CêIT Homeسەرەکی
Glossaryفەرهەنگی زاراوەکان
Technical Englishئینگلیزیی تەکنیکی

Chapterبەش 2 · Lectureوانە 2.1

Operating Systems and the Desktopسیستەمەکانی وەگەڕخەر و ڕوومێز

What an operating system does, the parts of a desktop screen, and the English for starting, using and shutting down a computer. Describe what software lets you do with let, allow and enable.

چی دەکات، بەشەکانی و ئەو ئینگلیزییەی بۆ هەڵکردن، بەکارهێنان و پێویستە. بە let، allow و enable باسی ئەوە بکە کە ڕێگەت پێدەدات چی بکەیت.

9 min read13 خولەک خوێندنەوە · 17 stepsهەنگاو

What you will learnچی فێر دەبیت

  • Explain what an operating system does and name the main ones: Windows, macOS, Linux, Android and iOS.
  • Name the parts of a desktop screen and the actions you do with a mouse or a touchscreen.
  • Use phrasal verbs and their nouns correctly: log in / login, shut down / shutdown, set up / setup.
  • Describe what software lets you do with let, allow and enable, and with -ing subjects.
  • ڕوونی بکەرەوە چی دەکات و ناوی سەرەکییەکانیان ببە: Windows، macOS، Linux، Android و iOS.
  • ناوی بەشەکانی و ئەو کارانە بزانە کە بە یان دەیانکەیت.
  • و ناوەکانیان بە دروستی بەکاربهێنە: log in / login، shut down / shutdown، set up / setup.
  • بە let، allow، enable و بکەری -ing باسی ئەوە بکە کە ڕێگەت پێدەدات چی بکەیت.

EN shows the lessons for English-speaking students; کوردی shows the lessons for Kurdish-speaking students. کوردی وانەکانی خوێندکارانی کوردزمان پیشان دەدات؛ EN وانەکانی خوێندکارانی ئینگلیزیزمان پیشان دەدات.

Warm-up: what happens when you press the power button?دەستپێک: کاتێک دوگمەی هەڵکردن دادەگریت، چی ڕوودەدات؟

Narin presses the power button on her new laptop. After a few seconds she sees a logo, then a login screen, then her desktop with icons and a taskbar. Which program did all this work before any app was opened?

نارین دوگمەی هەڵکردنی لاپتۆپە نوێیەکەی دادەگرێت. دوای چەند چرکەیەک لۆگۆیەک دەبینێت، پاشان شاشەی و دواتر بە و . کام هەموو ئەم کارانەی کرد پێش ئەوەی هیچ بکرێتەوە؟

The answer is the operating system (OS). It starts first, and it keeps working in the background until you shut the computer down.

وەڵامەکە ⁦(OS)⁩. یەکەم شتە کە دەست بە کار دەکات و لە پشتەوە بەردەوام کار دەکات تا ئەو کاتەی دەکوژێنیتەوە.

Four steps when you turn on a laptop. 1 Power on: you press the power button and the hardware is checked. 2 The OS starts: you see a logo while the operating system loads into memory. 3 Log in: you choose your user account and type your password. 4 Ready: the desktop appears and you can open apps. Steps 1 and 2 are called booting (starting up).چوار هەنگاو کاتێک لاپتۆپێک هەڵدەکەیت. 1 هەڵکردن: دوگمەی هەڵکردن دادەگریت و ڕەقەواڵە دەپشکنرێت. 2 دەستپێکردن: لۆگۆیەک دەبینیت و سیستەمی وەگەڕخەر دەچێتە ناو بیرگەوە. 3 چوونەژوورەوە: هەژماری بەکارهێنەرەکەت هەڵدەبژێریت و تێپەڕەوشەکەت دەنووسیت. 4 ئامادەیە: ڕوومێز دەردەکەوێت و دەتوانیت ئەپەکان بکەیتەوە. بە هەنگاوی 1 و 2 دەوترێت بووتکردن.
What happens when you turn on a computerکاتێک هەڵدەکەیت چی ڕوودەداتCêIT original
  • Which operating system does your phone use? And your laptop?
  • Have you ever used a computer only by typing commands, with no mouse?
  • What do you do first when you get a new phone?
  • مۆبایلەکەت کام بەکاردەهێنێت؟ ئەی لاپتۆپەکەت؟
  • هیچ کات تەنها بە نووسینی فەرمان، بێ ، بەکارهێناوە؟
  • کاتێک مۆبایلێکی نوێ وەردەگریت، یەکەم شت چی دەکەیت؟

Key words: the operating systemوشە سەرەکییەکان: سیستەمی وەگەڕخەر

Key words 1: what an OS isوشە سەرەکییەکان (١): سیستەمی وەگەڕخەر چییە؟

  • operating system (OS)noun/ˈɒpəreɪtɪŋ ˌsɪstəm/
    The main that controls a computer's and lets you run other programs, for example Windows, macOS, Linux, Android or iOS.
    Android is an operating system for phones and tablets.
    Android بۆ مۆبایل و .
  • graphical user interface (GUI)noun/ˌɡræfɪkl ˌjuːzər ˈɪntəfeɪs/
    A way of using a computer through pictures on the screen, such as , and , instead of typing text commands.
    A GUI uses windows, icons and menus instead of typed commands.
    لەجیاتی فەرمانی نووسراو، ، و بەکاردەهێنێت.
  • command-line interface (CLI)noun/kəˈmɑːnd laɪn ˌɪntəfeɪs/
    A way to control a computer by typing text commands, such as ls or dir, instead of clicking . Programmers and server administrators use it a lot.
    Server administrators often use a command-line interface.
    بەڕێوەبەرانی زۆرجار بەکاردەهێنن.
  • multitaskingnoun/ˌmʌltiˈtɑːskɪŋ/
    The ability of an to run several programs at the same time, for example music, a and a document.
    Multitasking lets you listen to music while you write.
    ڕێگەت پێدەدات لە کاتی نووسیندا گوێ لە مۆسیقا بگریت.
  • kernelnoun/ˈkɜːnl/
    The core part of an . It controls the , the and the devices, and every other program asks it for these resources.
    The kernel is the core of the operating system.
    ناوکی .

The picture shows the same job done in a GUI and in a CLI. To try the CLI on Windows, see The Command Line. What an operating system does, and which ones are used today, is taught in Software and Operating Systems.

وێنەکە هەمان کار پیشان دەدات، جارێک لە و جارێک لە . بۆ تاقیکردنەوەی بە کردەوە لەسەر Windows، سەیری ڕووکاری هێڵی فەرمان بکە. چی دەکات و ئەمڕۆ کامانە بەکار دێن، لە نەرمەواڵە و سیستەمەکانی وەگەڕخەر فێر دەکرێت.

The same job done in two ways: showing the files in the Documents folder. Left, a graphical user interface (GUI): a window with three icons (University, notes.txt and report.docx) and the mouse pointer. You point and click, and it is easy to learn. Right, a command-line interface (CLI): in a terminal, the command ls Documents is typed after the prompt, the output lists the same three items, and the cursor waits on a new line. Windows uses dir; Linux and macOS use ls. The CLI is fast for experts and is used to control servers.هەمان کار بە دوو ڕێگە: پیشاندانی فایلەکانی فۆڵدەری Documents. لای چەپ، ڕووکاری وێنەیی: پەنجەرەیەک بە سێ ئایکۆنەوە (University، notes.txt و report.docx) و نیشاندەری ماوس. ئاماژە دەکەیت و کلیک دەکەیت و فێربوونی ئاسانە. لای ڕاست، ڕووکاری هێڵی فەرمان: لە پەنجەرەی Terminal فەرمانی ls Documents دەنووسرێت، دەرخستەکە هەمان سێ شت پیشان دەدات و نیشاندەری نووسین لە دێڕێکی نوێدا چاوەڕێ دەکات. Windows فەرمانی dir و Linux و macOS فەرمانی ls بەکاردەهێنن. ڕووکاری هێڵی فەرمان بۆ شارەزایان خێرایە و بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕاژەکارەکان بەکاردێت.
A GUI and a CLI doing the same job و هەمان کار دەکەنCêIT original
Quick checkپشکنینی خێراWhich interface do you use when you type commands such as ls or dir?کاتێک فەرمانی وەک ls یان dir دەنووسیت، کام بەکاردەهێنیت؟

What is operating system ?ئۆپێرەیتینگ سیستەم چییە ؟Muhamad Surchy · Kurdish (Sorani)کوردی (سۆرانی) · 3.4K viewsبینین · 150 likesلایک

Explains in Kurdish what an operating system is, why we need one and its main jobs.

بە کوردی ڕوون دەکاتەوە چییە، بۆچی پێویستمانە و ئەرکە سەرەکییەکانی چین.

Kurdish explanation of what an operating system is.

ڕوونکردنەوەیەک بە کوردی کە چییە.

Key words: the operating systemوشە سەرەکییەکان: سیستەمی وەگەڕخەر

Key words 2: open source, installing and updatingوشە سەرەکییەکان (٢): کۆدکراوە، جێگیرکردن و نوێکردنەوە

  • open sourceadjective / noun/ˌəʊpən ˈsɔːs/
    Software whose anyone may read, change and share for free. , and are open source.
    Linux is open source, so anyone can read and change its code.
    Linux ، بۆیە هەر کەسێک دەتوانێت کۆدەکەی بخوێنێتەوە و بیگۆڕێت.
  • proprietary softwarenoun/prəˈpraɪətri ˈsɒftweə/
    Software owned by a company that keeps its secret. You may use it under a licence, but you may not see or change the code. Windows and macOS are examples.
    Windows and macOS are proprietary software.
    Windows و macOS .
  • installverb/ɪnˈstɔːl/
    To put a or on a computer or phone and set it up so that it is ready to use. The opposite is to uninstall it.
    Install the update tonight, when you don't need the laptop.
    ئەمشەو جێگیر بکە، کاتێک پێویستت بە لاپتۆپەکە نییە.
  • updatenoun / verb/ˈʌpdeɪt/ (n), /ʌpˈdeɪt/ (v)
    A new version of , or a small change to it, that fixes problems, closes security holes or adds features. To update means to get and install it.
    A security update fixes problems that attackers could use.
    ئەو کێشانە چارەسەر دەکات کە هێرشبەران دەتوانن بەکاریان بهێنن.
  • user accountnoun/ˈjuːzər əˌkaʊnt/
    What a computer system, a website or an app keeps about one user, such as your Microsoft account in Office or your account on a shopping website: a user name, a way to prove who you are (usually a , stored only as a hash) and your settings. A website keeps each account as one row in a users table.
    Each student has a user account on the lab computers.
    هەر خوێندکارێک لەسەر تاقیگەکە هەیە.
Quick checkپشکنینی خێراLinux is …دەربارەی Linux کام ڕستە دروستە؟

Reading: the software you never seeخوێندنەوە: ئەو نەرمەواڵەیەی هەرگیز نایبینیت

Readingخوێندنەوە
First day in the computer labیەکەم ڕۆژ لە تاقیگەی کۆمپیوتەر

At a university in Sulaimani, first-year students start their programming course in a computer lab. On the first day, the lab technician, Soran, gives a short talk.

'Every computer here runs an ,' he says. 'You never open it like an app, but it is always working. Sharing out the hardware is its first job: it decides how programs use the processor, the memory and the storage. Starting your apps is its second job. When you double-click an icon, the OS loads the program into memory and runs it. It also gives you the user interface: the desktop, the windows and the menus.'

'These lab PCs run Windows,' Soran continues. 'Windows and macOS are : the companies keep their source code secret. Our servers run Linux, which is . Linux was started in 1991 by a Finnish student, Linus Torvalds, as a hobby project. Today it runs most of the world's servers and all of the fastest supercomputers, and Android is built on the Linux .'

'On the servers we have no desktop at all. We control them through a , by typing commands. It looks old-fashioned, but it is fast and powerful.'

'Finally, please log in with your own , and always log out when you finish. Your account keeps your files private.'

Kurdish translationوەرگێڕانی کوردی

لە زانکۆیەک لە سلێمانی، خوێندکارانی قۆناغی یەکەم خولی لە تاقیگەیەکی دەست پێدەکەن. لە ڕۆژی یەکەمدا، تەکنیککاری تاقیگەکە، سۆران، قسەیەکی کورت دەکات.

دەڵێت: «هەموو ئێرە تێدا کار دەکات. هەرگیز وەک نایکەیتەوە، بەڵام هەمیشە کار دەکات. دابەشکردنی یەکەم ئەرکیەتی: بڕیار دەدات چۆن ، و بەکاربهێنن. کارپێکردنی دووەم ئەرکیەتی. کاتێک لەسەر دەکەیت، دەباتە ناو و کاری پێدەکات. هەروەها پێدەدات: ، و .»

سۆران درێژە پێدەدات: « ئەم تاقیگەیە Windowsیان لەسەرە. Windows و macOS : کۆمپانیاکان بە نهێنی دەهێڵنەوە. Linuxیان لەسەرە، کە . Linux لە ساڵی ⁦1991⁩ لەلایەن خوێندکارێکی فینلەندی، لینوس تۆرڤالدز، وەک پرۆژەیەکی خولیا دەستی پێکرا. ئەمڕۆ زۆربەی جیهان و هەموو خێراترین بە Linux کار دەکەن و Android لەسەر Linux دروست کراوە.»

«لەسەر هیچ نییە. بە و نووسینی فەرمان کۆنترۆڵیان دەکەین. کۆن دەردەکەوێت، بەڵام خێرا و بەهێزە.»

«لە کۆتاییدا، تکایە بە خۆتان بچنە ژوورەوە () و هەمیشە کە تەواو بوون بچنە دەرەوە (). تایبەت دەهێڵێتەوە.»

Four layers, from top to bottom: user, applications, operating system (with the kernel at its core) and hardware. Requests go down from the user to the hardware and results come back up. A side panel lists the five jobs of the OS: manage the hardware, run applications, give a user interface, organise files and folders, keep the computer secure.چوار چین لە سەرەوە بۆ خوارەوە: بەکارهێنەر، ئەپەکان، سیستەمی وەگەڕخەر (کە کڕۆک لە ناوەندیدایە) و ڕەقەواڵە. داواکارییەکان لە بەکارهێنەرەوە دەچن بۆ ڕەقەواڵە و ئەنجامەکان دەگەڕێنەوە سەرەوە. لە تەنیشتەوە پێنج ئەرکی سیستەمی وەگەڕخەر نووسراون: بەڕێوەبردنی ڕەقەواڵە، کارپێکردنی ئەپەکان، پێدانی ڕووکاری بەکارهێنەر، ڕێکخستنی فایلەکان و فۆڵدەرەکان و پاراستنی کۆمپیوتەر.
Where the operating system sitsشوێنی
Quick checkپشکنینی خێراAccording to Soran, what are the first two jobs of the OS?بەپێی قسەکانی سۆران، دوو ئەرکی یەکەمی چین؟

Quick checkپشکنینی خێراHow do the technicians control the servers?تەکنیککارەکان چۆن کۆنترۆڵ دەکەن؟

Review questionsپرسیارەکانی پێداچوونەوە
Who started Linux, and when?کێ Linuxی دەست پێکرد و کەی؟

Linus Torvalds, a Finnish student, in 1991.

لینوس تۆرڤالدز، خوێندکارێکی فینلەندی، لە ساڵی ⁦1991⁩.

What is the difference between proprietary and open-source software?جیاوازیی نێوان نەرمەواڵەی کۆدداخراو و کۆدکراوە چییە؟

With proprietary software, the company keeps the source code secret. With open-source software, anyone can read, change and share the code.

لە کۆمپانیاکە بە نهێنی دەهێڵێتەوە. لە هەر کەسێک دەتوانێت کۆدەکە بخوێنێتەوە، بیگۆڕێت و بڵاوی بکاتەوە.

Find two sentences in the text that start with an -ing word.دوو ڕستە لە دەقەکەدا بدۆزەوە کە بە وشەیەکی -ing دەست پێدەکەن.

Sharing out the hardware is its first job. Starting your apps is its second job.

Sharing out the hardware is its first job. Starting your apps is its second job.

Word focusسەرنج لە وشە

The parts of the desktopبەشەکانی ڕوومێز

Look at the picture. Each number shows one part of the screen. Cover the list and try to say the names. To find these parts on a real Windows 11 screen, see Using Windows.

سەیری وێنەکە بکە. هەر ژمارەیەک بەشێکی شاشەکە پیشان دەدات و ناوە کوردییەکەی لە خوارەوەیە. لیستی وشەکانی خوارەوە دابپۆشە و هەوڵ بدە ناوە ئینگلیزییەکان بڵێیت. بۆ دۆزینەوەی ئەم بەشانە لەسەر شاشەیەکی ڕاستەقینەی ⁦Windows 11⁩، سەیری بەکارهێنانی Windows بکە.

A computer screen with twelve numbered parts: 1 desktop, 2 desktop icon, 3 window, 4 title bar, 5 window buttons (minimise, maximise, close), 6 menu bar, 7 toolbar, 8 scroll bar, 9 dialog box, 10 pointer, 11 taskbar, 12 Start button.شاشەی کۆمپیوتەرێک بە دوازدە بەشی ژمارەدار: 1 ڕوومێز، 2 ئایکۆنی ڕوومێز، 3 پەنجەرە، 4 شریتی ناونیشان، 5 دوگمەکانی پەنجەرە، 6 شریتی مێنیوەکان، 7 شریتی ئامراز، 8 شریتی تێپەڕکردن، 9 پەنجەرەی گفتوگۆ، 10 نیشاندەر، 11 شریتی ئەرک، 12 دوگمەی Start.
The parts of a desktop screenبەشەکانی شاشەی
  • desktopnoun/ˈdesktɒp/
    The main screen of a , which you see after you log in. It shows , a background picture and usually a . Not the same as a .
    Save the file to the desktop so you can find it quickly.
    لەسەر پاشەکەوت بکە بۆ ئەوەی بە خێرایی بیدۆزیتەوە.
  • iconnoun/ˈaɪkɒn/
    A small picture on the screen that stands for a , , folder or command. You or it to open it.
    Double-click the folder icon to open it.
    لەسەر بکە بۆ کردنەوەی.
  • windownoun/ˈwɪndəʊ/
    A rectangular area on the screen in which a or folder is shown. You can move, resize, minimise and close it.
    You can have many windows open at the same time.
    دەتوانیت لە یەک کاتدا چەندین کراوەت هەبێت.
  • title barnoun/ˈtaɪtl bɑː/
    The bar along the top of a that shows the name of the program or . You can drag it to move the window.
    Drag the title bar to move the window.
    ڕابکێشە بۆ جوڵاندنی .
  • menunoun/ˈmenjuː/
    A list of commands or choices that appears on the screen, for example when you click File at the top of a program.
    Open the File menu and choose Save As.
    File بکەرەوە و ⁦Save As⁩ هەڵبژێرە.
  • toolbarnoun/ˈtuːlbɑː/
    A row of small buttons, usually at the top of a , that give quick access to common commands such as Save, Print or Bold.
    The B button on the toolbar makes text bold.
    دوگمەی B لەسەر دەق ئەستوور دەکات.
  • dialog boxnoun/ˈdaɪəlɒɡ bɒks/
    A small that appears to ask you a question or show a message, for example "Do you want to save your changes?" with Yes, No and Cancel buttons.
    A dialog box asks: 'Save changes before closing?'
    دەپرسێت: «پێش داخستن گۆڕانکارییەکان پاشەکەوت بکرێن؟»
  • taskbarnoun/ˈtɑːskbɑː/
    The bar along the bottom of the Windows screen that shows the Start button, open , the clock and other small .
    The taskbar shows the apps that are open.
    ئەو پیشان دەدات کە کراوەن.
  • pointer / cursornoun/ˈpɔɪntə/, /ˈkɜːsə/
    The small symbol on the screen that shows where the is pointing (often an arrow) or where the next letter you type will appear (a blinking line).
    Move the pointer over the icon and wait.
    ببە سەر و چاوەڕێ بکە.
Quick checkپشکنینی خێراA small box appears and asks: 'Save changes before closing?' What is it?سندوقێکی بچووک دەردەکەوێت و دەپرسێت: Save changes before closing? ئەمە چییە؟

Computer & Technology Basics Course for Absolute BeginnersfreeCodeCamp.org · Englishئینگلیزی · 6.8M viewsبینین · 108K likesلایک · Partبەشی 45:39–47:40 (ofلە 55:03)

Short, slow, clear clips: the Windows desktop and its parts, and what applications are on computers and phones.

کلیپی کورت، هێواش و ڕوون: Windows و بەشەکانی و لە و مۆبایلدا چین.

Watch 45:39–47:40 only: the Windows desktop, Start menu, taskbar and windows.

تەنها لە ⁦45:39⁩ تا ⁦47:40⁩ سەیر بکە: Windows، Start، و .

Word focusسەرنج لە وشە

Actions: mouse, touch and keysکارەکان: ماوس، دەستلێدان و دوگمەکان

  • clickverb / noun/klɪk/
    To press and quickly release a button of the (usually the left one) to choose or open something on the screen; also the action itself.
    Click the Save button.
    لەسەر دوگمەی Save بکە.
  • double-clickverb/ˌdʌbl ˈklɪk/
    To the left button twice very quickly. It usually opens a , folder or .
    Double-click the icon to open the app.
    لەسەر بکە بۆ کردنەوەی .
  • right-clickverb/ˌraɪt ˈklɪk/
    — بە دوگمەی ڕاستی ؛ بچووک بە بژاردەی زیاترەوە دەکاتەوە.
    To press and quickly release a button of the (usually the left one) to choose or open something on the screen; also the action itself.
    Right-click the file and choose Rename.
    ڕاست لەسەر بکە و Rename هەڵبژێرە.
  • drag and dropverb/ˌdræɡ ən ˈdrɒp/
    To move something on the screen by holding down the button on it, moving the mouse, and then letting go of the button in the new place.
    Drag the photo and drop it into the folder.
    وێنەکە ڕابکێشە و بیخەرە ناو .
  • hoververb/ˈhɒvə/
    ڕاگرتنی لەسەر شتێک بێ .
    Hold the pointer over something without clicking.
    Hover over a button to see what it does.
    لەسەر دوگمەیەک ڕابگرە بۆ ئەوەی ببینیت چی دەکات.
  • scrollverb/skrəʊl/
    To move the content of a window or page up, down or sideways so you can see the parts that do not fit on the screen.
    Scroll down to read the rest of the page.
    بۆ خوارەوە بڕۆ () بۆ خوێندنەوەی ئەوەی لە لاپەڕەکە ماوە.
  • tapverb/tæp/
    : بە خێرایی بە پەنجەیەک دەست لە شاشە دان.
    Touch a screen quickly with one finger.
    Tap the app to open it.
    دەست لە بدە بۆ کردنەوەی.
  • swipeverb/swaɪp/
    : خشاندنی پەنجە بەسەر شاشەدا.
    Move your finger across a screen.
    Swipe left to see the next photo.
    پەنجەت بەرەو چەپ بخشێنە بۆ بینینی وێنەی دواتر.
  • pinch to zoomverb phrase/ˌpɪntʃ tə ˈzuːm/
    : نزیککردنەوە یان دوورخستنەوەی دوو پەنجە بۆ بچووککردنەوە یان گەورەکردنی وێنە.
    Move two fingers together or apart to make the picture smaller or bigger.
    Pinch to zoom in on the map.
    بە دوو پەنجە نەخشەکە گەورە بکە.
  • keyboard shortcutnoun/ˈkiːbɔːd ˌʃɔːtkʌt/
    A key or group of that you press together to do a command quickly, without using the or a .
    Ctrl + Z is the keyboard shortcut for Undo.
    ⁦Ctrl + Z⁩ Undoیە.
Quick checkپشکنینی خێراOn a phone, how do you see the next photo in a gallery?لەسەر مۆبایل، چۆن وێنەی دواتر لە گەلەرییەکدا دەبینیت؟

Word focusسەرنج لە وشە

Two words or one? log in or loginدوو وشە یان یەک؟ log in یان login

Two words or one? Phrasal verb vs nounدوو وشە یان یەک؟ و ناو
Verb (two words)کار (دوو وشە)Noun / adjective (one word)ناو / ئاوەڵناو (یەک وشە)Examplesنموونە
log inloginLog in with your login details.
log outlogoutDon't forget to log out. Click the logout button.
shut downshutdownShut down the PC. There was a sudden shutdown.
set upsetupSet up your new phone. The setup takes ten minutes.
start upstartupThe laptop starts up in ten seconds. Open the startup settings.
back upbackupBack up your files. Keep the backup in the cloud.
Exerciseڕاهێنان

Complete each sentence with one word.

هەر ڕستەیەک بە یەک وشە تەواو بکە.

  1. Please in with your student account.تکایە بە خوێندکاریت بچۆ ژوورەوە.
  2. Always down the computer before you unplug it.هەمیشە پێش دەرهێنانی وایەری کارەبا بکوژێنەوە.
  3. The takes about ten minutes: choose a language, connect to Wi-Fi and create an account.ئامادەکردنەکە نزیکەی دە خولەک دەخایەنێت: زمانێک هەڵبژێرە، بە پەیوەست بە و هەژمارێک دروست بکە.
  4. the file into the folder to move it. ڕابکێشە بۆ ناو بۆ گواستنەوەی.
  5. the icon to see more options. ڕاست لەسەر بکە بۆ بینینی بژاردەی زیاتر.
  6. On a phone, left to see the next photo.لەسەر مۆبایل، پەنجەت بەرەو چەپ بخشێنە بۆ بینینی وێنەی دواتر.
  7. Ctrl + S is a keyboard : it saves your work.⁦Ctrl + S⁩ : کارەکەت پاشەکەوت دەکات.

Language focus: what software lets you doزمان: نەرمەواڵە ڕێگەت پێدەدات چی بکەیت

let, allow, enable and -ing subjects

To describe what a feature or program makes possible, use an enabling verb + object + verb. The object is usually you, users or people.

PatternExample
let + object + verb (no to)The search box lets you find any file in seconds.
allow + object + to + verbMultitasking allows you to run several apps at once.
enable + object + to + verbUser accounts enable people to share one computer safely.
help + object + (to) + verbThe Settings app helps you (to) change the wallpaper.
make it possible to + verbCloud sync makes it possible to edit one file on two devices.
  • -ing as subject: turn a function into a noun phrase. You type commands. → Typing commands is fast for experts. An -ing subject takes a singular verb: Installing updates keeps you safe.
  • -ing after a preposition: before restarting, without saving, by clicking, instead of typing.
  • Register: let is neutral and common in speech; allow and enable sound more formal and suit documentation; permit is the most formal and is used for rules and licences.

Language focus: what software lets you doزمان: نەرمەواڵە ڕێگەت پێدەدات چی بکەیت

ڕێگەپێدان و چاوگ لە ئینگلیزیدا

بۆ وەسفکردنی ئەوەی ڕێگەت پێدەدات چی بکەیت، ئینگلیزی کاری وەک let، allow و enable بەکاردەهێنێت. ڕیزبەندی ڕستەکە: کار + کەس (یان شت) + کاری دووەم.

ئینگلیزیکوردیسەرنج بدە
The search box lets you find files.سندوقی گەڕان ڕێگەت پێدەدات بدۆزیتەوە.دوای let + کەس، to نایەت.
Multitasking allows you to run several apps. ڕێگەت پێدەدات چەند پێکەوە کار پێبکەیت.دوای allow و enable: کەس + to + کار.
Installing updates keeps you safe. پارێزراوت دەهێڵێتەوە.Installing وەک چاوگی کوردییە («جێگیرکردن»): کارەکە دەکاتە ناو و کاری دوای ئەو تاکە (keeps).

-ing وەک بکەر: لە کوردیدا چاوگ بە «ـن» کۆتایی دێت: بەڕێوەبردن، جێگیرکردن، کارپێکردن. لە ئینگلیزیدا هەمان کار بە -ing دەکرێت: managing, installing, running. بۆ نموونە: «نووسینی فەرمان بۆ شارەزایان خێرایە» = Typing commands is fast for experts.

Language focus: what software lets you doزمان: نەرمەواڵە ڕێگەت پێدەدات چی بکەیت

Practiceڕاهێنان

Exerciseڕاهێنان

Complete the sentences. Use the word in brackets in the correct form.

ڕستەکان تەواو بکە. وشەی ناو کەوانەکە بە شێوەی دروست بەکاربهێنە.

  1. A touchscreen you zoom in with two fingers. (let) ڕێگەت پێدەدات بە دوو پەنجە وێنە گەورە بکەیت.
  2. Multitasking allows you several programs at once. (run) ڕێگەت پێدەدات چەند پێکەوە کار پێبکەیت.
  3. updates regularly keeps your computer safe. (install) بەردەوامی پارێزراو دەهێڵێتەوە.
  4. You can open a file by its icon. (double-click)دەتوانیت بە لەسەر بیکەیتەوە.
  5. User accounts several people to share one computer. (enable) ڕێگە دەدەن چەند کەسێک یەک بەکاربهێنن.
  6. Don't switch off the laptop without it down first. (shut)لاپتۆپەکە بە بێ ئەوەی سەرەتا بە شێوەی دروست بیکوژێنیتەوە، کارەباکەی مەبڕە.
  7. Cloud sync makes it to edit one file on two devices. (possible) هەوری وا دەکات بتوانیت یەک لەسەر دوو ئامێر دەستکاری بکەیت.

Quick checkپشکنینی خێراWhich sentence is correct?کام ڕستە دروستە؟

ExerciseڕاهێنانStart with -ingبە -ing دەست پێبکە

Rewrite each sentence so that it starts with an -ing word.

هەر ڕستەیەک دووبارە بنووسەوە بە شێوەیەک کە بە وشەیەکی -ing دەست پێبکات.

  1. You update your apps every month. (a good habit)
  2. You type commands in a CLI. (fast for experts)
  3. You should back up your files. (important)
  1. You update your apps every month. (a good habit)
  2. You type commands in a CLI. (fast for experts)
  3. You should back up your files. (important)
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
  1. Updating your apps every month is a good habit.
  2. Typing commands in a CLI is fast for experts.
  3. Backing up your files is important.
  1. Updating your apps every month is a good habit.
  2. Typing commands in a CLI is fast for experts.
  3. Backing up your files is important.
English grammar tips: How to use "Allow", "Permit" and "Let" in a sentencePOC English · Englishئینگلیزی · 96K viewsبینین · 5.4K likesلایک

Learn how let, allow and permit differ: the sentence patterns after each verb, the passive forms, and which one sounds more formal.

جیاوازیی نێوان let، allow و permit فێر ببە: شێوەی ڕستە دوای هەر کردارێک، شێوەی و کامیان فەرمیترە.

Watch before the exercises: let, allow and permit.

پێش ڕاهێنانەکان سەیری بکە: let، allow و permit.

Speaking: setting up a new laptopگفتوگۆ: ئامادەکردنی لاپتۆپێکی نوێ

Dialogueگفتوگۆ
A phone call between cousinsپەیوەندییەکی تەلەفۆنی لە نێوان دوو ئامۆزا
Narinنارین

Hi Soran, I've just bought a new laptop. Can you help me set it up?

سڵاو سۆران، تازە لاپتۆپێکی نوێم کڕیوە. دەتوانیت یارمەتیم بدەیت ئامادەی بکەم؟

Soranسۆران

Sure. First, turn it on and choose your language and region.

بێگومان. سەرەتا هەڵی بکە و زمان و ناوچەکەت هەڵبژێرە.

Narinنارین

OK, I've chosen English. What's next?

باشە، ئینگلیزیم هەڵبژارد. دواتر چی؟

Soranسۆران

Next, connect to your Wi-Fi. Click your network name and type the password.

دواتر بە پەیوەست بە. لەسەر ناوی بکە و بنووسە.

Narinنارین

Like this? OK, it says 'Connected'.

بەم شێوەیە؟ باشە، دەڵێت «Connected».

Soranسۆران

Good. Then sign in with your account, or create a new one. After that, set a PIN. It's quicker than a long password.

باشە. پاشان بە بچۆ ژوورەوە، یان هەژمارێکی نوێ دروست بکە. دوای ئەوە PIN دابنێ؛ لە درێژ خێراترە.

Narinنارین

Done. Is that it?

تەواو بوو. ئەوە هەمووی بوو؟

Soranسۆران

Almost. Finally, open Settings and check for updates. Installing them now keeps the laptop safe. It may restart a few times.

نزیکەی. لە کۆتاییدا Settings بکەرەوە و بزانە هەیە یان نا. ئەوان ئێستا لاپتۆپەکە پارێزراو دەهێڵێتەوە. لەوانەیە چەند جارێک خۆی بکوژێتەوە و هەڵبکاتەوە.

Narinنارین

Should I install an antivirus too?

پێویستە جێگیر بکەم؟

Soranسۆران

Windows already has one built in. Just keep it turned on. And never turn the laptop off during an update!

Windows خۆی یەکێکی تێدایە. تەنها چالاکی بهێڵەوە. و هەرگیز لە کاتی لاپتۆپەکە مەکوژێنەرەوە!

Narinنارین

Got it. Thanks a lot!

تێگەیشتم. زۆر سوپاس!

Quick checkپشکنینی خێراWhy does Soran want Narin to install the updates now?بۆچی سۆران دەیەوێت نارین ئێستا جێگیر بکات؟

Speaking: setting up a new laptopگفتوگۆ: ئامادەکردنی لاپتۆپێکی نوێ

Useful phrases: giving and checking instructionsدەستەواژەی بەسوود: ڕێنمایی دان و پشتڕاستکردنەوە

  • Giving instructions: First, … Next, … Then, … After that, … Finally, …
  • Checking: Like this? Have I got that right?
  • Ready for more: Done! What's next?
  • Finishing: Is that it? Do I need to do anything else?
  • Not understanding: Sorry, could you say that again?
  • دانی ڕێنمایی: First, … Next, … Then, … After that, … Finally, … (سەرەتا، دواتر، پاشان، دوای ئەوە، لە کۆتاییدا)
  • پشتڕاستکردنەوە: Like this? Have I got that right? (بەم شێوەیە؟ ڕاستم کرد؟)
  • ئامادەی هەنگاوی دواتر: Done! What's next? (تەواو! دواتر چی؟)
  • کۆتایی: Is that it? Do I need to do anything else? (ئەوە هەمووی بوو؟ پێویستە شتێکی تر بکەم؟)
  • تێنەگەیشتن: Sorry, could you say that again? (ببورە، دەتوانیت دووبارەی بکەیتەوە؟)
ExerciseڕاهێنانYour turn: give instructionsنۆرەی تۆیە: ڕێنمایی بدە

Explain to a friend how to change the desktop wallpaper (or another setting you know). Use first, next, then, after that and finally. Your friend checks with 'Like this?' and 'What's next?'.

بۆ هاوڕێیەکت ڕوون بکەرەوە چۆن وێنەی باکگراوندی بگۆڕێت (یان ڕێکخستنێکی تر کە دەیزانیت). first, next, then, after that, finally بەکاربهێنە. هاوڕێکەت بە Like this? و What's next? پشتڕاستی دەکاتەوە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

Model answer (Windows): First, right-click on an empty part of the desktop. Next, choose Personalize. Then click Background. After that, choose a photo from the list or click Browse to find your own. Finally, close the Settings window.

وەڵامی نموونەیی ⁦(Windows)⁩: سەرەتا ڕاست لەسەر بەشێکی بەتاڵی بکە. دواتر Personalize هەڵبژێرە. پاشان لەسەر Background بکە. دوای ئەوە وێنەیەک لە لیستەکە هەڵبژێرە یان Browse دابگرە بۆ دۆزینەوەی وێنەی خۆت. لە کۆتاییدا Settings دابخە.

Writing: an operating system profileنووسین: ناساندنی سیستەمێکی وەگەڕخەر

A product profile is a short, factual paragraph. Use the present simple, give the facts in a logical order (what it is, who made it, where it runs, what it lets you do), and finish with its strong points.

ناساندنی بەرهەم بڕگەیەکی کورت و پڕ لە ڕاستییە. بەکاربهێنە، ڕاستییەکان بە ڕیزبەندییەکی لۆژیکی بنووسە (چییە، کێ دروستی کردووە، لەسەر چی کار دەکات، ڕێگەت پێدەدات چی بکەیت) و بە خاڵە بەهێزەکانی کۆتایی پێ بهێنە.

Four operating systemsچوار
WindowsmacOSLinuxAndroid
Made byدروستکەرMicrosoftAppleLinus Torvalds and thousands of volunteersلینوس تۆرڤالدز و هەزاران خۆبەخشGoogle
First releasedیەکەم وەشان19852001 (as Mac OS X)⁦2001⁩ (بە ناوی ⁦Mac OS X⁩)19912008
Licenceproprietaryproprietaryopen source, free، بێبەرانبەرopen-source core + Google apps + Google
Main devicesئامێرە سەرەکییەکانPCs and laptops و Mac computers Macservers, supercomputers, PCs، ، phones and tabletsمۆبایل و
InterfaceGUI (Start menu, taskbar) (⁦Start menu⁩، )GUI (Dock, menu bar) (Dock، شریتی )GUI or command line یان touchscreen GUI بۆ
Strong pointخاڵی بەهێزruns the most programs and gamesزۆرترین و یاری لەسەری کار دەکەنwell designed; works well with iPhoneدیزاینی جوان؛ لەگەڵ iPhone باش کار دەکاتfree, secure and flexibleبێبەرانبەر، پارێزراو و نەرمphones at every priceمۆبایل بە هەموو نرخێک
ExerciseڕاهێنانWrite a profile of Linuxناساندنێک بۆ Linux بنووسە

Use the table to write a profile of Linux (70–90 words). Include at least one sentence with let, allow or enable, and one sentence that starts with an -ing word. Then write a second profile about Android, Windows or macOS.

بە یارمەتیی خشتەکە ناساندنێک بۆ Linux بنووسە (⁦70–90⁩ وشە). لانیکەم یەک ڕستە بە let، allow یان enable و یەک ڕستە کە بە وشەیەکی -ing دەست پێدەکات تێدا بێت. پاشان ناساندنی دووەم دەربارەی Android، Windows یان macOS بنووسە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

Model answer: Linux is an open-source operating system. It was started in 1991 by Linus Torvalds, a Finnish student, and today thousands of volunteers and companies work on it. Linux is free, and its licence lets anyone read, change and share the source code. It runs most of the world's servers and all of the fastest supercomputers. Users can work with a GUI or a command-line interface. Choosing Linux is popular with programmers because it is secure and flexible.

وەڵامی نموونەیی: Linux . لە ساڵی ⁦1991⁩ لەلایەن لینوس تۆرڤالدز، خوێندکارێکی فینلەندی، دەستی پێکرا و ئەمڕۆ هەزاران خۆبەخش و کۆمپانیا کاری لەسەر دەکەن. Linux بێبەرانبەرە و ڕێگە بە هەموو کەسێک دەدات بخوێنێتەوە، بیگۆڕێت و بڵاوی بکاتەوە. زۆربەی جیهان و هەموو خێراترین بە Linux کار دەکەن. دەتوانن بە یان بە کار بکەن. هەڵبژاردنی Linux لای بەناوبانگە، چونکە پارێزراو و نەرمە.

More for your trackزیاتر بۆ ڕێڕەوەکەت

هەڵە باوەکانی کوردزمانان

زۆرێک لەم هەڵانە لەوەوە دێن کە یەک کاری کوردی بۆ چەند کاری ئینگلیزی بەکاردێت، بۆ نموونە «کردنەوە» و «داخستن».

✗ هەڵە✓ دروستبۆچی؟
I opened the computer.I turned on the computer.بە کوردی دەڵێین « کردەوە»، بەڵام open بۆ ، و . بۆ ئامێر turn on یان switch on بەکاربهێنە.
Close the computer.Shut down the computer.«داخستن»ی ئامێر دەبێتە shut down یان turn off؛ close بۆ و .
I installed many softwares.I installed a lot of software.software . بۆ ژماردن بڵێ many programs یان many apps.
Windows allow you to …Windows allows you to …Windows ناوی یەک بەرهەمە، بۆیە کارەکەی تاکە: allows.
It lets you to save.It lets you save.دوای let + کەس، to نایەت.
Click two times on the icon.Double-click the icon.ئینگلیزی کارێکی تایبەتی هەیە: double-click.
Login to your account.Log in to your account.کارەکە دوو وشەیە؛ login (یەک وشە) ناوە: your login details.
the window of Settingsthe Settings windowلە ناوە تایبەتەکە پێش دەکەوێت، پێچەوانەی ئیزافەی کوردی ( Settings).
an user accounta user accountuser بە دەنگی «یو» /juː/ دەست پێدەکات، بۆیە a وەردەگرێت.
Exerciseڕاهێنانوەرگێڕان بۆ ئینگلیزی

ئەم ڕستانە وەربگێڕە بۆ ئینگلیزی.

  1. بەڕێوە دەبات.
  2. ڕێگەت پێدەدات بە خێرایی لە نێوان بگۆڕیت.
  3. پێش ئەوەی لاپتۆپەکە بکوژێنیتەوە، پاشەکەوت بکە.
  4. هەمیشە بە خۆت بچۆ ژوورەوە.
  5. گرنگە.
Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
  1. The operating system manages the hardware.
  2. The taskbar lets you switch between apps quickly.
  3. Save your files before you shut down the laptop.
  4. Always log in with your own user account.
  5. Installing updates is important.

More for your trackزیاتر بۆ ڕێڕەوەکەت

Going further: writing about interfaces

Writing UI instructions. Put the names of buttons and menus in bold and copy their capital letters exactly: Select Settings > Windows Update. Many style guides now prefer select to click, because it works for mouse, touch and keyboard users.

Sign in or log in? Both are correct. Microsoft and Google use sign in / sign out in their interfaces; log in / log out is common in technical writing. Choose one and use it consistently. The noun or adjective is one word: login page, sign-in screen.

Precise verbs. You boot or start up a computer, launch or open an app, run a program, quit or close an app, restart (informally reboot) a device, and shut down or power off hardware. Windows, macOS and Linux are singular: Linux runs on servers.

Summarising. When you summarise a text about software, keep only the main points and leave out the examples. Join the ideas with linkers such as and, but, so and however, then cut every word you do not need. A summary is usually about a third as long as the original.

ExerciseڕاهێنانMake these instructions professional

Rewrite these notes as clear, device-neutral steps (use select, put UI names in bold): 'click on the start thing and go to settings, then click update, then the button to check for updates'.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە
  1. Select Start, then Settings.
  2. Select Windows Update.
  3. Select Check for updates.

Reviewپێداچوونەوە

Review questionsپرسیارەکانی پێداچوونەوە
Name three jobs of an operating system.سێ ئەرکی سیستەمی وەگەڕخەر بژمێرە.

Sharing out the hardware, running apps and giving you a user interface. It also organises files and keeps the computer secure.

دابەشکردنی ، کارپێکردنی و پێدانی . هەروەها ڕێکدەخات و دەپارێزێت.

What is the difference between a GUI and a CLI?جیاوازیی ڕووکاری وێنەیی و ڕووکاری هێڵی فەرمان چییە؟

A GUI uses windows, icons, menus and a pointer. A CLI uses typed text commands.

، ، و بەکاردەهێنێت. فەرمانی نووسراو بەکاردەهێنێت.

Complete: 'The Settings app lets you ___ the language of your laptop.' (change)تەواوی بکە: The Settings app lets you ___ the language of your laptop. (change)

change. After let + object there is no 'to'.

change. دوای let + کەس، to نایەت.

Which is the verb: login or log in?کامیان کارە: login یان log in؟

Log in (two words). Login (one word) is a noun or adjective: your login details.

log in (دوو وشە). login (یەک وشە) ناو یان ئاوەڵناوە: your login details.

Quick checkپشکنینی خێراWhat do you call the bar along the bottom of the screen, with the Start button and the open apps?ئەو شریتەی لە خوارەوەی شاشەیە و دوگمەی Start و کراوەکانی تێدایە، پێی چی دەوترێت؟

Quick checkپشکنینی خێراWhich sentence is correct?کام ڕستە دروستە؟

Videoڤیدیۆ

Watch a videoسەیری ڤیدیۆیەک بکە

A video that viewers liked a lot and praised in their comments, chosen for this lesson.ڤیدیۆیەک کە بینەران زۆریان پێ خۆش بووە و لە کۆمێنتەکانیاندا ستایشیان کردووە، بۆ ئەم وانەیە هەڵبژێردراوە.

What Is an Operating System: Kernel, Shell & More | Computer BasicsWhiteboardDoodles · Englishئینگلیزی · 94K viewsبینین · 2.4K likesلایک

Shows what an operating system does: the kernel and shell, how a computer boots, file systems and user accounts, with simple drawings.

پیشان دەدات چی دەکات: و shell، ، و ، بە وێنەی سادە.

Whole video: a review of the operating system's jobs.

هەموو ڤیدیۆکە: پێداچوونەوەیەک بە ئەرکەکانی .

Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!

Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.

Key termsزاراوە سەرەکییەکان

Next lessonوانەی داهاتوو

Applicationsئەپەکان

Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان

References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.