Between, connecting: internet, interface, interactive.The internet connects millions of networks.ملیۆنەها بە یەکەوە دەبەستێتەوە.
- cyber-prefix/ˈsaɪbə(r)/پەیوەست بە ، و : cybersecurity، cybercrime، cyberbullying.Connected with computers, networks and the internet: cybersecurity, cybercrime, cyberbullying.Cybercrime is crime that uses computers or the internet.ئەو تاوانەیە کە یان بەکار دەهێنێت.
- e-prefix/iː/ئەلیکترۆنی، ئۆنلاین: email، e-commerce، e-learning، e-book.Electronic, online: email, e-commerce, e-learning, e-book.Many universities now use e-learning platforms.زۆر لە زانکۆکان ئێستا سەکۆی بەکار دەهێنن.
- tele-prefix/ˈteli/دوور، لە دوورەوە: telephone، telecommunications، teleworking.Far, at a distance: telephone, telecommunications, teleworking.Teleworking means working from home with a computer and the internet.teleworking واتە کارکردن لە ماڵەوە بە و .
- de-prefix/diː/لابردن یان پێچەوانەکردنەوە: debug، decrypt، decompress.Remove or reverse: debug, decrypt, decompress.To debug a program is to find and remove its bugs.واتە دۆزینەوە و لابردنی .
- re-prefix/riː/دووبارە: restart، reinstall، rewrite، reboot.Again: restart, reinstall, rewrite, reboot.Restart the computer after the update.دوای دووبارە هەڵبکەرەوە.
- un-prefix/ʌn/نا، یان پێچەوانەکردنەوەی کارێک: unknown، unsafe؛ uninstall، unplug، unzip.Not, or reverse an action: unknown, unsafe; uninstall, unplug, unzip.Uninstall the apps that you never use.ئەو هەرگیز بەکاریان ناهێنیت لایانبە.
- over-prefix/ˈəʊvə(r)/زیاد لە پێویست، یان لەسەر: overheat، overload، overwrite.Too much, or on top of: overheat, overload, overwrite.If the fan stops, the laptop can overheat.ئەگەر پانکەکە بوەستێت، دەکرێت زیاد لە پێویست گەرم ببێت.
Learn what prefixes and suffixes are, how they change a word's meaning or word class, and how to find the base word.
فێردەبیت و چین، چۆن واتای وشە یان جۆرەکەی دەگۆڕن و چۆن ڕەگی وشەکە بدۆزیتەوە.
Prefixes first, then suffixes, in six minutes, so it also prepares the next screen (Suffixes and word families)
سەرەتا ، پاشان ، لە شەش خولەکدا؛ بۆیە بۆ پەڕەی دواتریش ( و خێزانی وشە) ئامادەت دەکات.
Prefixes: small pieces at the frontپێشگرەکان: پارچە بچووکەکانی سەرەتا
Practice: prefixesڕاهێنان: پێشگرەکان
Suffixes and word familiesپاشگرەکان و خێزانی وشە
A comes at the end of a word, and it often changes the word class: install (verb) → installation (noun); secure (adjective) → security (noun). A group of words from the same root is a word family.
لە کۆتایی وشەدا دێت و زۆرجار جۆری وشەکە دەگۆڕێت: install (کار) ← installation (ناو)؛ secure (ئاوەڵناو) ← security (ناو). کۆمەڵێک وشە کە یەک ڕەگیان هەیە خێزانی وشەن. کوردیش هەمان شت دەکات: «نووسین» ← «نووسەر» (بە «-ەر»)، هەروەک write → writer!
Suffixes and word familiesپاشگرەکان و خێزانی وشە
Six useful suffixesشەش پاشگری بەسوود
- -er / -orsuffix → noun/ə(r)/کەس یان ئامێرێک کە کارێک دەکات: programmer، user، printer، scanner، processor. وەک «-ەر / -کەر»ی کوردی: «نووسەر»، «یاریکەر».A person or a machine that does something: programmer, user, printer, scanner, processor.A scanner scans paper; a router routes data.کاغەز سکان دەکات؛ ڕێگا بۆ دیاری دەکات.
- -waresuffix → noun (uncountable)/weə(r)/جۆرێک لە یان کەرەستە: software، hardware، malware، spyware، freeware.A type of software or equipment: software, hardware, malware, spyware, freeware.Antivirus software protects you from malware.لە دەتپارێزێت.
- -ize / -isesuffix → verb/aɪz/کردن بە شتێک، کار دروست دەکات: digitize (دیجیتاڵکردن)، customize (بەدڵی خۆ ڕێکخستن)، optimize، minimize.To make or become something: digitize, customize, optimize, minimize.The library digitized 5,000 old books.کتێبخانەکە ٥٠٠٠ کتێبی کۆنی کرد بە دیجیتاڵ.
- -ablesuffix → adjective/əbl/دەکرێت بکرێت: programmable (دەکرێت بۆ دابنرێت)، readable (دەخوێنرێتەوە)، downloadable.Can be done: programmable, readable, downloadable.The lecture slides are downloadable from the website.دەتوانیت وانەکە لە دابگریت.
- -tionsuffix → noun/ʃn/ناو لە کار دروست دەکات، وەک چاوگ لە کوردیدا: install → installation، connect → connection، configure → configuration.Makes a noun from a verb: install → installation, connect → connection, configure → configuration.The installation takes about ten minutes.نزیکەی دە خولەک دەخایەنێت.
- -itysuffix → noun/əti/ناو (سیفەتێک) لە ئاوەڵناو دروست دەکات، وەک «-ی» لە «خێرا ← خێرایی»: secure → security، compatible → compatibility، reliable → reliability.Makes a noun (a quality) from an adjective: secure → security, compatible → compatibility, reliable → reliability.Security is the most important feature of a banking app.گرنگترین تایبەتمەندیی بانکییە.
Reading: a week at a repair shopخوێندنەوە: هەفتەیەک لە دوکانێکی چاککردنەوە
Dilan is an IT student in Duhok. This summer she is working at a small computer repair shop near the bazaar.
On Monday, a customer brought in a laptop that kept overheating. Dilan opened it, cleaned the fan and replaced the old thermal paste. Then she restarted the laptop and tested it for an hour. Problem solved.
On Tuesday, a teacher could not log in to his school account. He had forgotten his new after an . Dilan helped him reset it, and she set up on his phone.
On Wednesday, a shop owner wanted a wireless network for his office. Dilan set up a , connected two printers and showed the staff how to print out documents from their phones.
On Thursday, a student's stopped working, and her graduation project was on it. Dilan recovered most of the files with special software. Then she gave the student some advice: “Always back up your work in two places.”
At the end of the week, her manager said, “You are a good troubleshooter, Dilan, and you are very patient with customers.” Dilan smiled. She was tired, but she had learned a lot of new words, and a lot about people.
Kurdish translationوەرگێڕانی کوردی
دیلان خوێندکاری ITـە لە دهۆک. ئەم هاوینە لە دوکانێکی بچووکی چاککردنەوەی لە نزیک بازاڕ کار دەکات.
ڕۆژی دووشەممە کڕیارێک هێنا کە بەردەوام زیاد لە پێویست گەرم دەبوو. دیلان کردییەوە، پانکەکەی پاک کردەوە و مەرهەمە گەرمییە کۆنەکەی گۆڕی. پاشان دووبارە هەڵکردەوە و بۆ ماوەی کاتژمێرێک تاقیی کردەوە. کێشەکە چارەسەر بوو.
ڕۆژی سێشەممە مامۆستایەک نەیدەتوانی بچێتە ناو هەژماری قوتابخانەکەیەوە. دوای نوێیەکەی لە بیر چووبوو. دیلان یارمەتیی دا دووبارە دایبنێتەوە و لەسەر مۆبایلەکەی ڕێکخست.
ڕۆژی چوارشەممە خاوەن دوکانێک بۆ ئۆفیسەکەی دەویست. دیلان دامەزراند، دوو پێوە بەست و نیشانی کارمەندەکانی دا چۆن لە مۆبایلەکانیانەوە نووسراو چاپ بکەن.
ڕۆژی پێنجشەممە خوێندکارێک لە کار کەوت و پرۆژەی دەرچوونەکەی لەسەری بوو. دیلان بە تایبەت زۆربەی گەڕاندەوە. پاشان ئامۆژگاریی خوێندکارەکەی کرد: «هەمیشە لە دوو شوێن لە کارەکانت بکە.»
لە کۆتایی هەفتەکەدا بەڕێوەبەرەکەی گوتی: «دیلان، تۆ لە زۆر باشیت و لەگەڵ کڕیاران زۆر ئارامیت.» دیلان زەردەخەنەیەکی کرد. ماندوو بوو، بەڵام فێری زۆر وشەی نوێ بووبوو و زۆر شتیش دەربارەی خەڵک.
Find a word with the prefix over- and two verbs with re-.وشەیەک بە پێشگری over- و دوو کار بە re- بدۆزەوە.
overheating; restarted and reset. (Replaced also begins with re-: here it means “a new one in place of the old one”. In recovered, re- is not a separate prefix.)
overheating؛ restarted و reset. (replacedیش بە re- دەست پێدەکات، بەڵام لێرەدا واتای «یەکێکی نوێ لە جیاتی کۆنەکە» دەدات. لە recoveredدا re- جیا نییە.)
Find four phrasal verbs.چوار کاری دەستەواژەیی بدۆزەوە.
Any four of: brought in, log in, set up, print out, back up.
هەر چوارێک لەمانە: brought in، log in، set up، print out، back up.
Find a word with the suffix -er that means a person who solves technical problems.وشەیەک بە پاشگری -er بدۆزەوە کە واتای کەسێکە کێشە تەکنیکییەکان چارەسەر دەکات.
troubleshooter
troubleshooter
Find three compound nouns.سێ ناوی لێکدراو بدۆزەوە.
Any three of: computer repair shop, school account, shop owner, graduation project, USB flash drive. (Thermal paste is adjective + noun, not noun + noun.)
هەر سێیەک لەمانە: computer repair shop، school account، shop owner، graduation project، USB flash drive. (thermal paste ئاوەڵناو + ناوە، نەک ناو + ناو.)
Language focus: compound nounsزمان: ناوە لێکدراوەکان
IT English is full of compound nouns: two or more nouns together that name one thing (keyboard shortcut, search engine, error message). The key rule is simple, but it is the opposite of Kurdish.
ئینگلیزیی IT پڕە لە : دوو یان چەند ناوێک پێکەوە کە ناوی یەک شت دەنێن (keyboard shortcut، search engine، error message). یاسا سەرەکییەکە سادەیە، بەڵام پێچەوانەی کوردییە.
See how two nouns join to name one thing, practise saying common compound nouns, and learn how to make them plural.
دەبینیت چۆن دوو ناو پێکەوە دەلکێن بۆ ناونانی یەک شت، ڕاهێنان دەکەیت لەسەر گوتنی چەند باو و فێردەبیت چۆن بیانکەیتە کۆ.
Watch 0:20-6:41: compound nouns with listen-and-repeat practice, plurals from 5:07
لە 0:20 تا 6:41 سەیر بکە: بە ڕاهێنانی گوێگرتن و دووبارەکردنەوە؛ شێوەی کۆ لە 5:07 بەدواوە.
Language focus: compound nounsزمان: ناوە لێکدراوەکان
For English speakers: how compound nouns workبۆ ئینگلیزیزمانان
The head is last. The last noun says what the thing is; the nouns before it describe it. A laser printer is a printer; a printer cartridge is a cartridge. Read long compounds from right to left: a document image processing program is a program that processes images of documents.
Relationships. The first noun can show material (silicon chip), purpose or function (input device, search engine), a part of something (computer keyboard), or the activity of a person (systems analyst, software developer). To explain a compound, unpack it: a barcode reader is a device that reads barcodes.
Singular modifiers and stress. The first noun is normally singular even when the meaning is plural: a password manager (not passwords manager), a 512-gigabyte drive. The main stress usually falls on the first word: a COMputer shop, a NETwork cable.
Spelling. Compounds can be open (web page), hyphenated (e-learning) or closed (website, keyboard), and spelling changes over time (e-mail → email, web site → website). Check a current dictionary and be consistent.
Language focus: compound nounsزمان: ناوە لێکدراوەکان
For Kurdish speakers: compound nouns and the ezafeبۆ کوردزمانان: ناوە لێکدراوەکان و ئیزافە
لە ئینگلیزیدا ناوە سەرەکییەکە لە کۆتاییدایە، بەڵام لە کوردیدا لە سەرەتادایە و بە ئیزافەی «ی» بە وشەکانی ترەوە دەبەسترێت: computer shop = «دوکانی »، network cable = «کێبڵی ».
بۆیە ئینگلیزی لە ڕاستەوە بۆ چەپ وەربگێڕە: computer science student ← student (خوێندکار) ← science (زانست) ← computer () = «خوێندکاری زانستی ». بە پێچەوانەشەوە، کاتێک لە کوردییەوە وەردەگێڕیت، لە کۆتاییەوە دەست پێبکە: «بەڕێوەبەری » ← password manager.
ئاگاداربە: گۆڕینی ڕیز واتاکە دەگۆڕێت. the shop computer واتە کە هی دوکانەکەیە، نەک دوکانی ! a printer cartridge کارتریجێکە بۆ ، بەڵام a cartridge printer کە کارتریج بەکار دەهێنێت.
لە ئینگلیزیدا هیچ ئیزافە یان «ی»یەک لە نێوان وشەکاندا نییە (computer of shop ✗) و وشەی یەکەم زۆرجار تاکە، تەنانەت ئەگەر واتاکەی کۆ بێت: a password manager نەک a passwords manager. (a، an، the) دەچێتە پێش هەموو : the network cable.
دەربڕین: لە ئینگلیزیدا جەخت زۆرجار لەسەر وشەی یەکەمە: KEYboard، PASSword، NETwork cable. ئەمە جیاوازە لە کوردی، کە جەخت زۆرجار لە کۆتایی وشەیە.
Language focus: compound nounsزمان: ناوە لێکدراوەکان
Practice: compound nounsڕاهێنان: ناوە لێکدراوەکان
Acronyms and abbreviations: how to say themئەکرۆنیمەکان و کورتکراوەکان: چۆن دەگوترێن
An is any short form of a word or phrase: info (information), approx. (approximately), e.g. (for example). An is made from the first letters of several words. Some acronyms are said as a word (RAM /ræm/, LAN /læn/, PIN /pɪn/); most are said letter by letter (CPU, USB, URL, PDF). Some books call the letter-by-letter type an initialism.
هەر شێوەیەکی کورتی وشە یان دەستەواژەیەکە: info (information)، approx. (approximately)، e.g. (بۆ نموونە). لە پیتی یەکەمی چەند وشەیەک دروست دەبێت. هەندێکیان وەک وشەیەک دەگوترێن (RAM /ræm/، LAN /læn/، PIN /pɪn/)؛ زۆربەیان پیت بە پیت دەگوترێن (CPU، USB، URL، PDF). هەندێک کتێب بە جۆری پیت بە پیت دەڵێن initialism.
| Short formشێوەی کورت | Full formشێوەی تەواو | How to say itچۆن دەگوترێت | a or ana یان an |
|---|---|---|---|
| RAM | random-access memory | as a word: /ræm/ | a RAM upgrade |
| LAN | local area network | as a word: /læn/ | a LAN |
| PIN | personal identification number | as a word: /pɪn/ | a PIN |
| SIM | subscriber identity module | as a word: /sɪm/ | a SIM card |
| CPU | central processing unit | letters: C-P-U | a CPU |
| SSD | solid-state drive | letters: S-S-D | an SSD |
| HTML | Hypertext Markup Language | letters: H-T-M-L | an HTML file |
| USB | Universal Serial Bus | letters: U-S-B | a USB port |
| FAQ | frequently asked questions | letters F-A-Q, or as a word: /fæk/ | an FAQ (letters) / a FAQ (word) |
| GIF | Graphics Interchange Format | as a word: /ɡɪf/ or /dʒɪf/ | a GIF |
Acronyms and abbreviations: how to say themئەکرۆنیمەکان و کورتکراوەکان: چۆن دەگوترێن
A or an before an acronym?a یان an پێش ئەکرۆنیمێک؟
A or an? Choose by the first sound, not the first letter. These letters begin with a vowel sound when you say them: A, E, F, H, I, L, M, N, O, R, S, X. So: an SSD, an HTML file, an MP3, an ISP, an IT technician. The other letters begin with a consonant sound, including U (/juː/): a CPU, a USB port, a URL, a PDF. An acronym said as a word follows its first sound: a RAM chip, a LAN.
a یان an؟ بەپێی یەکەم دەنگ هەڵبژێرە، نەک یەکەم پیت. ئەم پیتانە کاتێک دەیانڵێیت بە دەنگی بزوێن دەست پێدەکەن: A, E, F, H, I, L, M, N, O, R, S, X (بۆ نموونە S = «ئێس»، H = «ئێچ»). بۆیە: an SSD، an HTML file، an MP3، an ISP، an IT technician. پیتەکانی تر بە دەنگی نەبزوێن دەست پێدەکەن، لەوانە U («یوو»): a CPU، a USB port، a URL، a PDF. ئەو وەک وشە دەگوترێت بەپێی یەکەم دەنگی خۆی: a RAM chip، a LAN.
Phrasal verbs for ITکارە دەستەواژەییەکان بۆ IT
A is a verb plus a small word (in, out, up, down, on, off). Its meaning is often different from the verb alone: set (put) but set up (prepare something for use). Everyday IT English is full of them.
کارێکە لەگەڵ وشەیەکی بچووک (in، out، up، down، on، off). واتاکەی زۆرجار جیاوازە لە کارەکە بە تەنها: set (دانان) بەڵام set up (ئامادەکردنی شتێک بۆ بەکارهێنان). ئینگلیزیی ڕۆژانەی IT پڕە لەم کارانە.
- log inphrasal verb (noun: login)/ˌlɒɡ ˈɪn/Also: log on, sign in.Log in with your student ID and password.بە ژمارەی خوێندکاری و بچۆ ژوورەوە.
- log outphrasal verb (noun: logout)/ˌlɒɡ ˈaʊt/Also: log off, sign out.Always log out on a shared computer.لەسەر هاوبەش هەمیشە بچۆ دەرەوە.
- set upphrasal verb (noun: setup)/ˌset ˈʌp/— ئامادەکردن و ڕێکخستنی ئامێر، یان هەژمارێک بۆ ئەوەی ئامادەی بەکارهێنان بێت.To prepare a device, program or account so that it is ready to use.Can you help me set up my new phone?دەتوانیت یارمەتیم بدەیت مۆبایلە نوێیەکەم ئامادە بکەم؟
- back upphrasal verb (noun: backup)/ˌbæk ˈʌp/To make a copy of files and keep it in another place.Back up your photos to the cloud every week.هەموو هەفتەیەک لە وێنەکانت لەسەر هەور دروست بکە.
- plug inphrasal verb (opposite: unplug)/ˌplʌɡ ˈɪn/بەستنەوەی ئامێرێک بە کارەبا یان بە ئامێرێکی ترەوە بە کێبڵ.To connect a device to the electricity or to another device with a cable.Plug in the charger before the battery is empty.پێش ئەوەی پاترییەکە بەتاڵ ببێت، شەحنەکەرەکە بە کارەباوە ببەستە.
- shut downphrasal verb (noun: shutdown)/ˌʃʌt ˈdaʊn/To close all programs and the safely and then turn the computer off. The verb is two words (shut down); the noun is one word (shutdown).Shut down the computer before you open the case.پێش کردنەوەی ، بکوژێنەوە.
- print outphrasal verb (noun: printout)/ˌprɪnt ˈaʊt/چاپکردنی نووسراوێک لەسەر کاغەز بە .To make a paper copy of a document with a printer.Please print out two copies of the report.تکایە دوو کۆپی لە چاپ بکە.
- turn on / turn offphrasal verbs/ˌtɜːn ˈɒn/, /ˌtɜːn ˈɒf/هەڵکردن / ئامێر یان تایبەتمەندییەک. هەروەها switch on / switch off.To start or stop a device or a function. Also: switch on / switch off.Turn off Bluetooth when you don't need it.بکوژێنەوە کاتێک پێویستت پێی نییە.
- look upphrasal verb/ˌlʊk ˈʌp/گەڕان بەدوای زانیارییەکدا لە فەرهەنگ، ڕێبەر یان لەسەر .To search for information in a dictionary, a manual or online.Look up the error code on the manufacturer's website.بەدوای کۆدی هەڵەکەدا لەسەر کۆمپانیای دروستکەر بگەڕێ.
Learn 24 common phrasal verbs for computers and the internet in a short story, and when you can separate the two parts.
فێری 24 دەبیت کە بۆ و زۆر بەکاردێن، لە چیرۆکێکی کورتدا و کەی دەتوانیت دوو بەشەکەیان لێک جیا بکەیتەوە.
From 0:23: separable vs inseparable (supports the Word order sub-screen), then 24 computer phrasal verbs from 1:30
لە 0:23 بەدواوە: کەی دوو بەشەکە لێک جیا دەبنەوە و کەی نا (بۆ بەشی «ڕیزی وشە» بەسوودە)، پاشان لە 1:30 بەدواوە 24 بۆ .
Phrasal verbs for ITکارە دەستەواژەییەکان بۆ IT
Word order and nounsڕیزی وشە و ناوەکان
Word order. With a noun object, the small word can go before or after it: Plug in the cable or Plug the cable in. With a pronoun (it, them), the pronoun must go in the middle: Plug it in (not Plug in it). Verb or noun? The verb is two words; the noun is one word: set up → a setup, back up → a backup, log in → your login, print out → a printout, shut down → a shutdown.
ڕیزی وشە. ئەگەر بەرکارەکە ناو بێت، وشە بچووکەکە دەکرێت پێش یان دوای بێت: Plug in the cable یان Plug the cable in. ئەگەر جێناو بێت (it، them)، جێناوەکە دەبێت لە ناوەڕاستدا بێت: Plug it in (نەک Plug in it). کار یان ناو؟ کارەکە دوو وشەیە؛ ناوەکە یەک وشە: set up ← a setup، back up ← a backup، log in ← your login، print out ← a printout، shut down ← a shutdown.
Describing devices: adjectives and specificationsوەسفکردنی ئامێرەکان: ئاوەڵناو و تایبەتمەندییەکان
- wirelessadjective/ˈwaɪələs/Working without cables: devices send through the air by radio waves, as with , and .I use a wireless mouse and keyboard.و بەکار دەهێنم.
- compatible (with)adjective (noun: compatibility)/kəmˈpætəbl/— دەتوانێت لەگەڵ ئامێر یان تر کار بکات.Able to work together with a particular device, program or system.Is this printer compatible with my Mac?ئایا ئەم لەگەڵ Macەکەم دەگونجێت؟
- compactadjective/kəmˈpækt/بچووک و کەم شوێن.Small and taking up little space.This compact keyboard fits in my bag.ئەم بچووکە جێی دەبێتەوە لە جانتاکەمدا.
- latestadjective/ˈleɪtɪst/نوێترین.The newest.Install the latest version of the app.نوێترین وەشانی جێگیر بکە.
- obsoleteadjective/ˈɒbsəliːt/کۆن و لەکارخراو؛ ئیتر بەکار ناهێنرێت چونکە شتی نوێتر هەیە.No longer used, because something newer exists. Stronger than old-fashioned.Floppy disks are obsolete.دیسکی فلۆپی ئیتر بەکار ناهێنرێت.
- high-tech / low-techadjective/ˌhaɪ ˈtek/, /ˌləʊ ˈtek/تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو بەکار دەهێنێت / تەکنەلۆژیای سادە و کۆن بەکار دەهێنێت.Using the most modern technology / using simple, older technology.The new hospital has a high-tech lab.نەخۆشخانە نوێیەکە تاقیگەیەکی پێشکەوتووی هەیە.
- user-friendlyadjective/ˌjuːzə ˈfrendli/ئاسان بۆ بەکارهێنان و تێگەیشتن.Easy to use and understand.The banking app is very user-friendly.بانکەکە بەکارهێنانی زۆر ئاسانە.
- flat (battery)adjective/flæt/پاتریی بەتاڵ؛ هیچ وزەیەکی تێدا نەماوە.With no power left. Also: dead (informal), low (almost flat).My phone battery is flat. Can I charge it here?پاتریی مۆبایلەکەم بەتاڵە. دەتوانم لێرە شەحنی بکەم؟
- ergonomicadjective (noun: ergonomics)/ˌɜːɡəˈnɒmɪk/— بە شێوەیەک دیزاین کراوە کە بۆ لەش ئاسوودە و سەلامەت بێت.Designed to be comfortable and safe for the body.An ergonomic chair protects your back.کورسییەکی پشتت دەپارێزێت.
Describing devices: adjectives and specificationsوەسفکردنی ئامێرەکان: ئاوەڵناو و تایبەتمەندییەکان
Buying and describing a computerکڕین و وەسفکردنی کۆمپیوتەرێک
- specifications (specs)noun (plural)/ˌspesɪfɪˈkeɪʃnz/وردەکارییە تەکنیکییەکانی ئامێرێک، وەک ، RAM، ، قەبارەی و ماوەی پاتری.The technical details of a device, such as the processor, RAM, storage, screen size and battery life.Compare the specifications before you buy a laptop.پێش کڕینی ، وردەکارییە تەکنیکییەکان بەراورد بکە.
- peripheralnoun/pəˈrɪfərəl/A device that you connect to a computer, such as a printer, a webcam or a mouse.My peripherals are a printer, a webcam and a wireless mouse.بریتین لە ، و .
- upgradeverb /ʌpˈɡreɪd/, noun /ˈʌpɡreɪd//ʌpˈɡreɪd/— باشترکردنی یان بە زیادکردنی پارچەی نوێ یان وەشانی نوێتر. upgrade گۆڕانێکی گەورەترە لە update: update زۆرجار چاککردنەوەیەکی بچووکە، بەڵام upgrade پارچە یان وەشانێکی باشتر دەهێنێت.To make a computer or program better by adding new parts or a newer version.I upgraded my laptop's RAM from 8 GB to 16 GB.لە 8 GBەوە زیاد کرد بۆ 16 GB.
Hello! Can I help you?
سڵاو! دەتوانم یارمەتیت بدەم؟
Yes, please. I'm looking for a laptop for programming. My old one is almost obsolete.
بەڵێ، تکایە. بەدوای دەگەڕێم بۆ . کۆنەکەم خەریکە بەسەر دەچێت.
How about this one? It's our latest model. It has a 14-inch screen, 16 gigabytes of RAM and a 512-gigabyte SSD.
ئەی ئەمە؟ نوێترین مۆدێلمانە. ١٤ ئینجی، ١٦ RAM و ٥١٢ هەیە.
Is it easy to upgrade? I may need more RAM later.
ئاسانە دواتر باشتری بکەم (upgrade)؟ لەوانەیە دواتر RAMی زیاترم پێویست بێت.
Yes, there's a free memory slot, so you can add another eight or sixteen gigabytes.
بەڵێ، شوێنێکی بەتاڵی هەیە، بۆیە دەتوانیت هەشت یان شانزە تر زیاد بکەیت.
And the battery? I'm at university all day.
ئەی پاترییەکەی؟ هەموو ڕۆژ لە زانکۆم.
About ten hours. And it's very compact: it weighs only 1.3 kilos.
نزیکەی دە کاتژمێر. هەروەها زۆر بچووک و سووکە: کێشی تەنها ١٫٣ کیلۆیە.
Does it have USB-C ports? My monitor at home uses USB-C.
USB-Cـی هەیە؟ ماڵەوەم USB-C بەکار دەهێنێت.
Yes, two USB-C ports and one USB-A, so it's compatible with your monitor and with your old flash drives.
بەڵێ، دوو USB-C و یەک USB-A، بۆیە لەگەڵ و کۆنەکانتدا دەگونجێت.
Great. Can you set it up for me before I take it home?
زۆر باشە. دەتوانن پێش ئەوەی بیبەمەوە ماڵەوە بۆم ئامادە بکەن؟
Of course. We'll install the latest updates and back up your old files for free.
بێگومان. نوێترین جێگیر دەکەین و بە خۆڕایی لە کۆنەکانت دەکەین.
Perfect. I'll take it.
نایابە. دەیبەم.
Before you write, read this shop advert for the laptop that Karwan buys. The coloured boxes show examples of the word types from this unit. Can you find more adjectives?
پێش نووسین، ئەم ڕیکلامەی دوکان بخوێنەرەوە بۆ ئەو کاروان دەیکڕێت. چوارگۆشە ڕەنگاوڕەنگەکان نموونەی جۆرە وشەکانی ئەم وانەیە پیشان دەدەن. دەتوانیت ئاوەڵناوی تر بدۆزیتەوە؟
Describe your own computer or phone set-up in 80–120 words. Say what kind of device it is, give its main specifications, list the peripherals you use, say which upgrades you want and which network you use. Use at least two compound nouns, one acronym (with a or an), one phrasal verb and two adjectives from this unit. Then read it aloud.
ڕێکخستنی یان مۆبایلەکەی خۆت لە ٨٠–١٢٠ وشەدا وەسف بکە. بڵێ چ جۆرە ئامێرێکە، تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی بنووسە، ئەو بەکاریان دەهێنیت ناویان بهێنە، بڵێ چ زیادکردن و باشترکردنێکت دەوێت و چ بەکار دەهێنیت. لانیکەم دوو ، یەک (لەگەڵ a یان an)، یەک و دوو ئاوەڵناو لەم وانەیەوە بەکار بهێنە. پاشان بە دەنگی بەرز بیخوێنەرەوە.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
I use a three-year-old laptop for my studies. It has an Intel Core i5 processor, 8 GB of RAM and a 256-gigabyte SSD. At home, I plug it into a 24-inch monitor, and I use a wireless keyboard and an ergonomic mouse. I connect to the internet through our home Wi-Fi network, and at university I use the campus network.
The laptop is still compatible with all my software, but it is getting slow. I want to upgrade the RAM to 16 GB and buy a bigger SSD. I also back up my files to the cloud every Friday.
Kurdish translationوەرگێڕانی کوردی
سێ ساڵە بۆ خوێندنەکەم بەکار دەهێنم. Intel Core i5، 8 GB RAM و ٢٥٦ هەیە. لە ماڵەوە بە ٢٤ ئینجییەوە دەیبەستم و و بەکار دەهێنم. لە ڕێگەی ماڵەوە دەچمە سەر و لە زانکۆ زانکۆ بەکار دەهێنم.
هێشتا لەگەڵ هەموو دەگونجێت، بەڵام خەریکە خاو دەبێت. دەمەوێت RAMەکەی بکەم بە 16 GB و گەورەتر بکڕم. هەروەها هەموو هەینییەک لە لەسەر هەور دەکەم.
More for your trackزیاتر بۆ ڕێڕەوەکەت
Common mistakes of Kurdish speakersهەڵە باوەکانی کوردزمانان
ئەم هەڵانە لە وشەسازیی ئینگلیزیی خوێندکارانی کورددا زۆر دەبینرێن:
| ✗ هەڵە | ✓ ڕاست | بۆچی؟ |
|---|---|---|
| I bought it from the shop computer. | I bought it from the computer shop. | ڕیزی کوردی («دوکانی ») گوازراوەتەوە. لە ئینگلیزیدا ناوە سەرەکییەکە (shop) لە کۆتاییدایە. |
| a passwords manager | a password manager | لە وشەی یەکەم زۆرجار تاکە. |
| a SSD, a HTML file | an SSD, an HTML file | a/an بەپێی دەنگ دیاری دەکرێت: S = «ئێس»، H = «ئێچ»، هەردووکیان بە بزوێن دەست پێدەکەن. |
| Plug in it. | Plug it in. | لەگەڵ جێناو (it، them) جێناوەکە دەچێتە نێوان کار و وشە بچووکەکە. |
| I made a back up of my files. | I made a backup of my files. | ناوەکە یەک وشەیە (a backup)؛ کارەکە دوو وشە (back up your files). |
| Open the computer, please. | Turn on the computer, please. | بە کوردی دەڵێین « بکەرەوە»، بەڵام open the computer واتە کردنەوەی . بۆ هەڵکردن turn on یان switch on بەکار بهێنە. |
| I will log in to the Wi-Fi. | I will connect to the Wi-Fi. | log in بۆ هەژمار و (log in to your account)؛ بۆ connect to بەکار بهێنە. ئەمە . |
| This app is unusefull. | This app is useless. / This app is not useful. | هەموو وشەیەک un- وەرناگرێت. پێچەوانەی useful دەبێتە useless (-less = بێ). -ful یەک lی هەیە. |
More for your trackزیاتر بۆ ڕێڕەوەکەت
Going further: precise word choiceبۆ ئاستی بەرزتر
Near-synonyms. Fast often describes speed of operation (a fast processor); quick often describes a short time or action (a quick question). Wrong is everyday (the wrong button); incorrect is more formal (an incorrect password). Obsolete means no longer used at all; old-fashioned means out of style but still usable.
Adjective + noun collocations. Learn adjectives with their nouns: flat battery, wireless network, latest model, high-resolution screen, user-friendly interface, plug-and-play device. Collocations make technical English sound natural.
-ize or -ise? US English uses -ize (customize, optimize). British English accepts both; Oxford spelling prefers -ize, but many UK writers use -ise. Choose one and be consistent. Analyse (UK) / analyze (US) is a separate case.
Acronym style. Most style guides write acronyms without full stops (CPU, USB), form plurals with s and no apostrophe (CPUs, URLs), and spell out an acronym the first time: two-factor authentication (2FA). Avoid redundancy such as PIN number or ATM machine.
Hyphens in measurements. Before a noun, join a number and a unit with a hyphen and keep the unit singular: a 512-gigabyte SSD, a 14-inch screen, a three-year-old laptop. After the noun there is no hyphen: The SSD is 512 gigabytes.
Reviewپێداچوونەوە
What do these prefixes mean: multi-, inter-, re-, over-?ئەم پێشگرانە واتایان چییە: multi-، inter-، re-، over-؟
many; between or connecting; again; too much.
چەند؛ نێوان یان پێکەوەبەستن؛ دووبارە؛ زیاد لە پێویست.
Make a word family from “secure”.خێزانێکی وشە لە secure دروست بکە.
security (noun), securely (adverb), insecure (adjective), cybersecurity (noun).
security (ناو)، securely (ئاوەڵکار)، insecure (ئاوەڵناو)، cybersecurity (ناو).
What is the head noun of “network security policy”, and what does the phrase mean?ناوە سەرەکییەکەی network security policy چییە و واتای چییە؟
Policy. It is a policy (a set of rules) about the security of a network.
policy. واتە سیاسەتێک (کۆمەڵێک یاسا) دەربارەی : «سیاسەتی ».
a or an: ___ URL, ___ SSD, ___ USB port, ___ HTML page?a یان an: ___ URL, ___ SSD, ___ USB port, ___ HTML page؟
a URL, an SSD, a USB port, an HTML page.
a URL, an SSD, a USB port, an HTML page.
Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!
Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.
Key termsزاراوە سەرەکییەکان
Grammar for Technical Englishڕێزمان بۆ ئینگلیزیی تەکنیکی
Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان
- Grammar for Technical Englishڕێزمان بۆ ئینگلیزیی تەکنیکی
- CVs, Cover Letters and Interviewsژیاننامە، نامەی داواکاری و چاوپێکەوتنی کار
- Technical Writingنووسینی تەکنیکی
- Presentations and Meetingsپێشکەشکردنەکان و کۆبوونەوەکان
- Computers Around Usکۆمپیوتەرەکان لە دەوروبەرماندا
- Inside the Computerناو کۆمپیوتەرەکە
References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.