Conditional Statements: if, else, elseif and switchڕستە مەرجییەکان: if و else و elseif و switch

Until now, PHP ran your code from the first line to the last line, every time. Real web pages must do more. They must react to the situation: show a welcome message only to a user who logged in, print Pass or Fail from a mark, or show an error when a form field is empty.

تا ئێستا PHP کۆدەکەت هەموو جارێک لە یەکەم دێڕەوە تا کۆتا دێڕ جێبەجێ دەکرد. بەڵام لاپەڕەتۆڕەکان (Web page) لە ژیانی ڕاستەقینەدا دەبێت زیاتر بکەن. دەبێت بەپێی بارودۆخەکە کاردانەوەیان هەبێت: پەیامی بەخێرهاتن تەنها بۆ ئەو بەکارهێنەرە (User) پیشان بدەن کە چووەتە ژوورەوە، بەپێی نمرەیەک دەرچوو یان کەوتوو بنووسن، یان کاتێک خانەیەکی نێوخستە (Input field) بەتاڵە هەڵەیەک (Error) پیشان بدەن.

You do this with conditional statements. A conditional statement checks a condition. Then it runs different code for different conditions. Every programming language has this idea: it is selection, one of the three control structures that every algorithm is built from (three building blocks); the flowcharts on this page use the symbols from Flowchart symbols.

ئەم کارە بە ڕستە مەرجییەکان (Conditional statement) دەکرێت. ڕستەیەکی مەرجی مەرجێک دەپشکنێت، پاشان بۆ هەر مەرجێک کۆدێکی جیاواز جێبەجێ دەکات. هەموو زمانێکی بەرنامەسازی (Programming language) ئەم بیرۆکەیەی هەیە: پێی دەوترێت هەڵبژاردن و یەکێکە لە سێ پێکهاتەی کۆنترۆڵەکەی (Control structure) هەموو ئەلگۆریزمێک (Algorithm) (سێ بەردی بناغە)؛ هێڵکارییەکانی ڕەوتی (Flowchart) ئەم لاپەڕەیە ئەو هێمایانە بەکار دەهێنن کە لە هێماکانی هێڵکاریی ڕەوت ڕوون کراونەتەوە.

PHP has four kinds of conditional statements:

PHP چوار جۆر ڕستەی مەرجیی هەیە:

PHP 8 also has short forms: the ternary operator ?:, the ?? operator and the match expression. They are optional extra knowledge; see Extra: short ways to decide.

⁦PHP 8⁩ چەند شێوەیەکی کورتیشی هەیە: کارپێکەری سێیانی (Ternary operator) ?:، کارپێکەری (Operator) ?? و دەربڕینی (Expression) match. ئەمانە زانیاریی زیادەن؛ سەیری زیادە: ڕێگای کورت بۆ بڕیاردان بکە.

A condition is a question that PHP can answer with only true or false. For example: Is $a larger than $b? In code, a condition is an expression inside parentheses: ($a > $b).

مەرجێک پرسیارێکە کە PHP تەنها بە ڕاست (true) یان هەڵە (false) وەڵامی دەداتەوە. بۆ نموونە: ئایا $a لە $b گەورەترە؟ لە کۆددا، مەرج دەربڕینێکە لەناو کەوانەدا: ($a > $b).

A condition usually compares values that are stored in variables. Here is a small warm-up: two variables and their values.

مەرج زۆرجار ئەو نرخانە بەراورد دەکات کە لە گۆڕاوەکاندا هەڵگیراون. ئەمە گەرمکردنەوەیەکی بچووکە: دوو گۆڕاو و نرخەکانیان.

Now let PHP answer some questions. The built-in function var_dump() shows the answer and its type. The answer is a boolean value: true or false.

ئێستا با چەند پرسیارێک لە PHP بکەین. کرداری ئامادە (Built-in function) var_dump() وەڵامەکە و جۆرەکەی پیشان دەدات. وەڵامەکە نرخێکی بوولیانە (Boolean): true یان false.

The symbols that build conditions are called comparison operators. These are the ones you will use most:

ئەو هێمایانەی مەرج دروست دەکەن پێیان دەوترێت کارپێکەرەکانی بەراوردکردن. ئەمانە ئەوانەن کە زۆرتر بەکاریان دەهێنیت:

When == compares two strings, it is case-sensitive. For PHP, "No" and "no" are two different strings. A student found this problem in a small program. We rewrite it here with neutral words. The program should answer in Kurdish, Bale (yes) or Na (no).

کاتێک == دوو زنجیرەنووسە بەراورد دەکات، هەستیار بە قەبارەی پیتە (Case-sensitive). بۆ PHP، "No" و "no" دوو زنجیرەنووسەی جیاوازن. خوێندکارێک ئەم کێشەیەی لە بەرنامەیەکی بچووکدا دۆزییەوە. لێرەدا بە وشەی ئاسایی دووبارە دەینووسینەوە. بەرنامەکە دەبێت بە کوردی بڵێت Bale (بەڵێ) یان Na (نەخێر).

The fix: make the letters the same case before you compare. The built-in function strtolower() changes all letters to small letters. Another way is strcasecmp(), which compares two strings and ignores case. It returns 0 when they are equal.

چارەسەر: پێش بەراوردکردن، پیتەکان وەک یەکیان لێ بکە. کرداری ئامادە strtolower() هەموو پیتەکان دەکات بە پیتی بچووک. ڕێگایەکی تر strcasecmp()ـە، کە دوو زنجیرەنووسە بەراورد دەکات و گوێ بە گەورە و بچووکی پیت نادات. ئەگەر یەکسان بن 0 دەگەڕێنێتەوە.

The if statement is the simplest decision. PHP checks the condition. If it is true, PHP runs the code. If it is false, PHP skips the code and continues after it.

ڕستەی if سادەترین جۆری بڕیاردانە. PHP مەرجەکە دەپشکنێت. ئەگەر ڕاست بێت، کۆدەکە جێبەجێ دەکات. ئەگەر هەڵە بێت، بازی بەسەر کۆدەکەدا دەدات و لە دوای ئەوەوە بەردەوام دەبێت.

The expression in the parentheses is the condition. Without curly braces, the if controls only the one statement that comes right after it.

ئەو دەربڕینەی لەناو کەوانەدایە مەرجەکەیە. بەبێ کەوانەی لوولی، if تەنها ئەو یەک ڕستەیە (Statement) کۆنترۆڵ دەکات کە ڕاستەوخۆ لە دوایەوە دێت.

You can even write a short if on one line. The summary notes use this example:

دەتوانیت ifی کورت لەسەر یەک دێڕیش بنووسیت. پوختەی وانەکان ئەم نموونەیەی هێناوە:

If you have more than one line of code, put the lines inside curly braces { }. Everything between the braces is one code block, and all of it belongs to the if.

ئەگەر زیاتر لە یەک دێڕ کۆدت هەیە، دێڕەکان بخەرە ناو کەوانەی لوولی { }. هەموو ئەوەی لە نێوان کەوانەکاندایە یەک بلۆکی کۆدە و هەمووی سەر بە ifـە.

The lecture then shows two independent if statements, one for each direction:

پاشان وانەکە دوو ڕستەی ifـی سەربەخۆ پیشان دەدات، یەکێک بۆ هەر ئاراستەیەک:

This works, but there is a gap. What if $a and $b are equal? Then both conditions are false, and the page shows nothing:

ئەمە کار دەکات، بەڵام کەلێنێکی تێدایە. ئەگەر $a و $b یەکسان بن چی دەبێت؟ ئەو کاتە هەردوو مەرجەکە هەڵەن و پەڕەکە هیچ پیشان نادات:

PHP also checks both conditions every time, even when the first one was already true. The next two statements, if...else and elseif, solve these problems.

هەروەها PHP هەموو جارێک هەردوو مەرجەکە دەپشکنێت، تەنانەت کاتێک یەکەمیان ڕاست بووبێت. دوو ڕستەی داهاتوو، if...else و elseif، ئەم کێشانە چارەسەر دەکەن.

The if...else statement runs some code if a condition is true, and other code if that condition is false. The else clause has no condition of its own. It catches every case that the if did not catch.

ڕستەی if...else کۆدێک جێبەجێ دەکات ئەگەر مەرجەکە ڕاست بێت و کۆدێکی تر ئەگەر هەمان مەرج هەڵە بێت. بەشی else (else clause) هیچ مەرجێکی تایبەت بە خۆی نییە. هەموو ئەو حاڵەتانە دەگرێت کە if نەیگرتوون.

Look at the right half of the flowchart above: with if...else, exactly one of the two blocks runs, never both and never none. Now the case $a == $b also prints something (a is not larger than b), because "not larger" includes "equal".

سەیری نیوەی ڕاستی هێڵکاریی ڕەوتەکەی سەرەوە بکە: لە if...elseدا تەنها یەکێک لە دوو بلۆکەکە جێبەجێ دەبێت، هەرگیز هەردووکیان و هەرگیز هیچیان. ئێستا حاڵەتی $a == $bیش شتێک چاپ دەکات (⁦a is not larger than b⁩)، چونکە «گەورەتر نییە» یەکسانبوونیش دەگرێتەوە.

The if...elseif...else statement runs different code for more than two conditions. Each elseif clause adds one more condition to check.

ڕستەی if...elseif...else بۆ زیاتر لە دوو مەرج کۆدی جیاواز جێبەجێ دەکات. هەر بەشێکی elseif (elseif clause) مەرجێکی تر بۆ پشکنین زیاد دەکات.

This is how to deal with different cases. Now all three cases (larger, equal, smaller) get their own message:

ئەمە ڕێگای مامەڵەکردنە لەگەڵ حاڵەتی جیاواز. ئێستا هەر سێ حاڵەتەکە (گەورەتر، یەکسان، بچووکتر) پەیامی تایبەت بە خۆیان هەیە:

Kurdish universities give grades like Excellent, Very good, Good, Medium, Pass and Fail. Here Aram's mark is 72:

زانکۆکانی کوردستان پلەی وەک نایاب، زۆر باش، باش، ناوەند، پەسەند و کەوتوو دەدەن. لێرەدا نمرەی ئارام ⁦72⁩ـە:

This works only because the conditions go from the highest mark down. If you write them in the wrong order, the first condition catches marks that belong to a later one:

ئەمە تەنها لەبەر ئەوە کار دەکات کە مەرجەکان لە بەرزترین نمرەوە بۆ خوارەوە نووسراون. ئەگەر بە ڕیزبەندییەکی نادروست بیاننووسیت، یەکەم مەرج ئەو نمرانەش دەگرێت کە هی مەرجێکی دواترن:

Sometimes one question is not enough. Is the student's mark at least 50 *and** did she attend the exam?* logical operators join or reverse conditions. The result is again true or false.

هەندێک جار یەک پرسیار بەس نییە. ئایا نمرەی خوێندکارەکە لانیکەم ⁦50⁩ـە *و** ئایا ئامادەی تاقیکردنەوەکە بووە؟* کارپێکەرە لۆجیکییەکان مەرجەکان پێکەوە دەبەستن یان پێچەوانەیان دەکەنەوە. ئەنجامەکە دیسان true یان falseـە.

With &&, the block runs only if both conditions are true. In this lecture example, the variables are created in one PHP block and used in a second PHP block of the same file. This works: a variable keeps its value in all PHP blocks of one page.

بە &&، بلۆکەکە تەنها کاتێک جێبەجێ دەبێت کە هەردوو مەرجەکە ڕاست بن. لەم نموونەیەی وانەکەدا، گۆڕاوەکان لە بلۆکێکی PHP دروست دەکرێن و لە بلۆکێکی تری PHP ـی هەمان فایلدا (File) بەکاردەهێنرێن. ئەمە کار دەکات: گۆڕاو لە هەموو بلۆکەکانی PHP ـی یەک پەڕەدا نرخەکەی دەپارێزێت.

The lab shows that you can also write it without the inner parentheses:

تاقیگەکە پیشانی دەدات کە دەتوانیت بەبێ کەوانە ناوەکییەکانیش بینووسیت:

Both versions give the same result. The reason is operator precedence: PHP always does comparisons like > before && and ||, just as in mathematics multiplication comes before addition. The extra parentheses are still useful: they make the code easier to read.

هەردوو وەشانەکە هەمان ئەنجام دەدەن. هۆکارەکەی پێشینەیی کارپێکەرەکانیە (Operator precedence): PHP هەمیشە بەراوردکردنی وەک > پێش && و || ئەنجام دەدات، هەروەک چۆن لە بیرکاریدا لێکدان پێش کۆکردنەوە دێت. کەوانە زیادەکان هێشتا بەسوودن: کۆدەکە ئاسانتر دەخوێنرێتەوە.

With ||, the block runs if at least one condition is true. In this example only the first condition is true (5 > 4). The second one is false (1 > 20), but that is enough for OR.

بە ||، بلۆکەکە جێبەجێ دەبێت ئەگەر لانیکەم یەکێک لە مەرجەکان ڕاست بێت. لەم نموونەیەدا تەنها مەرجی یەکەم ڕاستە (5 > 4). دووەمیان هەڵەیە (1 > 20)، بەڵام بۆ OR ئەمە بەسە.

! reverses a condition: !true is false and !false is true. It is often used with isset(), in the next section: !isset($a) means "$a is NOT set".

! مەرجێک پێچەوانە دەکاتەوە: !true دەبێتە false و !false دەبێتە true. زۆرجار لەگەڵ isset() بەکاردێت، لە بەشی داهاتوودا: !isset($a) واتە «هیچ نرخێک بۆ $a دانەنراوە».

isset() checks a variable. It returns true if the variable exists and is not null. unset() destroys a variable, so after unset($a) the variable no longer exists.

isset() گۆڕاوێک دەپشکنێت. ئەگەر گۆڕاوەکە هەبێت و null نەبێت true دەگەڕێنێتەوە. unset() گۆڕاوێک دەسڕێتەوە، بۆیە دوای unset($a) گۆڕاوەکە ئیتر بوونی نییە.

A typical use: give a default value if a variable is not set. In the lecture example, $a was set to 5 in an earlier PHP block, so the if body does not run:

بەکارهێنانێکی باو: ئەگەر گۆڕاوێک هیچ نرخێکی نەبوو، نرخێکی بنەڕەتیی پێ بدە. لە نموونەکەی وانەکەدا، $a لە بلۆکێکی پێشووی PHPـدا کرابوو بە 5، بۆیە ناوەڕۆکی if جێبەجێ نابێت:

Now the same code, but unset($a) destroys the variable first. This time !isset($a) is true, so $a gets the value 100:

ئێستا هەمان کۆد، بەڵام سەرەتا unset($a) گۆڕاوەکە دەسڕێتەوە. ئەم جارە !isset($a) ڕاستە، بۆیە $a نرخی ⁦100⁩ وەردەگرێت:

Be careful: isset() only asks "does the variable exist and is it not null?". An empty string "" and the number 0 are values:

ئاگاداربە: isset() تەنها دەپرسێت «ئایا گۆڕاوەکە هەیە و null نییە؟». زنجیرەنووسەی بەتاڵ "" و ژمارەی 0 نرخن:

The switch statement is used to perform different actions based on different values. It looks at one value and selects one of many blocks of code to run.

ڕستەی switch بۆ ئەنجامدانی کاری جیاواز بەپێی نرخی جیاواز بەکاردێت. سەیری یەک نرخ دەکات و یەکێک لە چەندین بلۆکی کۆد هەڵدەبژێرێت بۆ جێبەجێکردن.

break is what stops a switch. A case without break does not stop. PHP simply continues with the code of the next case, without checking its label. This is called fall-through. These two examples come from a student's practice notes:

ئەوەی switch ڕادەگرێت breakـە. بەشێکی بێ break ناوەستێت. PHP بە سادەیی بەردەوام دەبێت لەگەڵ کۆدی بەشی دواتر، بەبێ ئەوەی سەیری ناونیشانەکەی بکات. ئەمە پێی دەوترێت تێپەڕین. ئەم دوو نموونەیە لە تێبینییەکانی ڕاهێنانی خوێندکارێکەوە هاتوون:

case 1 in this code has no break. With $x = 5 that does not matter. But change $x to 1 and watch what happens:

لەم کۆدەدا case 1 هیچ breakـی نییە. بە $x = 5 ئەمە گرنگ نییە. بەڵام $x بگۆڕە بۆ 1 و سەیری ئەوە بکە کە ڕوودەدات:

Fall-through is usually a bug, so put break at the end of every case. But it can also be used on purpose, when several values need the same code. In the Kurdistan Region the weekend is Friday and Saturday:

تێپەڕین زۆرجار باگێکە (Bug)، بۆیە لە کۆتایی هەموو بەشێکدا break دابنێ. بەڵام دەکرێت بە ئەنقەستیش بەکاربهێنرێت، کاتێک چەند نرخێک پێویستیان بە هەمان کۆدە. لە هەرێمی کوردستان پشووی کۆتایی هەفتە هەینی و شەممەیە:

switch compares with ==, not ===. So a string "1" (for example, from a form) matches case 1: (an integer). Usually this is helpful, but remember it when types matter.

switch بە == بەراورد دەکات، نەک ===. بۆیە زنجیرەنووسەی "1" (بۆ نموونە لە فۆرمێکەوە) لەگەڵ case 1: (ژمارەی تەواو) دەگونجێت. زۆرجار ئەمە بەسوودە، بەڵام کاتێک جۆر گرنگە لە بیرت بێت.

A common exam question is: "When should you use if-else and when switch?" The main difference is how they test conditions and the syntax used to write them.

پرسیارێکی باوی تاقیکردنەوە ئەمەیە: «کەی ⁦if-else⁩ بەکاربهێنین و کەی switch؟» جیاوازییە سەرەکییەکە لە چۆنیەتی پشکنینی مەرجەکان و ئەو داڕستنەدایە (Syntax) کە پێی دەنووسرێن.

The course does not teach the following tools, but you will see them in modern PHP code. Learn if, else and switch first; these are shortcuts.

کۆرسەکە ئەم ئامرازانەی خوارەوە فێر ناکات، بەڵام لە کۆدی PHP ـی نوێدا دەیانبینیت. سەرەتا if و else و switch فێربە؛ ئەمانە ڕێگای کورتن.

These mistakes appear again and again in beginners' code. The first one even comes from the course slides. Learn to recognise them, and you will find your own bugs much faster.

ئەم هەڵانە دووبارە و دووبارە لە کۆدی فێرخوازە نوێیەکاندا دەبینرێن. یەکەمیان تەنانەت لە سلایدەکانی کۆرسەکەوە هاتووە. فێربە بیانناسیتەوە، ئەوکات باگەکانی خۆت زۆر خێراتر دەدۆزیتەوە.

Most code in the original lecture and lab used curly "smart" quotes (“ ”), which presentation programs insert automatically. PHP only understands straight quotes (" and '). If you type or paste the code with curly quotes, you get a syntax error:

زۆربەی کۆدەکانی وانە و تاقیگە سەرەکییەکە جووتەگوتەی خوار (“ ”)ی بەکارهێنابوو، کە بەرنامەکانی پێشکەشکردن (Presentation) خۆکارانە دایدەنێن. PHP تەنها جووتەگوتەی ئاسایی (" و ') دەناسێتەوە. ئەگەر کۆدەکە بە جووتەگوتەی خوار بنووسیت یان بیلکێنیت، هەڵەیەکی داڕستن (Syntax error) وەردەگریت:

One = stores a value. Two == compare. If you write = in a condition, PHP stores the value and then uses it as the answer. Any number except 0 counts as true:

یەک = نرخ هەڵدەگرێت. دوو == بەراورد دەکەن. ئەگەر لە مەرجدا = بنووسیت، PHP نرخەکە هەڵدەگرێت و پاشان وەک ئەنجامی مەرجەکە بەکاری دەهێنێت. هەموو ژمارەیەک جگە لە 0 وەک ڕاست دادەنرێت:

if (...); ends the if at the semicolon. The block after it is then an ordinary block that always runs:

if (...); لە خاڵبۆرەکەدا کۆتایی بە if دەهێنێت. ئەو بلۆکەی دوای ئەوە دێت ئیتر بلۆکێکی ئاساییە و هەمیشە جێبەجێ دەبێت:

These are the tasks of Lab 3 (the conditional statements lab), rewritten clearly, plus two questions from the course notes. Try each one yourself before you open the answer.

ئەمانە ئەرکەکانی تاقیگەی 3ن (تاقیگەی ڕستە مەرجییەکان)، بە ڕوونی دووبارە نووسراونەتەوە، لەگەڵ دوو پرسیار لە تێبینییەکانی کۆرسەکە. پێش کردنەوەی چارەسەرەکە، هەر یەکێکیان خۆت هەوڵ بدە.