Backup and Recoveryباکئەپ و گەڕاندنەوەی دراوە

A database can be damaged in a moment: a disk breaks, someone deletes records by mistake, or an attacker locks the files. A database administrator (DBA) must be ready for that day. This lesson is about the two jobs that save the data: making copies, and putting a copy back.

بنکەدراوەیەک لە ساتێکدا زیانی پێ دەگات: دیسکێک دەشکێت، کەسێک بە هەڵە تۆمارەکان (Record) دەسڕێتەوە، یان هێرشبەرێک فایلەکان (File) قوفڵ دەکات. بەڕێوەبەری بنکەدراوە (Database administrator) ⁦(DBA)⁩ دەبێت بۆ ئەو ڕۆژە ئامادە بێت. ئەم وانەیە دەربارەی ئەو دوو کارەیە کە دراوەکە (Data) ڕزگار دەکەن: دروستکردنی کۆپی و گەڕاندنەوەی کۆپییەک بۆ شوێنی خۆی.

That is why the definition of a backup includes the log file. A backup shows the database at one moment; the log tells what happened after that moment. Later you will see that point-in-time recovery needs both. Transactions, COMMIT and the log are explained in the lesson Transactions and ACID.

بۆیە پێناسەی باکئەپ فایلی لۆگەکەش دەگرێتەوە. باکئەپ بنکەدراوەکە لە یەک ساتدا پیشان دەدات؛ فایلی لۆگەکە دەڵێت دوای ئەو ساتە چی ڕوویداوە. دواتر دەبینیت کە گەڕاندنەوە بۆ ساتێکی دیاریکراو پێویستی بە هەردووکیانە. مامەڵەکان (Transaction)، COMMIT و فایلی لۆگەکە لە وانەی مامەڵەکان و ACID ڕوون کراونەتەوە.

Backups protect data against loss, including loss caused by cyberattacks. The course gives four reasons, and all of them are real:

باکئەپ دراوە لە لەدەستچوون دەپارێزێت، لەوانە ئەو لەدەستچوونەی هێرشە سایبەرییەکان (Cyberattack) دەیهێننە ئاراوە. کۆرسەکە چوار هۆکار دەهێنێتەوە و هەموویان ڕاستەقینەن:

Because a full backup is big and slow, most organisations take one full backup and then a smaller backup on the other days. There are two kinds of smaller backup: the incremental backup and the differential backup.

لەبەر ئەوەی باکئەپی تەواو گەورە و هێواشە، زۆربەی دامەزراوەکان باکئەپێکی تەواو دەگرن و لە ڕۆژەکانی تریشدا باکئەپێکی بچووکتر دەگرن. دوو جۆر باکئەپی بچووکتر هەیە: باکئەپی هەنگاوبەهەنگاو و باکئەپی کەڵەکەبوو.

The picture shows one week with each kind of backup. The coloured boxes are the backups that a restore on Wednesday needs.

وێنەکە یەک هەفتە لەگەڵ هەر جۆرێکی باکئەپ پیشان دەدات. چوارگۆشە ڕەنگکراوەکان ئەوانەن کە گەڕاندنەوە لە چوارشەممەدا پێویستی پێیانە.

The most important rule: the copy must not sit next to the original. A fire, a flood, a thief or a virus that reaches the server will also reach a backup in the same place. There are three common places:

گرنگترین ڕێسا: کۆپییەکە نابێت لە تەنیشت ڕەسەنەکەوە بێت. ئاگر، لافاو، دز یان ڤایرۆسێک کە بگاتە ڕاژەکارەکە، دەگاتە ئەو باکئەپەش کە لە هەمان شوێندایە. سێ شوێنی باو هەیە:

Ransomware is malware that encrypts an organisation's files and asks for money to unlock them. A good backup means you can restore the data without paying. Attackers know this, so modern ransomware first looks for backups it can reach (shared network folders, connected disks, backup servers) and deletes or encrypts them too.

نەرمەواڵەی بارمتەگر نەرمەواڵەیەکی زیانبەخشە (Malware) کە فایلەکانی دامەزراوەیەک شفرە دەکات و بۆ کردنەوەیان داوای پارە دەکات. باکئەپێکی باش واتە دەتوانیت بەبێ پارەدان دراوەکە بگەڕێنیتەوە. هێرشبەران ئەمە دەزانن، بۆیە نەرمەواڵەی بارمتەگری نوێ سەرەتا بەدوای ئەو باکئەپانەدا دەگەڕێت کە دەستی پێیان دەگات (بوخچە هاوبەشەکانی ڕایەڵە (Network)، دیسکە بەستراوەکان، ڕاژەکارەکانی باکئەپ) و ئەوانیش دەسڕێتەوە یان شفرەیان دەکات.

Backups are also described by how they are taken: with the database stopped, or while it is still running.

باکئەپەکان بەپێی چۆنیەتیی گرتنیشیان ناو دەنرێن: کاتێک بنکەدراوەکە وەستێنراوە، یان کاتێک هێشتا کار دەکات.

When something goes wrong, the DBA recovers the database in one of two main ways:

کاتێک شتێک تێک دەچێت، بەڕێوەبەری بنکەدراوە بە یەکێک لەم دوو ڕێگا سەرەکییە بنکەدراوەکە دەگەڕێنێتەوە:

How the DBA recovers depends on what was lost:

بەڕێوەبەری بنکەدراوە بەپێی ئەوەی چی لەدەست چووە بنکەدراوەکە دەگەڕێنێتەوە:

That question has a name: the recovery time objective, RTO. It has a partner question, “How much data may we lose?”, called the recovery point objective, RPO. The organisation decides both numbers; the DBA designs the backups to meet them.

ئەو پرسیارە ناوێکی هەیە: ئامانجی کاتی گەڕاندنەوە. هاوبەشێکیشی هەیە، «چەند دراوە دەتوانین لەدەست بدەین؟»، کە پێی دەوترێت ئامانجی خاڵی گەڕاندنەوە. دامەزراوەکە هەردوو ژمارەکە دیاری دەکات؛ بەڕێوەبەری بنکەدراوە باکئەپەکان بە شێوەیەک دادەڕێژێت کە پێیان بگات.

Dilan's clinic takes a full backup every night at 02:00 and nothing else. One day at 17:00 the server fails. Every appointment entered since 02:00 is lost: about 15 hours of work. If the failure had come just before 02:00, almost 24 hours would be lost. So the clinic's real RPO is up to 24 hours.

کلینیکەکەی دیلان هەموو شەوێک لە کاتژمێر ⁦02:00⁩ باکئەپێکی تەواو دەگرێت و هیچی تر. ڕۆژێک لە کاتژمێر ⁦17:00⁩ ڕاژەکارەکە تێک دەچێت. هەموو ئەو چاوپێکەوتنانەی لە ⁦02:00⁩ـەوە تۆمار کراون لەدەست دەچن: نزیکەی ١٥ کاتژمێر کار. ئەگەر تێکچوونەکە ڕێک پێش ⁦02:00⁩ بووایە، نزیکەی ٢٤ کاتژمێر لەدەست دەچوو. کەواتە RPOی ڕاستەقینەی کلینیکەکە تا ٢٤ کاتژمێرە.

The clinic decides that it may lose at most 15 minutes of data (RPO = 15 minutes) and must work again within 2 hours (RTO = 2 hours). A nightly backup cannot meet that RPO. The DBA keeps the nightly full backup but also copies the log to another place every 15 minutes, or all the time. To meet the RTO, the DBA practises the restore and measures how long it really takes.

کلینیکەکە بڕیار دەدات کە زۆرترین ١٥ خولەک دراوە لەدەست بدات (RPO = ١٥ خولەک) و دەبێت لە ماوەی ٢ کاتژمێردا دووبارە کار بکاتەوە (RTO = ٢ کاتژمێر). باکئەپێک شەوانە ناتوانێت بەو RPOـیە بگات. بەڕێوەبەری بنکەدراوە باکئەپە تەواوەکەی شەوانە دەهێڵێتەوە، بەڵام هەموو ١٥ خولەک جارێک، یان بەردەوام، فایلی لۆگەکەش بۆ شوێنێکی تر کۆپی دەکات. بۆ گەیشتن بە RTO، بەڕێوەبەری بنکەدراوە ڕاهێنان لەسەر گەڕاندنەوەکە دەکات و دەپێوێت کە بە ڕاستی چەند کاتی دەوێت.

Try to answer each question in your own words before you read the answer.

هەوڵ بدە پێش خوێندنەوەی وەڵامەکە بە وشەی خۆت وەڵامی هەر پرسیارێک بدەیتەوە.