Mobile Apps and App Storesئەپەکانی مۆبایل و فرۆشگاکانی ئەپ

A mobile app (short for application) is a program written and built to run on smartphones, tablets and other smart devices such as watches and TVs. Developers write its source code; tools then turn that code into the app file that your phone downloads and installs.

ئەپی مۆبایل (کورتکراوەی application) بەرنامەیەکە (Program) کە بۆ کارکردن لەسەر مۆبایلی هۆشمەند، تابلێت و ئامێرە زیرەکەکانی تری وەک کاتژمێر و تەلەفزیۆن نووسراوە و دروست کراوە. بەرنامەسازەکان کۆدی سەرچاوەکەی دەنووسن؛ پاشان ئامرازەکان ئەو کۆدە دەکەن بە فایلەکەی (File) ئەپەکە کە مۆبایلەکەت دایدەبەزێنێت و جێگیری دەکات.

Mobile apps are designed for touch. You give input by tapping, swiping and typing on the touchscreen, and the app gives output on the screen — and also through sound, vibration and notifications. Many apps also read the phone's sensors: the camera, the microphone, GPS and the motion sensors.

ئەپەکانی مۆبایل بۆ دەستلێدان دیزاین کراون. نێوخستە (Input) دەدەیت بە لێدان، ڕاکێشانی پەنجە و نووسین لەسەر شاشەی بەرکەوتن (Touchscreen)، ئەپەکەش دەرخستە (Output) دەدات لەسەر شاشەکە — هەروەها بە دەنگ، لەرزین و ئاگادارکردنەوەکان (Push notification). زۆرێک لە ئەپەکان هەستەوەرەکانی (Sensor) مۆبایلەکەش دەخوێننەوە: کامێرا، مایک (Microphone)، GPS و هەستەوەرەکانی جووڵە.

Apps reach users through application distribution platforms, which everyone calls app stores. A store is more than a shop window: it checks apps before they are listed, takes the payment, delivers updates, and shows ratings and reviews so that users can choose.

ئەپەکان لە ڕێگەی سەکۆکانی (Platform) بڵاوکردنەوەی ئەپ دەگەنە بەکارهێنەرەکان (User)، کە هەمووان پێیان دەڵێن فرۆشگاکانی ئەپ. فرۆشگا تەنها جامخانەی دوکانێک نییە: پێش ئەوەی ئەپەکان دابنێت دەیانپشکنێت، پارەکە وەردەگرێت، نوێکردنەوەکان دەگەیەنێت و هەڵسەنگاندن و ڕای بەکارهێنەرەکان پیشان دەدات بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هەڵبژێرن.

There are other stores too. Android phones may come with their maker's own store, and Android can install apps from outside any store — a website or a file someone sends you. This is called sideloading, and it is riskier, because nobody has checked the app for malware (how malware gets onto devices: Malware). Phones sold in China usually have no Google Play and use their maker's store instead. On the iPhone, Apple has allowed other app marketplaces in the European Union since 2024 and in Japan since December 2025. To make sideloading safer, Google is starting developer verification: from late 2026 in a few countries, and worldwide from 2027, apps on certified Android phones — also those from outside Google Play — must come from developers who have proved who they are.

فرۆشگای تریش هەن. هەندێک مۆبایلی Android فرۆشگای کۆمپانیای دروستکەرەکەیان لەگەڵە و Android دەتوانێت ئەپ لە دەرەوەی هەر فرۆشگایەک جێگیر بکات — لە تۆڕگەیەکەوە یان لە فایلێکەوە کە کەسێک بۆتی دەنێرێت. ئەمە پێی دەوترێت sideloading و مەترسیدارترە، چونکە کەس ئەپەکە بۆ نەرمەواڵەی زیانبەخش (Malware) نەپشکنیوە (نەرمەواڵەی زیانبەخش چۆن دەگاتە ئامێرەکان: نەرمەواڵەی زیانبەخش). ئەو مۆبایلانەی لە چین دەفرۆشرێن زۆرجار ⁦Google Play⁩ـیان نییە و لە جیاتی ئەوە فرۆشگای دروستکەرەکە بەکار دەهێنن. لەسەر iPhone، Apple لە یەکێتیی ئەوروپادا لە ٢٠٢٤ـەوە و لە ژاپۆن لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ـەوە ڕێگەی بە بازاڕی تری ئەپ داوە. بۆ ئەوەی sideloading سەلامەتتر بێت، Google خەریکە پشتڕاستکردنەوەی بەرنامەسازەکان دەست پێدەکات: لە کۆتایی ٢٠٢٦ـەوە لە چەند وڵاتێکدا و لە ٢٠٢٧ـەوە لە هەموو جیهاندا، ئەپەکان لەسەر مۆبایلە پەسەندکراوەکانی Android — ئەوانەش کە لە دەرەوەی ⁦Google Play⁩ـەوە دێن — دەبێت هی ئەو بەرنامەسازانە بن کە ناسنامەی خۆیان سەلماندووە.

Before an app reaches you, the store reviews it — every new app and every update. In 2025 Apple reviewed about 9.1 million submissions and rejected about 2.1 million of them; Google says it runs more than 10,000 safety checks on every app and keeps re-checking apps after they are published.

پێش ئەوەی ئەپێک بگاتە تۆ، فرۆشگاکە دەیپشکنێت — هەموو ئەپێکی نوێ و هەموو نوێکردنەوەیەک. لە ٢٠٢٥دا Apple نزیکەی ٩٫١ ملیۆن ناردنی پشکنی و نزیکەی ٢٫١ ملیۆنیانی ڕەت کردەوە؛ Google دەڵێت زیاتر لە ١٠٬٠٠٠ پشکنینی سەلامەتی لەسەر هەموو ئەپێک دەکات و دوای بڵاوکردنەوەش بەردەوام دووبارە دەیانپشکنێتەوە.

Building an app costs time and money, so its makers choose a business model: a plan for how the app will earn. The course notes give three models. Apple's guide for developers lists four, and they fit in one small table: do you pay to download, and can you pay again inside the app?

دروستکردنی ئەپێک کات و پارە دەخوات، بۆیە دروستکەرەکانی مۆدێلێکی بازرگانی هەڵدەبژێرن: پلانێک بۆ ئەوەی ئەپەکە چۆن پارە پەیدا دەکات. تێبینییەکانی کۆرسەکە سێ مۆدێل دەدەن. ڕێنمایی Apple بۆ بەرنامەسازەکان چوار مۆدێل دەژمێرێت و لە خشتەیەکی بچووکدا جێ دەبنەوە: ئایا بۆ دابەزاندن پارە دەدەیت و ئایا دەتوانیت لە ناو ئەپدا دووبارە پارە بدەیت؟

Free apps are in the store free of charge, and you can use all their features without paying anything. So how do they pay their makers? Apple's guide names the usual answers: the app may earn nothing on purpose (a university or a government service app); it may show advertisements; it may sell physical goods and services (food delivery, taxi rides, shopping); or it may give access to content bought elsewhere, such as a magazine subscription paid on a website.

ئەپەکانی بێبەرانبەر بەبێ پارە لە فرۆشگادان و دەتوانیت هەموو تایبەتمەندییەکانیان بەبێ پارەدان بەکار بهێنیت. ئەی چۆن پارە بۆ دروستکەرەکانیان پەیدا دەکەن؟ ڕێنمایی Apple وەڵامە باوەکان دەژمێرێت: لەوانەیە بە ئەنقەست هیچ پارەیەک پەیدا نەکات (ئەپی زانکۆیەک یان خزمەتگوزارییەکی حکومی)؛ لەوانەیە ڕیکلام پیشان بدات؛ لەوانەیە کاڵا و خزمەتگوزاریی ماددی بفرۆشێت (گەیاندنی خواردن، تەکسی، بازاڕکردن)؛ یان لەوانەیە دەستڕاگەیشتن بە ناوەڕۆکێک بدات کە لە شوێنێکی تر کڕدراوە، وەک ئابوونەیەکی گۆڤارێک کە لەسەر تۆڕگەیەک پارەکەی دراوە.

Freemium apps are free to download, but extra or premium features cost money. You pay with in-app purchases — and many freemium apps sell a subscription.

ئەپەکانی فریمیەم دابەزاندنیان بێبەرانبەرە، بەڵام تایبەتمەندیی زیادە یان premium پارەی دەوێت. بە کڕینەکانی ناو ئەپ پارە دەدەیت — زۆرێک لە ئەپە فریمیەمەکان ئابوونە دەفرۆشن.

Freemium apps earn through in-app purchases. Apple sorts them into four kinds, and Google Play uses the same ideas:

ئەپەکانی فریمیەم لە ڕێگەی کڕینەکانی ناو ئەپەوە پارە پەیدا دەکەن. Apple ئەمانە دەکات بە چوار جۆر و ⁦Google Play⁩ـیش هەمان بیرۆکە بەکار دەهێنێت:

A paid app asks for its price once; after that every feature is yours and there are no further charges. Paymium mixes the two: you pay to download, and then you may buy extras inside. Apple warns developers that locking features people need behind extra purchases makes users unhappy and hurts sales.

ئەپی پارەدار یەک جار نرخەکەی دەخوازێت؛ دوای ئەوە هەموو تایبەتمەندییەکان هی تۆن و هیچ پارەیەکی تر نادەیت. پەیمیەم هەردووکیان تێکەڵ دەکات: بۆ دابەزاندن پارە دەدەیت، پاشان دەتوانیت لە ناویدا زیادە بکڕیت. Apple ئاگاداری بەرنامەسازەکان دەکاتەوە کە داخستنی ئەو تایبەتمەندییانەی خەڵک پێویستیانە لە پشت کڕینی زیادەوە بەکارهێنەرەکان نیگەران دەکات و زیان بە فرۆشتن دەگەیەنێت.

For digital things — the app itself, game coins, subscriptions, an ad-free version — the stores normally require their own billing system. Google Play's payments policy says so directly. For physical goods and services — a taxi ride, a pizza, clothes, event tickets — apps use other payment methods, and the store takes nothing.

بۆ شتە دیجیتاڵییەکان — خودی ئەپەکە، پارەی ناو یاری، ئابوونەکان، وەشانێکی (Version) بێ ڕیکلام — فرۆشگاکان بە شێوەی ئاسایی داوای بەکارهێنانی سیستەمی پارەدانی خۆیان دەکەن. سیاسەتی پارەدانی ⁦Google Play⁩ ئەمە بە ڕوونی دەڵێت. بۆ کاڵا و خزمەتگوزاریی ماددی — گەشتێکی تەکسی، پیتزایەک، جلوبەرگ، بلیتی بۆنە — ئەپەکان ڕێگەی تری پارەدان بەکار دەهێنن و فرۆشگاکە هیچ وەرناگرێت.

On digital sales the store keeps a service fee. Apple, in most countries: 30% as standard, and 15% for small businesses (up to 1 million US dollars a year) and for subscriptions after their first year. Google Play, in most countries (Iraq included): 15% of a developer's first 1 million dollars each year and 30% above that, and 15% on subscriptions. The rules now differ from country to country after new laws and court cases. For example, since mid-2026 Google charges a service fee plus a separate 5% billing fee in the USA, the UK, the EEA, Australia and Japan, and since March 2026 Apple's standard rate in mainland China is 25%. Always check the store's current policy before you plan your prices.

لە فرۆشتنی دیجیتاڵیدا فرۆشگا کرێیەکی خزمەتگوزاری دەهێڵێتەوە. Apple لە زۆربەی وڵاتان: ٣٠٪ وەک ئاسایی، هەروەها ١٥٪ بۆ بازرگانییە بچووکەکان (تا یەک ملیۆن دۆلار لە ساڵێکدا) و بۆ ئابوونەکان دوای ساڵی یەکەمیان. ⁦Google Play⁩ لە زۆربەی وڵاتان (عێراقیش لەوانە): ١٥٪ لەسەر یەکەم یەک ملیۆن دۆلاری بەرنامەسازێک لە هەر ساڵێکدا و ٣٠٪ لەوەی زیاترە، هەروەها ١٥٪ لەسەر ئابوونەکان. ئێستا ئەم ڕێسایانە بەهۆی یاسای نوێ و دادگاکانەوە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر جیاوازن. بۆ نموونە، لە ناوەڕاستی ٢٠٢٦ـەوە Google لە ئەمریکا، بەریتانیا، ناوچەی ئابووریی ئەوروپا، ئوسترالیا و ژاپۆن کرێیەکی خزمەتگوزاری لەگەڵ کرێیەکی جیای ٥٪ بۆ پارەدان وەردەگرێت، هەروەها لە ئازاری ٢٠٢٦ـەوە ڕێژەی ئاسایی Apple لە چینی سەرەکی ٢٥٪ـە. هەمیشە پێش داڕشتنی نرخەکانت سیاسەتی ئێستای فرۆشگاکە بپشکنە.

Worked example: a paid app sells 1,000 copies at $2, and the store keeps 15%:

نموونەی چارەسەرکراو: ئەپێکی پارەدار ١٬٠٠٠ دانە بە ٢ دۆلار دەفرۆشێت و فرۆشگا ١٥٪ دەهێڵێتەوە:

The course notes give four reasons. The first is reach: almost everyone has a phone. These are the most reliable figures for 2026:

تێبینییەکانی کۆرسەکە چوار هۆکار دەدەن. یەکەم هۆکار گەیشتنە بە خەڵک: نزیکەی هەموو کەسێک مۆبایلی هەیە. ئەمانە متمانەپێکراوترین ژمارەکانن بۆ ٢٠٢٦:

The other three reasons in the course notes:

سێ هۆکارەکەی تری تێبینییەکانی کۆرسەکە: