Chapterبەش 5 · Lectureوانە 5.1

Electricity Basics: Voltage, Current and Resistanceبنەماکانی کارەبا: ڤۆڵتیە، تەزوو و بەرگری

The electricity behind every logic gate: a complete circuit; charge and current; voltage; resistance and Ohm's law (with an animation); one water picture for all three, with its limits; series and parallel circuits and the switch models of AND and OR; power, energy and kilowatt-hours; AC and DC (230 V, 50 Hz); and the real dangers of electric current, with the corrected safety figures.

ئەو کارەبایەی لە پشت هەموو : تەواو؛ و ؛ ؛ و (بە ئەنیمەیشنێک)؛ یەک وێنەی ئاو بۆ هەر سێکیان، لەگەڵ سنوورەکانی؛ و و نموونەی سویچیی AND و OR؛ ، و ؛ AC و ⁦DC (230 V⁩، ⁦50 Hz⁩)؛ و مەترسییە ڕاستەقینەکانی ، بە ژمارە ڕاستکراوەکانی سەلامەتی.

30 min read33 خولەک خوێندنەوە · 24 stepsهەنگاو

What you will learnچی فێر دەبیت

Name the three parts of every circuit and tell whether a circuit is complete.
Explain charge, current, voltage and resistance with their units, and the direction of conventional current.
Use Ohm's law and the series and parallel rules to find currents, voltages and resistances.
Calculate power and energy, including the kilowatt-hours on an electricity bill.
Tell AC from DC and work safely, knowing which currents are dangerous.

سێ بەشەکەی هەموو ناو ببەیت و بزانیت تەواوە یان نا.
، ، و بە یەکەکانیانەوە ڕوون بکەیتەوە، هەروەها ئاراستە ڕێککەوتووەکەی .
و یاساکانی و بەکار بهێنیت بۆ دۆزینەوەی ، و .
و بژمێریت، لەوانە پسوولەی کارەبا.
AC لە DC جیا بکەیتەوە و بە سەلامەتی کار بکەیت، بە زانینی ئەوەی کام مەترسیدارە.

Why a logic course starts with electricityبۆچی کۆرسێکی لۆجیک بە کارەبا دەست پێدەکات

Every bit inside a computer, 0 or 1, is an electrical signal: a voltage that is either HIGH or LOW (logic levels). The gates in the next chapter are built from batteries, switches, lamps, resistors and transistors. So before we build gates, this lesson explains the electricity that flows through them.

هەر لە ناو ، چ 0 بێت چ 1، کارەباییە: کە یان HIGHـە یان LOW (ئاستە لۆجیکییەکان). لە بەشی داهاتوودا لە پاتری، ، گڵۆپ، و دروست دەکرێن. بۆیە پێش دروستکردنی ، ئەم وانەیە ئەو کارەبایە ڕوون دەکاتەوە کە پێیاندا دەڕوات.

A complete circuit: what every circuit needs.
Charge and current: what flows, and how much.
Voltage: the push.
Resistance and Ohm's law: how the three are linked.
Series and parallel circuits: one path or several.
Power and energy: watts, and the kilowatt-hours on the electricity bill.
AC and DC, and safety first.

تەواو: ئەوەی هەموو پێویستی پێیەتی.
و : چی دەڕوات و چەند.
: پاڵنەرەکە.
و : سێیەکە چۆن بە یەکەوە بەستراون.
و : یەک ڕێگا یان چەند ڕێگا.
و : و ئەو لە پسوولەی کارەبادا دەنووسرێن.
AC و DC، هەروەها سەرەتا سەلامەتی.

A complete circuitسووڕێکی تەواو

Electricity does useful work only when two things are present: a source that pushes, such as a battery, and a complete loop of conductors. The loop must run from one terminal of the source, through the part that uses the energy, and back to the other terminal. Break the loop anywhere and the current stops everywhere at once.

کارەبا تەنها کاتێک کارێکی بەسوود دەکات کە دوو شت هەبن: سەرچاوەیەک کە پاڵ دەنێت (وەک پاترییەک) و بازنەیەکی تەواو لە . بازنەکە دەبێت لە سەرێکی سەرچاوەکەوە دەست پێبکات، بە ناو ئەو پارچەیەدا بڕوات کە وزەکە بەکار دەهێنێت و بگەڕێتەوە بۆ سەرەکەی تری. لە هەر شوێنێکدا بازنەکە بپچڕێنیت، لە هەموو شوێنێک پێکەوە دەوەستێت.

A voltage source: a battery, a cell or a power supply.
A load: the part that uses the energy, such as a lamp, an LED, a motor or a resistor.
Conductors: usually copper wires, which join everything into one loop.

سەرچاوەیەکی : پاتری یان .
: ئەو پارچەیەی وزەکە بەکار دەهێنێت، وەک گڵۆپ، ، ماتۆڕ یان .
: زۆرجار وایەری مس، کە هەموو شتێک دەکەنە یەک بازنە.

Definitionپێناسە

A closed path through which electric current flows, for example from a battery through a switch to a lamp and back. If the path is broken, the current stops.

ڕێڕەوێکی داخراوە کە تەزووی کارەبا پێیدا دەڕوات، بۆ نموونە لە پاترییەکەوە بە سویچێکدا بۆ گڵۆپێک و دواتر دەگەڕێتەوە. ئەگەر ڕێڕەوەکە بپچڕێت، تەزووەکە دەوەستێت.

Which bulb lights? Look for a loop that goes from + through both contacts of the bulb to −.کام گڵۆپ هەڵدەبێت؟ بەدوای بازنەیەکدا بگەڕێ کە لە +ـەوە بە هەردوو خاڵی پەیوەندیی گڵۆپەکەدا بڕوات بۆ −.CêIT

Quick checkپشکنینی خێراWhich of the four bulbs lights?کام لەم چوار گڵۆپە هەڵدەبێت؟Drawing Dوێنەی DDrawing Bوێنەی BDrawing Cوێنەی CDrawing Aوێنەی A

A complete circuitسووڕێکی تەواو

Drawing circuits: the circuit diagramکێشانی سووڕەکان: هێڵکاریی سووڕ

Engineers do not draw real batteries and bulbs. They draw a circuit diagram (a schematic) with a standard symbol for each part and straight lines for the wires. Like a city's bus-route map, it keeps only what matters — which part is connected to which — and ignores where the parts really sit on the table.

ئەندازیاران پاتری و گڵۆپی ڕاستەقینە ناکێشن. دەکێشن کە بۆ هەر پارچەیەک هێمایەکی ستانداردی هەیە و بۆ وایەرەکان هێڵی ڕاست. وەک نەخشەی هێڵەکانی پاسی شارێک، تەنها ئەوەی گرنگە دەپارێزێت — کام پارچە بە کامەوە بەستراوە — و گوێ نادات بەوەی پارچەکان لە ڕاستیدا لەسەر مێزەکە لە کوێن.

The symbols of this course. A dot means the wires are joined; wires that cross without a dot are not connected.هێماکانی ئەم کۆرسە. خاڵ واتە وایەرەکان بەستراون؛ وایەرێک کە بێ خاڵ یەکتر دەبڕن پێکەوە نەبەستراون.CêIT

You will meet two symbols for a resistor. The zigzag is the American (ANSI) style used by Multisim and in this chapter; the small box is the international (IEC) style, used in the switch drawings of the gate lessons. Both mean the same part.

دوو بۆ دەبینیت. هێڵە شکاوەکە شێوازی ئەمریکی ⁦(ANSI)⁩ـیە کە Multisim و ئەم بەشە بەکاری دەهێنن؛ سندووقە بچووکەکە شێوازی نێودەوڵەتی ⁦(IEC)⁩ـیە کە لە وێنەی وانەکانی بەکار هاتووە. هەردووکیان هەمان پارچەن.

Quick checkپشکنینی خێراIn a circuit diagram, two wires cross each other with no dot at the crossing. Are they connected?لە دوو وایەر یەکتر دەبڕن و لە شوێنی یەکتربڕینەکەدا هیچ خاڵێک نییە. ئایا بەیەکەوە بەستراون؟Yes, crossing lines are always joined.بەڵێ، هێڵی یەکتربڕ هەمیشە بەستراون.No. Only a dot shows a joint.نەخێر. تەنها خاڵ جێی بەستن پیشان دەدات.Only if the wires have the same colour.تەنها ئەگەر وایەرەکان یەک ڕەنگیان هەبێت.

Charge and currentبارگە و تەزوو

All matter is made of atoms, and every atom has tiny particles called electrons, each carrying a small negative charge. In a metal some electrons are free to move. When a battery pushes them along a wire, charge flows past every point of the wire: this flow is the electric current.

هەموو مادەیەک لە گەردیلە پێک هاتووە و هەر گەردیلەیەک تەنۆلکەی زۆر بچووکی هەیە بە ناوی ، کە هەر یەکەیان سالبی بچووک هەڵدەگرێت. لە کانزادا هەندێک ئازادن بجووڵێن. کاتێک پاترییەک بە درێژایی وایەرێک پاڵیان پێوە دەنێت، بە هەموو خاڵێکی وایەرەکەدا تێدەپەڕێت: ئەم ڕۆیشتنە .

Charge is measured in coulombs (C). One coulomb is the charge of about $6.24 \times 10^{18}$ electrons — six billion billion. Current is how much charge passes a point every second:

بە ⁦(C)⁩ دەپێورێت. یەک نزیکەی $6.24 \times 10^{18}$ — شەش ملیار ملیار. ئەوەیە کە لە هەر چرکەیەکدا چەند بە خاڵێکدا تێدەپەڕێت:

I = \frac{Q}{t} \qquad 1\ \text{A} = 1\ \text{C/s}

Worked examplesنموونەی شیکراوە

3 coulombs in 2 seconds3 کولۆم لە 2 چرکەدا
If 3 C of charge pass a point of a wire in 2 s, the current is $I = 3 \div 2 = 1.5\ \text{A}$ .
ئەگەر لە 2 چرکەدا ⁦3 C⁩ بە خاڵێکی وایەرێکدا تێبپەڕێت، دەکاتە $I = 3 \div 2 = 1.5\ \text{A}$ .
A phone charger for one hourشارژەری مۆبایل بۆ یەک کاتژمێر
A charger that gives 2 A for one hour (3600 s) moves $Q = I \times t = 2 \times 3600 = 7200\ \text{C}$ through the cable.
شارژەرێک کە بۆ ماوەی یەک کاتژمێر (⁦3600⁩ چرکە) ⁦2 A⁩ بدات، $Q = I \times t = 2 \times 3600 = 7200\ \text{C}$ بە ناو کێبڵەکەدا دەگوازێتەوە.

Current is measured with an ammeter, which is put in the path of the current (in series). The next lesson shows how to do this with a multimeter.

بە دەپێورێت کە دەخرێتە ناو ڕێگای (بە ). وانەی داهاتوو پیشانی دەدات چۆن ئەمە بە بکەیت.

Charge and currentبارگە و تەزوو

Which way does current flow?تەزوو بە کام ئاراستەدا دەڕوات؟

Electrons are negative, so in a metal wire they move from the battery's − terminal, around the circuit, to the + terminal. But long before the electron was discovered (1897), scientists had agreed to draw current as a flow of positive charge from + to −. This conventional current is still what every circuit diagram, every diode and transistor symbol, and this course use. Both descriptions give the same results.

سالبن، بۆیە لە وایەری کانزاییدا لە سەری −ـی پاترییەکەوە، بە دەوری ، بەرەو سەری + دەجووڵێن. بەڵام زۆر پێش دۆزینەوەی ⁦(1897)⁩، زانایان ڕێککەوتبوون کە وەک ڕۆیشتنی موجەب لە +ـەوە بۆ − بکێشن. ئەم ئاراستە ڕێککەوتووە (conventional current) هێشتا ئەوەیە کە هەموو ، هەموو و و ئەم کۆرسە بەکاری دەهێنن. هەردوو وەسفەکە هەمان ئەنجام دەدەن.

The same current described two ways. Drawings use the green direction.هەمان بە دوو شێوە وەسف کراوە. وێنەکان ئاراستە سەوزەکە بەکار دەهێنن.CêIT

Electrons or conventional current?ئەلیکترۆنەکان یان ئاراستە ڕێککەوتووەکە؟

One of the course's downloaded slide decks says simply that “current is the flow of electrons”. In a metal wire that is what physically moves, but circuits are always drawn with conventional current, from + to −. When this course says “the current flows from the collector to the emitter” or “an LED conducts from anode to cathode”, it means the conventional direction.

یەکێک لەو سلایدانەی کۆرسەکە کە لە ئینتەرنێتەوە دابەزێنراون تەنها دەڵێت « ڕۆیشتنی ». لە وایەری کانزاییدا ئەوەی بە ڕاستی دەجووڵێت هەر ئەوانن، بەڵام هەمیشە بە ئاراستە ڕێککەوتووەکە دەکێشرێن، لە +ـەوە بۆ −. کاتێک ئەم کۆرسە دەڵێت « لە بۆ دەڕوات» یان « لە ئانۆدەوە بۆ کاتۆد دەگەیەنێت»، مەبەستی ئاراستە ڕێککەوتووەکەیە.

Slow electrons, fast signalئەلیکترۆنی هێواش، سیگناڵی خێرا

Electrons drift through a wire very slowly — around a millimetre per second for a typical current — yet a lamp lights the moment you close the switch. The wire is already full of free electrons, so the push travels along it almost at the speed of light, like water that comes out of a full pipe the instant you open the tap.

زۆر هێواش بە ناو وایەردا دەجووڵێن — بۆ ئاسایی نزیکەی یەک ملیمەتر لە چرکەیەکدا — کەچی گڵۆپ هەر کە دادەخەیت هەڵدەبێت. وایەرەکە پێشتر پڕە لە ئازاد، بۆیە پاڵنانەکە بە نزیکەی خێرایی ڕووناکی بە درێژاییدا دەڕوات، وەک ئەو ئاوەی هەر کە شێرەکە دەکەیتەوە لە بۆرییەکی پڕەوە دێتە دەرەوە.

Quick checkپشکنینی خێراIn a circuit diagram, which way is the current drawn?لە بە کام ئاراستەدا دەکێشرێت؟From + through the circuit to −لە +ـەوە بە ناو سووڕەکەدا بۆ −From − through the circuit to +لە −ـەوە بە ناو سووڕەکەدا بۆ +Both ways at onceهەردوو ئاراستە پێکەوە

Voltage: the pushڤۆڵتیە: پاڵنەرەکە

Current needs a push. Voltage is the difference in electrical potential energy between two points of a circuit: it tells how hard the charge is pushed from one point to the other. Because it is a difference, voltage is always measured between two points — “the voltage across the lamp”, “the voltage of the battery's + terminal compared with its − terminal”. The instrument is a voltmeter, whose two leads touch those two points.

پێویستی بە پاڵنانە. جیاوازیی شاراوەیە لە نێوان دوو خاڵی : دەڵێت چەند بەهێز لە خاڵێکەوە بۆ خاڵەکەی تر پاڵ دەنرێت. لەبەر ئەوەی جیاوازییە، هەمیشە لە نێوان دوو خاڵدا دەپێورێت — « لە نێوان دوو سەری گڵۆپەکەدا»، « سەری +ـی پاترییەکە بەراورد بە سەری −». ئامێری پێوانەکەی ، کە دوو سەرەکەی بەر ئەو دوو خاڵە دەکەون.

Inside a battery a chemical reaction moves electrons from one terminal to the other, so one terminal becomes positive (+) and the other negative (−). The difference between them is the battery's voltage; its value when no current is drawn is called its electromotive force (emf). The unit is the volt (V), after Alessandro Volta (1745–1827), who built the first battery. One volt means one joule of energy for every coulomb of charge, and one volt pushes one ampere through one ohm.

لە ناو پاترییەکدا کارلێکێکی کیمیایی لە سەرێکەوە دەگوازێتەوە بۆ سەرەکەی تر، بۆیە سەرێک موجەب ⁦(+)⁩ و ئەوی تر سالب ⁦(−)⁩ دەبێت. جیاوازیی نێوانیان پاترییەکەیە؛ نرخەکەی کاتێک هیچ نەکێشرێت پێی دەوترێت هێزی کارەبابزوێن (emf). یەکەکەی بریتییە لە ⁦(V)⁩، بە ناوی ⁦Alessandro Volta (1745–1827)⁩، کە یەکەم پاتریی دروست کرد. یەک واتە یەک وزە بۆ هەر . هەروەها یەک یەک بە یەک پاڵ دەنێت.

1\ \text{V} = 1\ \frac{\text{J}}{\text{C}}

Voltages you meet every day ژیانی ڕۆژانە
Sourceسەرچاوە	Voltage	Typeجۆر
AA or AAA cellپاتریی AA یان AAA	1.5 V	DC
USB port, phone charger outputدەرچەی USB، دەرچووی شارژەری مۆبایل	5 V	DC
Logic chips (such as the 74HC family) لۆجیکی (وەک خێزانی ⁦74HC⁩)	5 V or 3.3 V⁦5 V⁩ یان ⁦3.3 V⁩	DC
The small rectangular batteryپاتریی چوارگۆشەی بچووک	9 V	DC
Car batteryپاتریی ئۆتۆمبێل	about 12 Vنزیکەی ⁦12 V⁩	DC
Wall socket in Kurdistanسۆکێتی دیوار لە کوردستان	230 V	AC

Quick checkپشکنینی خێراA battery's + terminal is 9 V above its − terminal. What does “9 V” describe?سەری +ـی پاترییەک ⁦9 V⁩ لە سەری −ـی بەرزترە. «⁦9 V⁩» چی وەسف دەکات؟The resistance of the batteryبەرگریی پاترییەکەThe amount of current the battery holdsبڕی ئەو تەزووەی پاترییەکە هەڵیدەگرێتThe push between the two terminalsپاڵنانی نێوان دوو سەرەکە

Resistance and resistorsبەرگری و بەرگرەکان

Resistance is how strongly something opposes the current. Moving electrons keep bumping into the atoms of the material, and the atoms hold on to their own electrons, so some of the push is used up. Resistance is measured in ohms (Ω), with an ohmmeter (a setting of the multimeter).

ئەوەیە کە شتێک چەند بەهێز بەرهەڵستی دەکات. لە کاتی جووڵەدا بەردەوام بەر گەردیلەکانی مادەکە دەکەون و گەردیلەکانیش خۆیان ڕادەگرن، بۆیە بەشێک لە پاڵنانەکە بەکار دەچێت. بە (Ω) دەپێورێت، بە (یەکێک لە ڕێکخستنەکانی ).

Conductors such as copper and aluminium have very low resistance: that is why wires are made of them.
Insulators such as plastic, rubber and glass have a huge resistance: they cover wires and keep you safe.
Semiconductors such as silicon sit in between; diodes, transistors and chips are made from them (next lessons).

وەک مس و ئەلەمنیۆم زۆر کەمە: بۆیە وایەر لەوانە دروست دەکرێت.
وەک پلاستیک، لاستیک و شووشە زۆر گەورەیە: وایەرەکان دادەپۆشن و تۆ دەپارێزن.
وەک سیلیکۆن لە نێوانیاندان؛ ، و لەوان دروست دەکرێن (وانەکانی داهاتوو).

A resistor is a part made to have a chosen resistance. It restricts the current in its part of the circuit, and the electrical energy it takes is turned into heat — a resistor that carries too much current gets hot. Values are written in Ω, kΩ (1000 Ω) and MΩ (1,000,000 Ω); how to read the coloured bands on a resistor is in the next lesson.

پارچەیەکە کە بۆ دیاریکراو دروست کراوە. لە بەشەکەی خۆیدا سنووردار دەکات و ئەو وزە کارەباییەی وەریدەگرێت دەیکات بە گەرمی — کە زۆری پێدا بڕوات گەرم دەبێت. نرخەکان بە Ω، kΩ (⁦1000⁩ Ω) و MΩ (⁦1,000,000⁩ Ω) دەنووسرێن؛ چۆنیەتیی خوێندنەوەی هێڵە ڕەنگاوڕەنگەکانی سەر لە وانەی داهاتوودایە.

Definitionپێناسە

A small electronic part that limits how much current flows in a . On circuit drawings it is a small box (or a zigzag) labelled R.

پارچەیەکی ئەلیکترۆنیی بچووکە کە بڕی ئەو تەزووە سنووردار دەکات کە لە دەڕوات. لە وێنەی سووڕەکاندا وەک سندووقێکی بچووک (یان هێڵێکی شکاو) بە ناوی R دەکێشرێت.

Ohm's lawیاسای ئۆم

For a resistor, the current is directly proportional to the voltage across it: double the voltage and the current doubles. The German physicist Georg Simon Ohm (1789–1854) found this by experiment in 1826 and published it in 1827. It is written as one short rule that links the three quantities of this lesson:

بۆ ، ڕاستەوانە لەگەڵ نێوان دوو سەریدا دەگۆڕێت: دوو هێندە بکە، دوو هێندە دەبێت. فیزیازانی ئەڵمانی ⁦Georg Simon Ohm (1789–1854)⁩ لە ساڵی ⁦1826⁩دا بە تاقیکردنەوە ئەمەی دۆزییەوە و لە ⁦1827⁩دا بڵاوی کردەوە. وەک یەک یاسای کورت دەنووسرێت کە سێ بڕەکەی ئەم وانەیە پێکەوە دەبەستێت:

\begin{aligned} V &= I \times R \\ I &= \frac{V}{R} \\ R &= \frac{V}{I} \end{aligned}

Definitionپێناسە

The rule V = I × R: the across a resistor equals the through it times its . So I = V ÷ R and R = V ÷ I.

یاسای ⁦V = I × R⁩: لە نێوان دوو سەری یەکسانە بە کە پێیدا دەڕوات جارانی . کەواتە ⁦I = V ÷ R⁩ و ⁦R = V ÷ I⁩.

Three worked examplesسێ نموونەی شیکراوە

Find the currentتەزوو بدۆزەوە
A 5 V supply is connected across a 1 kΩ resistor: $I = V \div R = 5 \div 1000 = 0.005\ \text{A} = 5\ \text{mA}$ .
⁦5 V⁩ بە دوو سەری ⁦1 k⁩Ωـەوە بەستراوە: $I = V \div R = 5 \div 1000 = 0.005\ \text{A} = 5\ \text{mA}$ .
Find the resistanceبەرگری بدۆزەوە
A 12 V lamp draws 0.5 A while it is lit: $R = V \div I = 12 \div 0.5 = 24\ \Omega$ .
گڵۆپێکی ⁦12 V⁩ لە کاتی هەڵبووندا ⁦0.5 A⁩ دەکێشێت: $R = V \div I = 12 \div 0.5 = 24\ \Omega$ .
Find the voltageڤۆڵتیە بدۆزەوە
2 mA flows through a 2.2 kΩ resistor: $V = I \times R = 0.002 \times 2200 = 4.4\ \text{V}$ .
⁦2 mA⁩ بە ⁦2.2 k⁩Ωـدا دەڕوات: $V = I \times R = 0.002 \times 2200 = 4.4\ \text{V}$ .

Quick checkپشکنینی خێرا9 V is connected across a 4.5 kΩ resistor. What current flows?⁦9 V⁩ بە دوو سەری ⁦4.5 k⁩Ωـەوە بەستراوە. چەند دەڕوات؟

2\ \text{A}

2\ \text{A}

2\ \text{mA}

2\ \text{mA}

0.5\ \text{mA}

0.5\ \text{mA}

40.5\ \text{mA}

40.5\ \text{mA}

بنچینەکانی کارەبا # بەرگری و یاسای ئۆمQandil Muhammad · Kurdish (Sorani)کوردی (سۆرانی) · 3K viewsبینین · 149 likesلایک · Partبەشی 16:46–18:04 (ofلە 18:55)
In Sorani Kurdish, from the series 'Basics of electricity': resistance, kinds of resistors, the resistor colour code and Ohm's law.
بە کوردیی سۆرانی، لە زنجیرەی «بنچینەکانی کارەبا»: ، جۆرەکانی ، و .
Plays 16:46–18:04: Ohm's law, the V–I–R triangle and two worked examples (a heater: 220 V across 16 Ω; 3 A through 8 Ω gives 24 V). It stops before a later example with a unit slip.
لە ⁦16:46⁩ تا ⁦18:04⁩ پەخش دەبێت: ، سێگۆشەی ⁦V–I–R⁩ و دوو نموونەی شیکراو (گەرمکەرەوەیەک: ⁦220 V⁩ بە ⁦16⁩ Ω؛ ⁦3 A⁩ بە ناو 8 Ωـدا ⁦24 V⁩ دەدات). پێش نموونەیەکی دواتر ڕادەوەستێت کە هەڵەیەکی یەکەی تێدایە.

Ohm's lawیاسای ئۆم

Watch Ohm's law workسەیری کارکردنی یاسای ئۆم بکە

Keep the voltage the same and change only the resistance. In the animation a 9 V battery drives current through a resistor and an ammeter. Each time the resistance doubles — 1, 2, 4, 8 kΩ — the ammeter's needle falls to half: 9, 4.5, 2.25, 1.125 mA.

وەک خۆی بهێڵەوە و تەنها بگۆڕە. لە ئەنیمەیشنەکەدا پاترییەکی ⁦9 V⁩ بە و دەنێرێت. هەر جارێک دوو هێندە دەبێت — 1، 2، 4، ⁦8 k⁩Ω — دەرزیی دادەبەزێت بۆ نیوە: 9، ⁦4.5⁩، ⁦2.25⁩، ⁦1.125 mA⁩.

Animation of a circuit with a 9 V battery, a resistor R and an ammeter dial. R is 1 kΩ, then 2 kΩ, 4 kΩ and 8 kΩ, and the needle and the reading drop from 9 mA to 4.5, 2.25 and 1.125 mA. A table on the right fills in row by row. The last frame says: every time R doubles, the current halves; I = V ÷ R. — Same voltage, doubling resistance: the current halves each time.هەمان ، دوو هێندە: هەر جارە نیوە دەبێت.CêIT

When Ohm's law does not applyکەی یاسای ئۆم جێبەجێ نابێت

Ohm's law describes resistors at a steady temperature. Some parts do not obey it: an LED or a diode passes almost no current below about 2 V and then a very large one just above it, and a lamp's filament has more resistance when it is hot. That is why an LED always needs a resistor in series (next lesson).

وەسفی دەکات کاتێک پلەی گەرمییان جێگیرە. هەندێک پارچە گوێڕایەڵی نین: یان لە خوار نزیکەی ⁦2 V⁩ نزیکەی هیچ ناگەیەنێت و هەر کە کەمێک لەوە بەرزتر بێت زۆر گەورە دەگەیەنێت، هەروەها تاڵی گڵۆپ کاتێک گەرمە زیاترە. بۆیە هەمیشە پێویستی بە هەیە بە (وانەی داهاتوو).

Quick checkپشکنینی خێراA 6 V supply drives 3 mA through a resistor. It is replaced by a resistor with three times the resistance. What is the new current? ⁦6 V⁩ بە ⁦3 mA⁩ دەنێرێت. دەگۆڕدرێت بە یەکێک کە سێ هێندەیە. ئێستا چەندە؟

9\ \text{mA}

9\ \text{mA}

3\ \text{mA}

3\ \text{mA}

1\ \text{mA}

1\ \text{mA}

18\ \text{mA}

18\ \text{mA}

Electricity as water in pipesکارەبا وەک ئاو لە بۆرییەکاندا

Voltage, current and resistance are invisible, so it helps to picture water flowing in pipes. The drawing below puts a water system and an electric circuit side by side.

، و نابینرێن، بۆیە یارمەتیدەرە وێنەی ڕۆیشتنی ئاو لە بۆرییەکاندا بهێنیتە پێش چاو. وێنەکەی خوارەوە سیستەمێکی ئاو و لە تەنیشت یەکدا دادەنێت.

One water picture for all three ideas. It replaces the five web pictures of the course folder.یەک وێنەی ئاو بۆ هەر سێ بیرۆکەکە. شوێنی ئەو پێنج وێنە ئینتەرنێتییەی بوخچەی کۆرسەکە دەگرێتەوە.CêIT

The water tank on the roofتانکی ئاوی سەربان

Most houses in Kurdistan keep a water tank on the roof. The higher the tank, the harder the water pushes out of the kitchen tap — that push is the voltage. The number of litres coming out every second is the current. A narrow or half-blocked pipe lets less water through for the same push — that is resistance. The pump that lifts the water back to the roof plays the battery, the tap is the switch, and a water wheel turned by the stream is the lamp: the place where the energy does its work.

زۆربەی ماڵەکانی کوردستان تانکی ئاویان لەسەر سەربانە. تانکەکە تا بەرزتر بێت، ئاوەکە بە هێزتر لە شێری چێشتخانەکەوە دێتە دەرەوە — ئەو پاڵنانە . ژمارەی ئەو لیترانەی لە هەر چرکەیەکدا دێنە دەرەوە . بۆرییەکی باریک یان نیوە گیراو بە هەمان پاڵنان ئاوی کەمتر تێدەپەڕێنێت — ئەوە . ئەو پەمپەی ئاوەکە دەگەڕێنێتەوە سەربان ڕۆڵی پاتری دەبینێت، شێرەکە ڕۆڵی و ئاشێک کە ئاوەکە دەیسووڕێنێت ڕۆڵی گڵۆپ: ئەو شوێنەی وزەکە کاری تێدا دەکات.

Where the analogy stops workingسنووری ئەم نموونەیە

Do not push the picture too far. Water pours out of a cut pipe, but nothing pours out of a cut wire: the current simply stops everywhere. A wire is already full of electrons, which is why a lamp lights at once. And the picture says nothing useful about AC, capacitors or magnets.

وێنەکە زۆر مەکێشە. ئاو لە بۆرییەکی بڕاوەوە دەڕژێت، بەڵام هیچ شتێک لە وایەرێکی بڕاوەوە ناڕژێت: بە سادەیی لە هەموو شوێنێک دەوەستێت. وایەر پێشتر پڕە لە ، بۆیە گڵۆپ یەکسەر هەڵدەبێت. هەروەها وێنەکە هیچ شتێکی بەسوود دەربارەی AC، یان موگناتیس ناڵێت.

The hose pictureوێنەی بۆرییەکە

One web picture in the course folder (“Electricity is like a water hose”) labels the size of the hose as the current. That is misleading: current is how much flows each second, not the size of the pipe. A wider hose is closer to a lower resistance — it lets more water through for the same pressure.

یەکێک لە وێنە ئینتەرنێتییەکانی بوخچەی کۆرسەکە («کارەبا وەک بۆریی ئاو وایە») قەبارەی بۆرییەکە بە ناو دەبات. ئەمە هەڵەبەرە: ئەوەیە کە لە هەر چرکەیەکدا چەند دەڕوات، نەک قەبارەی بۆرییەکە. بۆرییەکی پانتر لە کەمتر نزیکترە — بە هەمان پەستان ئاوی زیاتر تێدەپەڕێنێت.

Series and parallel circuitsبەستنی زنجیرەیی و بەستنی هاوتەریب

When a circuit has more than one load, there are two basic ways to join them. In series the parts sit one after another, so the current has only one path. In parallel each part sits on its own branch between the same two points, so the current has several paths.

کاتێک زیاتر لە هەبێت، دوو ڕێگای بنەڕەتی هەیە بۆ بەستنیان. لە پارچەکان یەک لە دوای یەک دادەنرێن، بۆیە تەنها یەک ڕێگای هەیە. لە هەر پارچەیەک لەسەر لقێکی خۆی لە نێوان هەمان دوو خاڵدا دادەنرێت، بۆیە چەند ڕێگایەکی هەیە.

Series shares the voltage; parallel shares the current. دابەش دەکات؛ دابەش دەکات.CêIT

Series and parallel side by side و لە تەنیشت یەک
Propertyتایبەتمەندی	Series	Parallel
Paths for the currentڕێگای	oneیەک	one per branchیەک بۆ هەر لقێک
Current	the same through every partلە هەموو پارچەکاندا وەک یەک	splits: $I_T = I_1 + I_2 + \dots$ دابەش دەبێت: $I_T = I_1 + I_2 + \dots$
Voltage	shared: $V_T = V_1 + V_2 + \dots$ دابەش دەبێت: $V_T = V_1 + V_2 + \dots$	the same across every branch: $V_T = V_1 = V_2$ بە هەموو لقێک وەک یەک: $V_T = V_1 = V_2$
Total resistance گشتی	adds up: $R_T = R_1 + R_2 + \dots$ کۆ دەبێتەوە: $R_T = R_1 + R_2 + \dots$	$\frac{1}{R_T} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} + \dots$ — less than the smallest branch $\frac{1}{R_T} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2} + \dots$ — لە بچووکترین لق کەمترە
One part breaksپارچەیەک دەپچڕێت	everything stopsهەموو شتێک دەوەستێت	the other branches keep workingلقەکانی تر بەردەوام کار دەکەن
Exampleنموونە	old chains of decoration lightsزنجیرە گڵۆپی ڕازاندنەوەی کۆن	the lamps and sockets of a houseگڵۆپ و سۆکێتەکانی ماڵێک

These two ways of connecting are exactly how the first logic gates are explained. Two switches in series with a lamp light it only when A and B are closed — the AND switch model. Two switches in parallel light it when A or B is closed — the OR switch model. And a wire placed across a lamp shorts it out: the current takes the wire and the lamp goes dark (in a series chain, the other lamp then gets the whole voltage and glows brighter). The NOT switch model uses exactly this trick.

ئەم دوو شێوەیەی بەستن ڕێک ئەوەن کە یەکەم پێیان ڕوون دەکرێنەوە. دوو بە لەگەڵ گڵۆپێکدا تەنها کاتێک هەڵیدەکەن کە A و B داخراو بن — نموونەی سویچیی AND. دوو بە هەڵیدەکەن کاتێک A یان B داخراو بێت — نموونەی سویچیی OR. هەروەها وایەرێک کە بە دوو سەری گڵۆپێکەوە دابنرێت دەکات: ڕێگای وایەرەکە دەگرێت و گڵۆپەکە دەکوژێتەوە (لە ، گڵۆپەکەی تر ئەوکات هەموو وەردەگرێت و گەشتر دەبێت). نموونەی سویچیی NOT ڕێک ئەم فێڵە بەکار دەهێنێت.

Quick checkپشکنینی خێراTwo identical lamps are in series on a 6 V battery. One lamp breaks. What happens to the other?دوو گڵۆپی وەک یەک بە لەسەر پاترییەکی ⁦6 V⁩ دانراون. یەکێکیان دەسووتێت. ئەوی تر چی بەسەر دێت؟It glows brighter.گەشتر دەبێت.Nothing changes.هیچ ناگۆڕێت.It goes out too.ئەویش دەکوژێتەوە.

Series and parallel circuitsبەستنی زنجیرەیی و بەستنی هاوتەریب

Worked example: a series circuitنموونەی شیکراوە: بەستنی زنجیرەیی

A 6 V battery drives two resistors in series: $R_1 = 100\ \Omega$ and $R_2 = 200\ \Omega$ . Find the current and the voltage across each resistor.

پاترییەکی ⁦6 V⁩ بە بە دوو بەستراوە: $R_1 = 100\ \Omega$ و $R_2 = 200\ \Omega$ . و نێوان دوو سەری هەر بدۆزەوە.

\begin{aligned} R_T &= R_1 + R_2 = 100 + 200 = 300\ \Omega \\ I &= \frac{V_T}{R_T} = \frac{6}{300} = 0.02\ \text{A} = 20\ \text{mA} \\ V_1 &= I R_1 = 0.02 \times 100 = 2\ \text{V} \\ V_2 &= I R_2 = 0.02 \times 200 = 4\ \text{V} \end{aligned}

Quick checkپشکنینی خێراIn this series circuit, how much current flows through

R_2

?لەم زنجیرەییەدا چەند بە ناو دووەم (

R_2

) دەڕوات؟20 mA, the same as through R1⁦20 mA⁩، هەمان ئەوەی بە ⁦R1⁩ـدا دەڕواتHalf as much as through R1نیوەی ئەوەی بە ⁦R1⁩ـدا دەڕواتTwice as much as through R1دوو هێندەی ئەوەی بە ⁦R1⁩ـدا دەڕوات

Series and parallel circuitsبەستنی زنجیرەیی و بەستنی هاوتەریب

Worked example: a parallel circuitنموونەی شیکراوە: بەستنی هاوتەریب

A 6 V battery feeds two resistors in parallel: $R_1 = 2\ \text{k}\Omega$ and $R_2 = 3\ \text{k}\Omega$ . Find each branch current, the total current and the total resistance.

پاترییەکی ⁦6 V⁩ وزە دەداتە دوو بە : $R_1 = 2\ \text{k}\Omega$ و $R_2 = 3\ \text{k}\Omega$ . هەر لقێک، گشتی و گشتی بدۆزەوە.

\begin{aligned} I_1 &= \frac{6\ \text{V}}{2\ \text{k}\Omega} = 3\ \text{mA} \qquad I_2 = \frac{6\ \text{V}}{3\ \text{k}\Omega} = 2\ \text{mA} \\ I_T &= I_1 + I_2 = 5\ \text{mA} \\ R_T &= \frac{V}{I_T} = \frac{6\ \text{V}}{5\ \text{mA}} = 1.2\ \text{k}\Omega \end{aligned}

Quick checkپشکنینی خێراA third branch of 6 kΩ is added to the same 6 V circuit. What happens to the total current?لقێکی سێیەمی ⁦6 k⁩Ω بۆ هەمان ⁦6 V⁩ زیاد دەکرێت. گشتی چی بەسەر دێت؟It stays 5 mA.وەک خۆی ⁦5 mA⁩ دەمێنێتەوە.It falls, because there is more resistance.کەم دەبێتەوە، چونکە بەرگری زیاتر هەیە.It rises to 6 mA.بەرز دەبێتەوە بۆ ⁦6 mA⁩.

Power and energyتوانای کارەبایی و وزەی کارەبایی

Electric power is how fast energy is moved by an electric current, from the source into the load. That energy was first made by converting another form: mechanical energy (a generator turned by a dam or an engine), thermal energy (burning fuel) or chemical energy (a battery). We use it for lighting, computers, motors and entertainment; for heating and cooking it competes with gas.

ئەوەیە کە وزە چەند خێرا لە سەرچاوەکەوە دەگوازێتەوە بۆ . ئەو وزەیە سەرەتا بە گۆڕینی شێوەیەکی تر دروست کراوە: وزەی میکانیکی (مۆلیدەیەک کە بەنداوێک یان بزوێنەرێک دەیسووڕێنێت)، وزەی گەرمی (سووتاندنی سووتەمەنی) یان وزەی کیمیایی (پاتری). بۆ ڕووناکی، ، ماتۆڕ و کاتبەسەربردن بەکاری دەهێنین؛ بۆ گەرمکردنەوە و چێشتلێنان لەگەڵ غاز کێبڕکێ دەکات.

P = \frac{E}{t} = V \times I = I^2 R = \frac{V^2}{R}

Quick checkپشکنینی خێراA kettle on 230 V draws 8 A. What is its power?کتڵێک بە ⁦230 V⁩، ⁦8 A⁩ دەکێشێت. چەندە؟

1840\ \text{W}

1840\ \text{W}

1840\ \text{kWh}

1840\ \text{kWh}

238\ \text{W}

238\ \text{W}

28.75\ \text{W}

28.75\ \text{W}

Power and energyتوانای کارەبایی و وزەی کارەبایی

Energy and the kilowatt-hours on the billوزەی کارەبایی و کیلۆوات-کاتژمێرەکانی پسوولە

Energy is power multiplied by time: $E = P \times t = V I t$ , in joules. A joule is tiny, so the electricity company counts kilowatt-hours: 1 kWh is 1000 W used for one hour. With P in watts and t in hours, $E_{\text{kWh}} = P \times t \div 1000$ .

جارانی کات: $E = P \times t = V I t$ ، بە . زۆر بچووکە، بۆیە کۆمپانیای کارەبا دەژمێرێت: ⁦1 kWh⁩ واتە ⁦1000 W⁩ بۆ ماوەی یەک کاتژمێر. بە P بە و t بە کاتژمێر، $E_{\text{kWh}} = P \times t \div 1000$ .

Worked examplesنموونەی شیکراوە

A heater on the billسۆبەیەک لە پسوولەکەدا
A 2000 W electric heater runs for 3 hours: $E = 2000 \times 3 \div 1000 = 6\ \text{kWh}$ .
سۆبەیەکی کارەبایی ⁦2000 W⁩ بۆ ماوەی 3 کاتژمێر کار دەکات: $E = 2000 \times 3 \div 1000 = 6\ \text{kWh}$ .
A resistor on the breadboardبەرگرێک لەسەر بریدبۆرد
10 mA flows through a 1 kΩ resistor: $P = I^2 R = 0.01^2 \times 1000 = 0.1\ \text{W}$ . A common ¼ W (0.25 W) resistor handles that easily.
⁦10 mA⁩ بە ⁦1 k⁩Ωـدا دەڕوات: $P = I^2 R = 0.01^2 \times 1000 = 0.1\ \text{W}$ . باوی ¼ ⁦W (0.25 W)⁩ بە ئاسانی بەرگەی دەگرێت.

Amperes from the generator, kilowatt-hours from the gridئەمپێر لە مۆلیدەوە، کیلۆوات-کاتژمێر لە کارەبای نیشتمانییەوە

Many neighbourhoods in Kurdistan buy electricity from a private generator by the ampere. A 5 A line at 230 V can deliver at most $5 \times 230 = 1150\ \text{W}$ at one time. A 2000 W heater needs $2000 \div 230 \approx 8.7\ \text{A}$ , more than 5 A, so the generator's breaker cuts it off. The national grid's meter, by contrast, counts the kilowatt-hours you use.

زۆر گەڕەک لە کوردستان کارەبا لە مۆلیدەی تایبەت بە دەکڕن. هێڵێکی 5 بە ⁦230 V⁩ لە یەک کاتدا لە $5 \times 230 = 1150\ \text{W}$ زیاتر نادات. سۆبەیەکی ⁦2000 W⁩ پێویستی بە $2000 \div 230 \approx 8.7\ \text{A}$ هەیە، کە لە ⁦5 A⁩ زیاترە، بۆیە کلیلی مۆلیدەکە دەیبڕێت. بە پێچەوانەوە، مێتەری کارەبای نیشتمانی ئەو دەژمێرێت کە بەکاریان دەهێنیت.

Quick checkپشکنینی خێراA 60 W fan runs for 10 hours. How much energy does it use?پانکەیەکی ⁦60 W⁩ بۆ ماوەی ⁦10⁩ کاتژمێر کار دەکات. چەند بەکار دەهێنێت؟

0.6\ \text{kWh}

0.6\ \text{kWh}

6\ \text{kWh}

6\ \text{kWh}

600\ \text{kWh}

600\ \text{kWh}

6\ \text{W}

6\ \text{W}

AC and DCAC و DC

Electricity comes in two kinds. Direct current (DC) flows steadily in one direction, from a battery, a solar panel or a power supply's output. Alternating current (AC) keeps reversing: the voltage swings smoothly up and down as a sine wave, and the current changes direction with it. The words describe both the current and the voltage.

کارەبا دوو جۆرە. ⁦(DC)⁩ بە جێگیری بە یەک ئاراستەدا دەڕوات، لە پاترییەکەوە، لە پانێڵێکی خۆرەوە یان لە دەرچووی . ⁦(AC)⁩ بەردەوام ئاراستە دەگۆڕێت: بە نەرمی وەک بەرز و نزم دەبێتەوە و لەگەڵیدا ئاراستە دەگۆڕێت. ئەم دوو ناوە هەم بۆ و هەم بۆ بەکاردێن.

DC stays at one level; AC swings up and down 50 times every second.DC لە یەک ئاست دەمێنێتەوە؛ AC لە هەر چرکەیەکدا ⁦50⁩ جار بەرز و نزم دەبێتەوە.CêIT

The mains in Iraq and the Kurdistan Region is 230 V at 50 Hz: the current makes 50 full back-and-forth cycles every second ( $1 \div 50 = 20\ \text{ms}$ per cycle). “230 V” is the effective (RMS) value — the DC voltage that would heat a heater just as much; the peaks are about $230 \times \sqrt{2} \approx 325\ \text{V}$ . AC is used for the grid because a transformer can easily step it up for long power lines and down again for houses.

کارەبای ماڵ لە عێراق و هەرێمی کوردستان ⁦230 V⁩ بە ⁦50 Hz⁩ـە: لە هەر چرکەیەکدا ⁦50⁩ خولی تەواوی هاتوچۆ دەکات ( $1 \div 50 = 20\ \text{ms}$ بۆ هەر خولێک). «⁦230 V⁩» نرخی کاریگەرە ⁦(RMS)⁩ — واتە سۆبەیەک بەم ACـە هەمان گەرمی دەدات کە بە DCـی ⁦230 V⁩ دەیدات؛ لووتکەکان دەگەنە نزیکەی $230 \times \sqrt{2} \approx 325\ \text{V}$ . AC بۆ تۆڕی کارەبا بەکاردێت چونکە گۆڕەری بە ئاسانی بۆ هێڵە درێژەکان بەرزی دەکاتەوە و بۆ ماڵەکان نزمی دەکاتەوە.

Quick checkپشکنینی خێراWhat does “50 Hz” on Kurdistan's mains mean?«⁦50 Hz⁩» لە کارەبای ماڵی کوردستاندا واتای چییە؟The current is 50 A.تەزوو ⁦50 A⁩ـە.The voltage is 50 V.ڤۆڵتیە ⁦50 V⁩ـە.It is DC that is switched 50 times a day.DCـە کە ڕۆژانە ⁦50⁩ جار دەکوژێتەوە.The AC goes through 50 full cycles every second.ACـەکە لە هەر چرکەیەکدا ⁦50⁩ خولی تەواو دەکات.

بنچینەکانی کارەبا # تەزووی DC و تەزووی ACQandil Muhammad · Kurdish (Sorani)کوردی (سۆرانی) · 9.8K viewsبینین · 408 likesلایک
In Sorani Kurdish: the difference between direct current (DC) and alternating current (AC).
بە کوردیی سۆرانی: جیاوازیی نێوان ⁦(DC)⁩ و ⁦(AC)⁩.
Whole video (11:46), part of the Sorani series "Basics of electricity".
هەموو ڤیدیۆکە ⁦(11:46)⁩، بەشێکە لە زنجیرە سۆرانییەکەی «بنچینەکانی کارەبا».

AC and DCAC و DC

DC for logic, and two fixesDC بۆ لۆجیک و دوو ڕاستکردنەوە

Batteries, chips, phones and computers all need DC. Logic gates in particular run on a steady 5 V or 3.3 V, with HIGH and LOW levels measured from it (logic levels). So every computer has a power supply that turns the wall's AC into low DC voltages — how it does that is in the power supply unit.

پاتری، ، مۆبایل و هەموویان پێویستیان بە DC هەیە. بە تایبەتی بە ⁦5 V⁩ یان ⁦3.3 V⁩ـی جێگیر کار دەکەن و ئاستەکانی HIGH و LOW لەوەوە دەپێورێن (ئاستە لۆجیکییەکان). بۆیە هەموو هەیە کە ACـی دیوار دەکات بە DCـی نزم — چۆنیەتییەکەی لە سەرچاوەی وزە ⁦(PSU)⁩دا هاتووە.

230 V, 50 Hz — and voltage or current?⁦230 V⁩، ⁦50 Hz⁩ — و ڤۆڵتیە یان تەزوو؟

Two things in the course's downloaded slides need fixing. The physics deck gives the American mains, an “effective voltage of 115 V” (and an adapter label of 120 V, 60 Hz); in Kurdistan the mains is 230 V at 50 Hz. And the practical lecture says “there are two types of voltage” but lists them as currents: AC and DC describe both voltage and current.

دوو شت لە سلایدە دابەزێنراوەکانی کۆرسەکەدا پێویستیان بە چاککردنە. سلایدەکانی فیزیا کارەبای ماڵی ئەمریکا دەدەن، « کاریگەری ⁦115 V⁩» (هەروەها نووسینی سەر ئەداپتەرێک ⁦120 V⁩، ⁦60 Hz⁩)؛ لە کوردستان کارەبای ماڵ ⁦230 V⁩ بە ⁦50 Hz⁩ـە. هەروەها وانە پراکتیکییەکە دەڵێت «دوو جۆر هەیە» بەڵام وەک ناویان دەبات: AC و DC هەم و هەم وەسف دەکەن.

Safety firstسەرەتا سەلامەتی

What injures the body is the current that passes through it, and how long it flows. By Ohm's law, that current depends on the voltage and on the body's resistance. Dry skin can have hundreds of kilohms of resistance; wet or broken skin can fall to about 1 kΩ, and the inside of the body is lower still.

ئەوەی لەش ئازار دەدات ئەو کە پێیدا تێدەپەڕێت و ماوەی ڕۆیشتنەکەی. بە پێی ، ئەو بەندە بە و لەش. پێستی وشک دەتوانێت سەدان کیلۆئۆم هەبێت؛ پێستی تەڕ یان بریندار دەتوانێت دابەزێت بۆ نزیکەی ⁦1 k⁩Ω و ناوەوەی لەش لەوەش کەمترە.

Effects of electric current on the body (NIOSH table)کاریگەریی لەسەر لەش (خشتەی NIOSH)
Current through the body (about 1 s, household AC) بە لەشدا (نزیکەی 1 چرکە، ACـی ماڵ)	What usually happensزۆرجار چی ڕوو دەدات
below 1 mAکەمتر لە ⁦1 mA⁩	not feltهەست ناکرێت
$1\ \text{mA}$	a faint tingleمووچڕکێکی کز
$5\ \text{mA}$	a slight shock, not painful but disturbing; you can let goشۆکێکی کەم، بە ئازار نییە بەڵام بێزارکەرە؛ دەتوانیت دەست بەردەیت
about 6 to 30 mAنزیکەی 6 تا ⁦30 mA⁩	painful; the muscles lock and you may not be able to let goبە ئازارە؛ ماسولکەکان گیر دەبن و لەوانەیە نەتوانیت دەست بەردەیت
50 to 150 mA⁦50⁩ تا ⁦150 mA⁩	extreme pain, breathing stops, severe muscle contractions — death is possibleئازاری زۆر، هەناسە دەوەستێت، گرژبوونی توندی ماسولکە — مردن ڕەنگە ڕوو بدات
1000 to 4300 mA⁦1000⁩ تا ⁦4300 mA⁩	the heart stops pumping properly; death is likelyدڵ لە پەمپکردنی ڕاست دەوەستێت؛ مردن زۆر ئەگەری هەیە
10,000 mA and more⁦10,000 mA⁩ و زیاتر	cardiac arrest and severe burns; death is probableوەستانی دڵ و سووتانی توند؛ مردن زۆر ئەگەری هەیە

Quick checkپشکنینی خێراAbout how much current through the chest can stop breathing and kill?نزیکەی چەند بە سنگدا دەتوانێت هەناسە بوەستێنێت و بکوژێت؟About 50 to 150 mAنزیکەی ⁦50⁩ تا ⁦150 mA⁩Any current above 1 mAهەر تەزوویەک لە سەرووی ⁦1 mA⁩Only currents above 10 Aتەنها تەزووەکان لە سەرووی ⁦10 A⁩

5\ \text{mA}

5\ \text{mA}

Safety firstسەرەتا سەلامەتی

Ohm's law and the human bodyیاسای ئۆم و لەشی مرۆڤ

Now use Ohm's law. A 5 V logic circuit through dry skin (say 100 kΩ) drives $5 \div 100{,}000 = 0.00005\ \text{A}$ = 0.05 mA — far below what you can feel. The 230 V wall socket through wet skin (about 1 kΩ) could drive $230 \div 1000 = 0.23\ \text{A}$ = 230 mA, well inside the deadly range. People have stopped breathing after shocks from voltages as low as about 50 V. Time matters too: 100 mA for 3 seconds is as dangerous as 900 mA for 0.03 seconds.

ئێستا بەکار بهێنە. کە بە ⁦5 V⁩ کار دەکات، بە پێستی وشکدا (با بڵێین ⁦100 k⁩Ω) $5 \div 100{,}000 = 0.00005\ \text{A}$ = ⁦0.05 mA⁩ دەنێرێت — زۆر کەمتر لەوەی هەستی پێ بکەیت. سۆکێتی ⁦230 V⁩ـی دیوار بە پێستی تەڕدا (نزیکەی ⁦1 k⁩Ω) دەتوانێت $230 \div 1000 = 0.23\ \text{A}$ = ⁦230 mA⁩ بنێرێت، کە بە تەواوی لە ناو ناوچەی کوشندەدایە. هەندێک کەس دوای شۆک لە نزیکەی ⁦50 V⁩ـیشدا هەناسەیان وەستاوە. کاتیش گرنگە: ⁦100 mA⁩ بۆ 3 چرکە بە قەد ⁦900 mA⁩ بۆ ⁦0.03⁩ چرکە مەترسیدارە.

How much current kills?چەند تەزوو دەکوژێت؟

A downloaded tutorial in the course folder says “5–10 mA can cause death”. That overstates the danger at 5 mA, which is only a slight shock, and blurs the real message: currents of a few tens of milliamperes and more through the chest can stop breathing and kill. Its other points are right: wet skin has far less resistance than dry skin, voltages around 50 V can be deadly, and the body can feel even 9 V under the wrong conditions.

یەکێک لە ڕاهێنانە دابەزێنراوەکانی بوخچەی کۆرسەکە دەڵێت «5 تا ⁦10 mA⁩ دەتوانێت ببێتە هۆی مردن». ئەمە مەترسیی ⁦5 mA⁩ زیاد دەکات (کە تەنها شۆکێکی کەمە) و پەیامە ڕاستەقینەکە لێڵ دەکات: چەند دە میلیئەمپێرێک و زیاتر بە سنگدا دەتوانێت هەناسە بوەستێنێت و بکوژێت. خاڵەکانی تری ڕاستن: پێستی تەڕ زۆر کەمترە لە پێستی وشک، نزیکەی ⁦50 V⁩ دەتوانن کوشندە بن و لەش لە بارودۆخی خراپدا تەنانەت هەست بە ⁦9 V⁩ـیش دەکات.

Quick checkپشکنینی خێراWhy is a 5 V logic circuit safe to touch while the 230 V wall socket is not?بۆچی دەست لێدانی ⁦5 V⁩ بێ مەترسییە بەڵام سۆکێتی ⁦230 V⁩ـی دیوار وانییە؟Logic circuits use AC, which cannot pass through skin.سووڕە لۆجیکییەکان AC بەکار دەهێنن کە ناتوانێت بە پێستدا تێبپەڕێت.The wall socket has more resistance than a battery.سۆکێتی دیوار بەرگریی زیاترە لە پاتری.Through the body's resistance, 5 V drives only a tiny current; 230 V can drive hundreds of milliamperes.بە بەرگریی لەشدا ⁦5 V⁩ تەنها تەزوویەکی زۆر بچووک دەنێرێت؛ ⁦230 V⁩ دەتوانێت سەدان میلیئەمپێر بنێرێت.

Do Volts or Amps Kill You? Voltage, Current and ResistanceRimstarOrg · Englishئینگلیزی · 3.9M viewsبینین · 59K likesلایک
Why the current through the body does the harm, how voltage and skin resistance set that current, and why wet skin is so dangerous.
بۆچی ئەو بە لەشدا تێدەپەڕێت زیان دەگەیەنێت، و پێست چۆن ئەو دیاری دەکەن و بۆچی پێستی تەڕ ئەوەندە مەترسیدارە.
0:33 effects of current on the body; 2:24 skin-resistance simulation; 3:12 wet skin; 3:42 time and high-voltage shocks.
⁦0:33⁩ کاریگەریی لەسەر لەش؛ ⁦2:24⁩ هاوشێوەکردنی پێست؛ ⁦3:12⁩ پێستی تەڕ؛ ⁦3:42⁩ درێژیی کاتی شۆک و شۆکی بەرز.

Safety firstسەرەتا سەلامەتی

Safety rules in the labڕێساکانی سەلامەتی لە تاقیگەدا

Build and change logic circuits only at 5 V (or 3.3 V) from a lab supply or batteries. Never work on mains (230 V) wiring.
Switch the supply off before you add, move or remove a part.
Keep hands, bench and floor dry. Wear closed shoes in the lab — no slippers or sandals.
A large capacitor can keep its charge after the power is off; do not touch its legs.
If anyone gets a shock or something smells hot, switch off at once and tell the lab supervisor.

تەنها بە ⁦5 V⁩ (یان ⁦3.3 V⁩) لە تاقیگە یان پاترییەوە دروست بکە و بگۆڕە. هەرگیز کار لەسەر وایەرەکانی کارەبای ماڵ ⁦(230 V)⁩ مەکە.
پێش زیادکردن، جووڵاندن یان لابردنی هەر پارچەیەک بکوژێنەرەوە.
دەست، مێز و زەوی وشک ڕابگرە. لە تاقیگەدا پێڵاوی داخراو لە پێ بکە — نەک نەعل و سەندەڵ.
گەورە دەتوانێت دوای کوژاندنەوەی کارەبا بپارێزێت؛ دەست لە قاچەکانی مەدە.
ئەگەر کەسێک شۆکی بەرکەوت یان بۆنی گەرمبوون هات، یەکسەر بیکوژێنەرەوە و بە سەرپەرشتیاری تاقیگە بڵێ.

Inside a PC there are other dangers to the parts — static electricity and the capacitors of the power supply. They are covered in Safety first: power off and unplug.

لە ناو مەترسیی تریش بۆ پارچەکان هەیە — کارەبای ستاتیک و . ئەمانە لە سەرەتا سەلامەتی: کوژاندنەوە و دەرهێنانی وایەردا باس کراون.

Quick checkپشکنینی خێراYou need to move a wire on your breadboard circuit. What do you do first?دەتەوێت وایەرێک لەسەر بجووڵێنیت. یەکەم شت چی دەکەیت؟Switch the power supply off.سەرچاوەی وزەکە دەکوژێنمەوە.Leave it on so you can see the result at once.هەڵکراوی دەهێڵمەوە بۆ ئەوەی یەکسەر ئەنجامەکە ببینم.Wet your fingers for a better grip.پەنجەکانم تەڕ دەکەم بۆ ئەوەی باشتر بیگرم.

Common mistakesهەڵە باوەکان

Mistakeهەڵە	What is trueڕاستییەکە
“The lamp uses up the current, so less comes back.”«گڵۆپەکە بەکار دەهێنێت، بۆیە کەمتر دەگەڕێتەوە.»	The same current goes in and comes out. The lamp uses energy, not current.هەمان دەچێتە ژوورەوە و دێتە دەرەوە. گڵۆپەکە وزە بەکار دەهێنێت، نەک .
“A battery is full of current.”«پاتری پڕە لە .»	A battery gives a voltage; current flows only when a complete circuit is connected.پاتری دەدات؛ تەنها کاتێک دەڕوات کە تەواو ببەسترێت.
Giving “the voltage at one point”.باسکردنی « لە یەک خاڵدا».	Voltage is always between two points (usually a point and ground). هەمیشە لە نێوان دوو خاڵدایە (زۆرجار خاڵێک و ).
$9\ \text{V} \div 1\ \text{k}\Omega = 9\ \text{A}$ $9\ \text{V} \div 1\ \text{k}\Omega = 9\ \text{A}$	Volts divided by kilohms give milliamperes: 9 mA. دابەش لەسەر کیلۆئۆم میلیئەمپێر دەدات: ⁦9 mA⁩.
Adding parallel resistors: $2\ \text{k}\Omega \parallel 3\ \text{k}\Omega = 5\ \text{k}\Omega$ .کۆکردنەوەی بە : $2\ \text{k}\Omega \parallel 3\ \text{k}\Omega = 5\ \text{k}\Omega$ .	Parallel resistance is less than the smallest branch: 1.2 kΩ. لە بچووکترین لق کەمترە: ⁦1.2 k⁩Ω.
Drawing the current from − to +.کێشانی لە −ـەوە بۆ +.	Diagrams use conventional current, from + to −.وێنەکان ئاراستە ڕێککەوتووەکە بەکار دەهێنن، لە +ـەوە بۆ −.
“Low voltage is never dangerous.”« نزم هەرگیز مەترسیدار نییە.»	5 V logic is safe to touch, but about 50 V can already kill, and even a car battery can start a fire through a short circuit.لۆجیکی ⁦5 V⁩ دەست لێدانی بێ مەترسییە، بەڵام نزیکەی ⁦50 V⁩ دەتوانێت بکوژێت و تەنانەت پاتریی ئۆتۆمبێلیش بە دەتوانێت ئاگر بکاتەوە.

Exercisesڕاهێنانەکان

ExerciseڕاهێنانTwo resistors in seriesدوو بەرگر بە بەستنی زنجیرەیی

A 9 V battery is connected to a 220 Ω resistor and a 680 Ω resistor in series. Find the current and the voltage across each resistor.

پاترییەکی ⁦9 V⁩ بە ⁦220⁩ Ω و ⁦680⁩ Ωـەوە بە بەستراوە. و نێوان دوو سەری هەر بدۆزەوە.

Hintئاماژە

Add the resistances first.

سەرەتا کۆ بکەرەوە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

\begin{aligned} R_T &= 220 + 680 = 900\ \Omega \\ I &= 9 \div 900 = 0.01\ \text{A} = 10\ \text{mA} \\ V_1 &= 0.01 \times 220 = 2.2\ \text{V} \qquad V_2 = 0.01 \times 680 = 6.8\ \text{V} \end{aligned}

ExerciseڕاهێنانA series experiment in the simulatorتاقیکردنەوەیەکی بەستنی زنجیرەیی لە هاوشێوەسازدا

A simulator lab asks you to connect a 15 V DC source to a 1 kΩ and a 2 kΩ resistor in series and to fill in the table of V and I for each resistor. Predict the readings before you run it.

تاقیکردنەوەیەکی داوات لێ دەکات سەرچاوەیەکی DCـی ⁦15 V⁩ بە ⁦1 k⁩Ω و ⁦2 k⁩Ωـەوە بە ببەستیت و خشتەی V و Iـی هەر پڕ بکەیتەوە. پێش کارپێکردن خوێندنەوەکان پێشبینی بکە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

R	V	I
1 kΩ	5 V	5 mA
2 kΩ	10 V	5 mA

$R_T = 3\ \text{k}\Omega$ , so $I = 15 \div 3 = 5\ \text{mA}$ through both. $V_1 = 5 \times 1 = 5\ \text{V}$ and $V_2 = 5 \times 2 = 10\ \text{V}$ ; together 15 V.

$R_T = 3\ \text{k}\Omega$ ، بۆیە $I = 15 \div 3 = 5\ \text{mA}$ بە هەردووکیاندا. $V_1 = 5 \times 1 = 5\ \text{V}$ و $V_2 = 5 \times 2 = 10\ \text{V}$ ؛ پێکەوە ⁦15 V⁩.

ExerciseڕاهێنانTwo resistors in parallelدوو بەرگر بە بەستنی هاوتەریب

A 12 V supply feeds a 100 Ω and a 300 Ω resistor in parallel. Find the total resistance and the total current.

⁦12 V⁩ وزە دەداتە ⁦100⁩ Ω و ⁦300⁩ Ω بە . گشتی و گشتی بدۆزەوە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

\begin{aligned} R_T &= \frac{100 \times 300}{100 + 300} = 75\ \Omega \\ I_T &= 12 \div 75 = 0.16\ \text{A} \end{aligned}

ExerciseڕاهێنانThree branchesسێ لق

Three resistors, 2 kΩ, 3 kΩ and 6 kΩ, are connected in parallel across 12 V. Find each branch current, the total current and the total resistance.

سێ ، ⁦2 k⁩Ω، ⁦3 k⁩Ω و ⁦6 k⁩Ω، بە بە ⁦12 V⁩ـەوە بەستراون. هەر لقێک، گشتی و گشتی بدۆزەوە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

$12 \div 2 = 6\ \text{mA}$ , $12 \div 3 = 4\ \text{mA}$ , $12 \div 6 = 2\ \text{mA}$ ; total $I_T = 12\ \text{mA}$ . $R_T = 12\ \text{V} \div 12\ \text{mA} = 1\ \text{k}\Omega$ (check: $\frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{6} = 1$ ). Every branch has the full 12 V across it.

$12 \div 2 = 6\ \text{mA}$ ، $12 \div 3 = 4\ \text{mA}$ ، $12 \div 6 = 2\ \text{mA}$ ؛ کۆی گشتی $I_T = 12\ \text{mA}$ . $R_T = 12\ \text{V} \div 12\ \text{mA} = 1\ \text{k}\Omega$ (پشکنین: $\frac{1}{2} + \frac{1}{3} + \frac{1}{6} = 1$ ). هەموو لقێک هەموو ⁦12 V⁩ـەکەی بەسەرەوەیە.

ExerciseڕاهێنانThe simulator tutorial's circuitسووڕەکەی ڕێنمایی هاوشێوەساز

A simulator tutorial builds this circuit: a 20 V source, then $R_1 = 10\ \Omega$ in series with three resistors in parallel, $R_2 = 20\ \Omega$ , $R_3 = 30\ \Omega$ and $R_4 = 40\ \Omega$ . Find the resistance of the parallel group, the total resistance, the current from the source, the voltage across R1 and across the group, and the current in each branch.

ڕێنماییەکی ئەم دروست دەکات: سەرچاوەیەکی ⁦20 V⁩، پاشان $R_1 = 10\ \Omega$ بە لەگەڵ سێ بە ، $R_2 = 20\ \Omega$ ، $R_3 = 30\ \Omega$ و $R_4 = 40\ \Omega$ . کۆمەڵە هاوتەریبەکە، گشتی، سەرچاوەکە، نێوان دوو سەری ⁦R1⁩ و کۆمەڵەکە و هەر لقێک بدۆزەوە.

Hintئاماژە

Replace the parallel group by one resistor first; then it is a simple series circuit.

سەرەتا کۆمەڵە هاوتەریبەکە بە یەک بگۆڕەوە؛ ئینجا دەبێتە سادە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

\begin{aligned} \frac{1}{R_P} &= \frac{1}{20} + \frac{1}{30} + \frac{1}{40} = \frac{13}{120} \Rightarrow R_P = \frac{120}{13} \approx 9.23\ \Omega \\ R_T &= 10 + 9.23 \approx 19.23\ \Omega \\ I &= 20 \div 19.23 \approx 1.04\ \text{A} \\ V_{R1} &= 1.04 \times 10 = 10.4\ \text{V} \qquad V_P = 1.04 \times 9.23 \approx 9.6\ \text{V} \\ I_2 &= 9.6 \div 20 = 0.48\ \text{A},\ I_3 = 0.32\ \text{A},\ I_4 = 0.24\ \text{A} \end{aligned}

ExerciseڕاهێنانA compound circuitسووڕێکی تێکەڵ

A 10 V supply drives $R_1 = 3\ \text{k}\Omega$ in series with a parallel pair, $R_2 = 3\ \text{k}\Omega$ and $R_3 = 6\ \text{k}\Omega$ . Find the total current, the voltage across R1 and the current in R2 and R3.

$R_1 = 3\ \text{k}\Omega$ بە لەگەڵ جووتێکی هاوتەریب ( $R_2 = 3\ \text{k}\Omega$ و $R_3 = 6\ \text{k}\Omega$ ) بە ⁦10 V⁩ـەوە بەستراون. گشتی، نێوان دوو سەری ⁦R1⁩ و ⁦R2⁩ و ⁦R3⁩ بدۆزەوە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

$R_2 \parallel R_3 = \frac{3 \times 6}{3 + 6} = 2\ \text{k}\Omega$ , so $R_T = 5\ \text{k}\Omega$ and $I = 10 \div 5 = 2\ \text{mA}$ . $V_{R1} = 2 \times 3 = 6\ \text{V}$ , leaving 4 V across the pair: $I_2 = 4 \div 3 \approx 1.33\ \text{mA}$ , $I_3 = 4 \div 6 \approx 0.67\ \text{mA}$ (together 2 mA).

$R_2 \parallel R_3 = \frac{3 \times 6}{3 + 6} = 2\ \text{k}\Omega$ ، بۆیە $R_T = 5\ \text{k}\Omega$ و $I = 10 \div 5 = 2\ \text{mA}$ . $V_{R1} = 2 \times 3 = 6\ \text{V}$ ، کەواتە ⁦4 V⁩ بۆ جووتەکە دەمێنێتەوە: $I_2 = 4 \div 3 \approx 1.33\ \text{mA}$ ، $I_3 = 4 \div 6 \approx 0.67\ \text{mA}$ (پێکەوە ⁦2 mA⁩).

ExerciseڕاهێنانThe generator lineهێڵی مۆلیدە

A house has a 5 A line from the neighbourhood generator at 230 V. (a) What is the most power it can use at once? (b) Can it run a 1000 W heater and a 100 W TV together? (c) And a 2200 W kettle?

ماڵێک هێڵێکی 5 لە مۆلیدەی گەڕەکەوە هەیە بە ⁦230 V⁩. (أ) زۆرترین کە لە یەک کاتدا دەتوانێت بەکاری بهێنێت چەندە؟ (ب) دەتوانێت سۆبەیەکی ⁦1000 W⁩ و تەلەفزیۆنێکی ⁦100 W⁩ پێکەوە هەڵبکات؟ (ج) ئەی کتڵێکی ⁦2200 W⁩؟

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

(a) $P = V I = 230 \times 5 = 1150\ \text{W}$ .
(b) Yes: $1000 + 100 = 1100\ \text{W}$ , which is $1100 \div 230 \approx 4.8\ \text{A}$ — just under 5 A.
(c) No: $2200 \div 230 \approx 9.6\ \text{A}$ , nearly twice the 5 A limit.

(أ) زۆرترین: $P = V I = 230 \times 5 = 1150\ \text{W}$ .
(ب) بەڵێ: $1000 + 100 = 1100\ \text{W}$ ، کە دەکاتە $1100 \div 230 \approx 4.8\ \text{A}$ — کەمێک لە خوار ⁦5 A⁩.
(ج) نەخێر: $2200 \div 230 \approx 9.6\ \text{A}$ ، نزیکەی دوو هێندەی سنووری ⁦5 A⁩.

ExerciseڕاهێنانA month of heatingمانگێک گەرمکردنەوە

A 2000 W heater runs 3 hours every day for 30 days. How many kilowatt-hours does the meter count?

سۆبەیەکی ⁦2000 W⁩ ڕۆژانە 3 کاتژمێر بۆ ماوەی ⁦30⁩ ڕۆژ کار دەکات. مێتەرەکە چەند دەژمێرێت؟

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

Each day $2000 \times 3 \div 1000 = 6\ \text{kWh}$ ; in 30 days $6 \times 30 = 180\ \text{kWh}$ .

هەر ڕۆژێک $2000 \times 3 \div 1000 = 6\ \text{kWh}$ ؛ لە ⁦30⁩ ڕۆژدا $6 \times 30 = 180\ \text{kWh}$ .

ExerciseڕاهێنانWhy 5 V is safe and 230 V is notبۆچی ⁦5 V⁩ بێ مەترسییە و ⁦230 V⁩ وانییە

Use Ohm's law with a dry-skin resistance of 100 kΩ and a wet-skin resistance of 1 kΩ. Find the current for (a) 5 V and dry skin, (b) 230 V and dry skin, (c) 230 V and wet skin, and compare each with the NIOSH table.

بەکار بهێنە بە ⁦100 k⁩Ω بۆ پێستی وشک و ⁦1 k⁩Ω بۆ پێستی تەڕ. بدۆزەوە بۆ (أ) ⁦5 V⁩ و پێستی وشک، (ب) ⁦230 V⁩ و پێستی وشک، (ج) ⁦230 V⁩ و پێستی تەڕ و هەر یەکەیان بە خشتەی NIOSH بەراورد بکە.

Show answerوەڵامەکە پیشان بدە

(a) $5 \div 100{,}000 = 0.05\ \text{mA}$ : not felt.
(b) $230 \div 100{,}000 = 2.3\ \text{mA}$ : a clear tingle or shock — and skin resistance drops quickly at high voltage.
(c) $230 \div 1000 = 230\ \text{mA}$ : far into the range where breathing stops and death is possible.

(أ) $5 \div 100{,}000 = 0.05\ \text{mA}$ : هەست ناکرێت.
(ب) $230 \div 100{,}000 = 2.3\ \text{mA}$ : مووچڕک یان شۆکێکی ڕوون — هەروەها پێست بە بەرز خێرا دادەبەزێت.
(ج) $230 \div 1000 = 230\ \text{mA}$ : زۆر لە ناو ئەو ناوچەیەدا کە هەناسە دەوەستێت و مردن ڕەنگە ڕوو بدات.

Summaryپوختە

A circuit needs a voltage source, a load and conductors in one complete loop; a break anywhere stops the current everywhere.
Current is charge per second: $I = Q/t$ , in amperes; $1\ \text{C} \approx 6.24 \times 10^{18}$ electrons. Diagrams draw it from + to −.
Voltage is the push between two points, in volts ( $1\ \text{V} = 1\ \text{J/C}$ ). Resistance opposes the current, in ohms.
Ohm's law: $V = IR$ . Same voltage, double resistance → half the current.
Series: same current, voltages add, $R_T = R_1 + R_2$ . Parallel: same voltage, currents add, $1/R_T = 1/R_1 + 1/R_2$ . Series switches act like AND, parallel switches like OR.
Power $P = VI = I^2R = V^2/R$ in watts; energy $E = Pt$ , billed in kWh.
DC flows one way (batteries, chips); AC reverses (Kurdistan's mains: 230 V, 50 Hz).
Tens of milliamperes through the chest can kill: work at 5 V, never on the mains, with dry hands and closed shoes.

پێویستی بە سەرچاوەیەکی ، و هەیە لە یەک بازنەی تەواودا؛ پچڕانێک لە هەر شوێنێک لە هەموو شوێنێک دەوەستێنێت.
لە هەر چرکەیەکدا: $I = Q/t$ ، بە ؛ $1\ \text{C} \approx 6.24 \times 10^{18}$ . وێنەکان لە +ـەوە بۆ − دەیکێشن.
پاڵنانی نێوان دوو خاڵە، بە ( $1\ \text{V} = 1\ \text{J/C}$ ). بەرهەڵستی دەکات، بە .
: $V = IR$ . هەمان ، دوو هێندە ← نیوە.
: هەمان ، کۆ دەبنەوە، $R_T = R_1 + R_2$ . : هەمان ، کۆ دەبنەوە، $1/R_T = 1/R_1 + 1/R_2$ . زنجیرەیی وەک AND و هاوتەریب وەک OR کار دەکەن.
$P = VI = I^2R = V^2/R$ بە ؛ $E = Pt$ ، بە kWh لە پسوولەدا.
DC بە یەک ئاراستە دەڕوات (پاتری، )؛ AC ئاراستە دەگۆڕێت (کارەبای ماڵی کوردستان: ⁦230 V⁩، ⁦50 Hz⁩).
چەند دە میلیئەمپێرێک بە سنگدا دەتوانێت بکوژێت: بە ⁦5 V⁩ کار بکە، هەرگیز لەسەر کارەبای ماڵ، بە دەستی وشک و پێڵاوی داخراو.

Review questionsپرسیارەکانی پێداچوونەوە

Why does a lamp in a series pair glow dimmer than the same lamp alone?بۆچی گڵۆپێک لە جووتێکی زنجیرەییدا کزتر هەڵدەبێت لە هەمان گڵۆپ بە تەنها؟

The two lamps share the battery's voltage, so each gets about half, and the total resistance is larger, so less current flows.

دوو گڵۆپەکە پاترییەکە دابەش دەکەن، بۆیە هەر یەکەیان نزیکەی نیوەی وەردەگرێت و گشتی گەورەترە، بۆیە کەمتر دەڕوات.

A 5 V supply and a 220 Ω resistor: what current flows?سەرچاوەیەکی وزەی ⁦5 V⁩ و بەرگرێکی ⁦220⁩ Ω: چەند تەزوو دەڕوات؟

$5 \div 220 \approx 0.023\ \text{A}$ , about 23 mA.

$5 \div 220 \approx 0.023\ \text{A}$ ، نزیکەی ⁦23 mA⁩.

Videoڤیدیۆ

Watch a videoسەیری ڤیدیۆیەک بکە

A video that viewers liked a lot and praised in their comments, chosen for this lesson.ڤیدیۆیەک کە بینەران زۆریان پێ خۆش بووە و لە کۆمێنتەکانیاندا ستایشیان کردووە، بۆ ئەم وانەیە هەڵبژێردراوە.

Electric Potential, Current, and ResistanceProfessor Dave Explains · Englishئینگلیزی · 596K viewsبینین · 11K likesلایک
Electric potential and voltage, current, resistance and power, explained with a gravity analogy in five minutes.
پۆتێنشیاڵی کارەبایی و ، ، و ، بە لێکچواندن بە هێزی ڕاکێشان، لە پێنج خولەکدا ڕوون دەکاتەوە.
0:00 potential energy; 1:25 potential difference; 2:24 current; 3:17 resistance; 3:39 power.
⁦0:00⁩ وزەی شاراوە؛ ⁦1:25⁩ جیاوازیی پۆتێنشیاڵ؛ ⁦2:24⁩ ؛ ⁦3:17⁩ ؛ ⁦3:39⁩ .

Lesson complete!وانەکە تەواو بوو!

Well done. Review the key terms, then go on to the next lesson.دەستخۆش. سەیرێکی زاراوە سەرەکییەکان بکەرەوە، پاشان بڕۆ بۆ وانەی داهاتوو.

Key termsزاراوە سەرەکییەکان

Next lessonوانەی داهاتوو

Components and Instruments on the Lab Benchپارچە و ئامێرەکانی سەر مێزی تاقیگە

Related lecturesوانە پەیوەندیدارەکان

References and further readingسەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

This lecture is a first edition. The Kurdish text and terminology are waiting for review by Kurdish IT teachers.ئەم وانەیە چاپی یەکەمە. دەقە کوردییەکە و زاراوەکانی چاوەڕێی پێداچوونەوەی مامۆستایانی کوردی بواری IT ن.